د کوټې ښار شمال پلو د کچلاغ په کوڅو کې د هبتالله اخوندزاده د تېر ژوند تر ټولو روښانه نښه له محرابه د هغه اورېدل شوی غږ دی. خو کلونه وروسته، همدا غږ د هغه د هویت په یوې سترې پوښتنې بدل شوی دی.
د کچلاغ قومي او سیاسي مشر مجید کاکړ، چې ۱۳ کاله یې ملا هبتالله له نږدې پېژانده، وايي، د هغه غږ یې دومره اورېدلی چې له حافظې یې نه وځي. له همدې امله د طالبانو له لوري خپرېدونکو ثبت شويو پیغامونو هغه دې پایلې ته رسولی چې «دا د ملا هبتالله اصلي غږ نهدی».
کاکړ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د هبت الله د اوسنیو ثبت شویو غږونو او هغه غږ ترمنځ ډېر توپیر شته چې ده له نږدې اورېدلی و.
د طالبانو اوسنی مشر ملا هبتالله اخوندزاده شاوخوا ۱۵ کاله د بلوچستان ایالت د کوټې ښار د کچلاغ سیمې په قاسم خان کلي کې اوسېدلی و. نوموړی د مدرسې عربیه اسلامیه خیرالمدارس ترڅنګ په الحاج جومات کې مېشت و، چې د «بلوڅانو جومات» په نوم هم پېژندل کېږي.
دغه جومات د کوټې د یوه ځایي سوداګر په نوم نومول شوی دی. د سیمې خلک وایي، دغه سوداګر له ملا هبتالله اخوندزاده سره نږدې اړیکې لرلې. خو د ۲۰۱۹کال د اګست په ۱۴مه چې د پاکستان د جوړېدو ورځ نمانځل کېده، د جمعې تر لمانځه وروسته یاد جومات یوې زورورې چاودنې ولړزاوه او د چت ځینې برخې یې را وغورځېدې.
په دې چاودنه کې څلور کسان ووژل شول او ۱۱ نور ټپیان شول. تر چاودنې وروسته ملا هبتالله اخوندزاده له عامه انظارو ورک شو او ورسره دوه بېلابېل روایتونه رامنځته شول.
د کچلاغ په خلکو کې یو روایت دا دی، چې ملا هبتالله په همدې چاودنه کې وژل شوی، خو دویم روایت هغه ژوندی ګڼي او وايي، چې له چاودنې وروسته بل خوندي ځای ته لېږدول شوی و.
د دواړو روایتونو پلویان د خپلو ادعاوو لپاره بېلابېل دلایل وړاندې کوي. د همدې موضوع د سپیناوي لپاره افغانستان انټرنشنل پښتو له ځینو هغو کسانو سره خبرې کړې دي، چې ملاهبتالله یې له نږدې پېژانده. ګڼو نورو کسانو د امنیتي اندېښنو له امله د نوم نه ښودلو په شرط خبرې کړې دي.
د کچلاغ قومي مشر ملک مجید کاکړ افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې ملا هبتالله په الحاج جومات کې امام و، خو ډېری وخت به یې ورور احمدالله امامت کاوه. هغه په دې باور دی، چې د ۲۰۱۹کال د اګست د ۱۴مې د چاودنې پر ورځ ملا هبتالله په کچلاغ کې نه و او په چاودنه کې یې ورور وژل شوی و.
« غږ یې بدل شوی ښکاري»
کاکړ په رسنیو کې د ملا هبتالله په نوم خپرېدونکی انځور د هغه اصلي انځور ګڼي، خو په پیغامونو کې پر خپرېدونکي غږ یې شک ښيي. هغه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د ده په باور، «دا د ملا هبتالله اصلي غږ نه دی. ډېر بدل شوی ښکاري. ما د ملا هبتالله غږ له نږدې اورېدلی و، د هغه د غږ او اوسنیو ثبت شویو غږونو ترمنځ څرګند توپیر شته».
د کاکړ په وینا، د کچلاغ تر چاودنې مخکې هم پر ملا هبتالله دوه ځله د برید هڅې شوې وې او له همدې امله نوموړي له خلکو سره ډېر کم لیدل او د خپل امنیت لپاره یې په تګ راتګ کې احتیاط کاوه.
نوموړی وايي، یوه ورځ یې ملا هبتالله ته ویلي و چې «په افغانستان کې ښوونځي، روغتونونه او سړکونه په چاودنو الوځول کېږي، ایا دا د افغانستان په ګټه دي؟». او ملا هبتالله د ده په وینا، په ځواب کې منلې وه، چې دا کار د افغانستان په زیان دی او ناسم عمل دی.
په کچلاغ کې یوه ځایي اوسېدونکي چې نه یې غوښتل نوم یې خپور شي، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، تر چاودنې وروسته امنیتي ځواکونو سیمه کلابنده کړه او هیچا ته یې جومات ته د نږدې کېدو اجازه نه ورکوله.
د هغه په وینا، خبریالانو ته هم د وژل شویو کسانو د انځور اخېستلو اجازه نه وه ورکړل شوې.
په کوټه کې د طالبانو د فعالیتونو په اړه راپور ورکول د ځایي خبریالانو لپاره اسان کار نه و او بهرنیو خبریالانو هم کوټې ته د سفر لپاره د پاکستان له امنیتي ادارو څخه د نه اعتراض سند (NOC) ته اړتیا درلوده.
نوموړي، چې هبت الله اخوندزاده یې له نږدې پېژانده، ادعا وکړه، چې « ملا هبتالله اخوندزاده د چاودنې پرمهال په جومات کې و، وژل شوی او همغه شپه ۱۲ کسانو د کچلاغ د شهیدانو په هدیره کې خاورو ته سپارلی و».
خو افغانستان انټرنشنل پښتو ونه توانېده، چې دغه ادعا د نورو خپلواکو سرچینو له لارې تایید کړي. د همدې ادعا د ارزونې لپاره افغانستان انټرنشنل پښتو د طالبانو له یوه ځایي مشر سره هم خبرې کړې دي.
هغه وویل، د چاودنې پر ورځ ملا هبتالله اخوندزاده د کوټې شورا په یوه غونډه کې د ګډون لپاره تللی و او په کچلاغ کې نه و.
د طالبانو تر واکمنېدو مخکې د «کوټې شورا» په نوم د طالبانو یوه مهمه مشرتابه شورا په بلوچستان کې فعاله وه. د یادې شورا غړي د کوټې په بېلابېلو سیمو لکه میټا چوک، پښتوناباد، اسحاقاباد، ختیځ بایپاس او کچلاغ کې اوسېدل.
د طالبانو یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې ملا هبتالله اخوندزاده په پاکستان کې دوه دارالافتاوې هم جوړې کړې وې. یوه دارالافتا د کوټې د ختیځ بایپاس د بوسهمنډيي په سیمه کې وه، چې ملا هبتالله به کله ناکله هلته د درس ورکولو لپاره ورتله. دویمه دارالافتا یې په پېښور کې فعاله وه. د سرچینې په وینا، کله چې طالبانو پر افغانستان واک ترلاسه کړ، دواړې دارالافتاوې افغانستان ته ولېږدول شوې او اوس یې پنځه څانګې په بېلابېلو ولایتونو کې فعالیت کوي.
د کچلاغ له چاودنې مختلفو روایتونو او د خلکو په منځ کې د هبت الله نه راڅرګندېدو د نوموړي د ژوند په تړاو له خلکو سره پوښتنې پیدا کړې دي.
افغانستان انټرنشنل پښتو د همدې پوښتنو د ځواب لپاره د طالبانو له یوه باخبره غړي سره خبرې کړې دي. نوموړي وویل، چې ملا هبتالله د امنیتي اندېښنو له امله د خلکو مخې ته نه راځي او سلاکاران یې هم په عامو غونډو کې د حضور اجازه نه ورکوي.
هغه زیاته کړه، « د امنیت ترڅنګ دا د طالبانو ستراتیژي هم ده. طالبان د خپل پخواني مشر ملا محمد عمر تجربه تکراروي».
هغه وویل: «ملا عمر څو کاله ژوندی نه و، خو طالبانو د هغه نوم د خپل تحریک د یووالي لپاره کاراوه». سرچینې وویل، چې اوس هم د ملا هبتالله نه راڅرګندېدل د طالبانو د مشرۍ د یووالي د ساتلو لپاره مهم ګڼل کېږي.
د طالبانو تمځای او دمه ځای
کچلاغ د بلوچستان د مرکز کوټې ښار شاوخوا ۲۴ کیلومتره شمال پلو ته پروت ښارګوټی دی. دغه سیمه د دوو غرونو ترمنځ په یوه هواره دښته کې پرته ده او ډېری اوسېدونکي یې پښتانه دي.
په کچلاغ کې ډېری کاکړ، کاسي او خلجي قبیلې مېشتې دي خو د ښار په ځینو سیمو کې بلوڅان او د نورو قومونو خلک هم ژوند کوي. د دغه ښارګوټي ډېره برخه د ښار په شاوخوا کې اباده ده. له کوټې نه کچلاغ ته د ننوتلو پرمهال لومړی د بلیلي په سیمه کې د ګمرک او سرحدي ځواکونو امنیتي پوستې راځي او له هغو وروسته د پاکستان د سرحدي ځواکونو «غزه بند» کمپ پروت دی. له همدې ځایه د کچلاغ پخوانۍ ابادي پیلېږي.
ملازی کلی، مریانياباد، سملي، وزیراباد او قاسم خان کلی د کچلاغ پخوانۍ سیمې دي.
د کچلاغ په سملي سیمه کې پخوا د افغانستان د ازبکانو یوه مشهوره مېنه او بازار و، خو اوس نږدې ټول اوسېدونکي یې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په همدې سیمه کې د «شاه صاحب مدرسه» هم ده، چې د جګړې پرمهال د طالبانو له مهمو مرکزونو شمېرل کېده.
د سیمې د خلکو په وینا، طالب مشران به ډېر ځله دې مدرسې ته راتلل او خپلې ناستې او سلامشورې به یې همدلته کولې.
له سملي وروسته د هندو چینې سیمه او ورپسې د کتر کلي سیمه پیلېږي. په دې سیمه کې د کاسي، کاکړ، سلیمانخېل، ملاخېل او ساګزي قبیلو کورنۍ مېشتې دي. د هندو چینې په شمال کې د پاکستان د سرحدي ځواکونو یوه بله امنیتي پوسته پرته ده، چې له هغې وروسته د کچلاغ ښار اصلي برخه پیلېږي. له کچلاغ نه یوه لار د چمن ښار او د افغانستان پر لور وتلې ده.
چمن له کچلاغ نه شاوخوا ۹۰ کیلومتره واټن لري او د پښین ولسوالۍ پر لور لاره هم له همدې مسیر ه تېرېږي. د افغان کډوالو د سرانان او سرخاب مشهور پنډغالي هم د کچلاغ په شاوخوا سیمه کې پراته دي.
کچلاغ له کلونو راهیسې د افغان طالبانو د پخوانۍ «کوټې شورا» او د هبت الله له استوګنځي سره تړلې سیمه بلل شوې ده. له ۲۰۰۱ کال وروسته، چې طالبان مات شول، ځینو افغان او لوېدیزو چارواکو او شنونکو باور درلود، چې د طالبانو مشرتابه د بلوچستان کوټې ښار ته تللې ده.
په ۲۰۰۵ او ۲۰۰۷ کلونو کې د طالبانو د پخواني دفاع وزیر ملا عبیدالله اخوند په ګډون د دې ډلې د ځینو مشرانو نیول کېدو دا باور پیاوړی کړی و، چې ګواکې د طالبانو یوه برخه مشري او تنظیمي شبکې په کوټه، کچلاغ او شاوخوا پښتون مېشتو سیمو کې دي.
په کچلاغ کې د هبت الله استوګنځی
د ملا هبتالله استوګنځی د کچلاغ ښار د منځنۍ او لوېدیځې برخې په منځ کې د وزیراباد او قاسم خان کلي د سیمې ترمنځ په یوه کوڅه کې موقعیت درلود.
د سیمې اصلي کوڅه شاوخوا پنځلس فټه پلنوالی لري، چې ډېره برخه یې لاهم خامه ده. په دې کوڅه کې دوه جوماتونه دي، چې یو د کوڅې په منځ کې دی او دویم یوڅه ستر جومات د کوڅې په پای کې دی. د دغه جومات پر دروازه د «مدرسه عربیه اسلامیه خیرالمدارس» نوم لیکل شوی او ودانۍ یې درې پوړونه، یوه شنه ګنبده او یو لوړ منار لري.
ملک مجید کاکړ افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې ملا هبتالله اخوندزاده په همدې مدرسه کې استوګن و او کلونه یې همدلته ژوند کړی دی.
مجید کاکړ زیاته کړه، « ملا هبتالله به همدلته درس ورکاوه او د طالبانو د جګړې پرمهال یې له همدې ځایه له خپلو نږدې ملګرو او طالب مشرانو سره اړیکې ساتلې».
د هبت الله د پخوانیو مقتدیانو په وینا، نوموړي هره ورځ د سهار له اتو بجو نه تر غرمې پورې طالبانو ته درس ورکاوه او میاشتنی معاش یې شاوخوا لس زره پاکستانۍ کلدارې و. پر دې سربېره یې چندې، صدقې او د زکات او سرسایې پیسې هم ترلاسه کولې.
