د طالبانو د ارشاد حج او اوقافو وزیر نور محمد ثاقب وایي، د سږني حج له لګښتونو پاتې ۹۴ میلیونه او ۶۵ زره او ۶۱۶ افغانۍ به حاجیانو ته بېرته ورکړل شي. د نوموړي په وینا، د هر حاجي برخه ۳ زره او ۲۲۳ افغانۍ ده ځکه د حج لګښت د ټاکل شوې اندازې څخه کم شوی دی.
د طالبانو د حج او اوقافو وزیر نور محمد ثاقب ویلي، د سږني حج لپاره له حاجیانو ټولټال څه باندې ۷میلیارده او ۸۱۸ میلیونه افغانۍ راټولې شوې وې. د نوموړي په وینا، د هر حاجي لپاره د حج لګښت ۲۶۶ زره او ۴۰۰ افغانۍ ټاکل شوی و، خو د وزارت د محاسبې له مخې د حج ټولیز لګښت څه باندې ۷ میلیارده او ۷۲۳ میلیونه او ۷۰۰زره افغانۍ شوی دی.
نور محمد ثاقب ثاقب زیاته کړې چې د دغې محاسبې له مخې د هر حاجي عملي لګښت ۲۶۳ زره او ۱۷۷ افغانۍ شوی، چې په پایله کې ټولټال ۹۴ میلیونه، ۶۵ زره او ۶۱۶ افغانۍ پاتې شوې چې د پاتې شوې اندازې له مخې به هر حاجي ته ۳ زره او ۲۲۳ افغانۍ بېرته ورکړل شي.
سږ کال افغانستان ته د سعودي عربستان له لوري د ۳۰ زره حاجیانو د حج سهمیه ورکړل شوې وه.
د بلوچستان په چاغۍ ولسوالۍ کې د افغان کډوالو مشهوره پنډغالی «ګردي ځنګل» چې په افغانستان کې د شوروي اتحاد له یرغل وروسته جوړ شوی و، د افغان کډوالو تر ستنېدو وروسته نږدې په بشپړه توګه تش شوی دی.
د سیمې اوسېدونکي وایي، دغه سیمه څو میاشتې وړاندې اباده وه؛ خو د افغان کډوالو تر وتلو وروسته اوس کنډواله شوې ده.
د ځايي ادارې د معلوماتو له مخې؛ په یاد پنډغالي کې یو وخت نږدې ۴۴زره افغان کډوال مېشت وو، خو اوس یوازې شاوخوا سل کورنۍ پهکې پاتې دي.
د سیمې اوسېدونکي شوکت افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، افغان کډوالو د ستنېدو پرمهال د خپلو کورونو دروازې، کړکۍ، بامونه او نور ودانیز توکي هم له ځان سره وړي دي.
د هغه په وینا؛ پخوا په پنډغالي کې د خلکو ګڼه ګوڼه او ژوند روان و؛ خو اوس دغه ځای په کنډوالو او شاړو ځمکو بدل شوی دی.
شوکت زیاته کړه، د افغان کډوالو تر وتلو وروسته ځایي ادارې د پنډغالي پر ډېرو کورونو بلدوزرونه چلولي او هغه یې نړولي دي.
د کوټې په قادرياباد سیمه کې هم د افغان کډوالو له ستنېدو وروسته دغه پنډغالی اوس په کنډواله اوښتی او دامهال لږ شمېر کورنۍ پهکې مېشتې دي. له دغه پنډغالي تر ۶زره ډېرې کورنۍ وتلې او افغانستان ته ستنې شوې دي. ځایي اوسېدونکي وايي، ژوند تر پخوا ناکراره شوی دی.
بلخوا هغه موټر چلوونکي چې د افغان کډوالو د کورونو سامانونه یې د ګردي ځنګل له پنډغالي د افغانستان بهرامچې سیمې ته لېږدولي وايي، حکومت تر اوسه د دوی کرایې نهدي ورکړې.
د بار وړونکو موټرو یو مالک عطاالله وايي، د دوی ۱۱۸ موټرو د افغان کډوالو د لېږد چارې ترسره کړې؛ خو له نږدې یو کال تېرېدو سره، سره لا یې هم د کرایو پیسې نهدي ترلاسه کړې.
هغه وویل، حکومت ژمنه کړې وه چې د هر کور سامان د لېږد په بدل کې به ۲۳زره پاکستانۍ کلدارې ورکوي؛ خو تر اوسه یوازې ژمنې کېږي او عملي ګام نهدی پورته شوی. د نوموړي په وینا؛ د ګردي ځنګل او بهرامچې ترمنځ لاره ډېره سخته ده او له همدې امله د ډېرو موټرو تخنیکي ستونزې هم رامنځته شوې دي.
عطاالله ادعا کوي، چې حکومت د هر موټر شاوخوا درې لکه پاکستانۍ کلدارې پوروړی دی؛ په داسې حال کې چې موټر چلوونکو د تېلو لپاره له پټرول پمپونو پورونه اخیستي او اوس د پورونو د ورکړې توان نهلري.
په سرپل کې سرچینې وایي، د طالبانو د استخباراتو کارکوونکی امرالله او د یادې ډلې د ۲۰۹ قول اردو غړی بازمحمد د سرپل ښار په بازار کې په یوه وسلهوال برید کې وژل شوي دي. طالبانو د برید او د یوه کس د وژل کېدو پخلی کړی؛ خو د وژل شوي کس هویت او له طالبانو سره یې تړاو نهدی څرګند کړی.
افغانستان انټرنشنل ته د رسېدلو معلوماتو له مخې؛ دغه برید د سېشنبې په سهار (د زمري ۶مه) د سرپل ښار د مال بازار په سیمه کې شوی. د ځايي سرچینو په وینا؛ وسلهوالو د طالبانو پر یوې پنځه کسیزې ډلې برید کړی، چې په پایله کې یې دوه طالبان وژل شوي او درې نور ټپیان دي.
لاتر اوسه هېڅ شخص یا ډلې د دغه برید مسوولیت نهدی منلی. په ورته وخت کې په سرپل کې د طالبانو رسنیز دفتر ویلي، چې د یادې پېښې په تړاو یې دوه کسان نیولي دي.
طالبانو په یوه خبرپاڼه کې په یاده پېښه کې د یوه کس د وژل کېدو پخلی کړی؛ خو هویت یې نهدی افشا کړی. دغه ډلې ادعا کړې، چې بریدګر له سیمې تر تېښتې وروسته پېژندل شوي او نیول شوي دي. طالبانو د یادې وژنې انګېزه «شخصي اختلافات» بللي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت هم د دغه پېښې پخلی کړی او ویلي یې دي، چې د جرمونو پرضد د مبارزې ځواکونو د دغه وژنې په تړاو دوه کسان نیولي دي. دغه برید داسې مهال شوی، چې پرون د بدخشان ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ذبیحالله امیري هم خپل کار ځای ته د تګ پرمهال د دوو موټرسایکل سپرو په برید کې وژل شوی و.
د کندهار یوشمېر هټۍوال او سوداګر وایي، د طالبانو د امربالمعروف ریاست تازه لارښوونه کړې چې ټول هغه توکي باید له هټیو ټول او یا یې هم تصویرونه پاک کړي چې د ښځو انځورونه پرې چاپ شوي وي.
د دوی په خبره؛ دغه محدودیت یوازې د پلور پر توکو نهدی؛ بلکې سوداګرو ته هم خبرداری ورکړل شوی چې په راتلونکي کې دې داسې توکي نه واردوي، ځکه که د ښځو انځورونه پرې وي، په ګمرکونو کې به محصول نهشي.
د کندهار یو هټۍوال داوود شاه په دې اړه وایي: «د امربالمعروف کسانو موږ ته وویل، چې ټول هغه کریمونه، شامپوګانې، نکریزې، رنګونه او نور د سینګار توکي چې د ښځو عکسونه پرې دي؛ باید یا عکسونه یې پاک کړو او یا یې له الماریو لرې کړو. دوی وویل، که لرې یې نهکړئ بیا یې موږ درڅخه وړو».
یو سوداګر چې د سینګار توکو واردوونکی دی وایي، دغه پرېکړه به د دوی پر کاروبار مستقیم اغېز وکړي. هغه زیاته کړه: «موږ ته په ګمرک کې هم ویل شوي، له دې وروسته داسې مال مه راوړئ چې د ښځو یا نور انځورونه پرې وي؛ که وارد یې کړئ، محصول به نهشي او مالونه به بند پاتې شي؛ دا د سوداګرو لپاره نوی او جدي محدودیت دی».
د ښار په پنځمه ناحیه کې یو بل هټۍوال وایي، ډېری نړۍوال برانډونه د خپلو محصولاتو پر بستو د ښځو انځورونه لري او د هغو بدلول اسانه نهدي. هغه وایي: «موږ اوس مجبور یو، چې یا د هر توکي عکس په لاس پاک کړو او یا هغه جنس ونه پلورو. دا کار ډېر وخت، لګښت او زیان لري؛ خو که یې ونه کړو هم ستونزې راته جوړېږي، دا اوس موږ له دوکان څخه تر پنځوس قلمه ډېر توکې ټول کړي دي چې د ښځو او نور عکسونه ورڅخه پاک کړو».
د سوداګرو په وینا؛ دغه محدودیتونه په داسې حال کې پراخېږي، چې له دې وړاندې هم د امربالمعروف په امر د ښوونځیو پر موټرو د ماشومانو انځورونه، د پولیو واکسین، زدهکړو او عامه پوهاوي اړوند پر دېوالونه ښکل شوي انځورونه او نور تبلیغاتي اعلانونه له ښار او عامه ځایونو پاک شوي وو.
د کندهار اوسېدونکي او سوداګر وایي، د انځورونو د لرې کولو دغه لړۍ په وروستیو میاشتو کې لاپراخه شوې او اوس یې اغېز تر بازارونو، وارداتو او سوداګرۍ هم رسېدلی دی. په وروستیو کلونو کې د طالبانو د امربالمعروف ریاست د ټولنیزو محدودیتونو د پراخولو لپاره ګڼ اقدامات کړي دي.
د ښځو پر تګ راتګ، د رسنیو پر فعالیت، د ساکښو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو، د تبلیغاتي لوحو او عامه انځورونو پر کارولو، د موسیقۍ پر منع او د ټولنیزو مراسمو پر څرنګوالي یو لړ محدودیتونه هغه موارد دي، چې په بېلابېلو ولایتونو په ځانګړي ډول کندهار کې په پراخه کچه عملي شوي دي.
سوداګر خبرداری ورکوي، که دغه تګلاره همداسې دوام وکړي نه یوازې به د نړۍوالو شرکتونو د محصولاتو واردول له ستونزو سره مخ شي؛ بلکې د بازار عادي فعالیتونه به هم اغېزمن کړي او د سلګونه هټوالو لپاره به اضافي مالي زیانونه رامنځته کړي.
نن (د زمري ۷مه) د افغانستان د ملي بېرغ ورځ ده. دغه ورځ وړاندې هرکال د افغانانو لهخوا په ځانګړو مراسمو نمانځل کېده؛ خو په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته تر ډېره د دغه ورځې نمانځنه په بېلابېلو هېوادونو کې د مېشتو افغانانو او د خواله رسنیو کاروونکو پورې محدوده شوې.
دغه ورځ په افغانستان کې د تېر جمهوري نظام پرمهال د ملي بېرغ ورځې په نوم ونومول شوه. د افغانستان دننه او بهر یوشمېر افغانان وايي، چې د وطن پالنې احساس ژوندي ساتلو په موخه د ملي بېرغ ورځ نمانځي.
د کابل یوې اوسېدونکې صدف افغانستان انټرنشل- پښتو ته ویلي، له درې رنګه بېرغ سره مینه د خلکو په زړونو کې ځای لري او له طالبانو غواړي چې دوی ته د تېر په څېر د یادې ورځې د نمانځلو اجازه ورکړي.
هغه وایي:« پخوا به مو په ډېرې خوښۍ دغه ورځ نمانځله؛ خو اوس تاسو ګورئ حالت داسې دي، چې ان موږ د خپل بېرغ د نمانځلو واک نهلرو. پر بېرغ تر بندیز وروسته له دغه درې رنګه بېرغ سره مو مینه لا ډېره شوې او په هر نړۍوال لوبغالي یا غونډې کې یې چې ګورو، ناڅاپي مو له سترګو اوښکې راشي؛ ښایي دا مو له ملي بېرغ سره د رېښتینې مینې بېلګه وي».
د ننګرهار اوسېدونکی شکېب بیا وايي، د ملي بېرغ د ورځې نمانځل د هېوادنۍ مینې ښکارندویي کوي. هغه وایي:« له بده مرغه موږ د طالبانو له ډاره دغه ورځ نه شو نمانځلی؛ خو د افغانستان درې رنګه ملي بېرغ زموږ د ټولو افغانانو د هېوادني برم او عزت سمبول دی».
د ښځو د حقونو فعالې یاسمین یقین نبيزاده د ملي بېرغ ورځې په مناسبت ویلي، که څه هم طالبانو ملي بېرغ له ودانیو او ادارو لرې کړی؛ خو د خلکو له زړونو یې نهشي اېستلی. هغې ټینګار کړی، چې ملي بېرغ د افغانانو د هویت، یووالي او ملي پېژندګلوۍ سمبول دی.
له تېرو پنځو کلونو راهیسې د طالبانو د سختو محدودیتونو له امله د ملي بېرغ ورځ پیکه او په محدوده توګه نمانځل کېږي او ان په خواله رسنیو کې یاده ډله د بېرغ ملي ورځې په مناسبت خلکو ته د یو پیغام خپرولو اجازه نهورکوي.
تر دې وړاندې طالبانو په خواله رسنیو کې د ملي بېرغ د تصویر اېښودلو په تور هم ګڼ ځوانان نیولي، رټلي او وهلي دي. په تېرو پنځو کلونو کې جلاوطنه افغانانو د نړۍ په ګوټ، ګوټ کې د ملي بېرغ د ورځې په پلمه په خواله رسنیو کې د ملي بېرغ او یا هم له دغه بېرغ سره خپل انځورونه او لیکنې خپرې کړې او له دې لارې یې دغه ورځ نمانځلې ده.
خو سږکال په پاکستان کې هم مېشت افغانان له سختو محدودیتونو سر ټکوي او وایي، چې د دغه ورځې د نمانځې اجازه نهلري او ډېری افغانان له ویزو پرته ژوند کوي؛ نو د بېرغ ورځې په مناسبت د پروګرامونو جوړول به دوی د نیولو له ګواښ سره مخ کړي.
په پاکستان کې مېشته کډواله شیرین وایي، چې په تېرو دوو کلونو کې یې دغه ورځ په شانداره مراسمو نمانځله؛ خو سږکال د پاکستان حکوم
که څه هم طالبانو د واک په لومړیو کې ویلي و، چې د افغانستان د ملي بېرغ په اړه به پرېکړه وروسته کېږي؛ خو څه موده وروسته یې د وزیر اکبرخان پر غونډۍ د افغانستان لوی ملي بېرغ او د ارګ په ګډون له ټولو دولتي ودانیو ملي بېرغونه راښکته کړل او پرځای یې د خپلې ډلې بېرغونه وځړاول.
د طالبانو د دویم ځل واکمنۍ په لومړیو کې ان په ځینو ولایتونو کې د هغو ځوانانو پر وړاندې له تاوتریخوالي کار واخېستل شو او ځینې یې ووژل شول، چې د ملي بېرغ د نمانځلو په موخه راټول شوي وو.
د افغانستان دری رنګه ملي بېرغ تور، سور او زرغون د لومړي ځل لپاره د ۱۳۰۷ لمریز کال کې د شاه امان الله خان د وخت لويې جرګې لهخوا تصویب شو. له هغه وروسته د افغانستان په ملي بېرغ کې ځینې بدلونونه راغلي؛ خو په ۱۳۸۲ لمریز کال کې بیا هم هماغه پخوانی درې رنګه ملي بېرغ په لږ توپیر سره د افغانستان په اساسي قانون کې ثبت شو.
تاریخ پوهان وايي، شاه امان الله خان ملي بېرغ ته د درېیو رنګونو په غوره کولو سره د خلکو مبارزه په هغه کې منعکسه کړې ده چې «تور رنګ د افغانستان د ښکېلاک د وختونو سمبول، سور رنګ د هېواد د خپلواکۍ او د شهيدانو نښه او زرغون رنګ د هېواد د پرمختګ او ښېرازۍ نښه ده».
د روغتیا نړۍوال سازمان په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د چنګاښ له ۲۹مې د زمري تر ۳مې پورې ناڅاپي سېلابونو پراخ بشري زیانونه اړولي دي. د راپور له مخې؛ سېلابونو کورونو، عامه تاسیساتو او د خلکو د ژوند او عاید سرچینو ته سخت زیان رسولی او د بېړنیو بشري مرستو اړتیا یې زیاته کړې ده.
د راپور پر بنسټ؛ سېلابونو د ختیځو سیمو نورستان، ننګرهار او لغمان، د سویل ختیځو ولایتونو پکتیکا، پکتیا، خوست او غزني او همدارنګه د مرکزي سیمو کابل، کاپیسا، پنجشېر، پروان، لوګر او میدان وردګ ولایتونه اغېزمن کړي دي.
د راپور له مخې؛ تر ټولو ډېر زیانونه په ختیځه سیمه په ځانګړي ډول د نورستان ولایت په مرکز پارون کې ثبت شوي دي. د روغتیا نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ په پارون کې د سېلابونو له امله ۲۳ کسان مړه شوي، پنځه تري تم او ۱۲۵ نور ټپیان شوي دي.
د دغه سازمان د ارزونې له مخې؛ سېلابونو په دې سیمه کې کورونو، عامه تاسیساتو او د خلکو د عاید سرچینو ته سخت زیان رسولی او د بېړنیو بشري مرستو اړتیا یې ډېره کړې ده. راپور زیاتوي، چې سېلابونو په کابل او شاوخوا ولایتونو کې هم سلګونه کورنۍ اغېزمنې کړې او د استوګنې کورونو او عامه شتمنیو ته په پام یې سخت زیانونه اړولي دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان وایي، سېلابونو د لوګر د محمداغې ولسوالۍ، د پروان د غوربند ولسوالۍ او د کابل په ځینو برخو کې پراخه ویجاړي رامنځته کړې ده. د دغه سازمان ارزونه ښيي، چې سړکونو او بنسټیزو زېربناوو ته اوښتي زیانونه د بنسټیزو خدمتونو او په ځانګړي ډول روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی یې له ستونزو سره مخ کړی دی.
د ملګرو ملتونو د ارزونې له مخې؛ په سویل ختیځو سیمو کې سېلابونو د کورونو او کرنیزو ځمکو د ویجاړولو ترڅنګ ځاني تلفات هم اړولي دي. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې؛ په پکتیکا ولایت کې ۲۶ کورونه ویجاړ شوي او دوه کسان مړه شوي دي، په پکتیا ولایت کې هم دوه ماشومان د سېلابونو له امله مړه شوي دي.
په خوست او غزني ولایتونو کې هم کرنیزو ځمکو، سړکونو او د اوبو رسولو سیستمونو ته پراخ زیانونه اوښتي دي. د روغتیا نړۍوال سازمان خبرداری ورکړی، چې د دغه سېلابونو اغېزې یوازې تر سملاسي زیانونو محدودې نهدي؛ بلکې ښايي د خوړو پر امنیت او د کورنیو پر معیشت، په ځانګړي ډول د هغو ټولنو لپاره چې پر کرنه تکیه لري اوږدمهاله منفي اغېزې ولري.
د راپور له مخې؛ د څښاک اوبو د بنسټیزو تاسیساتو ویجاړېدو د ککړو اوبو له امله د رامنځته کېدونکو ناروغیو د خپرېدو ګواښ هم زیات کړی دی. د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، د دغه بشري ناورین د ځواب لپاره یې خپل د بېړنۍ همغږۍ سیستم فعال کړی او د نورو مرستندویه ادارو په همکارۍ یې د اړتیاوو چټکه ارزونه او د بېړنیو مرستندویه تجهیزاتو وېش پیل کړی دی.
په ورته وخت کې دغه مرستندویه بنسټ په ځینو سیمو په ځانګړي ډول د نورستان په پارون سیمه کې د روغتیايي اسانتیاوو د سخت کمښت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.
دغه سازمان وایي، د روغتیايي مرکزونو محدود ظرفیت، د درملو کمښت، د درملنې د مرکزونو ویجاړېدل او غرنیو سیمو ته د لاسرسي ستونزې د مرستو رسولو بهیر له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.
په راپور کې د روغتیايي خدمتونو د پیاوړتیا، د څښاک اوبو برابرولو، بېځایه شویو کسانو ته د لنډمهاله سرپناوو جوړولو او د ناروغیو د څار د زیاتولو پر بېړنۍ اړتیا ټینګار شوی دی. د ملګرو ملتونو یاد سازمان خبرداری ورکړی، که بارانونه دوام وکړي په راتلونکو ورځو کې د بشري وضعیت د لا خرابېدو احتمال شته.