امریکا د نشه‌یي توکو د قاچاق شبکې د دوو مشرانو پر سر د انعام ورکړې اعلان کړی

د شمېرو له مخې، د تېر کال د مرغومي (جدي) میاشتې راهیسې د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې په توقیف کې لږ تر لږه ۵۴ کسان مړه شوي دي.

محمد نذیر پکتیاوال، ۴۱ کلن افغان پناه‌غوښتونکی و، چې نږدې لس کاله یې په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ دنده ترسره کړې وه. نوموړی د تېر کال د کب په ۲۳مه، په ټکساس ایالت کې له نیول کېدو څخه تر ۲۴ ساعتونو کم وخت وروسته، د هغه څه له امله چې امریکايي چارواکو یې «الرژیک غبرګون» بللی، مړ شو.

د هغه د مړینې سند له مړینې څخه ۱۰۳ ورځې وروسته خپور شو.

الیسا کلمن ویلي، د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې د پکتیاوال د مړینې د اعلان پر مهال هغه «ناقانونه مجرم کډوال» بللی و، په داسې حال کې چې نوموړي هېڅ جرمي محکومیت نه درلود او د امریکا له پوځ سره د کلونو همکارۍ له امله یې دې هېواد ته د لنډمهالي ننوتلو قانوني اجازه ترلاسه کړې وه.

د نوموړي د پناه غوښتنې دوسیه هم د ارزونې په حال کې وه، خو د امریکا حکومت د تېر کال د لیندۍ (قوس) میاشتې راهیسې د افغان وګړو د پناه غوښتنې دوسیو ارزونه درولې ده.

د راپور له مخې، پکتیاوال د کب په ۲۲مه، هغه مهال ونیول شو چې غوښتل یې خپل ماشومان ښوونځي ته یوسي. د هغه کورنۍ «افغان ایواک» سازمان ته ویلي چې نوموړی د تنفسي ناروغۍ له امله د تنفسي سپرې اړتیا لرله او مېرمن یې هڅه کړې وه چې دغه درمل ورته ورسوي.

د امریکا د کډوالۍ ادارې ویلي، پکتیاوال له نیول کېدو وروسته د ساه لنډۍ او د سینې له درد څخه شکایت وکړ، روغتون ته ولېږدول شو او بله ورځ یې ساه ورکړه.

د بشري حقونو د څار سازمان غړې ویلي، د پکتیاوال مړینه د امریکا د کډوالۍ ادارې په توقیف‌ځایونو کې د مړینو د مخ پر زیاتېدو لړۍ یوه برخه ده. د هغې په وینا، د امریکا د اوسني حکومت له واک ته رسېدو وروسته، په دغو توقیف‌ځایونو کې د مړینو په اړه د روڼتیا غوښتنې زیاتې شوې دي.

که څه هم د پکتیاوال د مړینې په سند کې د مړینې لامل «پېښه» ثبت شوی، خو کلمن وايي چې دغه پایله د نوموړي د مړینې د څرنګوالي په اړه نورې پوښتنې راولاړوي.

د بشري حقونو د څار سازمان ویلي، د امریکا حکومت د پکتیاوال د کورنۍ، د پناه‌غوښتونکو د حقونو د ملاتړو بنسټونو او د کانګرس د یو شمېر غړو له غوښتنو سره سره، د دې قضیې په اړه د نورو جزییاتو له ورکولو ډډه کړې ده.

دغه سازمان ټینګار کړی چې د دې قضیې د بشپړې څېړنې ترسره کول او د محمد نذیر پکتیاوال د عدلي معاينې بشپړ راپور خپرول د روڼتیا او حساب‌ورکونې د تأمین لپاره یو مهم او لومړنی ګام دی.

سینټکام ویلي چې د سر اعلی قومندان د لارښوونې له مخې یې د دوشنبې په ورځ د ماښام په ۴:۴۵ بجو د ایران پر ضد د بریدونو درېیم پرله‌پسې پړاو پیل کړ.

د امریکا دغه قومندانۍ په خپل ایکس حساب کې لیکلي: «دا بریدونه به د ایران پر ځواکونو دروند لګښت تحمیل کړي او د دوی هغه وړتیا به کمزورې کړي چې پر بې‌ګناه ملکي وګړو او د هرمز تنګي له لارې پر سوداګریزو بېړیو بریدونه ترسره کړي.»

د امریکا مرکزي قوماندانۍ د بریدونو د دقیقو هدفونو، د کارول شویو وسلو او د احتمالي زیانونو په اړه نور جزیات نه دي ورکړي.

په ورته وخت کې، په متحده عربي اماراتو کې د امریکا سفارت اعلان کړی چې د سیمه‌ییز امنیتي وضعیت له امله یې په ابوظبي کې سفارت او په دوبۍ کې قونسلګرۍ د جولای له ۱۳مې تر ۱۵مې پورې ټول قونسلي ملاقاتونه لغوه کړي دي.

د امریکا سفارت په خبرتیا کې ویلي: «که تاسو په دغو نېټو کې ملاقات لرئ، سفارت یا قونسلګرۍ ته مه راځئ؛ موږ به له تاسو سره د نوي وخت د ټاکلو لپاره اړیکه ونیسو.»

سفارت زیاته کړې چې په متحده عربي اماراتو کې د امریکا سفارت او قونسلګري لا هم د «وتلو د امر» په حالت کې دي، چې له امله یې د امریکا غیراضطراري دولتي کارکوونکي له هېواده بهر انتقال شوي دي.

د خبرتیا له مخې، په متحده عربي اماراتو کې د امریکا د ویزو ټول عادي خدمتونه لا هم ځنډول شوي او یوازې محدود قونسلي خدمات امریکايي اتباعو ته وړاندې کېږي.

د پولنډ سرحدي ځواکونو ادارې د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۲مه، په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې یاد کسان د پولنډ، لیتوانیا او بلاروس پر سرحدونو پېژندل شوي او تر نیول کېدو وروسته، د قانوني مراحلو له بشپړېدو سره سم د لیتوانیا چارواکو ته سپارل شوي دي.

د خبرپاڼې له مخې، پولنډي ځواکونو یو اوکراینی وګړی هم نیولی، چې د دې ادارې په وینا د پنځو کډوالو د لېږد لپاره سرحدي سیمې ته تللی و او د عملیاتو پر مهال ونیول شو.

د پولنډ سرحدي ساتونکو ویلي، نیول شوي کډوال د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ د میکانېزم له مخې د قانوني پروسې تر بشپړېدو وروسته د لیتوانیا اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، ګڼو افغانانو د امنیتي اندېښنو، ټولنیزو محدودیتونو او اقتصادي ستونزو له امله هڅه کړې چې د بلاروس او لیتوانیا له لارې د اروپايي ټولنې غړو هېوادونو ته ځان ورسوي.

د بلاروس او پولنډ پوله له ۲۰۲۱ کال راهیسې اروپايي ټولنې ته د کډوالو د ننوتلو له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي. پولنډ په وروستیو کلونو کې د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي لپاره په دې سیمه کې امنیتي تدابیر سخت کړي او پر سرحدونو یې لا زیات محدودیتونه لګولي دي.

سید عباس عراقچي، د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپوروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي، هغه څوک چې د هرمز تنګي له لارې د سوداګریزو بېړیو خوندي او مصون تګ راتګ تضمینوي، باید د دې خدمت په بدل کې مناسبه جبران ترلاسه کړي.

عراقچي د دوشنبې په ورځ په خپل ایکس‌پاڼه کې لیکلي: «د امریکا ولسمشر په بشپړه توګه سم وایي. هر څوک چې د هرمز تنګي له لارې د سوداګریزو بېړیو خوندي او مصون تګ راتګ برابروي، باید د دې خدمت په بدل کې جبران ترلاسه کړي.»

هغه زیاته کړې: «ایران تل د هرمز تنګي ساتونکی پاتې شوی او د تل لپاره به هم همداسې وي.»

د ایران د بهرنیو چارو وزیر د احتمالي ۲۰ سلنې فیس یا لګښت په اړه هم اشاره کړې او ویلي یې دي: «البته ۲۰ سلنه ډېره زیاته ده، موږ به عادلانه چلند وکړو.»

هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي او د نړۍ د نفتو او مایع طبیعي ګاز د صادراتو لویه برخه ترې لېږدول کېږي. دا تنګی د فارس خلیج تولیدوونکي هېوادونه له نړیوالو بازارونو سره نښلوي او هر ډول امنیتي یا سیاسي کړکېچ پکې د نړیوالې انرژۍ پر بازارونو مستقیم اغېز کولی شي.

په راپور کې راغلي چې ټرمپ دغه رسمي خبرتیا کانګرس ته لېږلې او په کې یې د ایران د جګړې د بیا پیل کېدو یادونه کړې ده.

نیویارک ټایمز زیاتوي چې د امریکا د ولسمشر دغه اقدام په داسې حال کې ترسره شوی چې په وروستیو ورځو کې د امریکا او ایران ترمنځ پوځي کړکېچ یو ځل بیا زیات شوی او دواړو لورو د یو بل پر وړاندې پوځي اقدامات کړي دي.

تر اوسه سپینې ماڼۍ او د امریکا د دفاع وزارت د جګړې د نوي پړاو د جزییاتو، د پوځي عملیاتو د څرنګوالي او یا هم د راتلونکو اقداماتو په اړه نور معلومات نه دي خپاره کړي.

د ایران حکومت هم د راپور تر خپرېدو پورې د ټرمپ د دې رسمي خبرتیا په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

شنونکي خبرداری ورکوي چې د جګړې بیا پیل کېدل ښايي د سیمې امنیتي وضعیت نور هم کړکېچن کړي او د منځني ختیځ پر ثبات پراخې اغېزې ولري.