په جولای میاشت کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو مرګ‌ژوبله تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلې

نوموړي د یکشنبې په ورځ د پېښور په نشتر هال کې یوې غونډې ته د وینا پر مهال وویل: «هره نوې بهرنۍ ازموینه چې کېږي، له خیبر پښتونخوا څخه پیلېږي. په پردۍ جګړه کې د ښکېلتیا پرېکړه د جنرال (پروېز مشرف) وه. ترهګري زموږ سیمې ته راوړل شوه او زموږ ۸۰ زره ځوانان قرباني شول».

هغه زیاته کړه، له دغو قربانیو وروسته سوله ټینګه شوه، خو د عمران خان د حکومت له نسکورېدو وروسته یوه بله پالیسي جوړه شوه او ځینو جنرالانو پرېکړه وکړه چې په پښتونخوا کې به یو ځل بیا امنیتي وضعیت خرابېږي.

سهیل اپرېدي وویل: «موږ خبرداری ورکاوه چې وسله‌وال را روان دي، په ایالت کې به ناامني او وراني رامنځته شي. که ډالرې ګټئ، ویې ګټئ، خو د پښتونخوا د خلکو د وینو په بیه یې مه ګټئ».

هغه پوځ ته په اشارې سره وویل چې د پښتونخوا وضعیت د دوی له کنټروله وتلی دی. د هغه په وینا، پخوا یې هم په پښتونخوا او بلوچستان کې ناامني رامنځته کړې وه او اوس دواړه ایالتونه د دوی له کنټروله وتلي دي.

نوموړي د کورنیو چارو د مرکزي وزیر محسن نقوي هغې څرګندونې ته هم اشاره وکړه چې ویلي یې وو د حکومتولۍ نظام «پرېوتی» دی. سهیل اپرېدي وویل: «که پوځ په تېرو ۷۸ کلونو کې د پاکستان برخلیک بدلولای شوای، نو نن به وزیر د نظام د پرېوتو خبره نه کوله».

هغه په پای کې، یو ځل بیا پوځ ته په اشارې سره وویل: «د سرحدونو ساتونکي سیاسي پرېکړې کوي، او هغه کسان چې د امنیت ټینګول یې دنده ده، په سیاسي جوړجاړو بوخت دي. په داسې وضعیت کې د نظام کمزوري کېدل طبیعي خبره ده».

یادې ادارې د شنبې په ورځ (د زمري ۱۰مه) د رسمي شمېرو په خپرولو سره ویلي، د بارانونو اړوندو پېښو کې تر ټولو زیاته مرګ‌ژوبله په خیبرپښتونخوا کې ثبت شوې چې ۵۵ کسان په‌کې مړه شوي، ورپسې په پنجاب کې ۴۷، د پاکستان تر کنټرول لاندې کشمیر کې ۱۰، بلوچستان کې ۸، سند کې ۵ او ګلګت بلتستان کې یو کس خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

یادې ادارې زياته کړې، د مرګ ژوبلو زیاتې پېښې د کورونو چتونو د پرېوتو له امله رامنځته شوې دي.

په پاکستان کې موسمي بارانونه لا هم دوام لري او د هوا پوهنې ادارې اټکل کړی، چې د بارانونو تازه لړۍ به د اګست تر ۵مې دوام ولري.

اېن‌ډي‌اېم‌اې د پاکستان په ټولو سیندونو کې د اوبو کچې د لوړېدو احتمال هم څرګند کړی دی.

پاکستان له هغو هېوادونو څخه يو دی چې د اقلیمي بدلونونو له امله ډېر اغېزمن شوي دي. په وروستیو کلونو کې دغه هېواد له سختو ګرمو څپو، وچکالیو او بې وخته او درنو موسمي بارانونو سره مخ دی.

خواجه اصف د شنبې په ورځ (د زمري ۱۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه په يوه بیان کې ویلي، د پاکستان د نظام د پرمختګ او اصلاح بهیر له لسیزو راهیسې د «ډلو او شخصي ګټو» تر اغېز لاندې پاتې شوی او اړتیا ده، چې له دې وضعیت څخه راووځي.

نوموړي زیاته کړې، محسن نقوي د پارلمان او د کابینې مهم غړی دی، نو که غواړي بنسټیز بدلون راولي، باید خپلې طرحې په همدې اساسي او قانوني ادارو کې وړاندې کړي، ځکه د ده په وینا، په دې سره به هم نظام او هم دولتي ادارې پیاوړې شي.

هغه دا هم ویلي، چې محسن نقوي له نږدې درې نیمو کلونو راهیسې په مهمو او ځواکمنو دولتي دندو کې پاتې شوی او که یې غوښتل، د نظام د اصلاح لپاره یې په همدې موده کې عملي ګامونه اخیستلای شول.

خواجه اصف د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو د مشر وروستیو څرګندونو ته هم په اشارې ویلي، د ملي عمل پلان له ۱۳ مادو څخه د ګڼو قربانیو په بدل کې یوازې هغه برخې عملي شوي چې د پوځ مسوولیت وو، خو د پاتې ۱۲ مادو د عملي کېدو مسوولیت د کورنیو چارو وزارت وو، چې د ده په وینا، تر اوسه پرې لازم عمل نه‌دی شوی.

هغه له محسن نقوي غوښتي، چې د نظام د اصلاح بهیر دې د ملي عمل پلان د پاتې مادو له عملي کولو او د خپل وزارت له اصلاح څخه پیل کړي او ویلي یې دي، که دا کار وکړي، نه یوازې سوداګر، بلکې ټول ولس به یې ملاتړ وکړي.

د يادونې وړ ده چې د پاکستان کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د تېرې پنجشنبې په ورځ د پاکستان د اوسنۍ حکومتولۍ پر جوړښت نیوکې وکړې او د واک د لا ډېر وېش او د دولتي خدمتونو د ښه کولو لپاره یې د نویو اداري واحدونو د جوړېدو غوښتنه یې کړې وه.

هغه ویلي وو، چې د حکومتولۍ نظام «پرېوتی» دی او د اصلاح لپاره یې د ټولو سیاسي ګوندونو ګډې هوکړې ته اړتیا ده.

د نقوي له څرګندونو یوه ورځ وروسته د پاکستان د پوځ ویاند احمد شریف چودري هم د تېرې جمعې په ورځ د دغه هېواد د حکومتولۍ پر څرنګوالي نيوکې وکړې او څرګنده یې کړه، چې په دغه هېواد کې ښه حکومتولي خورا مهمه ده او د شته ستونزو حل، له ښه مدیریت او اغېزناک اداري نظام سره تړلی دی.

دغه وزارت د جمعې په ورځ (د زمري ۱۰مه) زیاته کړې، دمګړۍ په پنجاب ایالت کې د ناقانونه کډاولو د ساتنې په ۳۹ مرکزونو کې ۲۴۸ نور افغانان هم شته او د قانوني طی مراحل وروسته به د تورخم له لارې افغانستان ته واستول شي.

یاد وزارت د پنجاب له ټولو اوسېدونکو غوښتي، چې د ناقانونه کډوالو او همداراز د جعلي اسنادو د جوړولو په تړاو معلومات ورسره شریک کړي.

د ورکړل شویو معلوماتو له‌مخې، پاکستان له تېرو درېیو کلونو راهیسې شاوخوا ۲،۶۶ میلیونه ناقانونه افغان کډوال تر نیول کېدو وروسته بېرته خپل هېواد ته استولي دي.

پاکستان له تېرو ۲۱ ورځو راهیسې په دغه هېواد کې د ناقانونه افغان کډوالو د نیولو بهیر چټک کړی او دغه بهیر همداراز دوام لري.

په پاکستان کې مېشت افغانان بیا وايي، غواړي په دغه هېواد کې په قانوني بڼه ژوند وکړي، خو په وینا یې، د پاکستان حکومت د تېر کال له اګست میاشتې راهیسې د افغانانو د ویزو د تمدیدېدو بهیر په ټپه درولی دی.

دوی د پاکستان له حکومت څخه غواړي، چې افغانانو ته د ویزو د تمدیدولو بهیر بیا پیل کړي، څو په قانوني توګه دغه هېواد کې واوسېږي.

اصف دراني په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې افغانستان د طالبانو له خوا د کابل له نیولو وروسته په جنت بدل نه شو او نه هم له ۲۰۲۱ کال مخکې کوم بریالی هېواد و. د هغه په وینا، د دغه هېواد میلیونونه وګړي لا هم له بېوزلۍ، محدودو ازادیو او له یوه ناڅرګند برخلیک سره لاس او ګرېوان دي.

د پاکستان دغه پخواني ډیپلومات د افغانستان پر سیاسي مشرانو، جنګسالارانو او د هغوی پر بهرنیو ملاتړو سختې نیوکې کړې دي. هغه ټینګار کړی چې دغو ډلو د افغانستان په وضعیت کې لویه برخه مسوولیت درلود او باید خپل رول ومني.

دراني همداراز زیاته کړې چې په تېرو دوو لسیزو کې د بې‌ساري نړیوال ملاتړ سربېره، په افغانستان کې د پیاوړو بنسټونو او د یو باثباته سیاسي نظام په رامنځته کولو کې پاتې راغلي دي. هغه وویل چې د افغانستان غمیزه یوازې پر یوه لوري یا قرباني کولو باندې نشي خلاصه کېدای او د هرې ناکامۍ پړه پر پاکستان اچول ناسم دي.
خو برعکس د تاریخ لیکوالان او مستند راپورونه څرګندوي چې پاکستان په تېرو پنځو لسیزو کې د افغانستان دننه د نارامۍ لپاره کار کړی او د بېلابېلو حکومتونو پر ضد یې نیابتي افغان جنګي ډلې روزلي دي. څرګندې بېلګې یې افغانستان د خلق ډیموکراټیک ګونډ د حکومت پر وړاندې د مجاهدینو ملاتړ او هغوی ته وسلې ورکول، بیا د مجاهدینو پر وړاندې د طالبانو رامنځته کول او بیا د افغانستان په مخکني جمهوري نظام په خلاف هم د طالبانو روزل او ساتل د پاکستان د پالیسو څرګندې بېلګې دي.
تاریخ پوهان باور لري چې پاکستان په تېرو پنځو لسیزو کې د ټولو حکومتونو پر ضد یاغي ډلې جوړې کړي‌ او په بېلابېلو بڼو یې په پلازمېنه کابل کې د حکومتونو په نسکورولو کې رول لوبولی دی.