د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي، ویلي چې د تهران او واشنګټن ترمنځ د پیغامونو تبادله لا هم دوام لري او منځګړي د ډیپلوماټیک بهیر د پرمخ بېولو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکوي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، بقايي ویلي چې د ایران او امریکا ترمنځ د اړیکو د اسانتیا لپاره منځګړي لا هم فعال دي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي:«منځګړي لا هم د ډیپلوماټیک بهیر د پرمختګ لپاره په فعالیت بوخت دي».
بقايي د پیغامونو د محتوا، د تبادلې د څرنګوالي او یا هم د احتمالي خبرو اترو د راتلونکو پړاوونو په اړه نور جزییات نه دي ورکړي.
د ایران او امریکا ترمنځ مستقیمې ډیپلوماټیکې اړیکې نه شته، خو دواړو هېوادونو په وروستیو کلونو کې د منځګړو هېوادونو او لوریو له لارې خپل پیغامونه تبادله کړي دي.
د هند د دفاع وزیر راجنات سنګ د کارګل جګړې د یادغونډې په مراسمو کې ويلي، چې هېواد یې له پاکستان سره هېڅ ډول خبرې اترې نه کوي او که په راتلونکي کې کومې خبرې کېږي، هغه به یوازې د پاکستان تر ولکې لاندې کشمیر په اړه وي.
نوموړي د کارګل یادغونډۍ ته په وینا کې وویل، چې د هند او پاکستان ترمنځ د کارګل جګړه نه یوازې د هند لپاره یوه پوځي او ډیپلوماټیکه بریا وه، بلکې نړۍ پکې د هندي سرتېرو بېسارې مېړانه او زړورتیا هم ولیدله.
د هند د دفاع وزیر د پاکستان د بهرني سیاست او ترهګرۍ د ملاتړ پر تګلارو سختې نیوکې وکړې او زیاته یې کړه چې د هند لاره له پاکستان څخه په بشپړه توګه جلا ده. هغه وویل چې د هند نیت روښانه دی او د پاکستان تر ولکې لاندې کشمیر د هند د خاورې یوه نه بېلېدونکې برخه ده چې په غیرقانوني توګه غصب شوې ده.
د هند د دفاع وزیر د دواړو هېوادونو د پرمختګونو د پرتله کولو په ترڅ کې وویل چې: «نن ورځ هند نوښتونه لټوي، خو پاکستان د نفوذ او مداخلې نوې لارې چارې سنجوي».
نوموړي زیاته کړه: چې «هند بېړۍ ډیزاینوي خو پاکستان د ترهګرۍ طرحې جوړوي، هند د نویو پیلونو یا سټارټاپونو اکو سیستم رامنځته کوي خو پاکستان د ترهګرۍ اکوسیستم جوړولو کې بوخت دی او هند د نیمههادي یا سیمیکنډکټرونو د تولید په حال کې دی خو پاکستان ځانمرګي بریدګر تولیدوي».
راجنات سنګ همداراز وویل چې هند په نړۍ کې د خپلو فضايي ماموریتونو له امله پېژندل کېږي، په داسې حال کې چې «پاکستان نیابتي جګړې» پر مخ وړي.
د هغه په وینا: «هند فضا ته سټلایټ سپوږمکۍ لېږي خو پاکستان د پولې هاخوا د ترهګرو په لېږلو بوخت دی، هند نړۍ ته سافټویر وړاندې کوي خو پاکستان ترهګري صادروي، او هند د ډېټا مرکزونه جوړوي خو پاکستان د افراطیت مرکزونه فعال ساتي».
نوموړي خبرداری ورکړ که پاکستان د هند د پرمختګ مخه ونیسي، د هند زړور وسله وال ځواکونه د غاښ ماتونکي ځواب ورکولو ته پوره چمتو دي.
بل لور ته د پاکستان حکومت د کشمیر د جنجالي سیمې په اړوند د هند د دفاع وزیر وروستۍ څرګندونې په کلکه غندلي او هغه یې خورا پاروونکې او غیر مسوولانې بللې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په یوه رسمي اعلامیه کې ویلي، چې د هند د دفاع وزیر دغه څرګندونې د حقیقتونو د تحریفولو ترڅنګ، د سیمې او نړۍ سوله او امنیت له ګواښ سره مخ کوي.
د بهرنیو چارو وزارت په خپله خبرپاڼه کې زیاته کړه، چې د هند د حکومت دا ډول څرګندونې د کشمیر د لانجې په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرېکړه لیکونو خلاف دي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي، ویلي چې د کسپین سمندر په یوه بېړۍ د اوکراین برید د اسراییل په هڅونه ترسره شوی او دا اقدام به بېځوابه پاتې نه شي.
عراقچي په اېکس خواله رسنۍ کې په یوه خپور کړي پیغام کې ویلي، د اروپايي ټولنې د بهرنۍ تګلارې له مشرې کایا کالاس، او د روسیې د بهرنیو چارو له وزیر سرګي لاوروف، سره په خپلو خبرو کې یې ټینګار کړی چې «د کییف دغه فرصتطلب واکمن اقدام نه شي کولای بېځوابه پاتې شي».
د ایران د بهرنیو چارو وزیر ادعا کړې چې د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلنسکي دغه اقدام د اسراییل په هڅونه ترسره کړی، څو اروپا هم جګړې ته راکاږي.
عراقچي د خپلې ادعا د ملاتړ لپاره کوم شواهد نه دي وړاندې کړي او نه هم اوکراین، اسراییل او اروپايي ټولنې تر اوسه د هغه د څرګندونو په اړه کوم رسمي غبرګون ښودلی.
رویټرز د یوه لوړپوړي ایراني چارواکي له قوله راپور ورکړی چې تر څو امریکا برید ونه کړي، نو ایران به به هم بریدونه نه کوي. نوموړي خبرداری ورکړی، که واشنګټن بیا بریدونه پیل کړي، تهران به سخت پوځي غبرګون وښيي.
دغه ایراني چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط رویترز ته ویلي: «د ایران تګلاره لا هم د "برید د برید په بدل کې" پر ځای ده. که بریدونه ودرېږي، ایران به هم خپل عملیات ودروي.» هغه زیاته کړې چې دا پیغام مخکې له مخکې امریکا ته رسول شوی دی.
د راپور له مخې، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ د شاوخوا دوو اوونیو هوايي بریدونو له کمپاین وروسته دغه بریدونه ودرول او د شنبې او یکشنبې په ورځو کې د امریکا له لوري پر ایران کوم نوی برید نه دی ثبت شوی.
ایران، چې تر دې وړاندې یې د امریکا د هرې شپنۍ حملې په ځواب کې په هغو ګاونډیو هېوادونو بریدونه کول چې امریکايي اډې پکې دي، په تېرو دوو ورځو کې یې هم بریدونه نه دي کړي.
په ملګرو ملتونو کې د امریکا سفیر مایک والټز ویلي، ټرمپ د ډیپلوماسۍ لپاره د لا ډېر وخت د برابرولو په موخه د بریدونو د ځنډولو پرېکړه کړې ده.
د ټرمپ ادارې یوه لوړپوړي چارواکي هم ویلي، ټرمپ تل ټینګار کوي چې لومړیتوب یې ډیپلوماسي ده، خو ایران ته یې ښودلې چې که جدي خبرو ته حاضر نه شي، له پایلو سره به مخ شي.
ایراني چارواکي ویلي، تهران باور نه لري چې د امریکا د بریدونو ځنډ د واشنګټن په دریځ کې اساسي بدلون وي او په ایران کې دا اقدام تر ډېره تاکتیکي ګڼل کېږي.
بلخوا، نیویارک ټایمز او سياېناېن راپور ورکړی چې ټرمپ وروسته له هغې د جګړې د پراخولو له پلانونو تېر شو چې ځینو سلاکارانو د امریکا د توغندیز دفاعي زېرمو د کمېدو په اړه اندېښنې څرګندې کړې.
اکسیوس هم راپور ورکړی چې ټرمپ د دوو اوونیو لپاره هره ورځ د ایران د بریدونو پلانونه ترلاسه کول، خو د جمعې په ورځ یې وروستی پلان رد او د بریدونو د ځنډولو پرېکړه وکړه.
د رویټرز د راپور له مخې، په همدې موده کې د یمن حوثي ځواکونو هم د سره سمندرګي له لارې د سعودي د تېلو پر هدفونو بریدونه کړي چې ورسره د برېنټ خامو تېلو بیه د مې میاشتې راهیسې د لومړي ځل لپاره له ۱۰۰ ډالرو لوړه شوې ده.
د اسراییل پوځ په یوخ خبرپاڼه کې ویلي چې په روانه اوونۍ کې یې د غزې تړانګې پر بېلابېلو سیمو د هوايي بریدونو پر مهال د حماس دوه قوماندانان او د دغه ډلې د پوځي استخباراتو مشر وژلي دي.
د اسراییل پوځ په خبرپاڼه کې راغلي چې وژل شویو کسانو کې د حماس د د نخبه ځواکونو قوماندان مهند اسعد محمود ابو غزال، د حماس د هوايي څارنې ډلې قوماندان راید هاني محمد العمصي او په غزه کې د حماس د پوځي استخباراتو مشر نبهان محمد نبهان العمصي شامل دي.
په خبرپاڼه کې ادعا شوې چې نبهان محمد نبهان العمصي په غزه کې د حماس د پوځي استخباراتو د څانګې مسول و او د معلوماتو په راټولولو، د عملیاتو په رهبرۍ او د اسراییلي ځواکونو پر ضد د بریدونو په پلان جوړونه کې یې رول درلود.
اسراییل همداراز ویلي چې راید هاني محمد العمصي د حماس د هوايي څارنې د واحد قوماندان د دغه ډلې د استخباراتي عملیاتو او د بریدونو د ملاتړ په چارو کې فعال و.
دغه بریدونه په داسې حال کې شوي چې د اسراییل او حماس جګړه ۳۴مې میاشتې ته داخله شوې او د غزې تړانګې په بېلابېلو برخو کې د اسراییل پوځي عملیات لا هم دوام لري.
په ایران کې د پاکستان پخواني سفیر اصف دوراني ویلي، د ایران او امریکا وروستۍ شخړې ښودلې چې پوځي ځواک یوازې د سیاسي موخو د ترلاسه کولو لپاره بسنه نه کوي.
دراني د پاکستان د نړیوالو اړیکو انسټیټیوټ په یوه غونډه کې وویل، امریکا د نړۍ تر ټولو پیاوړی پوځي ځواک دی او اسراییل په سیمه کې پراخ پوځي برلاسی لري، خو بیا هم دواړه ونه توانېدل چې ایران خپل ستراتیژیک دریځ بدلولو ته اړ کړي.
هغه وویل، ایران د وروستیو شخړو پر مهال د پام وړ مقاومت وښود، خو له درانه اقتصادي او بشري زیان سره مخ شو. د نوموړي په وینا، عصري جګړې کولای شي زیربناوې ویجاړې کړي، خو ډېر وخت سیاسي نظامونه نه شي له منځه وړلی او ژورې ستراتیژیکې شخړې نه شي حل کولای.
دراني ټینګار وکړ چې د داسې حالاتو په ترڅ کې ډیپلوماسي انتخاب نه، بلکې اړتیا ده. هغه وویل، د اسلاماباد تفاهم یادښت وښوده چې حتی له سختو پوځي نښتو وروسته هم خبرې کولای شي د شخړو د پراخېدو مخه ونیسي.
د پاکستان پخواني سفیر د منځني ختیځ لپاره څلور احتمالي سناریوګانې یادې کړې. د هغه په وینا، لومړۍ سناریو د توغندیزو بریدونو، نیابتي جګړو او سایبري عملیاتو له لارې د شخړو بیا زیاتېدل دي؛ دویمه د اوږدمهاله «سړې سولې» حالت دی؛ درېیمه د اټومي موضوع، بندیزونو او سیمهییز امنیت په اړه سیاسي جوړجاړی؛ او څلورمه د یوه پراخ سیمهییز امنیتي چوکاټ رامنځته کېدل دي.
دراني وویل، د سیمې راتلونکی باید د ایران، سعودي عربستان، خلیجي هېوادونو، عراق، ترکیې، مصر او نورو هېوادونو په ګډون د ګډو امنیتي همکاریو پر بنسټ جوړ شي.
هغه زیاته کړه چې پاکستان کولای شي په دې بهیر کې د منځګړي رول ولوبوي، ځکه اسلاماباد له ایران، سعودي عربستان، خلیجي هېوادونو، چین، ترکیې او امریکا سره اړیکې لري.
نوموړي وویل، د ایران او امریکا جګړه یوازې یوه پوځي شخړه نه ده، بلکې د منځني ختیځ د نوي نظم د رامنځته کېدو یو مهم پړاو دی. د هغه په وینا، اصلي پوښتنه دا نه ده چې وروستۍ جګړه چا وګټله، بلکې دا ده چې څوک د راتلونکې سولې د جوړولو وړتیا لري.
په همدې غونډه کې متقاعد پوځي کارپوه ډاکټر محمد علي احسان وویل، دا لا روښانه نه ده چې د ایران جګړه رښتیا هم د نوي منځني ختیځ د رامنځته کېدو لامل ګرځي او که یوازې یوه ستراتیژیکه انګېرنه ده. د هغه په وینا، نوی منځنی ختیځ هغه مهال رامنځته کېدای شي چې د سیمې اوسنی ستراتیژیک توازن بدل شي.