د نړۍ ۱۴ لوړو څوکو ته د ختلي ریکارډ لرونکی نیپالی غرختونکی نیرمل پورجا په ګډون په پاکستان کې د واورې ښویېدنې په پېښه کې ۹ غرغتونکي مړ شوي دي. په مړوشویو کې شپږ نیپالیان او نور د پاکستان، عمان، امریکا او چین اوسېدونکي وو.
د غرختنې تنظیموونکي شرکت «ایلیټ اکسپیډ» په خپلې انسټاګرام پاڼې کې لیکلي چې په ژور خپګان او مات زړه سره تاییدوي چې نیرمل پورجا د «برود پیک» غره په لاره کې د واورې ښویېدنې له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.
دغه شرکت زیاته کړې چې د غرختونکو د دې ډلې نور غړي هم مړه شوي دي.
په دغو ۱۰ غرختونکو کې شپږ تنه د نیپال او نور د پاکستان، عمان، امریکا او چین اوسېدونکي وو چې د پنجشنبې په ورځ غرمه مهال د واورې ښوېدنې ښکار شول.
د هند لومړی وزیر نریندرا مودي وايي، هغه محصلان به وبښي، چې د تېرې میاشتې په اعتراضونو کې یې په ده پسې سپکې خبرې کړې وې، ځکه دده په وینا، د هغوی مجازات کول او پرلهپسې محکمې ته کشول د ستونزې د حل لاره نه ده.
مودي د جمعې په ورځ په یوه خپره شوې ویډیو کې ویلي: «دا ګمراه شوي ماشومان دي؛ سمه لار ورښودل زموږ دنده ده. هغوی مجازات کول، محکمې ته یې بېول او په ټولنه کې یې ځورول وضعیت نه شي بدلولی».
په هند کې سیاسي کړکېچ وروسته له هغه زیات شو چې د ملي ازموینې د پوښتنو پاڼې افشا شوې او شاوخوا ۲میلیونه محصلینو ته د بیا ازموینې زمینه برابره شوه. دې پېښې د ځوانانو ترمنځ د زده کړو او کاري فرصتونو د کمښت په اړه غوسه زیاته کړه.
د کوکراچ جنتا ګوند، چې د اعتراضونو مشري یې کوله، ویلي چې په بېلابېلو ایالتونو کې «سلګونه محصلان» نیول شوي دي.
اعتراضونه وروسته له هغه پای ته ورسېدل چې د هند د پوهنې وزیر استعفا وکړه او حکومت د لاریون والو له غوښتنو سره هوکړه وکړه.
د پاکستان د جګړې او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ (پکس) په خپل نوي راپور کې ویلي چې د چنګاښ په میاشت کې په دغه هېواد کې د بریدونو او پوځي عملیاتو له امله ۶۰۶ کسان وژل شوي او ۲۳۲ نور ټپیان شوي دي. راپور وايي، په دې میاشت کې لږ تر لږه ۱۱۲ پاکستاني سرتېري او ۴۰۱ وسلهوال وژل شوي.
په پاکستان کې د تاوتریخوالي پر پېښو نظر ساتونکي څېړنیز بنسټ «د پاکستان د جګړې او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ» په یو نوي راپور کې ویلي، چې د جولای په میاشت کې په ټول هېواد کې د بریدونو او د امنیتي ځواکونو په عملیاتو کې د پام وړ زیاتوالی راغلی او په دې میاشت کې په ټولیزه توګه ۶۰۶ کسان وژل شوي او ۲۳۲ نور ټپیان شوي دي.
د شنبې په ورځ د پکس له خوا د خپاره شوي راپور له مخې، په جولای میاشت کې لږ تر لږه ۱۱۲ پاکستاني سرتېري وژل شوي دي.
دا د ۲۰۲۳ کال له جنورۍ راهیسې په یوه میاشت کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو تر ټولو لوړ ځاني زیان دی او په تېره څه باندې یوه لسیزه کې دویم لوی میاشتنی زیان دی.
د ۲۰۲۳ کال په جنورۍ کې ۱۱۴ پاکستاني نظامیان وژل شوي وو، چې له هغې جملې څخه شاوخوا ۱۰۲ تنه د پېښور په پولیس لاینز کې په ځانمرګي برید کې وژل شوي وو.
په راپور کې ویل شوي، چې د جولای په میاشت کې د امنیتي ځواکونو په عملیاتو کې ۴۰۱ وسله وال وژل شوي، چې دا په تېره څه باندې یوه لسیزه کې په یوه میاشت کې د وژل شویو وسله والو تر ټولو لویه شمېره ده.
د پکس په وینا، په جولای کې د ځانمرګو بریدونو لږ تر لږه اته پېښې شوې دي، چې په هغو کې له باروتو څخه د ډکو موټرو په واسطه پنځه ځانمرګي بریدونه هم شامل دي.
دا په تېره یوه لسیزه کې په یوه میاشت کې د ثبت شویو ځانمرګو بریدونو تر ټولو لوړ شمېر دی.
د پکس د ارقامو له مخې، له پخوانیو قبایلي سیمو (فاټا) پرته په پاتې خیبر پښتونخوا کې د جولای په میاشت کې په ټولیزه توګه ۱۵۴ کسان وژل شوي، په داسې حال کې چې په جون کې دا شمېر ۷۵ و.
په دې توګه په ټولیزو مړینو کې ۱۰۵ سلنه زیاتوالی راغلی دی. د ټپیانو شمېر هم له ۶۰ څخه ۹۸ ته لوړ شوی دی.
په دې سیمو کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو ځاني زیان له ۱۲ څخه ۳۸ ته لوړ شوی، په داسې حال کې چې د راپور له مخې، د وژل شویو وسلهوالو شمېر په ۱۹۲ سلنه زیاتوالي سره له ۳۷ څخه ۱۰۸ ته رسېدلی دی.
خو د ملکي وګړو په مړینه کې ۷۳ سلنه کموالی راغلی او دا شمېر له ۲۶ څخه اوو ته راښکته شوی دی.
په تیره اونۍ کې په خیبر پښتونخوا کې د امنیتي پیښو له امله له دېرشو څخه ډیر کسان وژل شوي دي، چې ډیری یې پولیس او پوځي پرسونل دي، په داسې حال کې چې په ځینو کې حکومت پلوه ملکي وګړي هم شامل دي.
شمالي کوریا وايي، د ناټو د پوځي سونتوکو د اسانتیاوو پراخول ښيي چې دغه ایتلاف د جګړې لپاره تیاری نیسي او خپل پوځي فعالیتونه زیاتوي.
رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی، چې شمالي کوریا ناټو تورنه کړې چې په اروپا کې د پوځي سونتوکو د لېږد او رسولو د بنسټیزو تاسیساتو په پراخولو سره د جګړې لپاره چمتووالی نیسي.
د شمالي کوریا دولتي خبري اژانس (KCNA) په یوه تبصره کې ویلي، د ناټو د «د سون توکو د وړتیا لوړولو» پلان موخه دا ده چې په لوېدیځه اروپا کې شاوخوا ۱۰ زره کیلومتره د سونتوکو شبکه د ختیځې او شمالي اروپا له نویو غړو هېوادونو سره ونښلوي.
یادې رسنۍ ادعا کړې چې دغه پروژه یوازې د اروپا لپاره نه ده، بلکې ښايي له اروپا بهر احتمالي پوځي عملیاتو ته هم لاره هواره کړي.
ناټو تر دې وړاندې ویلي چې په ۲۰۲۲ کال کې پر اوکراین د روسیې له یرغل وروسته یې د خپل دفاعي او مخنیوي ظرفیت د پیاوړتیا لپاره اقدامات زیات کړي دي.
شمالي کوریا له دې وړاندې هم د امریکا، سویلي کوریا او د ناټو د غړو هېوادونو ترمنځ پوځي همکارۍ غندلې دي.
ورته مهال، د ۲۰۲۴ کال په جون کې د ستراتیژیک مشارکت له تړون وروسته د شمالي کوریا او روسیې پوځي اړیکې نورې هم پیاوړې شوې دي. د راپورونو له مخې، پیونګ یانګ په ۲۰۲۴ کال کې شاوخوا ۱۴ زره سرتېري د روسیې کورسک سیمې ته استولي وو، څو د اوکرایني ځواکونو پر وړاندې د روسیې له عملیاتو ملاتړ وکړي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوټرېش په منځني ختیځ کې د جګړو د پراخېدو او د ملکي وګړو د مرګژوبلې د زیاتېدو له امله د جګړو د سمدستي درېدو غوښتنه کړې ده. د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو هم خبرداری ورکړی چې روان تاوتریخوالی نه یوازې سیمه، بلکې نړیوال ثبات هم له ګواښ سره مخ کوي.
ګوټرېش په نیویارک کې د ملګرو ملتونو په مرکزي دفتر کې خبریالانو ته وویل، نړۍ د یوې بلې جګړې د زغملو توان نه لري او ټولې ښکېلې خواوې باید جګړه ودروي او د ډیپلوماسۍ لاره خپله کړي.
ملګرو ملتونو د جمعې ورځ(د زمري۹مه) وویل چې په غزه، لبنان او لوېدیځه غاړه کې تاوتریخوالی او د ملکي وګړو مرګژوبله لا هم په زیاتېدو ده. د یاد سازمان سرمنشي انتونیو ګوټرېش ټینګار کړی چې د جګړو دوام د سیمې ترڅنګ د نړۍ پر امنیت او اقتصادي ثبات هم ناوړه اغېزې کوي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د معلوماتو له مخې، د روان کال د مارچ له دویمې نېټې راهیسې د لبنان په سوېل کې لږ تر لږه څلور زره او ۳۲۹ کسان وژل شوي او ۱۲ زره او ۲۳۳ نور ټپیان دي. د راپور له مخې، د وروستي اوربند له اعلان وروسته هم سلګونه نور کسان وژل شوي او ټپیان شوي دي.
د فلسطیني کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د مرستو ادارې (UNRWA) ویلي چې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر له اوربند څخه د ۲۰۲۶ کال د جولای تر ۲۲مې پورې په غزه کې یو زر او ۱۸۰ فلسطینیان وژل شوي او درې زره او ۸۱۰ نور ټپیان شوي دي.
په اشغال شوې لوېدیځه غاړه کې هم د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي اداره (اوچا) د راپور له مخې، د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر راهیسې، چې د اسرايیل او حماس جګړه پیل شوې، یو زر او ۱۲۲ فلسطینیان وژل شوي چې لږ تر لږه ۲۴۶ یې ماشومان دي.
د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو صندوق (یونیسف) ویلي چې په تېرو پنځو میاشتو کې د سیمې په شپږو هېوادونو کې له څلور زرو ډېر ماشومان وژل شوي یا ټپیان شوي دي. یونیسف خبرداری ورکړی چې د ایران او امریکا ترمنځ د روانو بریدونو له امله ماشومان لا هم د جګړو تر ټولو ستر قربانیان دي او حتی په خپلو کورونو، ښوونځیو او ټولنو کې هم خوندي نه دي.
ګوترش همدارنګه د هرمز او بابالمندب تنګیو د سمندري تګ راتګ د بشپړ عادي کېدو غوښتنه وکړه او خبرداری یې ورکړ چې د روانو شخړو دوام به نړیواله سوداګري، د خوراکي توکو او انرژۍ بیې او د نړۍ اقتصادي ثبات له لا ډېرو ستونزو سره مخ کړي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي سوریې ته د خپل وروستي سفر په اړه هم وویل چې نړیواله ټولنه باید د بندیزونو په بشپړ لرې کولو او دوامداره ملاتړ سره د دغه هېواد د بیارغونې او اقتصادي رغېدو بهیر پیاوړی کړي.
امریکايي رسنیو خبر ورکړی، چې امریکا او اسراییل په ایران کې د انرژۍ او اټومي تاسیساتو پر وړاندې د یو لړ سختو هوايي بریدونو پر پلان کار کوي، چې ښايي په نږدې ورځو کې ترسره شي.
د راپورونو له مخې، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دغو بریدونو طرحه په جدي توګه څېړي، خو تر اوسه یې د هغې د پیلولو وروستی امر نهدی صادر کړی.
سيبياېسنیوز، سياېناېن او والسټریټ ژورنال د باوري سرچینو له قوله ویلي، چې دا بریدونه ښايي د روانې اونۍ د شنبې او یکشنبې په ورځو کې پیل شي.
یوه امریکايي چارواکي ویلي، چې د ايران چلند په دې وروستیو کې خورا توند شوی او په اُردن کې د امریکا پر پوځي اډې تر برید وروسته یې په سیمه کې د امریکايي ځواکونو او په هرمز تنګي کې پر سوداګریزو کښتیو بریدونو ته دوام ورکړی دی.
بل لور ته، د ايران د سپاه پاسداران اړوند تسنیم خبري اژانس د یوه لوړ پوړي امنیتي چارواکي له قوله د امریکا احتمالي برید «لېونتوب» بللی او خبرداری یې ورکړی، چې دوی د اسراییل او امریکا پر حیاتي او د انرژۍ پر تاسیساتو د ځوابي بریدونو لپاره پوره چمتووالی لري.
فارس خبري اژانس هم د سعودي عربستان، امارات، قطر، کویټ، بحرین او اسراییل د انرژۍ د مهمو مرکزونو نومونه خپاره کړي او ادعا یې کړې، چې دا ټول ځایونه د ايران د توغندیو ښکار کېدای شي.
د سياېناېن د راپور له مخې، د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سېنټکام) د بریدونو بېلابېلې غوراوۍ چمتو کړي چې په هغو کې د ایران د توغندیو د سایټونو او د «کوه کلنګ ګزلا» په څېر د اټومي تاسیساتو بمبارول شامل دي.
ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ (د زمري ۹مه) په ډېوېډ کمپ کې د کابینې په غونډه کې ویلي، چې واشنګټن غواړي په دې جګړه کې بریا ترلاسه کړي او پر دښمن به داسې سخت ګوزارونه وکړي چې نور د زغملو وس یې ونهلري.