د ارګ د دفتر پخواني رییس عبدالکریم خُرم خبرداری ورکړی چې د امریکا، اسراییل او د ایران اسلامي جمهوریت ترمنځ جګړه په بشپړ ډول د نړیوال کېدو په لور روانه ده او دا وضعیت به پر افغانستان او پاکستان مستقیمې او ژورې اغېزې ولري.
د هغه په وینا، امریکا تمه درلوده چې د «سر پرې کولو» په عملیاتو سره په ایران کې واکمن نظام نسکور او کار تمام کړي، خو د اسلامي جمهوریت نظام او خلکو مقاومت وکړ او اوس واشنګټن د دغه نظام د له پښو غورځولو لپاره پر یوې اوږدمهالې طرحې کار کوي.
عبدالکریم خرم پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې امریکا د خپلو موخو لپاره د ناراضه عربي هېوادونو د همکارۍ راجلبولو هڅې زیاتې کړې دي. د هغه په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ له همدې امله د سعودي عربستان د ملکي اټومي پروګرام تړون منلی، په داسې حال کې چې واشنګټن پخوا په منځني ختیځ کې د توازن د ساتلو لپاره دا کار نه کاوه او ټینګار یې کاوه چې دا پروګرام باید د یورانیمو د غني کولو لامل نه شي.
د ارګ دغه پخواني چارواکي زیاته کړې چې امریکا د لبنان له حکومت سره داسې هوکړې پیل کړې چې ښايي په دغه هېواد کې کورنۍ جګړه توده کړي. د هغه په وینا، واشنګټن همدارنګه هڅه کوي سوریه د حزبالله پر وړاندې جګړې ته وهڅوي او د ترکیې له مخالفت سره سره، د اسلامي جمهوریت پر ضد د کردانو د کارولو برنامه هم تعقیبوي.
خرم د سیمې په دغه نوي وضعیت کې د پاکستان رول د افغانستان لپاره برخلیک ټاکونکی بللی او پوښتنه یې کړې چې که د یمن د حوثیانو د بریدونو او د بابالمندب د تړل کېدو له امله سعودي عربستان په مستقیم ډول جګړې ته داخل شي، نو د پاکستان دریځ به څه وي، ځکه اسلاماباد له ریاض او کویټ سره دفاعي تړونونه لري. هغه زیاته کړې چې په دې ترڅ کې د برېتانیا د نوي حکومت رول هم مهم دی چې د امریکا تر څنګ ولاړ دی او په پاکستان کې پراخ نفوذ لري، او ښايي د دې جګړې پراخېدل په افغانستان کې د امریکا او پاکستان ترمنځ د نوې همکارۍ اړتیا رامنځته کړي.
دا په داسې حال کې ده چې د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ پر ۲۸مه د امریکا او اسراییل له خوا پر ایران پراخ بریدونه پیل شول چې په ترڅ کې یې علي خامنهای ووژل شو او وروسته مجتبی خامنهای د نوي رهبر په توګه وټاکل شو. له دغو بریدونو وروسته د اسلامي جمهوریت او عربي هېوادونو ترمنځ اړیکې په بې ساري ډول خرابې شوې او د ۲۰۲۳ کال د مارچ د میاشتې د سولې تړون چې د چین په منځګړیتوب شوی و، په بشپړ ډول له منځه لاړ.
۵۶ کلن بزګر عبدالحمید له ۱۸ کلونو راهیسې په مرکزي بغلان کې خپله څلور جریبه ځمکه کري. هغه وايي، « «بارانونه په ناسم وخت کې وشول. لومړی یې د غنمو فصل خراب کړ، بیا یې رومیان، خټکي او هندواڼې زیانمنې کړې».
د افغانستان په شمال کې وچو او تږو کرنیزو ځمکو کې د اقلیمي بدلون جدي اغېزې د بزګرانو ژوند سخت کړی دی.
لوړه تودوخه، بېوخته بارانونه، سختې ږلۍ او ناڅاپي هوايي بدلونونه د حاصلاتو د کمېدو لامل شوي او کلیوالي ټولنې یې له سخت اقتصادي فشار سره مخ کړې دي.
۵۶ کلن بزګر عبدالحمید له ۱۸ کلونو راهیسې په مرکزي بغلان ولسوالۍ کې خپله څلور جریبه ځمکه کري. هغه وايي، سږ کال یې حاصلات نږدې له منځه تللي دي.
هغه شینهوا اژانس ته ویلي: «بارانونه په ناسم وخت کې وشول. لومړی یې د غنمو فصل خراب کړ، بیا یې رومیان، خټکي او هندواڼې زیانمنې کړې».
د نوموړي په وینا، بېوخته بارانونو یوازې فصلونه نه دي خراب کړي، بلکې نوې ناروغۍ او افتونه یې هم زیات کړي دي.
هغه وايي، پخوا یوازې له چینجیو سره ستونزه وه، خو اوس د ډېر باران له امله مچان او د خاورې بېلابېل چینجي هم پیدا شوي دي.
عبدالحمید وايي، تېر کال یې له حاصلاتو شاوخوا ۴۵۰زره افغانۍ عاید ترلاسه کړی و، خو سږ کال یې تر اوسه یوازې د ۳۰زره افغانیو په ارزښت محصولات پلورلي دي.
د بغلان د خنجان ولسوالۍ یو بل بزګر غلام محیالدین وايي چې د تودوخې زیاتوالي د غنمو او وریژو حاصلات کم کړي دي. هغه وايي، د ده ۱۲ کسیزه کورنۍ د همدې ځمکې له عاید څخه ژوند کوي.
په ګاونډي کندز ولایت کې هم بزګران ورته ستونزې لري. عزیزالله، چې د خاناباد ولسوالۍ اوسېدونکی دی، وايي چې بېوخته بارانونو د خټکیو فصل خراب کړی دی.
هغه وايي، تېر کال یې له څلورو جریبو ځمکې شاوخوا ۳۰۰زره افغانۍ عاید ترلاسه کړی و، خو سږ کال دا اندازه نږدې ۲۰۰زره افغانیو ته راټیټه شوې ده.
د کندز ښار په څنډو کې یو بل بزګر بازمحمد وايي، سختې ګرمۍ د سبزیجاتو او خټکیو فصلونه زیانمن کړي دي. هغه وايي، په ګرمو موسمونو کې چینجي پیدا کېږي او خټکي، رومیان، بامیه او نور سبزیجات له منځه وړي.
افغانستان چې د نفوس لویه برخه یې د کرنې له لارې ژوند کوي، د اقلیمي بدلون له امله له جدي خطر سره مخ دی. وچکالي او د اوبو کمښت لا هم د هېواد له تر ټولو لویو ستونزو څخه دي او د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، د خلکو پر لویه برخه اغېز لري.
له بلې خوا، کله چې بارانونه راشي، ناڅاپي سېلابونه هم فصلونو ته پراخ زیان رسوي. د افغانستان د طبیعي پېښو د مدیریت ادارې د معلوماتو له مخې، یوازې په تېرو درېیو میاشتو کې له ۳۲زرو جریبو ډېره کرنیزه ځمکه زیانمنه شوې ده.
راپور وايي، افغان بزګران له نورو ستونزو لکه د عصري وسایلو کمښت، زاړه کرنیز میتودونه، خراب سړکونه، د سړو خونو نشتوالی او د اقلیم له بدلون سره د مقاومت لرونکو تخمونو کمښت سره هم مخ دي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي چې د طالبانو لاسوهنې او محدودیتونو د روان کال په جون میاشت کې د بشري مرستو پر فعالیتونو اغیز کړی او د تېرې میاشتې په پرتله ۵۰ سلنه زیات شوي دي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د پنجشنبې په ورځ، د زمري په لومړۍ نېټه، په خپل راپور کې لیکلي چې د جون په میاشت کې یې په ټول افغانستان کې د بشري مرستو د فعالیتونو پر وړاندې لږ تر لږه ۶۰ خنډونه ثبت کړي دي.
په راپور کې ویل شوي چې د طالبانو لاسوهنې د بشري مرستو د پروګرامونو پلي کېدل اغېزمن کړي او د ملګرو ملتونو د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالي د مهمو مرستو رسولو بهیر سخت زیانمن کړی دی.
د راپور له مخې، د طالبانو لاسوهنو تر ټولو ډېر اغېز د افغانستان په لوېدیځو او سوېلي سیمو کې د ملګرو ملتونو پر فعالیتونو کړی دی.
له ثبت شویو ۴۳ لاسوهنو څخه ۲۲ پېښې د مرستندویه پروګرامونو په عملي کولو کې مستقیمه لاسوهنه ګڼل شوې او ۱۳نورې پېښې د ښځینه کارکوونکو پر ګډون د محدودیتونو په اړه ښودل شوې دي.
راپور ښيي چې په همدې موده کې د مرستندویانو او نړیوالو ادارو د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالی هم زیات شوی دی. ټولټال ۱۱ تاوتریخجنې پېښې ثبت شوې دي چې ۱۰ د نیولو او یوه د ګواښ پېښه پکې شامله ده.
اوچا ویلي چې په دې میاشت کې د طالبانو ځواکونو د ملګرو ملتونو ټولټال ۱۴ کارکوونکي نیولي دي. له دې ډلې ۹ کسان د طالبانو د امر بالمعروف ادارې د کارکوونکو له خوا نیول شوي دي.
راپور زیاتوي چې د اسلامکلا د کډوالو د منلو په مرکز کې د ملګرو ملتونو څو مرستندویان طالبانو ددوی د ټاکل شوې جامې د نه مراعتولو او د ږیرې کمولو له امله نیولي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر ویلي چې دغو نیونو د ملګرو ملتونو د کارکوونکو د امنیت په اړه "ژورې اندېښنې" پیدا کړې دي.
په راپور کې راغلي چې په دې موده کې طالبانو څلور ځله بشري مرستو ته د ښځو د لاسرسي مخه نیولې ده.
همدارنګه طالبانو د ملګرو ملتونو د دریو کارکوونکو د ګومارنې په بهیر کې لاسوهنه کړې ده.
ملګرو ملتونو په دې میاشت کې د تګ راتګ شپږ محدودیتونه ثبت کړي چې د کارکوونکو درول، پوښتل او د اسنادو څېړل پکې شامل دي.
اوچا ویلي چې دې اقداماتو د ملګرو ملتونو په پروګرامونو کې پراخ عملیاتي ځنډونه رامنځته کړي دي.
د اوچا د راپور له مخې، په همدې موده کې ۳۰ هغه پېښې هم ثبت شوې چې د جنسیت له امله رامنځته شوې وې. دغه اقدامات د ښځو د ګومارنې محدودول، د روزنیزو پروګرامونو د ګډون مخنیوی او بشري خدمتونو ته د ښځو د لاسرسي کمول بلل شوي دي.
د جرمني فدرالي حکومت افغانستان ته د اخراج قانوني خنډونه په پراخه کچه کم کړي او له دې وروسته هغه افغانان هم اخراج کېدای شي، چې جرمي مخینه نه لري، خو له جرمني نه په وتلو مکلف ګڼل شوي دي.
د جرمني د هیسن ایالت د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، د نوي حکومتي حکم له مخې به د افغانانو د بېرته ستنولو بهیر پراخ شي.
تر دې مخکې د افغانانو د پېژندنې او د سفر اسنادو د برابرولو بهیر یوازې د مجرمینو او امنیتي خطر لرونکو کسانو لپاره و، خو اوس دا محدودیت لرې شوی دی.
د پېژندنې په دې پروسه کې د طالبانو له استازو سره اړیکه نیول کېږي، څو د شړل کېدونکو کسانو هویت تثبیت او د سفر اړین اسناد برابر شي.
د هیسن ایالت د نوي حکم له مخې، یوازې لږ شمېر استثناوې به موجودې وي. د شړلو لپاره به هغه کسان په پام کې نیول کېږي چې نارینه، بالغ، یوازې اوسېدونکي او په قانوني توګه د جرمني پرېښودو باندې مکلف وي.
د هیسن د کورنیو چارو وزیر رومان پوسېک وویل چې له دې وروسته افغانستان ته منظم شړل کېدل ممکن دي.
هغه وویل چې د هیسن ایالت لومړیتوب لا هم د مجرمینو او امنیتي خطر لرونکو کسانو شړل دي، خو له نویو امکاناتو به هم استفاده وشي.
پوسېک زیاته کړه، « څوک چې د جرمني په پرېښودو مکلف وي، باید زموږ هېواد پرېږدي. دا د قانوني دولت د اصولو غوښتنه ده».
هغه وویل چې د جرمني پرېښودو پرېکړه یوازې له یوې اوږدې قانوني پروسې وروسته کېږي او کله چې دا پرېکړه وروستۍ شي، باید عملي هم شي ځکه که عملي نه شي، د خلکو باور پر قانوني نظام کمېږي.
د بایرن ایالت د کورنیو چارو وزارت هم د دې سخت سیاست ملاتړ کړی دی.
د دغه وزارت یوه ویاند وویل، « څوک چې په جرمني کې د پاتې کېدو حق نه لري یا د هېواد قوانین ماتوي، باید جرمني پرېږدي».
هغه وویل چې د مجرمینو او امنیتي خطر لرونکو کسانو بېرته ستنول لومړیتوب دی، خو هغه رد شوي پناه غوښتونکي هم باید جرمني پرېږدي چې د پاتې کېدو قانوني حق نه لري.
د هیسن د کډوالو شورا د حکومت پر دې پرېکړې سخت غبرګون ښودلی دی.
د شورا مشر تیمو شیرنبرګ وویل: « موږ په اصل کې افغانستان ته د شړلو مخالفت کوو».
هغه وویل چې دا پرېکړه بې مسوولیته ده، ځکه اوس هغه کسان هم د شړلو له خطر سره مخ کېږي چې مخکې یې کوم جرم نه دی کړی.د کډوالو شورا اندېښنه ښودلې چې دا اقدام ښايي په جرمني کې د مېشتو افغانانو ترمنځ ویره او ناامني زیاته کړي.
د کیڼ ګوند د کورنیو چارو ویاندې کلارا بیونګر هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې افغانستان ته اخراج ورو ورو عادي کېږي او دا کار د بشري حقونو له ساتندویو اصولو سره په ټکر کې دی.
د شړلو د شرایطو د سختولو پرېکړه وروسته له هغه وشوه چې تېره اونۍ په تریر ښار کې د چاقو په برید کې یو محصل ووژل شو. د برید تور پر یوه افغان وګړي لګېدلی و.
د کندهار د وچې مېوې سوداګر وایي، د ټرانزیټي لارو بندېدو له امله یې صادرات ټکني شوي او د انځرو، ځیرې، ریحان او د انارو دانو ډېره برخه په ګودامونو کې خرابه شوې ده. د سوداګرۍ خونه د لارو بندښت او د منځني ختیځ کړکېچ د ستونزې اصلي لاملونه بولي.
په کندهار کې د وچې مېوې سوداګر عبدالسلام، چې له تېرو ۱۳ کلونو راهیسې په دې برخه کې فعالیت کوي، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د صادراتو د لارو د بندېدو له امله یې توکي په ګودامونو کې پاتې دي. د هغه په وینا، انځر، ریحان، ځیره او د انارو دانه یې د صادرولو لپاره اخیستي وو، خو د لارو د تړل کېدو له امله تر نیمايي ډېره برخه یې خوسا شوې ده.
د انځرو د یوه من بیه، چې دوه کاله مخکې درې زره افغانۍ وه، اوس ۸۰۰ افغانیو ته راټیټه شوې ده.
د کندهار د انځرو او وچې مېوې سوداګر حاجي جان محمد خبرداری ورکوي، چې که ټرانزیټي لارې همداسې تړلې پاتې شي، ډېرې وچې مېوې به خوسا شي او سوداګر به له ګڼو زیانونو سره مخ شي.
د سوداګرۍ نړیوال سازمان د راپور له مخې، د افغانستان سوداګریز کسر له ۲۰۲۱ کال راهیسې په بېساري ډول زیات شوی او د ۲۰۲۵ کال په لومړیو لسو میاشتو کې ۹،۴ میلیارډ ډالرو ته رسېدلی دی. راپور ښيي چې په ۲۰۲۱ کال کې د هېواد سوداګریز کسر ۴،۵ میلیارډ ډالر و، خو په وروستیو کلونو کې د وارداتو د زیاتوالي او د صادراتو د کمېدو له امله نږدې دوه برابره شوی دی.
د طالبانو حکومت د منځنۍ اسیا هېوادونه او ایران د بدیلو لارو په توګه غوره کړي، خو د منځنۍ اسیا هېوادونه خپله په وچه کې ښکیل دي او د افغانستان د وچې او لندې مېوې لپاره پراخ بازار نه لري.
تېر کال د پاکستان د لارو تر تړل کېدو وروسته د افغانستان د وچې او لندې مېوې، پنبې او طبي بوټو یوه برخه د هوايي دهلیز او د ایران د بندرعباس له لارې صادره شوه، خو ډېره برخه محصولات په کور دننه پاتې شول او بیې یې راولوېدې.
د هلمند د پنبې یو بزګر لعل محمد افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د پنبې اوسنی قیمت د کښت لګښتونه هم نه پوره کوي او بزګران له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي.
ډېرو کرګرو خپل باغونه اړولي او د کندهار دارغستان ولسوالۍ په څېر سیمو کې ځینو د مارکیټ د نشتوالي او د اوبو د کمي له امله اره کړي دي.
د ټرانزیټي لارو له تړل کېدو سره د افغانستان او پاکستان ترمنځ او د ایران له لارې له پاکستان نه افغانستان ته د توکو د قاچاق پېښې ډېرې شوې دي.
د اقتصادي چارو کارپوه عظیم الله افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې که د افغانستان صادرات د پاکستان له لارې بند وي او پاکستاني توکي په پراخه کچه هېواد ته واردېږي، دا به د سوداګریز کسر د زیاتېدو او له هېواده د پانګې د وتلو لامل شي.
د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال انجینر عبدالباقي بینا افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د وچې مېوې او نورو توکو صادرات په بشپړه توګه نه دي درېدلي، بلکې هغه سوداګر چې په بهرنیو هېوادونو کې بازار او پېرودونکي لري، لا هم خپل توکي صادروي.
هغه وویل، «د پاکستان له خوا د ټرانزیټي لارو تړل کېدو او په منځني ختیځ کې روان کړکېچ صادرات ټکني کړي دي. پخوا به یو شمېر سوداګرو خپل توکي د سپین بولدک له لارې پاکستان ته لېږدول او له هغه ځایه به نورو هېوادونو ته صادرېدل».
د نوموړي په وینا، دغه راز د ایران د بندرعباس له لارې هم اروپايي هېوادونو ته صادرات ترسره کېدل، خو اوس د لارو د بندېدو او د ایران او امریکا د کړکېچ له امله د لېږد لګښتونه لوړ شوي دي.
بینا زیاته کړه، « د لګښتونو د زیاتوالي له امله واړه او متوسط سوداګر نه شي کولای خپل توکي په لوړه بیه صادر کړي او خپل سوداګریز فعالیتونه په عادي ډول وساتي».
هغه وویل، چې د تېر کال وچه مېوه نږدې بشپړه صادره شوې ده، خو د سږ کال مېوه چې تر وچېدو وروسته د صادراتو لپاره چمتو کېږي، هیله شته تر هغه وخته به ټرانزیټي لارې بېرته پرانیستل شي او سوداګر به خپل توکي په عادي ډول بهرنیو بازارونو ته صادر کړای شي.
د روانې میاشتې په لومړیو کې د طالبانو د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت اعلان وکړ، چې له کندهار څخه د ۴۲۸ میلیونه او ۸۶۳ زره امریکایي ډالرو په ارزښت تازه او وچه مېوه د نړۍ بېلابېلو هېوادونو ته صادره شوې ده.د دغه وزارت په وینا، په دې موده کې ۱۸۲ زره او ۳۸۱ مټریک ټنه تازه او وچه مېوه بهرنیو هېوادونو ته لېږدول شوې ده.
اقتصادي کارپوهان وایي، چې که د افغانستان کرنیز محصولات سږ کال هم صادر نه شي او د وارداتو بهیر همداسې روان پاتې شي، د هېواد سوداګریز کسر به نور هم زیات شي.
د ایران د کرمان د سوداګرۍ خونې مشر ویلي: «موږ هوډ لرو چې د ایران او افغانستان د اقتصادي ګټو ترمنځ یو پُل جوړ کړو». مهدي طبیبزاده ټینګار وکړ، چې کرمان د خپل ځانګړي جغرافیایي موقعیت له امله کولای شي د دواړه هېوادونو د سوداګرۍ له مهمو مرکزونو څخه یو شي.
دغه غونډه د کرمان د بازار پراختیا د لسمې دورې د پروګرام په چوکاټ کې د «کرمان او افغانستان ترمنځ د اقتصادي همکاریو پراختیا» تر عنوان لاندې جوړه شوې ده. د یادې غونډې موخه د دواړو هېوادونو د اقتصادي فعالانو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا، د پانګونې د فرصتونو معرفي کول او د همکارۍ د هوکړهلیکونو لاسلیکول دي.
طبیبزاده د سېشنبې په ورځ په دغه غونډه کې ویلي: «د افغانستان د سوداګریزو فرصتونو څېړنه او پېژندنه لګښت نه؛ بلکې پانګونه ګڼو ځکه دغه کار د دواړو هېوادونو اقتصاد ته ګټه رسوي». هغه زیاته کړه: «له همدې امله موږ هوډ لرو، چې د ایران او افغانستان د اقتصادي ګټو ترمنځ یو پُل جوړ کړو».
هغه وویل، کرمان د ایران په ختیځ کې د خپل جغرافیایي موقعیت او ازاده اوبو ته د نږدېوالي له امله دا وړتیا لري چې د افغانستان د توکو د بستهبندۍ، برنډ جوړونې او بیا صادراتو لپاره په یوه مهم لوژستیکي مرکز بدل شي.
د کرمان د سوداګرۍ خونې مشر همدارنګه د دغه ولایت صنعتي ظرفیتونو ته اشاره وکړه او ویې ویل، چې کرمان د ودانیزو توکو، فولادو، خوراکي صنایعو، کرنې، ماشینالاتو او لمریزې انرژۍ په برخو کې پراخ امکانات لري.
هغه زیاته کړه، د افغانستان بازار چې له ۴۲ مېلیونو ډېر نفوس لري د کرمان د اقتصادي فعالانو لپاره یو مهم او ارزښتناک بازار کېدای شي. هغه دا هم وویل، چې له افغانستان نه کرمان ته د توکو ترانزیټ کولای شي د لېږد رالېږد لګښتونه له ۳۰ تر ۴۰ سلنې پورې راکم کړي.
د نوموړي په خبره؛ سره له دې چې د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ ظرفیت له ۱۰ مېلیارد ډالرو څخه زیات اټکل شوی، خو د کرمان ولایت ونډه تراوسه تر ۵۰ مېلیون ډالرو نهده اوښتې.
دغه ایراني چارواکي هیله څرګنده کړه، چې د کرمان او افغانستان ترمنځ د اقتصادي اړیکو او راکړې ورکړې په پراختیا سره به د افغانستان له بازار سره د کرمان د سوداګرۍ ونډه ۳ مېلیارد ډالرو ته ورسېږي.
په همدې حال کې د افغانستان او ایران د ګډې سوداګرۍ خونې مشر کمالالدین توحید اختریان افغانستان یو مخ پر ودې بازار وباله، چې د پانګونې ګڼ فرصتونه لري. هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرو لپاره د ویزو د ورکړې او تګراتګ د اسانتیا غوښتنه هم وکړه.
نوموړي همداراز د تخنیکي پوهې د لېږد او د کانونو، کرنې، انرژۍ او بنسټیزو پروژو په برخو کې د ګډو پروژو د پلي کېدو پر اهمیت ټینګار وکړ. د ایران او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې مشر محمود سیادت هم وویل، چې په راتلونکو درېیو کلونو کې د کرمان او افغانستان ترمنځ اقتصادي تعاملات تر شپږ برابره زیاتېدای شي. هغه له اقتصادي فعالانو وغوښتل، چې د افغانستان په بازار کې مستقیم حضور ته لومړیتوب ورکړي.
وروسته د ایران د سوداګرۍ خونې سرمنشي د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو راکړو ورکړو د ټیټې کچې په اړه نیوکه وکړه او دا یې «ناورین» وباله. هغه د ګډې اقتصادي ژبې د رامنځته کولو او د ګډو پانګونو د پراختیا پر اړتیا ټینګار وکړ.
د غونډې په پای کې ایراني او طالب چارواکو د ایران او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې د کرمان څانګې د جوړېدو هوکړهلیک لاسلیک کړ او د یادې څانګې دفتر یې په رسمي ډول پرانیست.