مسکو: پر روسیې «ترهګریز» بریدونه د کېیف او لویدیځ ګډ «جرم» دی

د چین د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په یاد تړون کې روښانه شوې، چې د مصنوعي ځیرکتیا د همکاریو نړۍوال سازمان یو خپلواک نړیوال سازمان دی، چې د ملګرو ملتونو د منشور اهداف تعقیبوي، د ګډې مشورې، ګډې جوړونې او شریکو ګټو مفکوره پالي او پر انسان‌محورۍ ولاړ اصل ټینګار لري.

خبرپاڼه کاږي، د دې سازمان موخه د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې د نړیوالې همکارۍ او نړیوالې حکومتولۍ وده ده، څو ډاډ ترلاسه شي چې مصنوعي ځیرکتیا د ټولو انسانانو د هوساینې لپاره په ګټور، خوندي، عادلانه او منظم لوري پرمختګ کوي.

په خبرپاڼه کې په ډاګه شوې، چې د مصنوعي ځیرکتیا د همکاریو نړۍوال سازمان مرکزي دفتر به د چین په شانګهای ښار کې وي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د قزاقستان، لاوس، پاکستان، روسیې او اندونیزیا په ګډون د ۲۹ هېوادونو استازو دغه تړون لاسلیک کړ او د دې سازمان بنسټ اېښودونکي غړي شول او د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوترېش او د یو شمېر نورو هېوادونو او نړیوالو سازمانونو استازو هم په دې مراسمو کې ګډون کړی وو.

د اوکراین په سوېل ختیځ کې د ژاپورېژیا والي ایوان فېدوروف ویلي، د روسیې په یوه هدایت کېدونکي بمي برید کې درې کسان وژل شوي او ۱۵ نور ټپیان شوي دي. د چارواکو په وینا، په برید کې ملکي ودانیو ته هم زیان اوښتی دی.

د اوکراین د چارواکو په خبره، د تور سمندرګي پر غاړه د اودېسا ښار په یوه بل روسي برید کې دوه کسان وژل شوي او شپږ نور ټپیان شوي دي. دغه ښار د روسیې له هغو هدفونو څخه دی، چې په وروستیو میاشتو کې څو ځله پرې بریدونه شوي دي.

د اوکراین د ملي بیړنیو خدمتونو ادارې ویلي، د روسیې پولې ته نږدې د خارکېف ښار په شاوخوا کې د یوې روسي بې‌پیلوټه الوتکې په برید کې یو کس وژل شوی دی. تر دې مخکې د کوپیانسک ښار ته نږدې په یوه ورته برید کې درې کسان وژل شوي وو.

د دونېڅک ولایت والي هم ویلي، د کراماتورسک ښار په شاوخوا کې د روسیې په برید کې یو کس وژل شوی او پنځه نور ټپیان شوي دي. کراماتورسک د اوکراین له هغو مهمو ښارونو څخه دی چې د جګړې په لومړۍ کرښه کې یې دفاع پیاوړې شوې ده.

بل لور ته، د روسیې د بېلګورود سیمې چارواکو ویلي، چې د اوکرایني ځواکونو په یوه برید کې یو کس وژل شوی دی. د روسیې تر کنټرول لاندې د دونېڅک سیمو د مسکو له لوري ټاکل شوي مشر ډېنیس پوشیلین هم ویلي، چې په یوه برید کې یو کس وژل شوی دی.

د روسیې او اوکراین ترمنځ جګړه، چې له څلورو کلونو راهیسې روانه ده، لا هم د دواړو هېوادونو پر ښارونو، کلیو او د جګړې لومړۍ کرښې ته نږدې سیمو د متقابلو بریدونو شاهد ده.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو له امریکا غوښتي چې د کډوالۍ د قاضیانو د «ډله‌ییز او بې‌بنسټه لرې کولو» او د کډوالۍ د محاکمو د پرله‌پسې سیاسي کېدو بهیر ودروي.

د کډوالۍ قاضیان د امریکا د عدلیې وزارت کارکوونکي دي، چې د کډوالو د اېستلو اړوند قضیې اوري. په دغو قضیو کې د پناه غوښتونکو غوښتنلیکونه او د اېستلو پر وړاندې د قانون له‌مخې د خوندیتوب غوښتنې هم شاملې دي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو په یوې اعلامیه کې ویلي: «د کډوالۍ د قاضیانو لرې کول د کډوالۍ محاکمو او د پراخ عدلي نظام خپلواکي کمزوره کوي».

دوی ویلي، د قاضیانو د لرې کولو بهیر دا اندېښنې زیاتوي، چې ښايي ځینې قاضیان د دوی د اټکل شوي سیاسي تړاو، مسلکي شالید یا د پخوانیو پرېکړو د ریکارډ له‌مخې په نښه شوي وي.

د ملګرو ملتونو دغې ډلې اندېښنه ښودلې، چې سپینه ماڼۍ ښايي د امریکا د کډوالۍ محکمې نظام له «خپلواکو او انفرادي پرېکړو د کولو له بهیر» څخه د «د کډوالو د اېستلو د موخو د پلي کولو پر وسیلې» بدل کړي.

د امریکا د کډوالۍ د وکیلانو ټولنې په وینا، له هغه راهیسې چې ډونالډ ټرمپ د ۲۰۲۵ کال په جنورۍ کې بېرته ولسمشر شو، د کډوالۍ اړوند له شاوخوا ۷۰۰ قاضیانو څخه تر ۱۰۰ ډېر له دندو ګوښه شوي او یا استعفا ته اړ کړل شوي دي.

دغې ټولنې ویلي، د قاضیانو د شمېر کمېدل په داسې حال کې د کډوالۍ د قضیو د زیاتېدو لامل شوي، چې د ټرمپ اداره د کډوالو نیونې او له هېواده د اېستلو لړۍ پراخوي.

د کډوالۍ اړوند څو پخوانیو قاضیانو هم د ناحقه ګوښه کېدو د ادعا په ترڅ کې د امریکا د عدلیې وزارت ته شکایتونه ثبت کړي دي.

د امریکا د عدلیې وزارت او د کورني امنیت وزارت د ملګرو ملتونو د کارپوهانو د څرګندونو په اړه د تبصرې غوښتنو ته سمدستي ځواب نه دی ورکړی.

د روغتیا نړیوال سازمان د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) په یوه نوي لارښود کې ویلي، اروپا د نړۍ تر ټولو چټک تودېدونکې وچه ده او د تودوخې درجه پکې د نړۍ د منځنۍ کچې په پرتله نږدې دوه برابره لوړېږي.

د سازمان د معلوماتو له مخې، یوازې د روان اوړي په ترڅ کې د پنځو هېوادونو معلومات ښيي چې د سختې ګرمۍ له امله نږدې ۱۰ زره اضافي مړینې ثبت شوې دي.

په اروپا کې د روغتیا نړیوال سازمان سیمه‌ییز رییس هانس کلوګه ویلي: «زموږ سیمه په نړۍ کې تر ټولو چټکه تودېدونکې سیمه ده. یوازې په تېرو څلورو کلونو کې د تودوخې له امله له ۲۰۰ زرو څخه ډېر کسان مړه شوي او په تېرو ۲۰ کلونو کې د تودوخې اړوند مړینې ۳۰ سلنه زیاتې شوې دي.»

نوموړي ټینګار کړی: «د تودوخې له امله مړینې حتمي نه دي، موږ پوهېږو چې څنګه د خلکو ساتنه وکړو: ټولنو ته پر وخت خبرداری ورکړو، ښارونه ساړه کړو، اوبو او سیوري ته لاسرسی برابر کړو، له تر ټولو زیان‌منو کسانو سره اړیکه ونیسو او د تودوخې له لوړېدو مخکې روغتیايي سیستمونه چمتو کړو.»

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د تودوخې څپې روغتونونه له جدي ستونزو سره مخ کولای شي، په ځانګړي ډول هغه روغتیايي مرکزونه چې د لوړې تودوخې لپاره نه وي جوړ شوي. د سختې ګرمۍ له امله د ناروغانو د بسترېدو کچه لوړېږي او د روغتونونو برېښنا، د سړولو سیستمونه، کمپیوټرونه او نور تخنیکي خدمات له ستونزو سره مخ کېدای شي.

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د ښارونو جوړښتي بڼه هم د تودوخې ستونزه لا زیاتوي، ځکه ښاري سیمې د شاوخوا کلیوالو او نیمه ښاري سیمو په پرتله ډېره تودوخه ساتي.

د سازمان په نوي لارښود کې د هېوادونو او سیمه‌ییزو ادارو لپاره اته اساسي برخې مشخصې شوې دي چې پکې د تودوخې د خبرداري سیستمونه، د زیان‌منو وګړو ساتنه، عامه پوهاوی، د روغتیايي سیستمونو پیاوړتیا، د تودوخې د اغېزو کمول، څارنه، ارزونه او د راتلونکو اقداماتو لپاره له تجربو زده‌کړه شامل دي.

د روغتیا نړیوال سازمان ویلي چې د اروپا په بېلابېلو هېوادونو کې د روغتیايي مرکزونو د چمتووالي ارزونې او روزنې هم ترسره شوې دي، څو د سختې ګرمۍ او نورو اقلیمي ګواښونو پر وړاندې د روغتیايي سیستمونو مقاومت پیاوړی شي.

دغه سازمان ټینګار کړی چې د اقلیمي بدلون له امله د تودوخې څپې به په راتلونکو کلونو کې لا سختې شي، خو د وختي خبرداریو، د خلکو د ساتنې او د روغتیايي سیستمونو د مخکېني چمتووالي له لارې د تودوخې له امله د ډېرو مړینو مخه نیول کېدای شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د سفر اړوند چارو ادارې «ټراول‌ګو» په ایکس کې په یوه خبرتیا کې ویلي چې دا شرط پر ټولو امریکايي اتباعو، د ماشومانو په ګډون، یو شان تطبیقېږي.

په خبرتیا کې راغلي: «امریکايي دوه‌تابعیت لرونکي اتباع نه شي کولای د بهرني پاسپورټ له لارې د برېښنايي سفر د اجازې (ای‌سټا) لپاره غوښتنلیک وړاندې کړي.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، د کورني امنیت وزارت په معمول ډول د هغو دوه‌تابعیت لرونکو امریکايي اتباعو د ای‌سټا غوښتنلیکونه ردوي یا یې لغوه کوي چې د بهرني پاسپورټ له لارې یې د سفر اجازه ترلاسه کړې وي.

دغه وزارت له هغو امریکايي اتباعو او اتباعو سره د ورته حقوقي وضعیت لرونکو کسانو چې له هېواده بهر ژوند کوي او متحده ایالاتو ته د سفر پلان لري، غوښتي چې له سفر مخکې د خپل امریکايي پاسپورټ د اعتبار موده وګوري.

په خبرتیا کې ټینګار شوی چې که د چا امریکايي پاسپورټ پای ته رسېدلی وي یا یې د اعتبار موده ژر ختمېږي، باید له سفر مخکې یې تمدید کړي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په عمومي ډول سپارښتنه کوي چې پاسپورټونه باید یوه بهرني هېواد ته د ننوتلو له نېټې وروسته لږ تر لږه شپږ میاشتې اعتبار ولري.