طالبانو د خوست په تڼیو ولسوالۍ کې د ۵۰میلیونه افغانیو په ارزښت د یو روغتون چارې پیل کړې

د امریکا پخوانی ولسمشر جو بایډن چې دمګړۍ د پروستات سرطان له یوې خطرناکې او پرمختللې بڼې سره مبارزه کوي وايي، چې د ده نوی کتاب «امریکا، له ما سره ژمنه وکړه» به د هغو «ننګونو په اړه وي چې موږ د یوه ملت په توګه ورسره مخ وو، د هغو پرېکړو په اړه چې ما وکړې، او دا چې ما ولې دا پرېکړې وکړې».

هغه وویل، دا کتاب به د هغه د ولسمشرۍ د دورې مهمو پېښو ته ځانګړی شوی؛ هغه دوره چې د غزې او اوکراین جګړه او همداراز له افغانستان څخه د امریکا وتل په‌کې شامل وو.

د ۲۰۲۵ کال په مې میاشت کې، له واک څخه د تر ټولو د زاړه ولسمشر په توګه له وتلو یوازې څلور میاشتې وروسته، بایډن څرګنده کړه، چې پر هغه د پروستات داسې یو خطرناک سرطان تشخیص شوی چې د هغه هډوکو ته هم خپور شوی دی. هغه له دې وروسته د راډیوټراپي (شعاعي درملنې) بهیر پیل کړ.

۸۳ کلن بایډن د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۴مه) په خپله اېکس‌پاڼه د خپل کتاب په تړاو په یوه تبلیغاتي ویډيويي پیغام کې ویلي: «له هغه وخته چې ما ولسمشري پرېښې، ډېرو خلکو له ما څخه پوښتنه کړې، جو، څه کوې»؟

هغه له خپلو مینه‌والو او هغو کسانو څخه مننه کړې، چې د ده د ښې روغتیا هیله یې کړې او زیاته یې کړه: «ما خپل ډېر وخت له خپلې کورنۍ سره تېر کړی دی. زه د سرطان له تشخیص سره لاس او ګرېوان یم او درملنه مې روانه ده، چې ډېره ښه پر مخ روانه ده».

جوبایډن په دې ویډيويي پیغام کې څرګنده کړې، د خپلې ولسمشرۍ (۲۰۲۱ تر ۲۰۲۵) پر مهال، د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ په شپږمه د ډونالډ ټرمپ د پلویانو له‌خوا د امریکا پر کانګرس د برید، د اوکراین جګړه او له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو په تړاو څو مهمې شېبې یادې کړي دي.

بایډن زیاته کړه، چې په دې کتاب کې به دا هم راشي چې «ما ولې پرېکړه وکړه چې بیا ځلي ځان نوماند کړم او ولې مې پرېکړه وکړه چې له نوماندۍ تېر شم».

د کتاب په اړه د هغه په دې تبلیغاتي ویډیو کې د محاصره شویو فلسطینیانو او په‌کې د امریکا د رول په اړه هېڅ یادونه نه ده شوې.

د امریکا د تر ټولو زاړه ولسمشر په توګه د هغه د روغتیا په اړه له پرله پسې پوښتنو سره سره، ۸۱ کلن بایډن پرېکړه وکړه، چې په ۲۰۲۴ کال کې د دویمې دورې لپاره ځان کاندید کړي.

خو د ۲۰۲۴ کال په جون کې د ټرمپ پر وړاندې په یوه ناکامه او کمزورې ټاکنیزه مناظره کې تر راڅرګندېدو او د ډیموکراتانو د بې‌ساري فشارونو له امله، بایډن له ټاکنیزې سیالۍ څخه د وتلو اعلان وکړ.

ورپسې ټرمپ د بایډن پر ځای د معرفي شوې کاندیدېد هغه د وخت مرستیالې ولسمشرې کاملا هرېس ته ماتې ورکړه. ټرمپ، چې د جون په میاشت کې ۸۰ کلن شو، تر هغه وخته چې په ۲۰۲۹ کال کې خپله کاري دوره پای ته رسوي، د بایډن د عمر ریکارډ به مات کړي.

د بایډن د خاطراتو دا کتاب د روان زیږیز کال د نومبر په ۱۷مه خپرېږي، چې د منځمهاله حساسو ټاکنو څخه یوازې څو اونۍ وروسته وخت دی.

کاملا هرېس هم تېر کال خپل د خاطراتو کتاب خپور کړی وو. دغه کتاب چې «۱۰۷ ورځې» نومېږي، د هغې د هغو لنډو ټاکنیزو هڅو او کمپاین په اړه دی چې د بایډن له وتلو وروسته یې د ټرمپ پر وړاندې ترسره کړې وې.

100%

د تېرې فبرورۍ په میاشت کې، د امریکا جګپوړو ډیموکراټ چارواکو چې په ۲۰۲۴ کال کې د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ګوند د ماتې ارزونه کوله، دې پایلې ته ورسېدل چې د غزې په اړه د بایډن د ادارې دریځ د پخوانۍ مرستیالې ولسمشرې کاملا هرېس لپاره یو «بشپړ منفي» او زیانمنونکی فکتور وو.

دغه بنسټ د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۴مه، په اېکس کې په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې ټولو خلکو ته د مناسب استوګنځي برابرول د بېوزلۍ او محرومیت د پای ته رسولو پر لور یو مهم ګام دی.

د ملګرو ملتونو د بشري استوګنې پروګرام په وینا، مناسب کور یوازې د اوسېدو ځای نه دی، بلکې د انساني کرامت د خوندیتوب، د برابرو فرصتونو د رامنځته کولو او د کړکېچونو پر وړاندې د وګړو او ټولنو د مقاومت د پیاوړتیا لپاره یو بنسټیز عنصر ګڼل کېږي.

دغه بنسټ زیاتوي چې په افغانستان کې د مناسبو استوګنځایونو کمښت لا هم یوه جدي ستونزه ده او ګڼې کورنۍ، په ځانګړې توګه هغه چې د سېلابونو، زلزلو او نورو طبیعي پېښو له امله زیانمنې شوې دي، لا هم له مناسبې سرپناه بې‌برخې دي.

د ملګرو ملتونو په باور، د خوندي او مناسب استوګنځي برابرول نه یوازې د خلکو د ژوند شرایط ښه کوي، بلکې د ټولنیز ثبات، اقتصادي ځان‌بسیاینې او د بېوزلۍ د کمولو په برخه کې هم مهم رول لري.

سږکال د څلورم پرلپسې کال لپاره طالبانو له نجونو زده‌کوونکو پرته د کانکور ازموینه واخیسته. طالبانو اوس‌مهال نږدې د زده‌کړو له ټولو بهیرونو نجونې منع کړي او یوازې تر شپږم ټولګي پورې نجونې ښوونځیو ته د تګ اجازه لري.

د افغان ښځو د سیاسي مشارکت شبکې غړې انتیلا براتي وايي، سږنۍ کانکور ازموینه واخیستل شوه، خو په وینا یې، دا کانکور د ټولو لپاره نه‌وو، ځکه له څو کلونو راهیسې په ازموینو کې د هغو نجونو زده‌کوونکو چې په زرګونو هیلو سره یې درسونه ویل، ځای خالي وو.

انتیلا براتي زیاته کړه: «هېڅ ملت د نجونو د غږونو په چُپ کولو سره پرمختګ نه‌شي کولی. راتلونکې هغه مهال جوړېږي، چې کتاب د ټولو په لاسونو کې وي، نه د ګوتو په شمار د خلکو په لاسونو کې. داسې ورځ به راشي چې د زده‌کړو دروازې د ټولو پر مخ پرانېستل شي». او زیاته یې کړه: «په هغه ورځ به کانکور یوازې یوه ازموینه نه‌وي، بلکې د عدالت او برابرۍ جشن وي».

له دې سره سم، د طالبانو پوهنې وزارت د ۱۴۰۵ کال عمومي کانکور او دیني مدارسو ازموینو د لسو مخکښو بریالیو زده‌کوونکو د ستاینې لپاره د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۴مه) ځانګړي مراسم جوړ کړي وو.

په دې مراسمو کې د طالبانو د ښوونې او رزونې مرستیال عبدالمالک حقاني مخکښو زده‌کوونکو ته له مبارکۍ ویلو سربېره وویل: «د دیني علومو ترڅنګ عصري علوم ځانګړی اهمیت لري او د اسلامي تمدن د لا غوړېدو او پرمختګ لامل ګرځي».

هغه د نجونو د زده‌کړو د دوام په تړاو له یادونې پرته زیاته کړه: «ټولنه او مُلک ښوونیزې ټکنالوژۍ او مسلکي کادرونو ته جدي اړتیا لري او موږ باید د همدې مخکښو طلابو او زده‌کوونکو له لارې دې موخې ته ورسېږو».

100%

په دې غونډه کې د دغه وزارت د کیفیت تضمین مرستیال عبدالخالق صادق وویل: «تاسو د مُلک د راتلونکي معماران او رهبران یاست؛ نو باید د خپل ولس او ټولنې پر وړاندې د مسوولیت احساس ولرئ او د خپلو زده‌کړو له لارې دا کړېدلی ملک د پرمختګ او ودانۍ پر لور رهبري کړئ».

د طالبانو د ازموینې ادارې په وینا، سږکال په کانکور ازموینه کې ۱۲۰ زره کسانو ګډون کړی وو، چې له دې ډلې به ۷۴ زره او ۵۰۰ د لوړو زده‌کړو موسساتو ته جذب شي. دا په داسې حال کې ده، چې د څلورم پرله‌پسې کال لپاره طالبانو له نجونو پرته د کانکور ازموینه واخیسته.

د ښځو یو شمېر نورو ټولنو او شبکو د ۱۴۰۵ کال د کانکور ازموینې د پایلو له اعلان وروسته ویلي وو، هغه کانکور چې د پرله‌پسې څلورم کال لپاره د نجونو له ګډون پرته ترسره کېږي، د جنسیتي اپارتاید او د افغانستان د ښځو د سیستماتیک حذف رسمي سند دی.

ښاغلي اندېشه په خپل اېکس پاڼه لیکلي چې د طالبانو له خوا د دغه سازمان د پرېکړه لیک ردول به دوی په مذهبي او سیاسي ډګر کې نور هم ګوښه کړي.

د دغو جزییاتو له مخې، د اسلامي همکاریو سازمان د ۲۰۲۶ کال د جولای په ۱۲مه او ۱۳مه نېټه په اسلام‌اباد کې د ښځو په اړه د وزیرانو نهمه غونډه وکړه او د ښځو د ځواکمنولو په تړاو یې یو پرېکړه لیک تصویب کړ.

په دغه پرېکړه لیک کې د نجونو د ثانوي او لوړو زده‌کړو پر دوامداره ځنډولو او د ښځو پر کار د طالبانو د محدودیتونو په اړه «ژوره ناهیلي او خواشیني» څرګنده شوې او له طالبانو غوښتل شوي چې دا محدودیتونه د اسلامي اصولو سره سم لیرې کړي.

خو د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د اسلامي همکاریو سازمان دغه دریځ په ښکاره رد کړ او ویې ویل چې د دوی حکومت لا د مخه «د ښځو هغه ټول حقونه خوندي کړي چې په شریعت کې ورته اړتیا ده» او هغه حقونه چې په اسلام کې ریښه نه لري، لکه د دغه سازمان په اعلامیه کې چې یاد شوي، نه ورکول کیږي.

نصیر احمد اندېشه وایي، دا د شریعت د تفسیر په برخه کې د اسلامي همکاریو سازمان د واک او صلاحیت په وړاندې د طالبانو یو ښکاره او ننګوونکی ځواب دی.

د افغانستان دغه ډیپلومات زیاتوي چې دا چلند به د طالبانو لپاره درې لویې پایلې ولري؛ لومړی دا چې طالبان ځان د ۵۷ اسلامي هېوادونو د ګډ مذهبي او حقوقي بنسټ په پرتله د شریعت په تفسیر کې پورته ګڼي چې دا به هغوی په مذهبي توګه تجرید کړي.

دویم دا چې هغه هېوادونه لکه دوحه، ابوظبۍ، اسلام‌اباد، جاکارتا او کوالالمپور چې له طالبانو سره د عملي ډیپلوماتیکو اړیکو هڅه کوي، اوس به د خپلو هغو پرېکړو په وړاندې چې خپله یې چمتو کړې وې، د طالبانو له سخت مخالفت سره مخ شي او درېیم دا چې دا موضوع به د «طالبان د نړیوالې ټولنې په وړاندې» له چوکاټ څخه د «طالبان د اسلامي نړۍ او د هغې د بنسټونو په وړاندې» بحث ته بدله کړي چې ردول به یې طالبانو ته خورا ګران وي.

دوی همدارنګه د هغو نورو افغانانو د نيولو او ايستلو په اړه د وضاحت غوښتنه کړې چې پخوا يې په افغانستان کې له امريکايي ځواکونو سره همکاري کړې وه.

سېت مګزينر، جولي جانسن، جېمز ار. والکينشاو، ډان ګولډمن، شري تاندار او لامونيکا مک‌ايور چې د امريکا د کانګرس غړي دي، دغه ليک د سې‌شنبې په ورځ د چنګاښ په ۲۳مه خپور کړ.

دوی له کورني امنيت وزير څخه غوښتي چې روښانه کړي ولې محمد نذير پکتياوال، سره له دې چې نه يې جرمي مخینه لرله او نه هم د جرم کومه محکوميت، خو بیا هم ونيول شو او د ايستلو لپاره يې چمتووالی نيول کېده.

محمد نذير پکتياوال د کب په ۲۲مه هغه مهال د امريکا د کډوالۍ ادارې مامورانو د خپل کور مخې ته ونيو، چې غوښتل يې خپل ماشومان ښوونځي ته ورسوي.

د هغه د کورنۍ په وينا، پکتياوال د ساه لنډۍ ناروغي لرله او مېرمنې يې هڅه کړې وه چې د تنفس ځانګړی سپرې ور ورسوي. د امريکا د کډوالۍ ادارې وروسته وويل چې نوموړی له نيول کېدو وروسته د ساه تنګۍ له امله روغتون ته ولېږدول شو او په بله ورځ يې ژوند له لاسه ورکړ.

د کانګرس غړو د امريکا د پوځ له ځانګړو ځواکونو سره د پکتياوال همکارۍ ته په اشارې ويلي چې د هغه مړينه د مخنيوي وړ وه.

په ليک کې راغلي: «دا د منلو وړ نه ده چې هغه کس چې په زړورتيا يې د امريکايي ځواکونو ترڅنګ جګړه کړې وه، په دومره اسانۍ د هماغه حکومت له لوري چې ده ورته خدمت کړی و، له پامه وغورځول شي. د هغه کورنۍ حق لري چې د نوموړي د مړينې د لامل په اړه بشپړ ځوابونه ترلاسه کړي».

د کانګرس دغو استازو همدارنګه له کورني امنيت وزارت څخه پوښتنه کړې چې تر اوسه څو پخواني افغان همکاران نيول شوي او له امريکا ايستل شوي دي، او څو نور لا هم د نيول کېدو يا ايستلو له ګواښ سره مخ دي.