برادر: افغانستان کولی شي جنوبي اسیا له منځنۍ اسیا سره د ډېټا د ترانزیټ له لارې ونښلوي

غزنوي دغه څرګندونې په بدخشان کې یوې غونډې ته د وینا پر مهال کړي.

هغه وویل، مخالفې ډلې د دوی پر وړاندې د پام وړ څه نه شي کولای او زیاته یې کړه: «په ښکاره ورته وایم، هغه مهال چې د امریکا او ناټو ملاتړ درسره و، څه مو وکړل؟» نوموړي وویل، طالبان له خپلو مخالفینو سره د مقابلې او جګړې تجربه لري.

غزنوي مخالفینو ته په خطاب کې وویل: «پر افغانستان د واکمنېدو ارمان به ګور ته یوسئ.»

هغه اوسنی وضعیت د هېواد لپاره «لوی نعمت» وباله او ویې ویل چې خلک باید د دې شکر ادا کړي.

د بدخشان والي یو ځل بیا پر خپلو مخالفینو غږ وکړ چې جګړه پای ته ورسوي. هغه وویل: «تر کومه به جګړه کوئ؟ دا جګړه د څه لپاره ده؟» او زیاته یې کړه چې باید خلک په ارام ژوند کولو ته پرېښودل شي.

غزنوي همداراز ادعا کړې چې دا مهال په افغانستان کې امنیت او عدالت ټینګ دی او هېڅ ستونزه نه شته. د هغه په وینا، هر څوک چې له طالبانو سره کومه ستونزه لري، کولای شي خپلې خبرې ورسره شریکې کړي.

دا په داسې حال کې ده چې له څو ورځو راهیسې په بدخشان کې د طالبانو او د هغوی د مخالفو وسله‌والو ډلو ترمنځ نښتې روانې دي. د طالبانو مخالفې ډلې ازادۍ جبهې هم نن سهار ادعا وکړه چې په بدخشان کې یې د طالبانو پر یوه کاروان برید کړی دی او دغې ډلې ته یې مرګ ژوبله اړولې

د طالبانو د مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي، خواجه‌یف د کابل په ارګ کې د ریاست‌الوزرا د دفتر عمومي رییس عبدالواسع له‌خوا هرکلی شوی دی.

د فطرت په وینا، د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال به د سفر پر مهال د طالبانو له رییس‌الوزرا ملا محمد حسن اخوند، اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر او د کانونو او پټرولیم، کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ او فواید عامې له وزیرانو سره جلا لیدنې وکړي.

دواړه لوري به په دغو لیدنو کې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د سیاسي او اقتصادي اړیکو، سوداګرۍ، پانګونې او ټرانزیټي همکاریو د پراختیا په اړه بحث وکړي.

د سیاسي شنونکو په وینا، افغانستان او پاکستان د ګډ تاریخ، کلتور او مذهبي اړیکو له امله له اوږدې مودې نږدې اړیکې لرلې، خو اوس دغه اړیکې د شک، امنیتي اندېښنو او سیاسي اختلافاتو تر اغېز لاندې راغلي دي.

د اړیکو د خرابېدو یو لامل د ترهګرۍ او امنیتي موضوعاتو پر سر د دواړو هېوادونو اختلافات بلل کېږي. پاکستان ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان وسله‌وال له افغان خاورې څخه د بریدونو لپاره کار اخلي، خو د طالبانو حکومت دا تورونه رد کړي او وایي چې افغانستان باید د پاکستان د کورنیو امنیتي ستونزو مسول ونه ګڼل شي.

د راپور له مخې، د کابل په «امید بیارغونې مرکز» د پاکستان د احتمالي هوايي برید په اړه د بخښنې نړیوال سازمان اندېښنې هم د دواړو هېوادونو ترمنځ بې‌باوري نوره زیاته کړې ده. اسلام‌اباد ویلي چې عملیات یې د امنیتي ګواښونو پر ضد وو، خو د بشري حقونو بنسټونو د دغو عملیاتو په اړه پوښتنې راپورته کړې دي.

له بلې خوا، افغانستان په وروستیو کلونو کې هڅه کړې چې خپلې سوداګریزې او سیاسي اړیکې له یوه هېواد سره محدودې نه کړي. د راپور له مخې، کابل د هند او ایران له لارې د سوداګرۍ د پراخولو هڅې کړې دي، څو پر پاکستان د ترانزیټي اړتیاوو تکیه کمه کړي.

هند هم د پاکستان او افغانستان د اړیکو له خرابېدو وروسته په سیمه کې د خپل نفوذ د زیاتولو لپاره نوی فرصت موندلی دی.

نوي ډیلي په تېرو دوو لسیزو کې په افغانستان کې د بیارغونې، زیربناوو، زده‌کړو او سوداګرۍ په برخو کې پانګونه کړې ده.

شنونکي وایي، پاکستان افغانستان تر ډېره د امنیتي اندېښنو له زاویې ګوري، افغانستان هڅه کوي خپل ستراتیژیک استقلال وساتي، او هند د کابل سره د اړیکو د پراخولو له لارې خپل حضور پیاوړی کوي.

د راپور کې ویل شوي چې جغرافیه بدلېدلی نه شي او افغانستان او پاکستان به تل ګاونډیان پاتې کېږي، خو د سیمې راتلونکی به د پوځي سیالیو پر ځای د خبرو، باور جوړونې او ډیپلوماتیکو هڅو له لارې ټاکل کېږي.

د دوی په وینا، له یادو سیلانیانو څخه ۲۵۰ زره کورني او ۱۲۰ بهرني سیلانیان دي.

تر دې مخکې د طالبانو تر واک لاندې د دولتي شرکتونو عمومي ریاست ویلي وو، چې د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د «افغان ټوور» شرکت له لارې ۱۵۴۰ بهرني سیلانیان د سیاحت لپاره د افغانستان بېلابېلو ولایتونو ته تللي دي.

خو یو شمېر خلک د طالبانو پر توپیري چلند نیوکه کوي. دوی وایي، طالبانو پر کورنیو او ښځو تفریحي سیمو ته د تګ بندیز لګولی، خو بهرنیو سیلانیانو ته، چې ښځې هم پکې شاملې دي، په ورین تندي هرکلی وایي.

د دغه راپور له مخې، د نړۍ د ۱۵ تر ۶۴ کلنو وګړو له ډلې تر ۶ سلنې ډېر کسان ناقانونه نشه‌يي توکي کاروي، چې دا کچه د تېرو لسو کلونو په پرتله ۳۴ سلنه لوړه شوې ده.

ملګرو ملتونو لیکلي چې د ۲۰۲۶ کال د نشه‌يي توکو نړیوال راپور د مخدره توکو د کارونې د زیاتوالي، د نړیوالو بازارونو بدلونونه او د روغتیا، امنیت او ټولنو پر وړاندې د رامنځته کېدونکو ننګونو په اړه معلومات وړاندې کړي.

افغانستان او د تریاکو په بازار کې بدلونونه

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، په افغانستان کې د کوکنارو د کښت له بندیز وروسته د تریاکو تولید په بې‌ساري ډول کم شوی دی. افغانستان چې تر ۲۰۲۲ کال پورې د نړۍ شاوخوا ۸۰ سلنه ناقانونه تریاک یې تولیدول، اوس یې د تریاکو په تولید کې شاوخوا ۹۵ سلنه کموالی راغلی دی.

راپور زیاتوي چې د کوکنارو د کښت ساحه ۲۰۲۲ کال کې د شاوخوا ۲۳۲ زره هکټاره څخه په ۲۰۲۵ کال کې ۱۰ زره او ۲۰۰ هکټاره ته راټیټه شوې ده. همداراز د تریاکو تولید له شاوخوا ۶ زره او ۲۰۰ ټنو څخه نږدې ۲۹۶ ټنو ته کم شوی دی.

خو ملګرو ملتونو خبرداری ورکړي چې په افغانستان کې د تریاکو پاتې زېرمې لا هم دوام لري او اټکل کېږي چې ښايي د ۲۰۲۶ کال تر پایه موجودې وي. د دغه سازمان په وینا، په افغانستان او د سیمې هېوادونو کې د تریاکو او هېرویینو یوه برخه لا هم له همدې پاتې زېرمو سره تړاو لري.

راپور زیاتوي چې تر اوسه هېڅ بل هېواد نه دی توانېدلی چې د افغانستان د تریاکو د تولید کمښت په بشپړه توګه جبران کړي؛ که څه هم میانمار له ۲۰۲۳ کال راهیسې د نړۍ له سترو تریاکو تولیدوونکو هېوادونو څخه شمېرل کېږي.