کریم خُرم: د امریکا، اسراییل او ایران جګړې به په افغانستان او پاکستان ژورې اغېزې وکړي

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د ویاند مرستیال تاج محمد همت د پنجشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ) وویل، په نورستان کې د ویجاړوونکو سېلابونو له امله د مړه شویو کسانو شمېر ۲۴ ته ورسېد او لا هم ۱۵ کسان لادرکه دي.

له دې سره سم، د طالبانو تر کنټرول لاندې ارګ د پېښې په څلورمه ورځ په خپله غمرازۍ پیغام کې ویلي، په مړه شویو کسانو کې د نورستان ښاروال او د یوه کنډک قومندان هم شامل دي او ۸۵ نور ټپيان شوي دي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د ویاند مرستیال تاج محمد همت پرون (چهارشنبه د چنګاښ ۳۱مه) په نورستان کې د سېلابونو له امله د لادرکه کسانو شمېر ۸۵ ښودلی وو، خو په وینا یې، د سېلابونو له امله یو شمېر کسان غرونو ته ختلي وو او له هغو سره د اړیکو امکان نه‌وو، خو اوس چې ډېری یې بېرته خپلو کورونو ته ستانه شوي، نو لا هم یوازې ۱۵ کسان لادرکه دي.

تاج محمد همت زیاتوي: «د سېلابونو پر مهال زیات شمېر کسان غرونو ته ختلي او لرو سیمو ته تللي وو او هلته د ټېلیفوني شبکو د نشتوالي له امله له هغو سره اړیکه نه‌وه، نو اوس مهال هغوی بېرته خپلو کورونو ته راګرځېدلې دي. چې له همدې امله د نادرکه کسانو په شمېر کې کمښت راغلی دی».

د نوموړي په وینا، په نورستان کې له سېلاب‌ځپلو سره د مرستو بهیر پیل شوی او د اوس لپاره له هرې قرباني کورنۍ سره ۲۰ زره افغانۍ مرستې شوي او همداراز د خوراکي او غیر خوراکي توکو مرستې دوام لري.

له دې سره سم، د طالبانو تر کنټرول لاندې ارګ د نورستان له سېلابونو ۴ ورځې وروسته په خپل غمرازۍ پیغام کې له سوداګرو، شتمنو او نورو افغانانو څخه غوښتي، چې له سیلاب ځپلو سره لا ډیرې مرستې وکړي او په دې سخت حالت کې له خپلو خلکو سره ودریږي.

ارګ همداراز له هېوادوالو غوښتي: «په هغو ځایونو کې له هستوګنې او کاروبار څخه ډډه وکړئ، چې د سیلابونو د راوتلو خطر لري او یا د هوا پوهنې اداره یې په اړه مخکې له وخته خلکو ته خبرداری ورکوي، نو خلک دې متوجه اوسي چې بیا د داسې زیانونو او تلفاتو شاهدان ونه اوسو».

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د بریتانیا د حکومت ویاند د پنجشنبې په ورځ د ایران د سپاه پاسداران د خبرداري په غبرګون کې ویلي: «زموږ وسله‌وال ځواکونه چمتو دي چې د هر ډول برید پر وړاندې له بریتانیا دفاع وکړي».

د بریتانیا د حکومت ویاند زیاته کړې چې هېواد یې د ورځې او شپې په ۲۴ ساعتونو کې د خپلو ناټو متحدانو سره په نږدې همغږۍ کې د هر ډول احتمالي ګواښ پر وړاندې د دفاع لپاره چمتو دی.

دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې د ایران سپاه پاسداران بریتانیا ته خبرداری ورکړی و، خو د دواړو لورو ترمنځ د وروستیو لفظي ناندریو په اړه نور جزییات نه دي خپاره شوي.

بریتانیا تر دې وړاندې هم ټینګار کړی چې د خپلو امنیتي ژمنو او د ناټو د متحدانو ترمنځ د ګډې دفاع د اصل له مخې به د هر ډول ګواښ پر وړاندې لازم اقدامات وکړي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر یا اوچا د معلوماتو له مخې، سېلابونو کورونو، بازارونو، هټیو، سړکونو، پلونو او د اوبو رسولو زیربناوو ته پراخ زیانونه اړولي دي. دوجاریک زیاته کړه چې د دوی همکاران سېلاب ځپلو ته بېړني روغتیایي خدمات، سرپناه، خوراکي توکي، د څښاک پاکې اوبه، روغتیایي کڅوړې او رواني ټولنیز ملاتړ چمتو کوي.

د ملګرو ملتونو دغه جګپوړي چارواکي وویل چې سیمو ته اضافي طبي توکي لېږدول شوي او د خیمو، کمپلو او د کورونو د ترمیم د وسایلو وېش جریان لري. د هغه په وینا، اوچا له خپلو همکارانو او مسوولینو سره یو ځای د اړتیاوو پر ارزونې او د مرستو پر همغږۍ کار کوي ترڅو لومړني خدمات او د خلکو معیشت بېرته ورغول شي.

سټیفان دوجاریک خبرداری ورکړ چې دا مرستندویه هڅې د بودیجې له سخت کمښت سره مخ دي. هغه څرګنده کړه چې په روان ۲۰۲۶ کال کې د افغانستان لپاره د بشري غبرګون پلان یوازې ۲۵ سلنه تمویل شوی دی او له نړیوالې ټولنې یې وغوښتل چې له افغانانو سره په سخاوتمندانه توګه مرستې وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د کابل، خوست، پروان، لوګر، پنجشیر او نورستان په ګډون د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د سختو بارانونو له امله ویجاړونکي سېلابونه راوتلي دي. د ملګرو ملتونو د بېلابېلو ادارو د راپورونو له مخې، په نورستان او یو شمېر نورو سیمو کې د لارو د خرابوالي له امله سېلاب ځپلو ته د مرستو رسول له سختو ننګونو سره مخ دي او خلک د سرپناه، اوبو او خوړو له کمښت سره مخامخ دي.

د پروان ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د پنجشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، نن له ماسپښین وروسته د پروان په سردره شتر شهر، دراز ګرد او فندقستان سیمو کې د بارانونو له امله د راوتلو سېلابونو په پایله کې د لومړنیو راپورونو له‌مخې، ۲ کسان مړه شوي او ۲۰ کورونه ویجاړ شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د همدې سېلابونو له امله د پروان- بامیان لاره هم بنده شوې او په وینا یې، د یادې لارې د خلاصون په موخه د پاک‌کارۍ چارې روانې دي.

خبرپاڼه زیاتوي: «له ټولو درنو موټر چلوونکو او مسافرو څخه په درنښت غوښتنه کېږي، چې تر بلې خبرتیا پورې له یادې لارې [پروان- بامیان] د تګ راتګ څخه ډډه وکړي او د خپل ځان او نورو د خوندیتوب لپاره لازم احتیاط وکړي».

خبرپاڼه کاږي، د دغې پېښې له امله د کره اوښتو تلفاتو او مالي زیانونو د معلومولو لپاره پلټنې روانې دي.

د یادونې وړ ده، چې له تېرې شپې راهیسې په کابل، خوست، میدان وردګ، پکتیکا، لوګر او پنجشیر ولایتونو کې د شدیدو بارانونو له امله سېلابونه راوتلي او له امله یې ګڼ مالي زیانونه اړولي دي.

حنان بلخي په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې افغانستان ته د روغتیا نړیوال سازمان د وروستي ماموریت له مشرتابه وروسته یې د دغه سازمان د افغانستان له دفتر سره د اغېزو د ارزونې غونډه کړې ده.

هغې ویلي، دا غونډه په داسې وخت کې ترسره شوه چې د افغانستان په ختیځ کې اوسېدونکي لا هم د وروستیو ویجاړوونکو ناڅاپي سېلابونو له اغېزو څخه د راوتلو هڅه کوي. نوموړې له هغو کورنیو سره خواخوږي څرګنده کړې چې خپل عزیزان یې له لاسه ورکړي او له ټولو زیانمنو شویو سره یې خواخوږي ښودلې ده.

بلخي ویلي، د دوی د بحثونو اصلي پوښتنه دا وه چې څنګه په افغانستان کې له نږدې لیدل شوي واقعیتونه په دوامدارو او اغېزناکو پایلو بدل شي.

د روغتیا نړیوال سازمان سیمه‌ییزې مشرې ټینګار کړی چې د پولیو ناروغۍ له منځه وړل اوس ممکن دي، خو د دې لاسته راوړنې دوام د روغتیايي نظام له پیاوړتیا سره تړاو لري. د هغې په وینا، په لومړنیو روغتیايي خدمتونو، روغتیايي کارکوونکو، اړینو درملو ته په دوامدار لاسرسي، اغېزمنو مقرراتو او دوامدار مالي ملاتړ کې پانګونه اړینه ده.

هغې زیاته کړې چې وروستیو سېلابونو وښوده، مقاوم روغتیايي نظامونه یوازې د بېړنیو حالاتو لپاره نه، بلکې د دې لپاره هم مهم دي چې خلک د طبیعي پېښو پر مهال هم له حیاتي روغتیايي خدمتونو بې‌برخې نه شي.

حنان بلخي خبرداری ورکړی چې د روغتیايي سکټور د تمویل د کمېدو له احتمالي خطر سره، د روغتیايي پانګونو ساتنه تر بل هر وخت مهمه ده. د هغې په وینا، د افغانستان د ملي روغتیايي ستراتیژۍ ملاتړ او د بنسټیزو روغتیايي خدمتونو دوام نه یوازې د افغانانو د روغتیا لپاره، بلکې د سیمې او نړۍ د عامې روغتیا او امنیت لپاره هم ارزښت لري.