جرمني د ۲۰۲۶ کال له اګست وروسته د افغان پاسپورټونو تمدید په رسمیت نه پېژني

په دغه کمپاین کې د مفتیانو، شیخ الحدیثانو او د مدرسو د استادانو په کچه یوه ډله دیني عالمان برخه لري.

یادو کسانو په دودیز ډول د تبلیغ کمپاین د کندهار ښار له عینو مینې پیل کړی دی او درې ورځې به دوام وکړي.

د دغه تبلیغ کوونکو تنظیموونکي وايي، چې د کندهار په عینومېنه کې یې ګشتونه کړي او د دعوت او تبلیغ د اهمیت په اړه یې له ګڼو خلکو سره خبرې کړې دي.

یادو دیني عالمانو ویلي، چې د تبلیغ دغه کمپاین یې امتحاني دی او که یې مثبته پایله درلوده، نو د کندهار ښار نورو سیمو او همدارنګه ولسوالیو ته به یې و غځوي.

د کمپاین د مسوولانو په وینا، د خلکو دیني اصلاح او پوهاوی باید د زور او فشار پرځای د نصیحت، دعوت او تبلیغ له لارې وشي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په دودیز ډول د تبلیغ دغه کمپاین پرداسې مهال پیل شوی، چې د طالبانو د امربالمعروف محتسبانو د کندهار تر څنګ په نورو ولایتونو کې هم د عامو خلکو پر شخصي ازادیو سخت محدودیتونه لګولي دي.

ځیني سرچینې په دې باور دي چې د کندهار ځینې دیني عالمان په ښار کې له خلکو سره د محتسبانو له چنلده رضایت نه لري او غواړي په دې کار سره د محتسبانو فعالیتونه محدود کړي.

د راپورونو له‌مخې، د امربالمعروف محتسبان نږدې هره ورځ په کندهار کې یو شمېر ځوانان د ږېرو کمولو، لډو او نورو لوبو په جرم نیسي او څو ورځې یې زنداني کوي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د پنجشنبې په ورځ، د زمري په لومړۍ نېټه، په خپل راپور کې لیکلي چې د جون په میاشت کې یې په ټول افغانستان کې د بشري مرستو د فعالیتونو پر وړاندې لږ تر لږه ۶۰ خنډونه ثبت کړي دي.

په راپور کې ویل شوي چې د طالبانو لاسوهنې د بشري مرستو د پروګرامونو پلي کېدل اغېزمن کړي او د ملګرو ملتونو د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالي د مهمو مرستو رسولو بهیر سخت زیانمن کړی دی.

د راپور له مخې، د طالبانو لاسوهنو تر ټولو ډېر اغېز د افغانستان په لوېدیځو او سوېلي سیمو کې د ملګرو ملتونو پر فعالیتونو کړی دی.

له ثبت شویو ۴۳ لاسوهنو څخه ۲۲ پېښې د مرستندویه پروګرامونو په عملي کولو کې مستقیمه لاسوهنه ګڼل شوې او ۱۳نورې پېښې د ښځینه کارکوونکو پر ګډون د محدودیتونو په اړه ښودل شوې دي.

راپور ښيي چې په همدې موده کې د مرستندویانو او نړیوالو ادارو د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالی هم زیات شوی دی. ټولټال ۱۱ تاوتریخجنې پېښې ثبت شوې دي چې ۱۰ د نیولو او یوه د ګواښ پېښه پکې شامله ده.

اوچا ویلي چې په دې میاشت کې د طالبانو ځواکونو د ملګرو ملتونو ټولټال ۱۴ کارکوونکي نیولي دي. له دې ډلې ۹ کسان د طالبانو د امر بالمعروف ادارې د کارکوونکو له خوا نیول شوي دي.

راپور زیاتوي چې د اسلام‌کلا د کډوالو د منلو په مرکز کې د ملګرو ملتونو څو مرستندویان طالبانو ددوی د ټاکل شوې جامې د نه مراعتولو او د ږیرې کمولو له امله نیولي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر ویلي چې دغو نیونو د ملګرو ملتونو د کارکوونکو د امنیت په اړه "ژورې اندېښنې" پیدا کړې دي.

په راپور کې راغلي چې په دې موده کې طالبانو څلور ځله بشري مرستو ته د ښځو د لاسرسي مخه نیولې ده.

همدارنګه طالبانو د ملګرو ملتونو د دریو کارکوونکو د ګومارنې په بهیر کې لاسوهنه کړې ده.

ملګرو ملتونو په دې میاشت کې د تګ راتګ شپږ محدودیتونه ثبت کړي چې د کارکوونکو درول، پوښتل او د اسنادو څېړل پکې شامل دي.

اوچا ویلي چې دې اقداماتو د ملګرو ملتونو په پروګرامونو کې پراخ عملیاتي ځنډونه رامنځته کړي دي.

د اوچا د راپور له مخې، په همدې موده کې ۳۰ هغه پېښې هم ثبت شوې چې د جنسیت له امله رامنځته شوې وې. دغه اقدامات د ښځو د ګومارنې محدودول، د روزنیزو پروګرامونو د ګډون مخنیوی او بشري خدمتونو ته د ښځو د لاسرسي کمول بلل شوي دي.

اسحاق ډار ادعا وکړه، چې د پاکستاني طالبانو غورځنګ (ټي ټي پي) او د بلوچستان د ازادۍ پوځ (بي اېل اې) د پاکستان پر ضد د بریدونو لپاره د افغانستان له خاورې ګټه اخلي.

هغه وویل، «پاکستان له افغان طالبانو څخه یوازې یوه تمه لري، اجازه مه ورکوئ چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره وکارول شي».

نوموړي زیاته کړه چې که افغان طالبان پر خپلو ژمنو عمل وکړي او د افغانستان خاوره دده په وینا، د ګاونډیو هېوادونو پر ضد د بریدونو لپاره ونه کارول شي، نو په جنوبي اسیا، مرکزي اسیا او نورو سیمو کې به د سوداګرۍ، نښلونې او اقتصادي پرمختګ لپاره ډېر فرصتونه رامنځته شي.

اسحاق ډار له افغان طالبانو او په سیمه کې د ترهګرۍ له ملاتړو وغوښتل چې د افغانستان خاوره د ګاونډیو هېوادونو یا بل هر هېواد پر ضد د ناامنۍ لپاره ونه کاروي.

هغه د اسیا سیمه‌ییز فورم له غړو هېوادونو په غیرمستقیم ډول په افغانستان کې د وسله والو پرضد د پاکستان د بریدونو د ملاتړ غوښتنه وکړه.

طالبانو له دې وړاندې د پاکستان دا ډول ادعاوې رد کړې دي او د پاکستاني وسله والو مساله یې د اسلام اباد کورنۍ ستونزه بللې ده.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د خپلې اونیزې خبري ناستې پر مهال د بښنې نړیوال سازمان هغه راپور رد کړ چې د افغانستان په خاوره کې یې د پاکستان پر پوځي بریدونو پکې نیوکه کړې وه.

هغه وویل چې دا ادعاوې له باوري شواهدو پرته دي او د ترهګرۍ اصلي لامل یې له پامه غورځولی دی.

د پاکستان ویاند ادعا وکړه چې د پاکستاني طالبانو غورځنګ، د بلوچستان د ازادۍ پوځ او نورې تړلې ډلې د طالبانو د حکومت تر واک لاندې په افغانستان کې پټنځایونه لري او له هغه ځایه د پاکستان پر ضد د کرښې هاخوا بریدونه پلانوي.

هغه وویل چې زرګونه پاکستاني وګړي په هغو بریدونو کې وژل شوي چې د پاکستان په وینا پلان او ملاتړ یې له افغانستان څخه شوی و.

نوموړي ټینګار کړی چې د پاکستان پوځي عملیات یوازې د وسله والو ډلو پر پټنځایونو او اکمالاتي مرکزونو کېږي او د نړیوالو قوانینو له مخې د ځان د دفاع حق کارول کېږي.

پاکستان له بښنې نړیوال سازمان څخه وغوښتل چې د طالبانو د حکومت له خوا د وسله والو ډلو د ملاتړ موضوع وڅېړي او طالبان دې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرېکړو او د دوحې تړون له مخې خپلو ژمنو ته مسوول وبلل شي.

د افغانستان په اړه د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند دا هم وویل چې اسلام‌اباد د افغان وګړو لپاره د قانوني لارو برابرولو لپاره ژمن دی او تر اوسه یې له ۹۰ زرو ډېر افغانانو سره مرسته کړې چې درېیمو هېوادونو ته انتقال شي.

هغه زیاته کړې چې افغان وګړي باید په پاکستان کې د پاتې کېدو لپاره قانوني اسناد ولري او هغه کسان چې ناقانونه اوسېږي، د پاکستان د قوانینو له مخې له دغه هېواده ایستل کېدای شي.

خو هغه وویل چې پاکستان عادي افغان وګړي خپل وروڼه ګڼي او د امنیتي اندېښنو له امله د ټولو افغانانو پر وړاندې له کرکې او عمومي تورونو ملاتړ نه کوي.

د جرمني د هیسن ایالت د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، د نوي حکومتي حکم له مخې به د افغانانو د بېرته ستنولو بهیر پراخ شي.

تر دې مخکې د افغانانو د پېژندنې او د سفر اسنادو د برابرولو بهیر یوازې د مجرمینو او امنیتي خطر لرونکو کسانو لپاره و، خو اوس دا محدودیت لرې شوی دی.

د پېژندنې په دې پروسه کې د طالبانو له استازو سره اړیکه نیول کېږي، څو د شړل کېدونکو کسانو هویت تثبیت او د سفر اړین اسناد برابر شي.

د هیسن ایالت د نوي حکم له مخې، یوازې لږ شمېر استثناوې به موجودې وي. د شړلو لپاره به هغه کسان په پام کې نیول کېږي چې نارینه، بالغ، یوازې اوسېدونکي او په قانوني توګه د جرمني پرېښودو باندې مکلف وي.

د هیسن د کورنیو چارو وزیر رومان پوسېک وویل چې له دې وروسته افغانستان ته منظم شړل کېدل ممکن دي.

هغه وویل چې د هیسن ایالت لومړیتوب لا هم د مجرمینو او امنیتي خطر لرونکو کسانو شړل دي، خو له نویو امکاناتو به هم استفاده وشي.

پوسېک زیاته کړه، « څوک چې د جرمني په پرېښودو مکلف وي، باید زموږ هېواد پرېږدي. دا د قانوني دولت د اصولو غوښتنه ده».

هغه وویل چې د جرمني پرېښودو پرېکړه یوازې له یوې اوږدې قانوني پروسې وروسته کېږي او کله چې دا پرېکړه وروستۍ شي، باید عملي هم شي ځکه که عملي نه شي، د خلکو باور پر قانوني نظام کمېږي.

د بایرن ایالت د کورنیو چارو وزارت هم د دې سخت سیاست ملاتړ کړی دی.

د دغه وزارت یوه ویاند وویل، « څوک چې په جرمني کې د پاتې کېدو حق نه لري یا د هېواد قوانین ماتوي، باید جرمني پرېږدي».

هغه وویل چې د مجرمینو او امنیتي خطر لرونکو کسانو بېرته ستنول لومړیتوب دی، خو هغه رد شوي پناه غوښتونکي هم باید جرمني پرېږدي چې د پاتې کېدو قانوني حق نه لري.

د هیسن د کډوالو شورا د حکومت پر دې پرېکړې سخت غبرګون ښودلی دی.

د شورا مشر تیمو شیرنبرګ وویل: « موږ په اصل کې افغانستان ته د شړلو مخالفت کوو».

هغه وویل چې دا پرېکړه بې مسوولیته ده، ځکه اوس هغه کسان هم د شړلو له خطر سره مخ کېږي چې مخکې یې کوم جرم نه دی کړی.د کډوالو شورا اندېښنه ښودلې چې دا اقدام ښايي په جرمني کې د مېشتو افغانانو ترمنځ ویره او ناامني زیاته کړي.

د کیڼ ګوند د کورنیو چارو ویاندې کلارا بیونګر هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې افغانستان ته اخراج ورو ورو عادي کېږي او دا کار د بشري حقونو له ساتندویو اصولو سره په ټکر کې دی.

د شړلو د شرایطو د سختولو پرېکړه وروسته له هغه وشوه چې تېره اونۍ په تریر ښار کې د چاقو په برید کې یو محصل ووژل شو. د برید تور پر یوه افغان وګړي لګېدلی و.