ټرمپ: که له ایران سره خبرې ناکامې شي پوځي اقدام ته چمتو یو

په هند کې فعالانو د دغه هېواد د لومړي وزیر نریندرا مودي حکومت د محصلانو د وروستیو اعتراضونو پر مهال د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ د څارنې د کارولو له امله قانوني ننګولی دی.

د اعتراضونو یوه فعاله عایشه غوش د ډیلي له عالي محکمې غوښتي چې د اعتراض کوونکو ډله ییزه څارنه د اساسي قانون خلاف اعلان کړي، راټول شوي شخصي معلومات له منځه یوسي او د څارنیزې ټکنالوژۍ د کارولو لپاره لارښوونې جوړې کړي.

فعالان وايي، په هند کې د پولیسو له لوري د مخ پېژندنې ټکنالوژۍ د کارولو لپاره ځانګړی قانون نشته او د اعتراضونو پر مهال شوې څارنه له قانون څخه سرغړونه ده، خو حکومت وايي، دا اقدامات د عامه نظم او امنیت د ساتنې لپاره قانوني او د خلکو په ګټه وو.

ټاکل شوې د ډیلي عالي محکمه د سې شنبې په ورځ د دې قضیې اورېدنه بیا ترسره کړي.

دا قضیه وروسته له هغې راپورته شوه چې په هند کې د ازموینو د پوښتنپاڼو د افشا کېدو پر ضد د محصلانو پراخ لاریونونه وشول. دلاریونونو له پای ته رسېدو وروسته د هند د پوهنې وزیر درمندرا پردان استعفا وکړه او لومړي وزیر نریندرا مودي د ازموینو د نظام د اصلاح لپاره د یوه پلاوي د جوړېدو اعلان وکړ.

رویټرز د نایجریا په کادونا ایالت کې د عیني شاهدانو له قوله راپور ور کړی، چې وسله‌وال بریدګر کلي ته له ننوتلو وروسته پر خلکو بې‌هدفه ډزې وکړې او کورونو ته یې اور واچاوه. شاهدانو ویلي، په وژل شویو کسانو کې اته ماشومان هم شامل دي او څلور نور کسان ټپیان شوي دي. د کلي د ځوانانو مشر ایشایا داوا، چې د پېښې عیني شاهد هم دی ویلي برید د کادونا ایالت د کاورو سیمې اړوند د ناریدون ویلاز پر کلي نیمه شپه ترسره شو.

هغه زیاته کړې، بریدګرو پر اوسېدونکو ډزې وکړې او ځینې کسان یې په چړو او نورو وسلو ووژل. د نوموړي په وینا، د وژل شویو کسانو مړي روغتون ته لېږدول شوي دي.

داوا ویلي، د برید ډېری قربانیان ښځې، ماشومان او سپین‌ږیري دي. هغه همدارنګه وویل، بریدګرو له تېښتې مخکې ګڼ کورونه وسوځول. د نوموړي په وینا، امنیتي ځواکونه له برید څخه څو ساعتونو وروسته د دوشنبې په سهار سیمې ته ورسېدل.

د کادونا ایالت د پولیسو ویاند منصور حسن ویلي، پولیس به د پېښې په اړه جزییات وروسته خپاره کړي. په وروستیو کلونو کې د نایجریا په شمال لوېدیځ او شمال مرکزي سیمو کې د وسله‌والو ډلو او نورو جنایي شبکو بریدونه د دغه هېواد له مهمو امنیتي ننګونو څخه ګڼل کېږي او کلیوالي سیمې په پرله‌پسې ډول د مرګونو بریدونو هدف ګرځي.

د نایجریا په شمال ختیځ کې بیا د بوکو حرام او د هغې د بېلې شوې ډلې داعش لوېدیځې افریقا څانګې وسله‌وال فعالیت کوي، خو تر اوسه هېڅ ډلې د کادونا ایالت د وروستي برید مسولیت نه دی منلی.

د کرملین ماڼۍ ویاند دیمیتري پسکوف د دوشنبې په ورځ خبریالانو ته وویل: «دا رښتیا ده چې دا معلومات څو ورځې مخکې خپاره شول، خو تر اوسه له رسنیزو ګومانونو پرته بل څه نه دي. په دې اړه نه کوم مشخص جزییات شته او نه هم د کوم نوي وړاندیز یا طرحې په اړه کره معلومات».

یوې اوکرایني سرچینې تېره اوونۍ ویلي وو چې امریکايي او اوکرایني چارواکي د هوايي اوربند پر یوه وړاندیز بحث کوي، څو د سولې د خبرو د نوي پړاو په چوکاټ کې یې روسي لوري ته وړاندې کړي.

پسکوف د اوکراین د ولسمشر ولودیمیر زلنسکي هغې ادعا ته هم له تبصرې ډډه وکړه چې ګواکې مسکو د روسیې د ورونېژ په سیمه کې د شمالي کوریا د ۳۰ زره سرتېرو د ځای پر ځای کولو لپاره چمتووالی نیسي. هغه وویل: «زما په اند، د زلنسکي د څرګندونو په اړه تبصره اړینه نه ده. دا د زېلېنسکي کار نه دی چې زموږ د پلانونو په اړه خبرې وکړي.»

ټاکل شوې چې ډونالډ ټرمپ او ولادیمیر زېلېنسکي د سې‌شنبې په ورځ په واشنګټن کې سره وګوري.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي په یوه خبري غونډه کې ویلي، تهران له واشنګټن څخه د سولې د خبرو د بیا پیل غوښتنه نه ده کړې. نوموړي دا څرګندونې وروسته له هغې کړې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران پر ضد د شاوخوا دوو اوونیو هوايي بریدونو کمپاین وځنډاوه. ایران ویلي، تر هغه چې امریکا خپل هوايي بریدونه ولاړ وي، تهران به هم خپل بریدونه وځنډوي. د رویټرز د راپور له مخې، ټرمپ د خپلو لوړپوړو پوځي چارواکو په سپارښتنه د بریدونو د کمپاین د درولو پرېکړه کړې ده. یوه امریکايي چارواکي رویټرز ته ویلي، پوځي قوماندانانو ولسمشر ته ویلي وو چې د برید لپاره ټاکل شوي هدفونه مخ په ختمېدو دي. د امریکا د لوی درستیزانو د ګډې کمېټې مشر جنرال ډان کېن هم د سیمې د امریکايي اډو د دفاع لپاره د هوايي دفاعي وسلو د زېرمو د کمېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

نیویارک ټایمز، سي‌اېن‌اېن، اکسیوس او نورو امریکايي رسنیو هم راپور ورکړی چې د ټرمپ ملکي او پوځي سلاکارانو هغه ته د بریدونو د درولو سپارښتنه کړې وه.په ملګرو ملتونو کې د امریکا سفیر مایک والټز ویلي، ټرمپ د دې لپاره بریدونه ځنډولي چې د ډیپلوماسۍ او احتمالي مذاکراتو لپاره زمینه برابره شي. د امریکا د بریدونو له درېدو وروسته د نفتو نړیوالو بیو هم ښکته تګ کړی دی. د برېنټ خامو تېلو بیه، چې تېره اوونۍ د مې میاشتې راهیسې د لومړي ځل لپاره له ۱۰۰ ډالرو لوړه شوې وه، د دوشنبې تر سهاره شاوخوا ۷.۸ سلنه راټیټه شوه او تر ۹۰ ډالرو لاندې ورسېده.

ایران، چې غواړي وښيي د امریکا بریدونه خپل هدف ته نه دي رسېدلي، ټینګار کړی چې د نړۍ د انرژۍ د تر ټولو مهمې سمندري لارې، د هرمز تنګي، کنټرول لا هم په لاس کې لري. د ایران څو دولتي رسنیو د یوه «باخبره سرچینې» له قوله راپور ورکړی چې ایراني ځواکونو د دوشنبې په سهار شپږ هغه بېړۍ بېرته ستنې کړې چې د دوی په وینا، له اجازې پرته یې د هرمز تنګي د تېرېدو هڅه کړې وه. د راپورونو له مخې، له دغو بېړیو څخه یوه له پېښې سره هم مخ شوې ده.د ایران دولتي رسنیو د همدې سرچینې له قوله ویلي: «لکه مخکې چې اعلان شوی و، د هرمز تنګي د تګ راتګ رسمي لاره هغه ده چې ایران ټاکلې ده، او نورې لارې ککړې دي او د تېرېدو امکان نه لري.» امریکا د ایران پر ضد خپل نوي بریدونه وروسته له هغې پیل کړل چې تهران پر هغو بېړیو بریدونه وکړل چې د هرمز تنګي له هغې لارې تېرېدې چې واشنګټن یې ملاتړ کوي او بېړیو ته یې سپارښتنه کړې وه د عمان ساحل ته نږدې حرکت وکړي.ایران وايي، بېړۍ یوازې له هغه کانال څخه تېرېدای شي چې د ایران ساحل ته نږدې دی، د تهران تر کنټرول لاندې دی او ایران غواړي د تېرېدو فیس هم ترې واخلي.

علیمه خان هزاره ډویژن ته د سفر پرمهال په اېبټ‌اباد، مانسهره او بټګرام کې د ګوند له کارکوونکو سره په خبرو کې ویلي، دغه احتجاج د تحریک راتلونکی پړاو دی چې د بریا لپاره د ګوند مشران، تنظیمي چارواکي او کارکوونکي باید په ګډه خپل رول ادا کړي.

علیمه خان د عمران خان د خلاصون لپاره دوه مهمې غوښتنې مطرح کړې او ویلي یې دي، چې پخواني لومړي وزیر ته دې غوره روغتیایي اسانتیاوې برابرې شي او له انفرادي بندخونې دې واېستل شي.

هغې په بټګرام کې وویل، چې عمران خان د شخصي ګټې لپاره نه؛ بلکې د هېواد د عامو خلکو د حقونو او ازادۍ لپاره په زندان کې دی. علیمه خان د ګوند له غړو غوښتي، چې د اګست ۵مې لپاره بشپړ چمتووالی ونیسي او د ګوند دننه یووالی وساتي.
هغې وویل، چې د خیبر پښتونخوا د خلکو ملاتړ ترلاسه کولو لپاره یې سفرونه دوام لري. هغې دغه اعلان په داسې وخت کې کړی، چې د عمران خان د خلاصون لپاره د تحریک انصاف ګوند سیاسي فعالیتونه پراخ شوي دي.