د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ په کابل کې د امنیتي عملیاتو پر مهال د وژنو د راپورونو په اړه جدي اندېښنه څرګنده کړې او د دغو پېښو د سمدستي او بېطرفه څېړنې غوښتنه یې کړې ده.
بېنېټ د دوشنبې په ورځ پر خپله ایکس پاڼه لیکلي چې د کابل د امنیتي عملیاتو پر مهال د وژنو په اړه راپورونه ترلاسه شوي، چې د هغه په وینا، نن څلور کسان په ډزو وژل شوي او په دې وروستیو کې د کابل په اتمه امنیتي حوزه کې اووه نور کسان هم وژل شوي دي.
هغه ویلي: «د دغو پېښو په اړه سمدستي او بېطرفه څېړنې اړینې دي.»
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ټینګار کړی چې د وژونکي ځواک هر ډول کارونه باید د نړیوال بشري حقونو له قانون سره سم وي.
بېنېټ زیاتوي چې په داسې مواردو کې د مرګوني ځواک کارول باید د اړتیا او تناسب له اصولو سره سم ترسره شي.
نوموړي په داسې حال کې دا څرګندونې کړي چې په کابل کې د وروستیو امنیتي عملیاتو پر مهال د کسانو د وژل کېدو په اړه راپورونه خپاره شوي، خو د دغو پېښو د څرنګوالي او د وژل شویو کسانو د هویت په اړه تر اوسه بشپړ او خپلواک معلومات نه دي خپاره شوي.
د افغانستان لپاره د امریکا ماموریت وايي، د محمود شاه حبیبي د ورکېدو له څلورو کلونو تېرېدو سره سره، واشنګټن لا هم د هغه د بېرته راستنولو لپاره ژمن دی او د حبیبي د ځای موندلو، ژغورلو او کور ته د ستنولو په اړه د معلوماتو لپاره تر پنځه میلیونه ډالرو پورې انعام ورکوي.
د افغانستان لپاره د امریکا ماموریت د دوشنبې په ورځ پر ایکس پاڼه لیکلي چې «هیڅ دلیل نه تر سترګو کېږي چې ګواکي دا موضوع دې حل نشي.» ماموریت ټینګار کړی چې امریکا لا هم د محمود شاه حبیبي د کور ته د ستنولو لپاره ژمنه ده او د هغه د بېرته راستنېدو لپاره د اړینو ګامونو اخیستو ته چمتو ده.
د امریکا د «عدالت لپاره د انعامونو» پروګرام هم د حبیبي د ځای موندلو، ژغورلو او بېرته ستنولو لپاره د معلوماتو په بدل کې تر پنځه میلیونه ډالرو پورې انعام ټاکلی دی.
د امریکا د تحقیقاتو فدرالي ادارې (ایف بي ایې) د حبیبي د ورکېدو د څلورمې کلیزې په مناسبت ویلي چې هغه د ۲۰۲۲ کال د اګست پر ۱۰مه په کابل کې له خپل موټر څخه ایستل شوی و.
د دې ادارې په وینا، د طالبانو د استخباراتو عمومي ریاست حبیبي له خپل موټرچلوونکي او د کابل مېشتې مخابراتي کمپنۍ «آسیا مشورتي ډلې» له ۲۹ نورو کارکوونکو سره یوځای نیولی و.
د امریکا د معلوماتو له مخې، له حبیبي او یوه بل کس پرته، نور ټول نیول شوي کسان وروسته خوشې شوي دي. حبیبي له لومړني نیول کېدو وروسته تر اوسه له خپلې کورنۍ سره اړیکه نه ده نیولې او د طالبانو حکومت هم د هغه د ځای یا روغتیا په اړه معلومات نه دي وړاندې کړي.
په همدې حال کې، د امریکا د مرکزي استخباراتو پخوانۍ کارکوونکې سارا اډمز په یوه ایکس پوسټ کې ادعا کړې چې حبیبي ورک نه دی، بلکې په کابل کې ساتل کېږي.
هغې لیکلي: «محمود شاه حبیبي ورک نه دی، هغه اوس مهال په کابل کې ساتل کېږي.»
اډمز پر هغه څه چې د طالبانو په وړاندې یې د نرمښت په توګه تعبیر کړي، نیوکه کړې او د حبیبي د بېرته راوستلو غوښتنه یې کړې ده.
د افغانستان پخواني ډیپلومات ډاکټر هارون حکمي هم د حبیبي د ورکېدو څلورمې کلیزې په مناسبت د هغه د کورنۍ د اوږد انتظار او کړاو یادونه کړې ده.
حکمي لیکلي: «نن څلورم کال پوره کېږي چې یو افغان پلار لکه یعقوب په خپل یوسف پسې زېر دی.»
هغه زیاته کړې چې د حبیبي ناروغه مور د خپل کشر زوی د فراق هره ورځ د یوه کال په څېر تېروي او مېرمن یې د خپل ماشومي لور له پوښتنو سره د سخت انتظار شپې او ورځې تېروي.
حکمي د حبیبي د خویندو او وروڼو د وضعیت په اړه لیکلي: «خویندې یې له ټولو خوښیو محرومې دي او وروڼه یې د هر کس او ناکس دروازې ورټکوي چې د خپل ورور لږ تر لږه د ژوند حال خو واخلي.»
نوموړي د طالبانو پر حکومت نیوکه کړې او ویلي یې دي چې «په اصطلاح اسلامي نظام د رحم غوږونه نه لري.»
محمود شاه حبیبي د افغانستان د ملکي هوايي چلند پخوانی مشر او افغان الاصله امریکايي سوداګر دی. هغه د ۲۰۲۲ کال د اګست پر ۱۰مه په کابل کې له ورکېدو وروسته تر اوسه نه دی موندل شوی. د حبیبي د کابل کې ساتل کېدو په اړه د سارا اډمز ادعا تر اوسه په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې.
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي چې د نورستان د مرکز پارون اړوند په پشکي کلي کې د طالبانو د استخباراتو د ولایتي مشر قاري ضیاءالحق یاسر، شخصي ساتونکو پر څو نورستاني نجونو د جنسي تېري هڅه کړې، خو د نجونو د مقاومت سره مخ شوي دي.
سرچینه چې نه غواړي نوم یې څرګند شي، وایي پېښه د یکشنبې په ورځ، د زمري په ۱۸مه، هغه مهال شوې چې څو نورستانۍ نجونې د پشکي کلي په سیمه کې د سیند پر غاړه د خپلو جامو په مینځلو بوختې وې.
د سرچینې په وینا، د قاري ضیاءالحق یاسر شخصي ساتونکو پر نجونو د جنسي تېري هڅه کړې، خو نجونو ورسره مقاومت کړی او د هغوی ترمنځ شخړه رامنځته شوې ده.
سرچینه وایي: «دغه یرغلګر د نورستاني نجونو له زړور مقاومت سره مخامخ شول.»
یاده دې وي چې، په نورستان کې ښځې تر ډېره په ځمکو کې د کرکیلې چارې مخته وړي او د جامو مینځلو لپاره د کور نه باندې د ویالو او سیند له اوبو استفاده کوي.
د سرچینې په خبره، ځايي خلکو د شخړې له لیدلو وروسته د پارون د لومړۍ امنیتي حوزې چارواکي خبر کړل او موضوع د نورستان د جنایي امریت له مسوولینو سره هم شریکه شوه.
سرچینه زیاتوي چې د نورستان د جنایي امریت موظفین د پېښې ځای ته ورغلل او په شخړه کې ښکېل کسان یې ونیول.
د سرچینې په ادعا، د نیول شویو کسانو له فزیکي معاینې وروسته شاوخوا نیم کیلو چرس او څو د چرسو ډک سګرټونه هم وموندل شول.
خو سرچینه وایي، نیول شوي کسان ډېر ژر د نورستان د استخباراتو د مشر قاري ضیاءالحق یاسر په مستقیمه مداخله له جنایي څانګې څخه ایستل شوي دي.
د سرچینې په خبره، «نیول شوي کسان د نورستان ولایت د استخباراتو د مشر د مستقیمې مداخلې سره د جنایي څانګې څخه وتښتول شول.»
سرچینه زیاتوي چې د استخباراتو مشر وروسته امنیتي حوزې ته تللی او هلته یې ویلي چې د هغه کسانو موخه د سیند له اوبو څخه د ماهیانو نیول وو، نه دا چې نجونو ته ناموسي ستونزه راولاړه کړي.
د سرچینې په وینا، د استخباراتو مشر ویلي چې «زما عسکرو ماهیان نیول او ماهیان منع دي، نو ځکه جنجال رامنځته شوی.»
سرچینه وايي، د دې پېښې له خپرېدو وروسته د نورستان یو شمېر ځايي اوسېدونکي، په ځانګړي ډول د پارون خلک، د عدالت غوښتنه کوي او له طالبانو غواړي چې د استخباراتو مشر قاري ضیاءالحق یاسر او له هغه سره تړلي کسان د دندې له صلاحیت څخه د ناوړه استفادې له امله له خپلو دندو لرې کړي.
سرچینه زیاتوي: «د نورستان ولایت ځايي اوسېدونکي، په ځانګړي ډول د پارون ولس، په نورستان کې د عدالت غوښتنه کوي.»
د سرچینې په خبره: «نورستان او خلک یې سنتي خلک دي، په ښځو ننګ کوي او حتا د ښځو له امله مرګ هم قبلوي.»
نوموړې سرچینه د طالبانو تر واک لاندې د اوسني وضعیت په اړه نیوکه کوي او وايي: «اوس داسې خلک واکمن دي چې نه ننګ پېژني، نه غیرت پېژني، نه له مذهب خبر دي او نه رسم و رواج پېژني.»
تر اوسه د دې پېښې په اړه د نورستان د طالبانو د استخباراتو د مشر قاري ضیاءالحق یاسر، د نورستان د ولایتي چارواکو او یا د ادعا شوې پېښې د نورو اړخونو له لوري رسمي څرګندونې نه دي شوې.
افغانستان انټرنشنل-پښتو د سرچینې له خوا د ورکړل شویو معلوماتو د ټولو جزیاتو خپلواک تایید نه کوي.
د طالبانو واک ته له بېرته ستنېدو پنځه کاله وروسته، د میلیونونو افغان ښځو او نجونو ژوند د زدهکړو، کار او عامه ژوند په برخو کې له پراخو محدودیتونو سره مخ شوی دی. پنځه ښځې خپلې کیسې بیانوي او وايي، هغه راتلونکی چې دوی یې تصور کړی و، په دې پنځو کلونو کې په یوه پړاو کې درېدلی دی.
له درمل جوړونې تر کورناستې
تهمینې احمدي، چې مستعار نوم یې کارول شوی، د کابل اوسېدونکې ده. هغې غوښتل درمل جوړونکې شي او له کلونو زدهکړو وروسته د جمهوریت له سقوط لږ وړاندې د کابل له پوهنتون څخه د فارمسي له څانګې فارغه شوه.
د هغې لپاره فراغت د مسلکي ژوند پیل و؛ غوښتل یې په خپله برخه کې کار وکړي، تجربه ترلاسه کړي او په مسلک کې پرمختګ وکړي.
خو د طالبانو له بیا واکمنېدو سره دا راتلونکی لا له پیل وړاندې ودرېد. تهمینه اوس په کور ناسته ده او هغه کلونه چې باید د کاري تجربې او مسلکي پرمختګ لپاره یې تېر کړي وای، د انتظار په کلونو بدل شوي دي.
هغه وايي، کله چې تېرو پنځو کلونو ته ګوري، خپلو نارینه همصنفیانو ته فکر کوي؛ ځینو یې په پوهنتون کې له هغې ټیټې نمرې اخیستې وې، خو اوس یې کار پیل کړی، تجربه یې ترلاسه کړې او په مسلک کې یې پرمختګ کړی دی.
هغه ښارونه چې ښځې پکې لږې لیدل کېږي
د ننګرهار اوسېدونکې دعا، چې مستعار نوم یې دی، د تېرو پنځو کلونو اغېز له بلې زاویې ویني. هغه تر خپلې له لاسه ورکړې دندې ډېر د خپلو اولادونو راتلونکي ته اندېښمنه ده.
دعا له یوه نړیوال بنسټ سره کار کاوه، د خپلې کورنۍ مالي ملاتړ یې کاوه او په کاري چاپېریال کې یې تجربه او مهارت ترلاسه کاوه.
د جمهوریت پر مهال به یې ماشومان هر سهار داسې مور لیدله چې کار ته به تلله، عاید یې درلود او له کوره بهر یې مسوولیتونه ترسره کول.
خو اوس د دوی مخې ته انځور بدل شوی دی؛ نارینه ویني چې سهار له کوره وځي، په ادارو او ټولنیزو فعالیتونو کې ګډون کوي، خو ښځې په ډېرو دغو ځایونو کې لږې لیدل کېږي.
دعا اندېښنه لري چې دا وضعیت به د هغې د اولادونو په ذهن کې پر یوه عادي ټولنیز اصل بدل شي؛ داسې ټولنه چې نارینه پکې کار کوي او ښځه په کور کې پاتې کېږي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د افغانستان ۷۸ سلنه ځوانې ښځې نه په زدهکړو بوختې دي، نه کار کوي او نه هم په مسلکي او مهارتي پروګرامونو کې ګډون لري.
د تېر عمر تاوان به څوک راکړي؟
د مرسل سادات لپاره تر ټولو مهمه موضوع وخت دی؛ هغه کلونه چې تېر شوي او بېرته راګرځول یې ناشوني دي.
د یونیسف د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا ۳.۸ میلیونه له ۷ تر ۱۸ کلونو عمر لرونکې نجونې له ښوونځیو بهر دي. له دې ډلې شاوخوا ۲.۲ میلیونه نجونې د شپږم ټولګي پورته د نجونو د زدهکړو د بندیز له امله له منځنیو زدهکړو بې برخې دي.
د طالبانو محدودیتونه وروسته تر طبي زدهکړو هم ورسېدل او د ۲۰۲۴ کال له ډسمبر راهیسې ښځې او نجونې په طبي زدهکړیزو انسټیټیوټونو کې له زدهکړو منع شوې دي.
مرسل هم له هغو نجونو ده چې له زدهکړو پاتې شوې ده. هغه انځورګره ده او د تېرو پنځو کلونو په اړه یوه پوښتنه لري: «هغه پنځه کاله چې موږ له لاسه ورکړل، ایا بېرته زموږ ژوند ته راګرځېدای شي؟»
مرسل، سره له دې چې ښوونځی یې تړل شوی، زدهکړې یې نه دي پرېښې. انلاین درسونه وايي، کتابونه لولي او هڅه کوي له نړۍ وروسته پاتې نه شي.
هغه وايي، کتاب او انلاین زدهکړه د ښوونځي ځای نه شي نیولای، خو نه غواړي هغه نړۍ چې هره ورځ پرمختګ کوي، له هغې مخکې ولاړه شي.
قلم ته پناه
اسرا ذکي، چې دا هم مستعار نوم دی، د محدودیتونو په منځ کې د دوام لپاره بله لاره موندلې ده. هغه د «دوشیزه» فرهنګي او ټولنیزې میاشتنۍ مجلې مسووله مدیره ده؛ هغه رسنۍ چې د افغانستان د ښځو او نجونو غږ، په ځانګړې توګه د زدهکړو له حقه د بېبرخې نجونو ستونزې، منعکسوي.
په هغو کلونو کې چې د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې تړل شوې دي، «دوشیزه» د اسرا لپاره د لیکلو، زدهکړې او روایت کولو یوه فضا ده.
هغه هڅه کوي د هغو نجونو تجربې راوسپړي چې لا هم زدهکړې کوي، لیکي او د خپل راتلونکي لپاره هڅه کوي.
د اسرا په باور، کېدای شي د ټولګیو دروازې تړل شوې وي، خو د نجونو روایتونه باید د دغو دروازو تر شا بند پاتې نه شي.
له میدان څخه پټه شوې د کرکټ هیله
د دې روایت وروستۍ ښځه بصیره صدیقي، چې نوم یې مستعار دی، د کرکټ له لوبې سره مینه لري. هغه او یو شمېر هملوبغاړې یې لا هم په پټه تمرین کوي.
بصیره او د هغې هملوبغاړې نه د لوبې لپاره مناسب میدان لري، نه کافي امکانات او نه داسې امنیت چې په ډاډه زړه تمرین وکړي؛ خو کرکټ یې نه دی پرېښی.
په داسې حال کې چې نارینه ورزشکاران کولای شي میدان ته ولاړ شي، تمرین وکړي، سیالۍ وکړي او د افغانستان استازیتوب وکړي، بصیره او د هغې ملګرې د خپلې دغې هیلې د ژوندي ساتلو لپاره اړ دي چې له خلکو پټې تمرین وکړي.
بصیره په یوه لیک کې د مناسب میدان، امکاناتو او امنیت د نشتوالي یادونه کړې او غوښتنه یې کړې چې په افغانستان کې پاتې شوې ښځینه کرکټلوبغاړې هېرې نه شي.
د هغې هیله ساده ده: یوه ورځ وکولای شي له وېرې پرته میدان ته لاړه شي، تمرین وکړي او په سیالۍ کې ګډون وکړي.
پنځه کاله؛ پنځه درېدلي راتلونکي
د دغو پنځو ښځو لپاره تېرو پنځو کلونو یوه معنا نه ده لرلې.
د تهمینې لپاره دا د فراغت او هغه مسلک ترمنځ واټن دی چې هېڅکله یې پیل نه کړای شو؛ د دعا لپاره د خپلو اولادونو د راتلونکي په اړه اندېښنه ده؛ د مرسل لپاره د ښوونځي هغه کلونه دي چې بېرته نه راګرځي؛ د اسرا لپاره د نجونو د غږ د اورېدو لپاره مبارزه ده او د بصیرې لپاره د لوبې میدان له یوه عادي ځای څخه په پټې هیلې بدل شوی دی.
دا پنځه روایتونه د یوه درېدلي ژوند پنځه بېلابېلې بڼې ښيي؛ یوه ښځه چې خپل مسلک یې پیل نه کړای شو، یوه مور چې د خپلو اولادونو له راتلونکي وېره لري، یوه نجلۍ چې د ښوونځي کلونه یې له لاسه ورکړي، یوه ښځه چې د نجونو د غږ د رسولو هڅه کوي او یوه ورزشکاره چې بیا میدان ته د ستنېدو خوب ویني.
پنځه کاله تېر شوي؛ خو د دغو ښځو لپاره یوازې وخت نه دی تېر شوی، بلکې د دوی د راتلونکي یوه برخه هم له همدې وخت سره تېره شوې ده.
او ښايي د مرسل سادات پوښتنه د ډېرو افغان ښځو او نجونو ګډه پوښتنه وي: «هغه پنځه کاله چې موږ له لاسه ورکړل، ایا بېرته به زموږ ژوند ته ورزیات شي؟»
د افغانستان پخوانی ولسمشر حامد کرزی وايي، اوس د پښېمانۍ، پخلاینې او ګډ ژوند وخت دی او افغانان باید د تېرو څلورو لسیزو کړاوونه، مرګونه او جګړې شاته پرېږدي او د هېواد د ابادۍ لپاره ګډ کار وکړي.
کرزي له ایټالیايي ورځپاڼې «کوریره دلا سرا» سره په مرکه کې ویلي چې هڅه کوي د افغانستان اوسنی وضعیت د «جمهوریت» یا د طالبانو د «امارت» له زاویې ونه ګوري، بلکې د ټولو افغانانو د ګډ راتلونکي په اړه فکر وکړي.
هغه ویلي: «زما غوښتنه د هېواد د خیر او ابادۍ لپاره ګډ ژوند دی. افغانان د دې حق لري».
کرزي ویلي، حتا په ۲۰۱۰ کال کې، کله چې یې د خپل هغه ورور جنازه کوله چې طالبانو وژلی و، بیا یې هم طالبان «وروڼه» بلل.
د نوموړي په وینا، طالبان هم د افغانستان برخه دي او د طالبانو پلویان او مخالفان ټول د یوه هېواد وګړي دي. هغه ټینګار کړی چې دواړه لوري باید، ژر یا وروسته، په سوله کې د یو بل ترڅنګ ژوند وکړي او متقابل درک او درناوی کولی شي افغانستان مخته یوسي.
د نجونو زدهکړه تر ټولو بېړنۍ موخه
کرزي د نجونو زدهکړه د خپل ځان او میلیونونو افغانانو لپاره تر ټولو بېړنۍ موخه بللې ده.
هغه ویلي، نجونې باید له لومړني ښوونځي څخه تر پوهنتونه د زدهکړې حق ولري او ښځې هم باید وکولای شي په ټولنه کې کار وکړي.
د هغه په وینا، د نجونو زدهکړه سیاسي موضوع نه ده او ښوونځي باید، که انتخابات وي او که نه، پرانیستي وي.
کرزي پوښتنه کړې: «د نړۍ په کوم هېواد کې د ښځو زدهکړه د رایې اچونې پایله ده؟»
هغه د طالبانو د دې دریځ په اړه چې د نجونو د زدهکړې بندیز د دوی د هویت برخه ګرځېدلی، ویلي چې دا د ټولو طالبانو نظر نه دی او له افغانستان له هویت سره هم په ټکر کې دی.
کرزي د افغانستان د تاریخ د ښځینه فرهنګي او علمي څېرو په یادولو سره ویلي چې افغان ښځو له پخوا راهیسې په علم، ادب او ټولنیز ژوند کې ونډه لرلې ده.
هغه ویلي، د طالبانو ځینې چارواکي چې له پخوا یې پېژني، معقول کسان دي او د نجونو د ښوونځیو د پرانیستلو په اړه د ده په څېر فکر کوي.
کرزي: له افغانستانه د وتلو اړتیا مې نه لیدله
کرزي د دې پوښتنې په ځواب کې چې ولې په ۱۴۰۰ کال کې د امریکايي ځواکونو له وتلو سره له افغانستانه ونه وت، ویلي چې انسان باید د سختیو پر مهال خپل کور پرې نه ږدي.
هغه ویلي، د خپل شخصي وضعیت له پام پرته، په افغانستان کې له پاتې کېدو خوښ دی او کولی شي د وضعیت د ښه کېدو لپاره کار وکړي.
د «کوریره دلا سرا» د راپور له مخې، کرزی له ۲۰۲۱ کال راهیسې په کابل کې د کورني محدودیت لاندې ژوند کوي او له کوره د وتلو لپاره د طالبانو اجازې ته اړتیا لري.
د راپور له مخې، د کرزي د استوګنې ځای ته د لږ شمېر افغانانو د ورتګ اجازه شته او بهرني ډیپلوماتان او سیاستوال هم ورسره مخامخ لیدنه نه شي کولی.
کرزي: د جمهوري نظام ماتې زما ماتې هم ده
کرزي د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا ځان مات شوی ګڼي، ویلي: «البته زما جمهوریت مات شو، زه مات شوم؛ خو افغانستان لا هم ولاړ دی او بریالی به شي.»
هغه ټینګار کړی چې د ده شخصي ستونزې اهمیت نه لري او د ټولو افغانانو ترمنځ خبرې او یوه لوستې ټولنه کولی شي افغانستان د پرمختګ پر لور بوځي.
د طالبانو د بریا په اړه د امریکا او پاکستان رول
کرزي د طالبانو د بیا واکمنېدو په اړه ویلي چې امریکايي ځواکونو ډېرې تېروتنې وکړې او د افغانانو پر وړاندې یې چلند له حده ډېر سخت و.
هغه د کورونو او کلیو بې توپیره بمبارۍ او پر افغان ځواکونو د ناسمې ډزو یادونه کړې او دا اقدامات یې د منلو وړ نه دي بللي.
کرزي پاکستان هم د جمهوري نظام د کمزوري کېدو او د امریکايي ځواکونو د ماتې له عواملو څخه بللی دی.
د هغه په وینا، پاکستان له شا د امریکايي ځواکونو او جمهوري نظام د ماتولو لپاره کار کاوه، خو امریکا له اسلاماباد سره مستقیمه مقابله ونه کړه.
هغه ویلي، امریکايي چارواکو ورته ویل چې د اکمالاتي لارو د اړتیا له امله له پاکستان سره مستقیمه مقابله نه شي کولی.
کرزي: له هبتالله سره مې خبرې نه دي کړي
کرزي ویلي چې تر اوسه یې د طالبانو له مشر هبتالله اخوندزاده سره خبرې نه دي کړي، خو د طالبانو له ځینو چارواکو سره لیدنې لري.
هغه ویلي، ځینې دغه چارواکي له هغه وخت راهیسې پېژني چې د شوروي پر وړاندې په مقاومت کې یو ځای وو.
کرزي د دې پوښتنې په ځواب کې چې که طالبان «وروڼه» بولي، ایا یو ورور باید بل ورور زنداني کړي، ویلي: «نه، خو په هغوی کې داسې کسان شته چې له ما سره موافق دي.»
نوموړي زیاته کړې چې د طالبانو لپاره یې وړاندیز دا دی چې افغانستان د ټولنیزو او سیاسي حقونو لرونکي راتلونکي پر لور بوځي، څو د خلکو ژوند ښه او د تاوتریخوالي د بېرته راګرځېدو مخه ونیول شي.
کرزي ویلي، درې لوڼې یې هم ورسره په کابل کې ژوند کوي او هر ښه پلار باید خپلو اولادونو، که هلکان وي او که نجونې، د غوره زدهکړو زمینه برابره کړي.
هغه ټینګار کړی چې همدا غوښتنه د خپلو لوڼو ترڅنګ د افغانستان د ټولو نجونو لپاره هم لري.
حزب اسلامي ګوند د افغانستان د کړکېچ د حل لپاره له هغه نوي طرحې ملاتړ کړی چې د ملي شورا د رامنځته کولو او د ټاکنو د ترسره کولو وړاندیز کوي.
د «ملي یووالي تړون» په سرلیک دغه طرحه د ټاکنو او د اساسي قانون د مسودې له لارې د واک لیږد وړاندیز کوي، او خبرداری ورکوي چې د سوله ایز حل ردول به د «ملي پاڅون» سره مخ شي.
دوی د ټاکنو له لارې د واک لېږد او د اساسي قانون سمون وړاندیز کوي.
په دې طرحه کې د واک پر انحصار، د غوره شویو بنسټونو او اساسي قانون پر نشتوالي، د ښځو پر بېبرخې کولو، د ښوونځیو پر تړل پاتې کېدو او اقتصادي او ټولنیزو ستونزو باندې په نیوکې سره د افغانستان اوسنی وضعیت انځور شوی او د سیاسي تفاهم له لارې د کړکېچ پر هواري ټینګار شوی دی.
د حزب اسلامي سرچینو ویلي چې دا طرحه د یو شمېر وګړو لخوا وړاندې شوې او ګلبدین حکمتیار یې ملاتړ کړی دی.
په دې طرحه کې وړاندیز شوی چې د خلکو د باور وړ استازو څخه جوړه شوې یوه ملي شورا باید رامنځته شي او د نوي اساسي قانون د سمون مسوولیت پر غاړه واخلي. د دې شورا د جوړولو لپاره هم د تناسبي استازولۍ په سیسټم سره د ازادو او روڼو ټاکنو د ترسره کولو وړاندیز شوی دی.
دغه طرحه د ټاکنو د خپلواک کمیسیون د جوړېدو او د اساسي قانون د سمون او د نوي حکومت د جوړولو لپاره د داسې یوې انتقالي دورې غوښتنه کوي چې تر ټولو زیاته موده یې یو کال وي.
د طالبانو د هوکړې په صورت کې، اوسنۍ اداره د نوي حکومت تر جوړېدو پورې به خپل کار ته دوام ورکوي، خو د لورو لخوا یوه توافقي شورا به د حکومت پر کړنو څارنه کوي.
د طرحې په بله برخه کې راغلي چې که طالبان سولهییزه حللاره ونه مني او د واک انحصار او اوسني وضعیت ته دوام ورکړي، مخالف جریانونه به د وضعیت د بدلولو لپاره په ګډه اقدام وکړي.
په دې برخه کې د مدني نافرمانۍ، د مالیاتو له ورکولو څخه ډډه کول او د جګړې د دوام په صورت کې د وسلهوالې مبارزې خبره شوې ده.
په دې طرحه کې ټینګار شوی چې سوله او خبرې اترې لومړیتوب لري او پوځي غوراوی به یوازې هغه وخت مطرح وي چې د کړکېچ د هواري نورې لارې تړل شوې وي.
په دې برخه کې، د «ملي پاڅون» په اړه پرېکړه هم د طالبانو د دریځ روښانه کېدو او د مخالفو جریانونو ترمنځ توافق پورې مشروطه شوې ده.
په طرحه کې دا هم راغلي چې دا وړاندیز به د سیمې له هېوادونو، ملګرو ملتونو او نړیوالو قدرتونو سره شریک کړل شي ترڅو ترې ملاتړ وکړي او د افغانستان په اړه په خپلو تګلارو کې بیا کتنه وکړي.
دا سند پنځه پاڼې لري او په پنځو اصلي مادو کې، د ملي شورا له جوړېدو او ټاکنو نیولې تر انتقالي دورې او د سولهییزې حللارې د رد په صورت کې د «ملي پاڅون» تر غوراوي پورې تشریح کوي.