د امنیتي ګواښونو له امله د سویلي وزیرستان په بېلابېلو سیمو او د ټانک ولسوالۍ په ځینو برخو کې نن دوشنبه (د زمري ۱۹مه) د پاکستان د جزايي قانون ۱۴۴مې مادې له مخې ګرځبندیز اعلان شوی دی.
د ځایي چارواکو په وینا؛ دغه محدودیتونه به د سهار له ۶ بجو څخه د ماښام تر ۷ بجو پورې دوام وکړي او په اغېزمنو سیمو کې پر تګراتګ او سوداګریزو فعالیتونو بندیز لګېدلی دی.
د سویلي وزیرستان په لوېدیځه برخه په واڼه سیمه کې هم ګرځبندیز اعلان شوی دی. ځایي ادارې ویلي، د واڼه او شاوخوا سیمو یوشمېر مهم سړکونه او د تګراتګ لارې د عامو خلکو پر مخ تړل شوې دي.
ځایي چارواکو په یوشمېر بازارونو او سوداګریزو مرکزونو کې د فعالیتونو د درولو امر هم کړی دی. ځایي ادارې بیا وايي، په تړل شویو لارو کې یوازې د بېړنیو حالاتو پرمهال د تګراتګ اجازه شته. ځایي چارواکو له خلکو، سوداګرو او مساپرو غوښتي، چې له غیر ضروري تګراتګ څخه ډډه وکړي خپل د هویت اسناد له ځان سره ولري او د امنیتي ځواکونو لارښوونې عملي کړي.
ځایي چارواکو خبرداری ورکړی، چې د محدودیتونو د سرغړونې په صورت کې به له سرغړوونکو سره قانوني چلند وشي.
د پاکستان په لوی اقتصادي ښار کراچۍ کې پښتانه سیاستوال، فعال وکیلان او سوداګر وايي، له تېرې څه مودې راهیسې په دې ښار کې له پښتنو سره تبعیضي چلند کېږي، پښتانه کاروبار کوونکي ځورول کېږي او عام پښتانه هم د پېژندپاڼې په نوم د ځورونې او نیولو له لړۍ سره مخ دي.
په کراچۍ ښار کې تازه پېښه د جمعې په شپه د ښار په شفیق موړ سیمه کې د حاجي اغا په نوم پر یوه هوټل رامنځته شوې ده. د هوټل مالک تور لګوي چې له پولیسو یې د خوړو پیسې غوښتې خو هغو یې له ورکړې انکار کړی او بيا د پولیسو او هوټل د مالک ترمنځ د پیسو پر سر لانجه رامنځته شوې ده.
د هوټل د مالک په وینا، پولیسو وروسته د ښاروالۍ کارکوونکي هم له ځان سره راوستل او د هوټل سامانونه یې په دې پلمه ترې یووړل چې په ناقانونه ځای کې اېښودل شوي دي. په همدې مهال د هوټل د کارکوونکو او پولیسو ترمنځ نښته هم شوې ده.
د شنبې په ورځ د هوټل کارکوونکو، مالکانو او اتحادیې اعتراضي لاریون وکړ. پولیسو وروسته د هوټل د مالک، کارکوونکو، د اعتراضي لاریون د ګډونوالو او د هوټلونو د اتحادیې د مشرانو پر ضد قضیې ثبت کړې او د یکشنبې په ورځ یې محکمې ته وړاندې کړل.
د دوی پر ضد د ګډوډۍ رامنځته کولو او د ترهګرۍ ضد قوانینو له مادو لاندې مقدمې ثبت شوې دي. پولیسو ادعا کړې چې کله دوی یاد هوټل ته ورغلل، د هوټل مالک او کارکوونکو پرې برید وکړ او دوه پولیس سرتېري یې ټپیان کړل.
په هوټل کې رامنځته شوې پېښه
د پېښې په اړه مدافع وکیل محمد ظاهر افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، د هوټل مالک جعفر اغا چې د بلوچستان د پشین سیمې دی، د نوموړي او د سیمې د سمن اباد پولیسو مرکز د پولیسو ترمنځ د پیسو پر سر شخړه شوې ده.
هغه وویل، پولیس وروسته د ښاروالۍ له ادارې سره یوځای هوټل ته ورغلل او ادعا یې وکړه چې د هوټل مالک ناقانونه پراختیاوې کړې دي.
هغه زیاته کړه، که د هوټل پر ضد د ناقانونه پراختیاوو په نوم اقدام کېده، نو ولې یوازې دغه هوټل په نښه شوی دی؟ د نوموړي په وینا، د دغه هوټل شاوخوا او پر لویه لار تر لرې لرې پورې ورته ناقانونه پراختیاوې شته، خو پوښتنه دا ده چې ولې د نورو پر ضد اقدام نه کېږي؟.
هغه وویل، پولیسو د هوټلونو له شاوخوا ۳۵ کارکوونکو پر ضد هم قضیې ثبت کړې دي. د نوموړي په وینا، دغه کسان د یکشنبې په ورځ محکمې ته وړاندې شول او د دوشنبې په ورځ به د ترهګرۍ ضد محکمې ته هم وړاندې شي.
د هوټل او لاریون کوونکو پر ضد د قضیو قانوني حیثیت
د سند بار کونسل غړي، مدافع وکیل اېمل کاسي، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، د هوټلونو د مالکانو پر ضد ثبت شوې قضیه او په کې د ترهګرۍ ضد مادو لګول قانوني بنسټ نه لري.
هغه وویل: «د ترهګرۍ ضد ماده په دې قضیه کې لګول زیاتی دی. د پېښې هغه ویډیوګانې چې په ټولنیزو رسنیو خپرې شوې دي، په هغو کې داسې هېڅ څه نشته چې ترهګري شوې وي».
هغه وویل، د نیول شوو کسانو پر ضد د ثبت شویو قضیو لپاره د پښتنو او نورو وکیلانو یوه ډله جوړه شوې ده. د نوموړي په وینا، دغه وکیلان به د دوشنبې په ورځ محکمه کې د نیول شوو کسانو دفاع وکړي.
هغه زیاته کړه، د دوی لومړنۍ غوښتنه به له محکمې څخه د ترهګرۍ ضد مادو لرې کول وي او وروسته به قضیه مخته وړي او محکمې ته به اړوند شواهد وړاندې کوي.
نوموړي وویل، ټول مدافع وکیلان په داسې پېښو کې چې هر ځای ظلم او زیاتی کېږي، محکمې ته حاضرېږي او د مظلومو خلکو ترڅنګ درېږي.
په کراچۍ کې د پښتنو د چایو هوټلونه
د «ال سند هوټل اېسوسيېشن» په نوم د هوټلونو د اتحادیې غړي عبدالواسع افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، په ټول سند ایالت کې نږدې نهه نیم زره د چایو هوټلونه شته چې ډېری یې په کراچۍ کې دي او له ۹۰ سلنې څخه زیات یې د بلوچستان د پښتنو دي. هغه وویل، په هر هوټل کې له ۱۰ څخه تر ۲۰ پورې کسان کار کوي.
عبدالواسع ادعا وکړه چې د هوټلونو مالکان په مستقیم ډول ځورول کېږي او «د پښتنو د هوټلونو پر ضد سازش روان دی. لومړی به ترې متحده قومي موومنټ ډلې قلنګ اخیست او اوس ترې د پیپلز ګوند ایالتي حکومت د ادارو له لارې پیسې اخلي».
هغه زیاته کړه، د پاکستان اساسي قانون دوی ته په ټول هېواد کې د کار او کاروبار کولو اجازه ورکړې ده، خو که څوک یې ځوروي، دوی به یې پر ضد محکمې ته ځي، مبارزه به کوي او هیچا ته به اجازه ورنه کړي چې د دوی حقونه تر پښو لاندې کړي.
هغه وویل، سیاسي ګوندونه هم په دې برخه کې د دوی ملاتړ کوي.
د سیاسي ګوندونو غبرګون
د عوامي نېشنل ګوند د سند ایالت مشر شاهي سید افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، په کراچۍ کې له پښتنو سره تبعیضي چلند نوې خبره نه ده او له یوه کال راهیسې د پاکستان د پښتنو پېژندپاڼې هم بلاکېږي.
هغه زیاته کړه، د پیپلز ګوند د حکومت پالیسي دا ده چې کراچۍ سندیانو ته وسپاري او له همدې امله له پښتنو سره ځورونکی چلند کېږي.
نوموړي پر پښتنو هم نیوکه وکړه چې پیپلز ګوند ته رایې ورکوي، خو عوامي نېشنل ګوند پارلمان ته نه استوي، څو هلته د پښتنو لپاره غږ پورته کړي.هغه وویل، په پیپلز ګوند او نورو سیاسي ګوندونو کې پښتانه پارلماني غړي هم د پښتنو د ستونزو پر وړاندې چوپ پاتې کېږي.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند د سند ایالت مشر سلیم خان ترین افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، په کراچۍ کې له پښتنو سره زیاتی روان دی.
هغه وویل، پیپلز ګوند په سند او کراچۍ کې له پښتنو سره تبعیضي چلند کوي او دا د حکومت یوه پالیسي ده. همداراز هغه زياته کړه، په ټوله کې له پښتنو سره زور زیاتی روان دی او باید په کراچۍ او سند کې له پښتنو سره د روان چلند په وړاندې د سیاسي لارې مبارزه وشي.
نوموړي وویل، په ټولو سیاسي ګوندونو کې باید پښتانه سره راټول شي او له پښتنو سره د کېدونکي چلند پر وړاندې یو موټی شي.
د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند د سند ایالت مشر صدیق اغا افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، دوی په دې باور دي چې په کراچۍ کې د پښتنو د اقتصاد کمزوري کولو لپاره په دولتي کچه سازش پیل شوی، څو پښتانه نه یوازې له کراچۍ، بلکې د سند له نورو ښارونو هم ووځي.
هغه وویل، دوی له پښتنو سره د ناوړه چلند په کلکه غندنه کوي او پر ضد به یې عدالتي او سیاسي مبارزه کوي او هڅه به وکړي چې د پښتنو پر وړاندې د ناوړه چلند مخه ونیسي.
د پیپلز ګوند حکومتي غبرګون
د پاکستان د پیپلز ګوند د سند ایالت پارلماني غړي علي احمد جان افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، دی په هوټل کې رامنځته شوې پېښه غندي.
هغه وویل: «په دې اړه مې له اعلی وزیر سره خبرې کړې دي. هغه د پولیسو مشر ته د پېښې د بېطرفه پلټنو امر کړی دی او د ترهګرۍ ضد ماده لګول هم ناجایز کار شوی دی».
هغه زیاته کړه، له پښتنو سره به تبعیضي چلند نه کېږي او که چېرې داسې چلند کېږي، نو په دې اړه به یوه کمېټه جوړه شي او له هر هغه چا سره به قانوني چلند کېږي چې ناقانونه اقدام کوي.
له پاکستاني وګړو سره د واده شویو افغانانو او د هغوی د ماشومانو د راتلونکي په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي. په داسې حال کې چې د افغان وګړو د بېرته ستنولو له تګلارې وروسته، پېښور محکمې ته د تابعیت، د اوسېدو حق او د کورنۍ د یووالي په اړه د افغانانو د قضیو شمېر هم ډېر شوی دی.
له یوې پاکستانۍ ښځې سره واده کړی افغان وګړی ګل زمان، چې نږدې ۴۰ کاله یې په پاکستان کې تېر کړي، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، د بېرته ستنېدو پرېکړه یوازې د ده ژوند نه بدلوي، بلکې د پاکستانۍ مېرمنې او په پاکستان کې د زېږېدلو ماشومانو راتلونکی یې هم له ستونزې سره مخ کوي.
ګل زمان وايي، په ۲۰۱۸ کال کې یې د افغان تابعیت کارت ترلاسه کړی او وروسته له پاکستانۍ مېرمنې سره تر واده کولو یې د پاکستان د تابعت کارت لپاره غوښتنلیک ورکړی، خو تر اوسه یې په اړه پرېکړه نه ده شوې.
هغه وايي، «تر ټولو لویه اندېښنه مې د خپلې مېرمنې او ماشومانو راتلونکی دی.»
د پېښور د وکیلانو د ټولنې مشر امین الرحمان افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، د افغان کډوالو په اړه د حکومت د تګلارو پرلهپسې بدلونونو د ګډو کورنیو لپاره ناڅرګند وضعیت رامنځته کړی او له همدې امله محکمې ته د افغانانو د قضیو شمېر زیات شوی دی.
د هغه په وینا، په دغو قضیو کې د پاکستاني وګړو سره د واده، تابعیت، قانوني اوسېدو او د ماشومانو د اسنادو موضوعات شامل دي.
د پېښور محکمې وکیل میا ذاکر حسین وايي، په دغو قضیو کې یوازې د افغان وګړي قانوني وضعیت نه مطرح کېږي، بلکې د ټولې کورنۍ راتلونکی ورسره تړلی وي.
هغه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وايي، «که ماشومانو ته قانوني پېژندپاڼې او د زېږون اسناد برابر نه شي، هغوی د زدهکړو، روغتیا او نورو اساسي خدمتونو له ترلاسه کولو سره هم له ستونزو سره مخ کېدای شي.»
میا ذاکر حسین ټینګار کوي چې د هرې کورنۍ اړ کول چې د خپلو حقونو لپاره محکمې ته مراجعه وکړي، د ستونزې دایمي حل نه دی او حکومت باید د افغان ـ پاکستاني ګډو کورنیو لپاره یوه روښانه او واحده قانوني تګلاره جوړه کړي.
په همدې حال کې، د پېښور محکمې له یوې پاکستانۍ ښځې سره د واده کړي افغان وګړي ذاکر خان له پاکستانه د ایستلو مخه نیولې او اړوندو ادارو ته یې سپارښتنه کړې چې د هغه د پاکستان د اصليت کارت غوښتنلیک د قانون له مخې وڅېړي او په شپږو میاشتو کې پرېکړه پرې وکړي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې ویاند قیصر اپریدي ته وايي، د هغو افغان کورنیو لپاره چې یو غړی یې پاکستانی تابعیت لري، باید روښانه او اغېزمنه قانوني لاره موجوده وي.
هغه ټینګار کوي چې د دغو کورنیو د قانوني وضعیت په ارزونه کې باید د کورنۍ د یووالي اصل په پام کې ونیول شي، څو مېړه، مېرمن او ماشومان له یو بل څخه په غیرضروري ډول جلا نه شي.
په ورته مهال، حقوقي کارپوهان وايي، پېښور محکمې په ګڼو ورته قضیو کې اړوندو ادارو ته د قانون له مخې د پرېکړې کولو لارښوونه کړې، خو د ځینو حکمونو د پر وخت نه عملي کېدو له امله ځینې کورنۍ اړې شوې چې بیا محکمې ته مراجعه وکړي.
د ملي ډیموکراتیک غورځنګ مشر محسن داوړ وايي، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د پښتون ملتپاله سیاست پر بهیر او د خلکو پر سیاسي لیدلوري اغېز شوی او د نوموړي په وینا، طالبانو د افغان ملتپالنې پر وړاندې هم «قوي ګزار» کړی دی.
په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پنځه کاله د پوره کېدو په درشل کې دي. د طالبانو په دې دوره کې نه یوازې د افغانستان په سیاسي او ټولنیز وضعیت کې بدلونونه راغلي، بلکې پر ښځو او نجونو محدودیتونه زیات شوي، د نجونو پر زدهکړو بندیز لګېدلی او سیاسي ګوندونه هم له فعالیت څخه منع شوي دي.
د طالبانو واکمنۍ اغېز یوازې تر افغانستان پورې محدود نه دی پاتې شوی، بلکې د ډیورنډ کرښې دې غاړې ته یې د پښتون ملتپاله سیاست پر بهیر هم اغېز کړی دی.
د ملي ډیموکراتیک غورځنګ مشر محسن داوړ د افغانستان انټرنشنل پښتو سره په ځانګړې مرکه کې وايي، د پاکستان ستونزه له افغان ملتپالنې او پښتون ملتپاله سیاست سره له لومړۍ ورځې موجوده وه.
داوړ وايي، د طالبانو په جوړېدو کې ښايي د بېلابېلو هېوادونو او لورو بېلابېل اهداف موجود وو، خو د پاکستان لپاره د دې ډلې له موجودیت څخه یوه ګټه مالي وه او بله دا چې د دغو ډلو له لارې یې د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته پښتون ملتپالنه په نښه کړه.
د نوموړي په وینا، د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته په افغانستان کې د دوی سیاسي او پوځي ځواک زیات شو او ورسره په افغان ملتپالنې هم «قوي ګزار» وشو.
هغه زیاتوي چې د طالبانو واکمنۍ د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د پښتنو د سیاسي فکر پر بهیر هم اغېز کړی او د ډېرو خلکو سیاسي لیدلوری یې بدل کړی دی.
داوړ وايي، اوس داسې کسان هم شته چې طالبانو ته د افغان ملت د استازو په سترګه ګوري او هڅه کوي دغه ډله د افغانانو په توګه معرفي کړي، خو د هغه په وینا، طالبان د افغانستان له ټولنیز جوړښت سره سمون نه لري او نه هم هڅه کوي چې ځان نړۍ ته د افغانانو د استازو په توګه ور وپېژني.
د ملي ډیموکراتیک غورځنګ مشر وايي، طالبان د افغان هویت پر وړاندې هم «لوی ګزار» کوي او د دوی تګلارې د افغان ملت د هویت او سیاسي پېژندنې لپاره زیانمنې دي.
هغه د ډیورنډ کرښې دې غاړې ته د پښتون ملتپاله سیاست په اړه وايي چې په پښتونخوا کې د یو شمېر ملتپالو ګوندونو مشرتابه د وخت په تېرېدو خپل سیاسي فکر او نظریه بدله کړې ده.
د داوړ په وینا، یو شمېر داسې ملتپال سیاستوال شته چې اوس له طالبانو سره نږدې شوي او حتی د دوی د سیاسي دریځونو برخه ګرځېدلي دي.
هغه وايي، د دغو کسانو د فکر بدلون تر ډېره د افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته رامنځته شوی او د سیمې د ځواک د توازن له بدلون سره یې سیاسي لیدلوری هم بدل شوی دی.
داوړ ټینګار کوي چې د ده د ګوند دریځ له لومړۍ ورځې روښانه و او د دوحې له تړون سره یې مخالفت کړی و.
نوموړی وايي، دوی هغه مهال هم ویلي وو چې د دوحې تړون د افغانستان د جمهوري نظام د کمزوري کولو او له منځه وړلو لپاره زمینه برابروي.
د هغه په وینا، طالبانو چې واک ترلاسه کړ، د دوی ګوند لا هم دغه واکمني د ولسواکې نظام په توګه نه مني او دا یې «زورواکي» او په زور پر افغانانو تپل شوې ډله بولي.
داوړ وايي، طالبان د افغانستان د خلکو استازي نه دي او نه شي کولای چې د دغه هېواد د ولس استازیتوب وکړي.
هغه زیاتوي چې طالبان د یوې ځانګړې او زور له لارې واک ته رسېدلي او د افغانستان د خلکو د سیاسي ارادې استازیتوب نه کوي.
د نوموړي په باور، د طالبانو د واک ته رسولو له موخو څخه یوه دا هم ده چې د افغانانو پر هویت او سیاسي پېژندنې فشار وارد شي.
داوړ وايي، د افغانستان د راتلونکي په اړه باید د افغان ولس سیاسي ارادې ته درناوی وشي او د داسې نظام لپاره زمینه برابره شي چې د هېواد د خلکو د ارادې استازیتوب وکړي.
د افغان کډوالو د پراخې ستنېدو له امله د پېښور بورډ بازار د افغان دودیزو جامو کاروبار له سخت کمښت سره مخ شوی؛ سوداګر وايي، د دوی د اصلي پېرېدونکو له کمېدو سره نه یوازې خرڅلاو او تولید راټیټ شوي، بلکې د ګلدوزۍ، ګنډل، ټوکر او نور کارونه هم اغېزمن شوي دي.
بورډ بازار له اوږدې مودې راهیسې د افغان دودیزو جامو او لاسي ګلدوزۍ له مهمو مرکزونو څخه دی. دلته ګګړې، ګلدوزي لرونکې جامې، پرتوګ کمېس، واسکټونه او نور دودیز کالي جوړېږي او د پاکستان بېلابېلو ښارونو او له هېواده بهر مېشتو پښتنو کورنیو ته هم رسېږي.
د افغان پېرېدونکو کمښت؛ تولید له ۳۰ جامو تر پنځو کم شوی
په بورډ بازار کې د دودیزو جامو سوداګر امان الله وايي، د ده د کاروبار له ۸۵ تر ۹۰ سلنه پېرېدونکي افغانان وو، خو د کډوالو له ستنېدو وروسته یې کاروبار له سخت کمښت سره مخ شوی دی.
هغه وايي: «مخکې به هره ورځ شاوخوا ۳۰ جامې جوړېدې، خو اوس مو ورځنی تولید له پنځو جامو هم کم شوی دی.»
امان الله زیاتوي چې افغانستان ته ستانه شوي افغانان نور بازار ته نه راځي او په پاکستان کې پاتې یو شمېر افغانان هم د وېرې له امله بازارونو ته له تګ ډډه کوي.
هغه وايي: «د کاروبار کمېدل یوازې د خرڅلاو د شمېرو کمېدل نه دي، هغه بازار هم کم شوی چې له کلونو راهیسې د افغان پېرېدونکو او د ډيورنډ کرښې دواړو غاړو ترمنځ د کلتوري اړیکو پر بنسټ ولاړ و.»
د نوموړي په وینا، د افغان پېرېدونکو له کمېدو سره د ده انلاین فرمایشونه هم په پام وړ کچه کم شوي دي.
د کاروبار اغېز؛ له دوکاندارانو تر کاریګرانو
په بازار کې د افغان دودیزو جامو (افغاني ګنډ) بل سوداګر سمیع الله، چې له نهو کلونو راهیسې په دې کاروبار بوخت دی، وايي د پېرېدونکو کمښت یوازې د دوکاندارانو ستونزه نه ده.
هغه وايي: «یوه دودیزه جامه تر دې مخکې چې دوکان ته ورسېږي، د څو کسانو له لاسونو تېرېږي، ټوکر او تار برابرېږي، ګلدوزي پرې کېږي، هندارې لګېږي، ګنډل کېږي او د اندازې مطابق برابریږي.»
سمیع الله زیاتوي: «کله چې د تیارې جامې غوښتنه کمه شي، زیان یوازې دوکاندار ته نه رسېږي، ګنډونکي، ګلدوزان، د ټوکر پلورونکي او نور کاریګر هم اغېزمن کېږي.»
امان الله وايي، د ځینو دوکاندارانو سره د میلیونونو پاکستانۍ کلدارو په ارزښت تیارې جامې پاتې دي او ځینو سوداګرو په دودیزو جامو، ګلدوزۍ او کالیو کې تر کروړونو کلدارو پورې پانګونه کړې ده.
هغه وايي: «په داسې شرایطو کې د کاروبار بندول یا ټول موجود سامان په بیړه پلورل اسانه نه دي، ځکه افغان دودیزې جامې د یوې ځانګړې اخستونکي ډلې لپاره جوړېږي.»
ځايي غوښتنه لا هم شته
سره له دې چې د افغان پېرېدونکو شمېر کم شوی، سوداګر وايي د افغان سبک دودیزو جامو لپاره په پاکستان کې لا هم غوښتنه شته.
امان الله وايي: «پاکستاني ځوانان د ودونو، کلتوري مراسمو او پوهنتوني پروګرامونو لپاره افغاني دود جامې اخلي.»
د سوداګرو په وینا، د بورډ بازار پېرېدونکي یوازې له پېښور نه راتلل، له اسلاماباد، راولپنډۍ، لاهور، فیصلاباد او کراچۍ څخه هم خلک د دغو جامو لپاره بازار ته راتلل او په خلیجي هېوادونو کې مېشتې پښتنې کورنۍ هم د دې بازار له پخوانیو پېرېدونکو څخه وې.
د بورډ بازار دوکاندار نقیب وايي، د افغان دودیزو جامو بیې د ټوکر، ډیزاین، ګلدوزۍ او لاسي کار له اندازې سره تړاو لري.
هغه وايي: «په لاس جوړه شوې افغان ښځینه ګګړه شاوخوا له ۳۰ زرو تر ۷۰ زرو کلدارو پورې پلورل کېږي.»
د نقیب په وینا، د نارینهوو نسبتا ساده دودیزې جامې له درې زرو تر ۱۵ زرو کلدارو پورې بیه لري، خو د واده لپاره ځانګړي او په ډېر لاسي کار جوړ شوي ملبوسات تر پنځو لکو پاکستانۍ کلدارو پورې پلورل کېږي.
د پېښور د پولیسو د عملیاتو مشر فرحان خان وايي، هغه بهرني وګړي چې د ویزې موده یې پای ته رسېدلې وي یا په پاکستان کې د اوسېدو قانوني اسناد ونه لري، د حکومت د تګلارې له مخې خپلو هېوادونو ته ستنېږي.
هغه وايي: «هغه بهرني وګړي چې له پاکستاني وګړو سره قانوني کورنۍ اړیکې لري، لکه هغه کسان چې مېرمن یا مېړه یې پاکستانی وي، اوس مهال نه ډیپورټ کېږي.»
د بورډ بازار سوداګر وايي، که د افغان پېرېدونکو د کمېدو بهیر همداسې دوام وکړي، د افغان دودیزو جامو له صنعت سره تړلو ګڼو کوچنیو کاروبارونو او کورنیو ته به د عاید پیدا کولو لارې نورې هم محدودې شي.
د پښتونخوا نشنل عوامي ګوند مشر خوشحال خان کاکړ له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې د افغانستان او پاکستان اړیکې باید د لاسوهنو پر ځای د متقابل درناوي او ورورولۍ پر بنسټ ولاړې وي او «دواړه هېوادونه باید د یو بل په چارو کې له مداخلې ډډه وکړي».
خوشحال خان کاکړ له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې وویل، دوی له اوږدې مودې راهیسې د پاکستان دولت ته ويلي، چې په افغانستان کې لاسوهنې نه پاکستان ته ګټه رسولې او نه هم افغانستان ته.
هغه ادعا وکړه، پاکستان د افغانستان په چارو کې د مداخلې له لارې طالبان واک ته ورسول او اوس خپله د همدې پالیسۍ له پایلو سره مخ دی او زیاته یې کړه: «پاکستان په افغانستان کې طالبان مسلط کړي دي دغه خلک د دوی (پاکستان) اتلان، اثاثې او بچيان وو».
د هغه په خبره: «پاکستان باید په هره بڼه په افغانستان کې له لاسوهنو او مستقیمو بریدونو ډډه وکړي، ځکه دا یوازې د طالبانو پر حکومت نه، بلکې د افغانستان پر دولت او ولس برید بلل کېږي او د دواړو هېوادونو ترمنځ کرکه او بېباوري زیاتوي».
خوشحال خان کاکړ د طالبانو د واکمنۍ په اړه وویل: «د طالبانو د واکمنۍ په تېرو پنځو کلونو کې افغانستان د پرمختګ پر ځای شاته تللی» او د ده په وینا: «د طالبانو حکومت داسې کوم اقدام نهدی کړی، چې د افغانستان او افغانانو په ګټه تمامه شوې وي».
هغه څرګنده کړه، د دوی دریځ دا دی چې د افغانستان ټولې ستونزې باید د خبرو، سیاست او د خلکو د رایو له لارې حل شي نه د زور او جګړې له لارې.
کاکړ د طالبانو پر ضد د وسلهوالو جبهو په اړه وویل: «موږ د وسلهوالې مبارزې ملاتړ نهکوو او باور لرو چې هر ډول بدلون باید د سیاسي بهیر له لارې رامنځته شي».
خو هغه خبرداری ورکړ، «موږ طالب ته هم دا وایو که ته سر نه خلاصوې او ستا وحشي چلند وي نو خامخا به ستا خلاف څوک راپورته کېږي که جبهې نهوي سبا ستا پر ضد عام ولسونه راپورته کېږي که یې ټوپک په لاس کې نهوي هم، نو ډبرې به یې په لاس کې وي او بيا به ته او ستا دا رژيم پاتې نهشي، پکار ده چې سياست ته لاره ورکړئ او د ولس په خوښه باندې هر کار وشي که د افغانستان خلکو غوښتل چې طالب دې د افغانستان واکمن شي زموږ به هم بيا خوښ وي».
د هغه په وینا، که طالبان د خلکو ارادې، اړتیاوو او رایو ته درناوی ونهکړي، افغانستان یو ځل بیا د جګړو پر لور تللی شي او د سیمهییزو او نړیوالو قدرتونو د سیالیو پر ډګر بدلېدای شي.
خوشحال خان کاکړ زیاته کړه: «که طالبان سیاست او ولس ته ځای ورنهکړي، د خلکو نارضایتي به پراخه شي، ځکه خلک د لوږې، بېعدالتۍ او تاوتریخوالي په شرایطو کې د اوږدې مودې لپاره ژوند نهشي کولای».
نوموړي د افغانستان او پاکستان د اړیکو په اړه وویل، د دواړو لورو اوسنیو دریځونو ته په کتو، اړیکې د لا خرابېدو پر لور روانې دي او د خیبر پښتونخوا وضعیت به نور هم کړکېچن شي.
هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ د لارو تړل او د سوداګرۍ محدودول د دواړو اقتصادونو په زیان وبلل، خو ویې ویل: «تر ټولو ډېر زیان یې د خیبر پښتونخوا او سویلي پښتونخوا (بلوچستان) خلکو ته رسېدلی، ځکه د دوی کرنه، سوداګري او کاروبار ورسره اغېزمن شوي، د افغانستان خلک به یې هم اغېزمن کړی وي، خو هغوی نورې لارې لري د منځنۍ اسيا او نورو هېوادونو سره، خو د پښتون وطن د بدیلې اقتصادي لارې امکانات هم محدود دي».
د پاکستان او طالبانو ترمنځ پر ډیورند کرښه تر نښتو وروسته د تورخم او چمن په ګډون د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې لارې د ۱۴۰۴ کال د تلې له ۲۱مې راهیسې تړل شوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري هم په ټپه درېدلې ده. اوسمهال یوازې افغان کډوال له پاکستان څخه افغانستان ته د ستنېدو اجازه لري او له هغې پرته پر یادو لارو هر ډول تګراتګ درېدلی دی.
د پاکستان- افغانستان د سوداګرۍ ګډې خونې د مسوولینو په وینا، د افغانستان او پاکستان تر منځ د لارو تړل پاتې کېدو له امله پاکستان ته نږدې ۹۸۰ میلیونه او افغانستان ته نږدې ۴۹۵ مېلیونه امریکایي ډالر زیان رسېدلی دی.