د طالبانو والي: ملګري ملتونه دې د بامیان سیغان ولسوالۍ د څښاک او کرنیزو اوبو ستونزه حل کړي

د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون ویلي، د تورخم له لارې ۶۰۹ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۳۲۳۱ کېږي، د کندهار د سپین‌بولدک له لارې ۷۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴۰۳ کېږي او د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۹۲ کېږي په جبر سره هېواد ته را اړول شوي دي.

د خبرپاڼې له‌مخې، له دې سربېره له ۷۵۶ کورنیو سره مرستې شوي او همداراز له کابل څخه ۱۳۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۷۱۰ کېږي خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ځينو دغو راستنو شویو کورنیو ته د کرایو له ورکړې او د روغتیايي خدماتو له وړاندې کېدو سربېره یو شمېر کورنیو ته پخه ډوډۍ، یوه اندازه نغدي مرستې او سیمکارتونه هم ورکړل شوي دي.

هم‌مهاله په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیولو عملیات د چنګاښ له ۱۹مې څخه پراخ شوي او په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو نیول کېدو پسې کور په کور عملیات پیل شوي دي. پاکستاني چارواکو ویلي، چې نور نه غواړي په خپل هېواد کې افغان کډوال پرېږدي او که څوک په خپله خوښه لاړ نه‌شي،‌ نو دوی به یې په زور وشړي.

په پاکستان او ایران کې هم مېشت افغانان د ځايي پولیسو له ناوړه چلنده شکایت لري او له اړوندو نړۍوالو بنسټونو غواړي، چې پر کوربه هېوادونو فشارونه زیات کړي، څو د نړۍوالو قوانینو او اصولو له‌مخې له کډوالو سره چلند وکړي.

د بنو ولسوالۍ مرستیال د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) «ډان» ورځپاڼې ته ویلي، چې اوس د دوی تمرکز د هغو افغانانو پر پېژندلو او بېرته ستنولو دی، چې د بنو په ښار او شاوخوا کلیو کې په کرایي کورونو یا شخصي مېنو کې ژوند کوي.

هغه زیاته کړه، چې د دغو کسانو معلومات د پولیسو حوزو (تاڼو) ته ورکړل شوي او د هغوی د بېرته ستنولو لپاره اقدامات روان دي.

له پاکستان څخه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر په وروستیو اونیو کې ګړندی شوی دی. د پاکستان حکومت د تېرې جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه- د جولای ۱۰مه) د هغو افغان وګړو د نیولو او اېستلو امر کړی چې په دغه هېواد کې له معتبرو ویزو پرته ژوند کوي.

تر دې مخکې د پاکستان د حکومت او پنجاب ایالت چارواکو اعلان کړی وو، چې په ۲۰۲۳ کال کې د افغان کډوالو د اېستلو د کمپاین له پیل راهیسې، شاوخوا ۲ میلیونه او ۵۹۰ زره افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي. دغه هېواد ټینګار کړی، چې د کډوالو د اېستلو بهیر به همداسې دوام ومومي.

پاکستاني چارواکو «ډان» ورځپاڼې ته ویلي، چې د هغو افغانانو شمېر چې هره ورځ د تورخم له لارې افغانستان ته ستنول کېږي، له ۱۰ زرو کسانو اوښتی دی. دا بهیر وروسته تر هغه ګړندی شو چې پاکستان له ټولو افغان وګړو وغوښتل چې د جولای له ۱۰مې وړاندې د دغه هېواد خاوره پرېږدي.

له دې سره سم، په خيبر ولسوالۍ کې يو ټولنيز فعال اسلام اپريدي د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر کې د اسانتیاوو د نشتوالي له امله د خلکو ستونزو ته په اشارې سره غوښتنه کړې، چې په خیبر ولسوالۍ کې دې د ثبت نور مرکزونه هم جوړ شي، څو د ستنېدونکو کډوالو ستونزې راکمې شي.

په ورته وخت کې، د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ له پاکستان څخه د افغان وګړو د «جبري اېستلو» د بهیر په اړه اندېښنه ښودلې او د پناه غوښتونکو پر وړاندې یې د نړیوالو اصولو د مراعاتولو غوښتنه کړې ده.

يوې باخبره سرچينې افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې دې پرېکړې د هرات شيعه اوسېدونکي سخت اندېښمن کړي دي. د هغې په وينا، طالبانو تر اوسه نه د سيمه‌ييزو مسوولانو او نه هم د جوماتونو د متوليانو لپاره د دغو ساتونکو د بې‌وسلې کولو لامل روښانه کړی دی.

دغه امنيتي ساتونکي د تېر جمهوري نظام له وخته د شيعه جوماتونو د امنيت د ټينګښت مسووليت پر غاړه درلود. د طالبانو له بيا واکمنېدو وروسته هم دوی د طالبانو د امنيتي جوړښتونو په چوکاټ کې خپلو دندو ته دوام ورکړی وو.

ځايي سرچينې وايي، دغو ساتونکو په تېرو کلونو کې د لمونځ کوونکو د ساتنې او پر شيعه جوماتونو د داعش د بريدونو د مخنيوي په برخه کې مهم رول لوبولی دی.

د هرات يوه اوسېدونکي چې نه يې غوښتل نوم يې خپور شي، افغانستان انټرنشنل ته وويل، خلک اندېښنه لري، چې د دغو ساتونکو له بې‌وسلې کېدو وروسته به پر جوماتونو د بريدونو خطر زيات شي. د هغه په وينا، ځينو شيعه اوسېدونکو د احتمالي بريدونو له وېرې په جماعت لمانځه کې خپل ګډون کم کړی دی.

طالبانو تر اوسه په رسمي ډول د دې اقدام يا د هرات د شيعه جوماتونو د امنيت لپاره د بديلو تابیاوو په اړه څه نه‌دي ويلي.

دا اقدام داسې مهال ترسره کېږي، چې د هرات شيعه وګړي په تېرو پنځو کلونو کې څو ځله د خونړيو بريدونو هدف ګرځېدلي دي. د ۱۴۰۰ کال راهيسې، چې طالبان بيا واک ته رسېدلي، لږ تر لږه اووه بريدونه د هرات ښار د جبرئيل ښارګوټي او د انجيل او گذرې ولسواليو د شيعه اوسېدونکو پر ضد ثبت شوي دي.

په دغو بريدونو کې پر جوماتونو چاودنې، پر لمونځ کوونکو ډزې او د شيعه ديني عالمانو ترورونه شامل وو، چې له امله يې لسګونه کسان وژل شوي او ټپيان شوي دي.

په وروستۍ پېښه کې، د ۱۴۰۳ کال د غويي په ۱۱مه، د هرات د گذرې ولسوالۍ پر امام زمان جومات د وسله‌والو په بريد کې د جومات د امام په ګډون لږ تر لږه شپږ لمونځ کوونکي ووژل شول.

داعش د دغه بريد مسووليت پر غاړه واخيست او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندويه پلاوي (يوناما) له طالبانو وغوښتل، چې د شيعه وګړو د ساتنې لپاره خپلې امنيتي تابیاوې پياوړي کړي او د بريد عاملان ژر تر ژره وپېژني او عدالت ته يې وسپاري.

د ټورنټو سټار شبکې د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) په خپل یوه راپور کې ویلی،‌ یونسي غوښتل، چې په کاناډا کې له خپلې کورنۍ سره یو ځای شي، خو اوتاوا د دغه جواز له ورکولو ډډه کړې او له همدې امله امریکایي چارواکي هغه نه خوشې کوي.

د یونسي مور شفیقه جلالي چې په ټورنټو کې اوسېږي وایي، زوی یې یوازې د دوو یا درېیو دقیقو لپاره د ټېلیفون اجازه لري او دوی اندېښمن دي، چې هسې نه هغه بېرته افغانستان ته وشړل شي.

د یونسي مدافع وکیلې ایرین سیمپسون ویلي، چې دا ځوان په کاناډا کې د کورنۍ د غړو د لرلو له امله د پناه غوښتنې وړتیا لري، خو د کاناډا د حکومت د پرېکړې پر وړاندې د هغوی غوښتنه اوس په فدرال محکمه کې تر څېړنې لاندې ده.

یونسي دا مهال د هوسټن په شمال کې د «آی‌اې‌اېچ پولک» په توقیف ځای کې ساتل کېږي.

محمد یونسي په افغانستان کې اقتصاد لوستی وو او د کډوالۍ نړیوال سازمان او د رازي په نوم د بې‌وزلو ښځو د ملاتړ په یوې ټولنه کې یې کار کاوه. نوموړی په ۲۰۲۳ کال کې د طالبانو له خوا وتښتول شو، بندي شو او تر شکنجې او جبري کار لاندې راغی، خو وروسته په تېښته بریالی شو او د ایران، دوبۍ او برازیل له لارې یې د لاتینې امریکا له څو هېوادونو په پلي توګه تېرېدو وروسته ځان امریکا ته ورساوه.

د طالبانو د ګواښونو له امله د هغه کورنۍ هم له هېواده تېښتې ته مجبوره شوه او تېر کال کاناډا ته ورسېده.

د یونسي د ملاتړو ډلې د هغه د قانوني لګښتونو لپاره ۳۰ زره ډالر راټول کړي او د «رومیرو هاوس» په نوم د کډوالو یوې ټولنې د کاناډا د کډوالۍ له وزارت څخه د هغه د خوشې کېدو غوښتنه کړې ده.

بلخوا، د ډونالډ ټرامپ د ادارې له‌خوا درېیم هېواد ته د پناه غوښتونکو د شړلو د پروګرام په پیلېدو سره، د یونسي د روغتیايي او رواني وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

د کاناډا د کډوالۍ ادارې په دې اړه له تبصرې ډډه کړې، خو ویلي یې دي، چې لنډمهالي جوازونه یوازې په استثنايي شرایطو کې ورکول کېږي.

ذکیې محقق د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وويل، تر اوسه په دې تړاو اسلامي هېوادونو اغېزناک اقدام نه‌دی کړی او طالبانو هم له خپلو دريځونو شاتګ نه‌دی کړی.

د افغانستان د خلکو د اسلامي وحدت ګوند د مشر لور، د سې شنبې په ورځ (د چنګاښ په ۲۳مه)، په اسلام‌اباد کې د اسلامي همکاریو سازمان د ښځو په غونډې کې وینا هم کړې ده.

ذکيې محقق ټينګار وکړ، چې د ښځو او همداراز قومي او مذهبي لږکيو په اړه د طالبانو کړنې د اسلام له دين سره هېڅ تړاو نه‌لري او په باور یې، دا ډله د اسلام له نوم څخه ناوړه ګټه اخلي. هغې همدارنګه په افغانستان کې د خلکو پر اراده ولاړ او ولسواک حکومت د جوړېدو غوښتنه وکړه.

هغې وويل، افغان ښځې له تېرو پنځو کلونو راهيسې له خپلو ټولو بنسټيزو حقونو بې‌برخې شوې دي او د افغانستان د اوسني حالت تر ټولو ستر زيانمن کسان ښځې دي. د هغې په وينا، هغه زيانونه چې په دې موده کې ښځو او ټولنې ته اوښتي، په راتلونکو کلونو کې به يې جبران اسانه او ممکن نه‌وي.

نوموړې د طالبانو د روانو تګلارو د دوام پايلو ته په اشارې سره وويل، په افغانستان کې داسې نظام نه‌شته چې د عزت او کرامت لرونکو انسانانو په توګه د ښځو ساتنه وکړي. هغې زياته کړه، که دا حالت همداسې دوام وکړي، ټولنه به د اخلاقي او ټولنيز زوال تر ټولو ټيټې کچې ته ورسېږي.

ذکيې محقق د اسلامي هېوادونو د ښځو د غونډې په تړاو وويل، افغان ښځو بايد په دې غونډه کې ګډون درلودای، څو له اسلامي هېوادونو سره خپلې اړيکې پياوړې کړي او د افغان نجونو او ښځو غږ نړۍ ته ورسوي.

د محمد محقق لور وويل، اوس مهال هېڅ هېواد د عملي اقدام لپاره چمتو نه‌ښکاري، خو هيله يې څرګنده کړه، چې په نږدې راتلونکې کې به پراخه نړيواله اجماع رامنځته شي او اسلامي او لوېديځ هېوادونه او همداراز هغه دولتونه چې د بشري حقونو ملاتړ کوي، د افغانستان له خلکو سره عملي مرسته وکړي.

د اسلامي همکارۍ سازمان، چې د ۵۷ اسلامي هېوادونو ګډه ټولنه ده، په اسلام‌اباد کې په خپلې وروستۍ غونډه کې د ښځو پر زده‌کړو او کار د طالبانو لګول شوي بنديزونه د اسلامي ارزښتونو او اسلامي فرهنګ خلاف وبلل او خبرداری يې ورکړ، چې دا ډول تګلاره د اسلام سپېڅلي انځور ته زيان رسوي.