د پاکستان د قومي اسمبلۍ د اپوزېسیون او د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمودخان اڅکزي ویلي، تر هغې چې په پاکستان کې د پوځ او ملکي حکومت واکونه روښانه نهشي؛ د دغه هېواد سیاسي او امنیتي ستونزې به حل نهشي.
اڅکزي د بلوچستان په تړاو د ټولو ګوندونو غونډې ته په وینا کې وویل، پاکستان د بېلابېلو قومونو ګډ فدراسیون دی او هېڅ قوم د بل قوم بادار یا غلام نهدی. هغه وویل، د ۱۹۷۳کال اساسي قانون د ټولو په سلا جوړ شوی و؛ خو وروسته بیا هم د قانون او ولسواکۍ پر ځای په زور حکومتونه چلېدلي دي.
د نوموړي په وینا؛ په یوه ولسواک نظام کې باید وسلهوال ځواکونه د هېواد د دفاع مسوولیت ولري او سیاسي پرېکړې د خلکو منتخب استازي وکړي. اڅکزي زیاته کړه، باید دا پرېکړه وشي چې پوځ د پاکستان لپاره دی، که پاکستان د پوځ لپاره؛ ځکه تر هغې چې دغه پوښتنه ځواب نهشي، د هېواد ستونزې به دوام ولري.
هغه وویل، له باجوړ او خیبر څخه تر بلوچستان پورې ناامني روانه ده؛ خو اړوندې ادارې نهشي کولای یا نه غواړي د دغه پېښو اصلي لاملونه او عاملان په ګوته کړي. د هغه په وینا؛ بېانصافي د خلکو کرکه او نارضایتي زیاتوي او همدا چاره د تاوتریخوالي او ناامنۍ د پراخېدو لامل ګرځي.
اڅکزي همداراز وویل، پښتانه او بلوڅان د خپل هویت او خپلو حقونو لپاره اوږد تاریخ لري او د دوی غوښتنې باید د زور پر ځای د خبرو او سیاسي حللارې له لارې واورېدل شي.
د شمالي کوریا دولتي رسنیو راپور ورکړی چې د دغه هېواد مشرتابه د اټومي ځواکونو د شمېر زیاتولو او د هغوی د پوځي وړتیاوو د لوړولو لپاره نوي اقدامات تصویب کړي دي. د راپور له مخې، کیم جونګ اون د پوځ د عصري کولو او د هر ډول ګواښ پر وړاندې د دفاعي توان د پیاوړتیا غوښتنه کړې ده.
د شمالي کوریا دولتي خبري اژانس (کې سي این ای) ویلي، د واکمن کارګر ګوند د مرکزي پوځي کمېسیون په پراخې غونډه کې د هېواد د اټومي ځواکونو د لا پیاوړتیا او پوځي بنسټونو د عصري کولو لپاره یو لړ پرېکړې شوې دي.
د راپور له مخې، د شمالي کوریا مشر کیم جونګ اون په دې غونډه کې ویلي چې د هېواد امنیت او «ریښتینې سوله» یوازې هغه مهال تضمینېدای شي چې پیونګ یانګ یو داسې ځواکمن پوځ ولري چې د ټولو ګواښونو د مهارولو وړتیا ولري.
د دولتي رسنیو په وینا، په غونډه کې د جګړهییزو سیسټمونو د تخنیکي زیربناوو د نوي کولو، د اټومي ځواکونو د کمیتي او وړتیاوو پراختیا او د پوځي اډو د معیاري کولو، تخصصي کولو او عصري کولو پلانونه هم تصویب شول.
په راپور کې راغلي چې ګډونوالو د شمالي کوریا د پوځي استخباراتو ادارې، د «ریکونسانس جنرال بیورو»، د رول د پراخولو په اړه هم بحث کړی، څو د کشفي او استخباراتي معلوماتو د راټولولو وړتیاوې پیاوړې شي.
د راپور له مخې، په غونډه کې د عصري سمندري اډو د جوړولو او د بېړیو جوړولو د فابریکو د ظرفیت د لوړولو موضوع هم وڅېړل شوه، چې د شمالي کوریا د سمندري ځواک په رول او ځایګي کې د ستر بدلون ښکارندويي کوي.
دا پرېکړې داسې مهال کېږي چې شمالي کوریا په وروستیو کلونو کې د خپلو اټومي او توغندیزو پروګرامونو پراختیا ته دوام ورکړی، هغه څه چې د امریکا، جنوبي کوریا او د سیمې د نورو هېوادونو اندېښنې یې زیاتې کړې دي.
امریکایي رسنیو راپور ورکړی، افغان وګړی رحمانالله لکڼوال چې د امریکا د ملي ګارډ پر دوو غړو د ډزو په تور تورن دی، په زندان کې د نه خوړلو اعتصاب کړی او د روغتیايي وضعیت د خرابېدو له امله روغتون ته لېږدول شوی دی.
د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، د فدرالي محکمې قاضي امیت پي. مهتا د پنجشنبې په ورځ ویلي، لکڼوال د روانې اوونۍ په ترڅ کې د روغتیايي وضعیت له سخت خرابېدو وروسته د جورج واشنګټن پوهنتون روغتون ته لېږدول شوی دی.
مهتا ویلي: «تر هغه ځایه چې زه پوهېږم، د ښاغلي لکڼوال روغتیايي وضعیت د پام وړ خراب شوی او هغه په ډېر سخت حالت کې دی.»
هغه زیاته کړې چې د لکڼوال اوسنی وضعیت «تر یوه بریده د هغه د خپل چلند پایله ده»، ځکه نوموړي له خوړو او په ځینو مواردو کې له اوبو څښلو هم ډډه کړې ده.
د امریکا د لویې څارنوالۍ مرستیالې جوسلین بالنټاین، محکمې ته ویلي چې حکومت غواړي د لکڼوال د محاکمې تر مخه د توقیف پر مهال د هغه د روغتیايي وضعیت په اړه خپلې غوښتنې او سپارښتنې وړاندې کړي، خو د دې لپاره د هغه طبي دوسیو ته لاسرسی ضروري دی.
رحمانالله لکڼوال د تېر کال د نومبر میاشتې په وروستیو کې سپینې ماڼۍ ته نږدې د امریکا د ملي ګارډ ۲۰ کلنه سرتېرې سارا بکسټروم په ډزو ووژله او یو بل سرتېری انډریو وولف یې ټپي کړ. لکڼوال خپله هم د پېښې پر مهال د ملي ګارډ د یوه بل غړي په ډزو ټپي شوی و.
د محکمې منصفه پلاوي نوموړی په ۱۷ بېلابېلو جرمونو تورن کړی دی. د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، د امریکا د عدلیې وزارت چارواکي دا هم ارزوي چې که لکڼوال مجرم وپېژندل شي، د اعدام سزا غوښتنه وکړي.
څارنوالانو ویلي، لکڼوال تر ټپي کېدو وروسته د درملنې له بشپړېدو سره سم د واشنګټن ډي سي په زندان کې ساتل کېده.
رحمانالله لکڼوال په افغانستان کې د ملي امنیت د ځانګړو ځواکونو غړی و او له د د امریکا د مرکزي استخباراتو اداره(سي اې ای) سره یې همکاري کړې وه.
هغه د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له خپلې کورنۍ سره د امریکا د واشنګټن ایالت په بلینګهم ښار کې مېشت شوی و.
د واشنګټن پوسټ د څېړنې له مخې، لکڼوال داسې مهال چې هڅه یې کوله له خپلې مېرمنې او پنځو ماشومانو سره په امریکا کې له نوي ژوند سره ځان عیار کړي، ورځ تر بلې له ټولنې ګوښه او منزوي کېده.
د سوداګرو په وینا، تر ۹ میاشتو مخکې د افغانستان له نورو صادراتي توکو سربېره تازه میوې پاکستان او د پاکستان له لارې بیا نورو هېوادونو ته صادرېدل،خو د دواړو هېوادونو تر منځ د سوداګریزو اړیکو د پرې کېدو له امله اوس د افغانستان تازه میوې عربي هېوادونو، منځنۍ اسیا او اروپا ته صادرېږي.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه تر نښتو وروسته د تورخم او چمن په ګډون د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې لارې د ۱۴۰۴ کال د تلې له ۲۱مې راهیسې تړل شوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري په ټپه درېدلې ده. اوسمهال یوازې افغان کډوال له پاکستان څخه افغانستان ته د ستنېدو اجازه لري او له هغې پرته هر ډول تګراتګ درېدلی دی.
د افغان سوداګرو په وینا، د افغانستان او پاکستان تر منځ د سوداګریزو اړیکو له پرېکون مخکې، پاکستان به هر کال د افغانستان د تازه میوو د فصل پر مهال په یوه پلمه نه په یوه پلمه یې لارې بندولې او یا به یې د تعرفو له لوړولو سربېره په دروازو کې یې د تازه میوو لیږدونکي موټر درول، څو په موټر کې میوې خوسا شي.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، د پاکستان د بدیل مارکېټ په توګه یې د منځنۍ اسیا او عربي هېوادونو او همدارز اروپا ته مخه کړې ده.
د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې له هرات ولایت څخه ۱۱۷ زره ټُنه تازه میوه چې ټولیز ارزښت یې ۱۴۶ زره امریکايي ډالرو ته رسېږي، عربي او د اسیا یو شمېر هېوادونو ته صادرې شوې دي.
د هرات ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر په همدې تړاو په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي: «د کرنیزو محصولاتو، په ځانګړي ډول د تازه مېوو د صادراتو زیاتوالی، د اقتصادي ودې، د بزګرانو د ملاتړ او د افغانستان د صادراتي بازارونو د پراختیا لپاره مهم فرصت برابروي».
د روان کال د غبرګولي میاشتې پر ۱۷مه د ازبکستان د پرایم کرنیز صنعت شرکت رييس مراد قدرتوف د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ له وزیر سره په کتنه کې ژمنه وکړه چې په کال کې به ۲ زره ټُنه تازه میوې او په ځانګړې توګه ګیلاس، زردالو، مڼې او انار لومړی ازبکستان او بیا روسیې او هماغسې یې اروپايي هېوادونو ته صادرې کړي.
https://www.afintl.com/pa/202606078657
د بڼوالو په وینا، نورو هېوادونو ته د افغانستان له تازه میوو یوه کمه برخه صادرېږي او د پاتې نورو میوو د ساتنې لپاره د سړوخونو نشتوالی جدي ننګونه یادوي. دوی له طالبانو غواړي چې پر معیار برابر د سړو خونو جوړولو ته پام وکړي، څو پر بڼوالۍ یې شوې خواري په سیند لاهو نهشي.
د لوګر ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره په دغه ولایت کې د هندوانو کښت او حاصلات له ۲۵ سلنې زیاتوالي خبر ورکړ.
په خبرپاڼه کې راغلي، سږ کال په دغه ولایت کې د هندوانو مناسب بازار، ښې بیې او د حاصلاتو زیاتوالی د دې لامل شوی چې د کښت ساحه د تېر کال په پرتله نږدې ۲۵سلنه پراخه شي او په ټولیزه توګه پر شاوخوا ۲۵۰۰ هکټاره ځمکه هندوانې وکرل شي.
د لوګر یو بزګر افغانستان انټرنشنل- پښتو ویلي، سږکال یې د هندواڼې حاصلات ډېر دي او په باور یې هره میوه چې بازار کې ډېره شي، نو ورسره سم بیې هم رالوېږي.
نوموړی له طالبانو غواړي چې د تازه میوو او نورو محصولاتو د ساتنې لپاره سړې خونې جوړې کړي، څو بزګران د خپل لاس ثمره وګوري او محصولات یې په ښه بیه وپلورل شي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو لهمخې، په تېر ۲۰۲۵ کال کې له افغانستان څخه د ۱۴۲ میلیونه ډالرو په ارزښت ۳۱۷ زره او ۵۱۷ ټُنه تازه مېوه او په ځانګړې توګه مڼې، انار، زردالو، انګور، خربوزه، هندوانه، انځر او نورې میوې بهر ته صادره شوې دي. د معلوماتو پر بنسټ، له دغو میوو ډېری یې عربي هېوادونو، ترکیې، منځنۍ اسیا او اروپايي هېوادونو ته صادرې شوې دي.
د دغه وزارت مسوولینو د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ کلونو د تازه مېوو د صادراتو د کچې او ارزښت د پرتلې کولو په تړاو معلومات نهدي ورکړي، خو په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو بندرونو تړل کېدل د کروندګرو د ډېری محصولاتو د خرابېدو لامل شول.
https://www.afintl.com/pa/202607037190
د پاکستان- افغانستان د سوداګرۍ ګډې خونې مسوولین وایي، د افغانستان او پاکستان تر منځ د لارو تړل پاتې کېدو له امله پاکستان ته نږدې ۹۸۰ مېلیونه او افغانستان ته نږدې ۴۹۵ مېلیونه امریکایي ډالر زیان رسېدلی دی.
د پاکستان کورنیو چارو وزارت د ګلګت او کشمېر په ګډون ټولو ایالتونو ته امر کړی، چې سر له سبا د بېاسنادو افغانانو د یو مخیزې نیونې بهیر پیل کړي. دغې پرېکړې درېیمو هېوادونو ته په تمه افغانان سخت اندېښمن کړي او د کډوالو عالي کمېشنري پر خپله خوښه ستنېدنې ټينګار لري.
د پاکستان کورنیو چارو وزارت د ګلګت بلتستان، خیبر پښتونخوا او د دغه هېواد تر ولکې لاندې کشمیر په ګډون ټولو ایالتونو ته امر کړی، چې سر له سبا (جمعه د چنګاښ ۱۹- د جولای ۱۰مه) د بېاسنادو افغانانو د یو مخیزې نیونې بهیر پیل کړي.
د پاکستان دغه امر په دغه هېواد کې مېشت افغانان او په ځانګړې توګه هغه افغانان چې په افغانستان کې د جمهوري نظام له سقوط وروسته دغه هېواد ته د لنډ مهالي پناه اخیستنې لپاره راغلي او درېیمو هېوادونو ته د تګ په تمه دي، سخت اندېښمن دي.
یو شمېر دغه افغانان افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، چې افغانستان ته په بیا ستنېدنې سره یې له نورو ستونزو سربېره ژوند ته خطر دی او دوی د ملګرو ملتونو د کډوالو له عالي کمېشنرۍ او د پاکستان له حکومت څخه غواړي، چې پر خپلې دغې پرېکړې بیا کتنه وکړي.
دوی وايي، چې پاکستان ته د دایمي اوسېدونې لپاره نهدي راغلي او دمګړۍ یې په نورو هېوادونو کې د پناهغوښتنې کېسونه روان دي او د چارو په بشپړېدو سره به یادو هېوادونو ته لاړ شي.
دوی زیاتوي، خپلو هېوادونو ته د هغو کسانو لېږل چې هلته یې ژوند له خطر سره مخ وي د کډوالو په تړاو د نړۍوالو قوانینو، کنوانسیونونو او اصولو خلاف چاره ده.
یو له دغو کسانو د هویټ د پټ ساتلو په شرط افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل: «زه د جمهوري نظام پر مهال یو مهم نظامي افسر وم. د طالبانو په بیا راتګ سره د خپل او خپلې کورنۍ د ژوند ژغورنې لپاره پاکستان ته راغلم. خو هر کله چې دلته امنیتي وضعیت او یا هم له طالبانو سره یې اړیکې خرابې شي، نو پر افغانانو ظلم او همداراز شړل یې پیلېږي».
د پاکستان حکومت د ۲۰۲۵ کال له اګست میاشتې راهیسې د افغانانو د ویزو د تمدید بهیر په ټپه درولی او په دې سره د ډېریو افغانانو د ویزو موده پایته رسېدلې ده. یاد افغان زیاتوي: «موږ هم غواړو چې دلته [پاکستان کې] په قانوني توګه ژوند وکړو، خو پاکستان د ویزو د تمدیدولو پروسه درولې ده. که دغه پروسه شروع شي، نو اول کس به یم چې خپله ویزه به تمدید کړم».
یو بل افغان خبریال د خپل هویت د پټ ساتلو په شرط افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، سره له دې چې د جولای د لسمې له ضربالاجل مخکې هم د پولیسو له لوري د افغانانو د ځورونې او نیولو بهیر دوام درلود، خو سباني عملیات ډېری افغانان سخت اندېښمن کړي دي.
هغه زیاتوي: «هسې هم پولیسو هره ورځ افغانان ځورول او نیول. ځینې یې د پیسو په بدل کې خوشې کول او ځینو چې پیسې نهدرلودې نو حاجي کمپ ته به یې لېږداوه او له هغه ځایه به یې افغانستان ته په جبر سره استاوه. خو د کورنیو چارو وزارت اوسنی مکتوب چې نشر شوی ښايي دا ځل د افغانانو د نیونې عملیات پراخ وي او دغې چارې موږ ټول سخت ویرولي یو او پر دې نپوهېږو چې چېرې لاړ شو».
له دې سره سم، په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري پر خپل پخواني دریځ ولاړه ده او له پاکستان حکومت څخه غواړي چې د بیا ستنېدنې بهیر باید په خپله خوښه وي او له زور او جبر څخه کار وانهخیستل شي.
په اسلاماباد کې د دغې کمېشنرۍ ویاند قیصر اپریدي له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې زیاته کړه، په افغانستان کې د نظام له بدلون سره د خبریالانو او پخوانیو نظامیانو په ګډ،و شاوخوا ۶۰۰ زره افغانان د دوی په وینا له ګواښونو د خوندینې لپاره پاکستان ته راغلي: «دوی ته د تحفظ ضرورت دی».
قیصر اپریدي وايي: «موږ له شروع څخه همدا وایو چې پاکستان له تېرو ۴۵ کلونو راهیسې د افغانانو مېلمه پالنه کړې او اوس هم باید دغه بهیر او ملاتړ ته دوام ورکړي. کله چې په افغانستان کې حالات سم شي نو بیا که څوک په خپله خوښه ځي تللی شي».
نوموړي زیاته کړه: «موږ [د پاکستان] له حکومتي چارواکو سره په کتنو کې دا زور راوړو چې دغو خلکو ته پکار ده چې سهولت برابر شي او د ستنېدنې بهیر باید په رضا، باعزته او په خپله خوښه وي».
هغه خبرداری ورکړ، چې په افغانستان کې له ګواښ سره مخ افغانان د اېستنې په صورت کې به بیاځلي پاکستان ته راشي، ځکه هلته د دوی په وینا، ژوند یې له ګواښ سره مخ دی. نوموړي همداراز څرګنده کړه: «موږ دا وایو دغه وخت چې دغه خلک [افغانان] په زوره لیږلی کېږي، نو کېدای شي هغوی بیا راشي او بیا به همدا ستونزې وي. د واپسۍ پروسه باید رضاکارانه وي».
په پاکستان کې مېشت یو شمېر افغانان د ملګرو ملتونو د کډوالو پر عالي کمېشنرۍ هم نیوکې لري، چې درېیمو هېوادونو ته یې د دوسیو بهیر ډېر ټکنی دی او دوی له کلونو راهیسې په تمه دي، خو لا تر اوسه درېیمو امنو هېوادونو ته نهدي استول شوي.
په اسلاماباد کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر اپریدي په دې تړاو وايي، په ۲۰۲۲، ۲۳ او ۲۴ کلونو کې د کډوالو منونکو له لوري دغې کمېشنرۍ ته ډېره سهمیه ورکول کېده خو اوس یاد هېوادونه هم ډېر کم کډوال منلو ته زړه ښه کوي. نوموړی زیاتوي: «په ۲۰۲۲، ۲۳، او ۲۴ کلونو کې د کډوالو منونکو هېوادونو سهمیه زرګونه وو، خو اوس ډېر کم دی او دغه شمېر سلګونو ته راټيټ شوی دی. موږ هم جدي کېسونو ته لومړیتوب ورکوو».
له دې ټولو سره سره، ښايي سر له سبا (جمعه د چنګاښ ۱۹مه د جولای ۱۰مه) په ټول پاکستان کې د بېاسنادو افغانانو د نیونې بهیر پیل شي او د صادر شوي امر پر بنسټ به هر بېاسناده افغان سملاسي نیول کېږي او په چټکۍ سره به افغانستان ته لیږدول کېږي.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو د رییسالوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وړمه ورځ د ملګرو ملتونو د کډوالو په چارو کې عالي کمېشنرۍ (UNHCR) او د یاد سازمان د پراختیایي پروګرام (UNDP) مسوولینو سره په کتنه کې وویل، د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې له ګاونډیو هېوادونو څه باندې ۸ میلیونه افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي.
تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) په یوه خپره کړې ویډیو کې هغه کسان خلکو ته ښودلي چې د دغه ډلې په وینا، د بلوچستان د هرنایي ولسوالۍ د هنه اوړک په سیمه کې یې نیولي دي. ټي ټي پي ادعا کوي چې دغو کسانو د پاکستان د پوځ په ملاتړ د دوی پر ضد جګړه کوله.
په ویډیو کې د ټي ټي پي یو وسلهوال، چې د نیول شویو کسانو مخې ته ولاړ دی، وایي: «ستاسو بندیان نه ورک دي او نه هم وژل شوي، ټول همدلته ناست دي.»
په ویډیو کې یو تن وسله وال وایي: «یو تن ناروغ و، ډاکټر ته مو استولی، ټولو بندیانو ته چای او خواړه رسېدلي او د استراحت اسانتیاوې هم ورته برابرې شوې دي.»
هغه ادعا کوي چې دې ډلې له وړاندې سیمهییزو قومونو ته خبرداری ورکړی و چې د پاکستان له پوځ سره همکاري ونکړي، او دا جنګ چې د دوی په وینا د پاکستان د پوځ او طالبانو جنګ دی باید عام خلک ترې خپل اولادونه لرې وساتي.
یاد کس وایي: «دا د کفر او اسلام جګړه ده، د طالبانو او پوځ جګړه ده. موږ د خلکو د ملکیتونو د نیولو لپاره نه یو راغلي، خو دغو کسانو زموږ پر ضد لښکرکشي کړې وه، نو ځکه مو ونیول.»
دغه وسله وال کس په ویډيو کې خلکو ته په پېغام کې وایي، چې خپل ځوانان له دې جګړې لرې وساتئ. نوموړی زیاتوي: « ځکه که داسې ونه کړئ، وروسته به پښېمانه شئ، نه به د پاکستان پوځ درله پوښتنه وکړي او نه به بل څوک.»
هغه همداراز ادعا کوي: «پښتانه او بلوچ مظلوم قومونه دي، موږ کله هم پر مظلومانو ظلم نه کوو، زموږ هدف یوازې د پاکستان پوځ او استخباراتي ادارې دي.»
په ویډیو کې د ولي الرحمن په نوم د یوه نیول شوي کس یادونه هم کېږي او وسلهوال وایي: "ولي الرحمن د قومي مشرانو په ضمانت خوشې کوو."
د ټي ټي پي دغه ادعاوې تر اوسه د پاکستان د پوځ یا کومې خپلواکې سرچینې له لوري نه دي تایید شوې.