اسپانیا د «فېران تورس» په یوازیني ګول د ۲۰۲۶ کال د نړۍوال جام اتلولي وګټله

دغه سازمان د یکشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۸مه، په یوه راپور کې ویلي چې عرفان اسفندیاري او افغان وګړی ګل‌محمد محمدي د اصفهان د دستګرد په زندان کې د یکشنبې د سهار په لومړیو ساعتونو کې اعدام شوي دي.

د هه‌نګاو د راپور له مخې، د دغو دوو کسانو د اعدام حکم د «ملک‌شهر د علیخاني میدان» په نوم د قضیې په تړاو په پټه اجرا شوی دی.

یاد سازمان خبرداری ورکړی چې د همدې دوسیې لس نور تورن کسان هم د اعدام له جدي او نږدې ګواښ سره مخ دي.

هه‌نګاو ویلي، د ایران حکومت د تېر ژمي د اعتراضونو تر ځپلو او پر ایران د اسراییل او امریکا له بریدونو وروسته، د اعتراضونو له امله د نیول شویو کسانو د اعدامونو لړۍ چټکه کړې ده.

ایراني چارواکو تر اوسه د دغو اعدامونو په اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.

د طالب مسوولینو په وینا، په دغو دوستانه سیالیو کې د کابل او غزني د نابینایانو څلور لوبډلې برخه لري او لوبغاړي به د خپلو تخنیکي او بدني وړتیاوو له مخې وارزول شي.

دوی ویلي، د دغې ارزونې په پای کې به ۱۲ غوره لوبغاړي د افغانستان د نابینایانو د فوټسال ملي لوبډلې ته غوره شي، څو په راتلونکو کورنیو او نړیوالو سیالیو کې د هېواد استازیتوب وکړي.

د سیالیو تنظیموونکي ټینګار کوي چې دا ډول ورزشي پروګرامونه نه یوازې د نابینا ورزشکارانو د استعدادونو د ودې او پیاوړتیا لپاره مهم دي، بلکې د هغوی د ټولنیز ګډون، رواني ملاتړ او پر ځان د باور د زیاتېدو په برخه کې هم اغېزناک رول لري.

ورزشکارانو هم د ورته سیالیو د دوام غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې د سیالیو زیاتوالی به د دوی د تخنیکي کچې په لوړولو او د نړیوالو سیالیو لپاره په ښه چمتووالي کې مرسته وکړي.

افغانستان کې د نابینایانو ورزش، سره له دې چې له ګڼو مالي او امکاناتي ننګونو سره مخ دی، په وروستیو کلونو کې د ودې په حال کې دی او د ورزش مسوولین هیله لري چې د ورته پروګرامونو په دوام سره به د معلولیت لرونکو ورزشکارانو لپاره د سیالۍ او پرمختګ فرصتونه نور هم پراخ شي.

دغو کورنیو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، که څه هم د سزا تر بشپړېدو وروسته د محکومانو له ایستلو سره مخالفت نه لري، خو اندېښنه لري چې که مجرمان د بند له مودې مخکې افغانستان ته ولېږل شي، د پاتې سزا د عملي کېدو لپاره هېڅ تضمین نه شته.

د یوه ۲۱ کلن افغان ځوان کورنۍ، چې زوی یې دوه کاله وړاندې د جرمني په یوه ښار کې د یوه افغان له خوا وژل شوی، ویلي د زوی قاتل ښايي د افغان مجرمانو د ایستلو په لړۍ کې تر بشپړې سزا مخکې افغانستان ته واستول شي.

د کورنۍ په وینا، د جرمني او طالبانو ترمنځ هېڅ داسې حقوقي هوکړه نشته چې طالبان د جرمني د محکمو د صادره شوو بند سزاوو د دوام پلي کولو ته مکلف کړي.

ورته اندېښنه د یوه ۱۷ کلن افغان هلک کورنۍ هم لري چې د جرمني په شمال کې د یوه افغان له خوا وژل شوی و. د دوی په باور، د محکمې صادر شوی حکم هغه وخت خپل ارزښت لري چې محکوم یې بشپړه موده په زندان کې تېره کړي، که نه نو عدالت نیمګړی پاتې کېږي.

د جرمني د جزایي اجراآتو د قانون د ۴۵۶ الف مادې له مخې، څارنوالۍ کولای شي د یوه بهرني محکوم د ایستلو پر مهال د هغه د بند د پاتې مودې اجرا وځنډوي.

د جرمني حکومت ویلي، د دې پرېکړې پر مهال د جرم ډول، د محکوم د بند تېر شوی وخت، پاتې موده او د عامه ګټو موضوع ارزول کېږي. په ځینو ایالتونو کې د داخلي لارښوونو له مخې، محکومان معمولاً د بند د مودې له نیمایي تېرولو وروسته ایستل کېږي.

خو برلین ټینګار کړی چې د سزا د اجرا درول د بښنې یا د محکومیت د لغوه کېدو معنا نه لري. که چیرې محکوم بېرته جرمني ته داخل شي، د بند پاتې موده بیا عملي کېدای شي.

له طالبانو سره د بندیانو د لېږد هوکړه نشته

د جرمني حکومت منلې چې له طالبانو سره د بندیانو د لېږد یا د جرمني د محکمو د بند د حکمونو د عملي کولو په اړه هېڅ دوه اړخیزه هوکړه نه لري.

د برلین په وینا، طالبانو هم هېڅ تضمین نه دی ورکړی چې ایستل شوي کسان به افغانستان ته تر رسېدو وروسته زنداني کړي. جرمني هم د دغو کسانو د سپارلو وروسته د هغوی وضعیت نه تعقیبوي، ځکه د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني او په افغانستان کې د دې کار لپاره رسمي ډیپلوماتیک حضور نه لري.

طالبان ایستل شوي کسان خوشې کوي

جرمني د ۱۴۰۳ کال د وږي په نهمه، د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته، د لومړي ځل لپاره ۲۸ افغان محکومان کابل ته واستول. له هغه وروسته دا بهیر دوام موندلی او پراخ شوی دی.

د راپورونو له مخې، طالبانو دغه کسان د کورنیو له لیکلي تعهد اخیستو وروسته خوشې کړي دي. د طالبانو د قطر د سیاسي دفتر مشر سهیل شاهین مخکې ویلي وو چې د دوسیو تر ارزونې وروسته دغه کسان ازاد شوي دي.

افغان حقوق‌پوه او د پوهنتون پخوانی استاد احمد رفیع نادري وایي، جرمني باید د محکومانو تر ایستلو مخکې له طالبانو سره د «محکومو کسانو د لېږد» رسمي هوکړه لاسلیک کړي.

هغه وايي، یوازې د «مجرمانو ایستل» طالبان دې ته نه مکلفوي چې د جرمني د محکمو صادر شوي حکمونه عملي کړي، ځکه طالبان دغه کسان د ایستل شویو کډوالو په توګه تسلیموي، نه د هغو بندیانو په توګه چې باید د بند پاتې موده تېره کړي.

د نادري په وینا، د داسې هوکړې په صورت کې طالبان به مکلف وي چې یا هم د جرمني صادر شوی حکم هماغسې عملي کړي او یا یې د خپلو قوانینو له مخې د اجرا وړ حکم ته واړوي، او هغه موده چې محکوم په جرمني کې تېره کړې هم باید حساب شي.

بل لورته د اروپا د پارلمان جرمنۍ غړې هانا نیومن هم د افغان محکومانو پر ایستلو نیوکه کړې ده.

هغې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، محکومان باید خپله سزا د جرمني په زندانونو کې بشپړه کړي، ځکه طالبان به هغوی زنداني نه کړي.

نیومن خبرداری ورکړی چې د جنسي جرمونو په ګډون د خطرناکو مجرمانو ایستل، ښايي په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي خطر لا زیات کړي.

د افغانستان انټرنشنل د معلوماتو له مخې، یوازې په ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو کې لږ تر لږه شپږ افغانان په جرمني کې د نورو افغانانو له خوا وژل شوي دي.

په دغو پېښو کې د شوورین، برلین، ګوسترو، هسیش‌لیشتناو او هرشینګ ښارونو وژنې شاملې دي چې په جرمنیو رسنیو کې یې پراخ انعکاس درلود.

کارپوهان وایي، د دغو پېښو له زیاتېدو سره د افغان محکومانو د ایستلو موضوع یوازې د کډوالۍ مسله نه ده پاتې شوې، بلکې د عدالت، د قربانیانو د حقونو او د نړیوالو حقوقي مکلفیتونو له پلوه هم یوه مهمه او جنجالي موضوع ګرځېدلې ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، دواړو لوریو د لبنان او اسراییل ترمنځ د خبرو د درې اړخیز چوکاټ د عملي کېدو پر څرنګوالي بحث وکړ.

د خبرپاڼې له مخې، مارکو روبیو په دې لیدنه کې د یاد چوکاټ د بریالي پلي کېدو لپاره د متحده ایالاتو پر ژمنتیا ټینګار کړی او ویلي یې دي چې واشنګټن به د دې بهیر ملاتړ ته دوام ورکړي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دواړو چارواکو د خبرو نور جزئیات نه دي خپاره کړي، خو ویلي یې دي چې د سیمې ثبات او د هوکړو عملي کېدل د دواړو لوریو د بحث مهمې برخې وې.

دغه لیدنه داسې مهال شوې چې امریکا د لبنان او اسراییل ترمنځ د امنیتي او سرحدي تفاهماتو د عملي کېدو په برخه کې د ملاتړ پر دوام ټینګار کوي.

یوه جګپوړي اسراییلي چارواکي ویلي دي چې تمه کېږي په لسګونو امریکایي تېل لېږدونکې الوتکې اسراییل ته ورسېږي.

دغه چارواکي زیاته کړې چې واشنګټن پرېکړه کړې ترڅو په سیمه کې د خپلو ځواکونو په جوړښت کې بدلون راولي او په اسراییل کې د مېشتو تېل لېږدونکو الوتکو شتون نور هم پیاوړی کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د بیت‌المقدس په ښار کې د امریکا سفارت تر اوسه په دې اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

د راپورونو له مخې، د امریکا او ایران ترمنځ بریدونه وروسته له هغې بیا تېز شول چې یوه میاشت وړاندې لاسلیک شوی لنډمهالی اوربند له منځه لاړ او د یوې بشپړې جګړې د پیلېدو احتمال یې زیات کړ. که څه هم امریکا پر ایران خپلو بریدونو ته دوام ورکړی، خو اسراییل په دغو وروستیو بریدونو کې ګډون نه دی کړی.

اکسوس خبري اژانس هم د جمعې په ورځ د دریو امریکایي او اسراییلي چارواکو له قوله راپور ورکړی و چې د ډونالډ ټرامپ ادارې اسراییل ته د دغو الوتکو د لېږلو خبر ورکړی دی.

د امریکا متحده ایالاتو د روان کال د فبرورۍ پر ۲۸مه پر ایران د بریدونو له پیل راهیسې په لسګونو تېل لېږدونکې الوتکې په اسراییل کې ځای پر ځای کړې وې.

واشنګټن اوس پرېکړه کړې چې د ایران پر وړاندې د احتمالي پوځي عملیاتو له پراخېدو وړاندې دغه الوتکې نورې هم زیاتې کړي.

دا پرېکړه د دواړو هېوادونو ترمنځ د احتمالي لویې جګړې لپاره د چمتووالي ښکارندویي کوي.