افغانستان انټرنشنل-پښتو، پېښور
د کابل پر تخت د طالبانو د ولکې له پنځو کلونو وروسته، د پاکستان او دغه ډلې ترمنځ پخوانۍ دوستي اوس په یوه ښکاره جګړه او دښمنۍ بدله شوې ده. په پاکستان کې د بریدونو زیاتوالی او پر افغانستان د پاکستان هوايي بریدونه هغه عوامل دي چې دا دوه لوري یې جګړې ته کښېکاږل.
د افغان طالبانو له خوا د افغانستان له نیولو پنځه کاله پوره شول او په دې موده کې ښايي پاکستان یوازینی هېواد و چې تر هر چا وړاندې یې پر کابل د افغان طالبانو د واکمنۍ تود هرکلی وکړ. خو په دې پنځو کلونو کې حالات داسې په چټکۍ بدل شول چې د لسګونو کلونو پخواني ملګري ظاهرا اوس د یو بل په دښمنانو بدل شوي دي.
خو اوس پوښتنه دا ده چې دا حالات ولې تر جګړې ورسېدل او هغه کوم لوی لاملونه دي چې له امله یې د دواړو دوستي په دښمنۍ بدله شوه؟
د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په ۱۵مه چې طالبان کابل ته ننوتل، د کرښې هاخوا د جشن فضا وه. په پاکستان کې د هغه وخت حکومت او امنیتي ادارو نه یوازې د طالبانو هرکلی وکړ بلکې د هر ډول ملاتړ ډاډ یې هم ورکړ.
د هغه وخت د لومړي وزیر عمران خان یو بیان خورا مشهور شو چې ویلي یې وو: «طالبانو د غلامۍ زنځیرونه مات کړل.». دغه راز ددغه هېواد ددفاع اوسني وزیر خواجه اصف د طالبانو په ملاتړ پوستونه وکړل.
کابل کې چې کله د طالبانو سرپرسته اداره جوړېدله، نو د پاکستان د استخباراتي ادارې (ای اېس ای) مشر جنرال فیض حمید ناڅاپه کابل ته ورسېد او په سرینا هوټل کې په ښکاره ګرځېدو سربېره یې هلته له ځینو بهرنیو خبریالانو سره هم وکتل.
وروسته د جنرال فیض دغه سفر خورا جنجالي شو او د دې سفر په اړه په بهرنیو رسنیو کې رپوټونه هم خپاره شول.
د طالبانو مخالف افغان سیاستوال چې لا دمخه پر کابل د طالبانو له واکمنۍ په غوسه وو، د خپلو مخالفینو د نښه کولو لپاره یې یو لوی ثبوت ترلاسه کړ او د جنرال فیض حمید پر سفر یې سختې نیوکې وکړې او د دې ثابتولو هڅه یې وکړه چې طالبان د پاکستان په مرسته د کابل پر تخت ناست دي او جنرال فیض حمید کابل ته په تګ سره د هغوی د حکومت په جوړولو کې مرسته کړې ده.
داسې راپورونه شته چې په ښکاره کابل ته د پاکستان د استخباراتو د مشر پر سفر د طالبانو د مشرتابه ځینې غړي هم ناراضه شول ځکه پر طالبانو لا دمخه دا تورونه وو چې دوی د پاکستان نیابتي ځواکونه دي.
په دې لړ کې د پاکستان د هغه وخت د بهرنیو چارو وزیر شاه محمود قريشي کابل ته سفر وکړ او نړۍ ته یې ډاډ ورکاوه چې دا د ۹۰مې لسیزې طالبان نه دي چې سخت دریځ ولري، بلکې د وخت په تېرېدو سره خورا بدل شوي او غواړي له نړۍ سره یوځای لاړ شي. خو نړیواله ټولنه باید له هغوی سره مرسته وکړي ځکه د جګړو له امله د افغانستان بنسټونه په بشپړ ډول ویجاړ شوي دي.
دغه راز د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي هم اسلاماباد ته سفر وکړ. نږدې تر یوه کال پورې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې خورا تودې وې. خو ښايي د دواړو هېوادونو ترمنځ لومړی درز هغه وخت رامنځته شو چې د ۲۰۲۲ کال په جولای کې د القاعده مشر ډاکټر ایمن الظواهري په کابل کې د امریکا په یو بې پيلوټه برید کې ووژل شو. که څه هم طالبانو تر نن ورځې د القاعده د مشر وژل کېدل نه دي تایید کړي، خو ټوله نړۍ پوهېږي چې هغه په کابل کې وژل شوی و.
له دې برید وروسته، د طالبانو په اداره کې ځینو وزیرانو په پټو ټکو دا تور پورې کاوه چې دغه امریکایي ډرون د پاکستان له هوايي حریم څخه په تېرېدو افغانستان ته ننوتی و. په هغه وخت کې د پاکستان پر ضد د بیانیې په جوړولو کې د دفاع وزیر ملا محمد یعقوب مجاهد تر ټولو مخکښ و.
د ملي ډیموکراتیک غورځنګ یوې مشرې بشرا ګوهر افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پر افغان ولس لومړی ګوزار هغه وخت وشو چې امریکا په دوحه کې له طالبانو سره خبرې اترې وکړې او په دې بهیر کې یې د افغانستان جمهوریت په بشپړ ډول له پامه وغورځاوه او په مستقیم ډول یې له «ترهګرو» سره تړون لاسلیک کړ.
د مېرمن ګوهر په وینا، په هغه وخت کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر په اسلاماباد کې له دوی سره کتلي وو او دوی ته یې وویل، چې دا د ۹۰مې لسیزې طالبان نه دي بلکې دوی اوس خورا بدل شوي دي. ګوهر وايي، « په داسې حال کې چې موږ په هغه وخت کې هم له واکمنانو سره مخالفت وکړ او هغوی ته مو وویل چې دا همغه زاړه طالبان دي، دوی خپله اجنډا لري او هیڅ بدلون پکې نه راځي»،
هغې زیاته کړه، «موږ ان دا هم ویلي وو چې که دوی واک ته ورسېږي نو پاکستان به هم د دې بیه پرې کړي، خو په هغه وخت کې زموږ خبرو ته پام ونه شو.»
د بشرا ګوهر په وینا، دوی په هغه وخت کې په افغانستان کې واکمنو افغان چارواکو ته هم خپله رایه ورکړې وه چې طالبان به لومړی ګوزار پر افغان هویت او بیا پر ښځو وکړي، ځکه کله چې یوه ټولنه خرابول غواړي نو تر ټولو لومړی ښځې نښه کېږي او نن په افغانستان کې همدغسې وضعیت واکمن دی.
هغې وویل چې که په راتلونکي کې په افغانستان کې کوم بدلون راځي، نو د دې لپاره باید افغان ولس په خپله راپاڅېږي، امریکا یا کوم بل لویدیځ هېواد به د افغان ولس د حالاتو د ښه کولو لپاره رانهشي، بلکې امریکا او د هغوی لویدیځو متحدینو په داسې ډول له طالبانو سره په تړون کولو سره افغانستان ته دومره زیان رسولی چې شاید بل چا نه وي رسولی.
واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته نږدې تر دریو کلونو پورې حالات بیا هم دومره ډېر خراب نه وو. خو په ۲۰۲۵ کال کې چې په پاکستان کې دننه په وسله والو بریدونو کې بېساری زیاتوالی راغی او په دې موده کې د خیبر پښتونخوا په سویلي ولسوالیو، پېښور، اسلاماباد او کراچۍ کې پر پاکستاني ځواکونو څو لوی ځانمرګي بریدونه وشول، چې د پاکستان له خوا سخت غبرګون ورسره مل و. په دې موده کې د پاکستان د پوځ او حکومتي وزیرانو په پرله پسې ډول دا خبره کوله، چې په دغو ډېرو بریدونو کې افغان جنګیالي ښکېل دي او پاکستان څو ځلې له افغان طالبانو سره شواهد هم شریک کړي دي. خو بل لور ته افغان طالبانو تل دا خبره رد کړې ده.
د پېښور یو لوړپوړی خبریال او شنونکی شمیم شاهد وایي چې دا خبره اوس روښانه شوې چې په افغانستان کې طالبانو ته واک د امریکا له خوا ورکړل شو، نه هغوی د ټوپک په زور راغلل، نه د جګړې له امله او نه د هغوی په راتګ کې د پاکستان کوم رول و.
د هغه په وینا: «نن هم په افغانستان کې چې څه کېږي، هغه د امریکا او د هغوی د متحدینو په غوښتنه کېږي. هو، یو وخت داسې ضرور راغی چې پاکستان او طالبان یو بل ته دومره نږدې شول چې د امریکا باور پرې ختم شو، نو ځکه د امریکا په غوښتنه په دوحه کې د طالبانو سیاسي دفتر پرانیستل شو او په قطر کې ورسره تړون لاسلیک شو.»
د پاکستان او افغانستان د اوسنۍ جګړې په اړه په خبرو کې شمیم شاهد وویل: «دا ماته ټوله یوه لوبه ښکاري، زموږ په سیمه کې ماشومان یوه لوبه کوي چې پټ پټونی ورته وايي، دا همغه لوبه ده، د طالبانو دا جرات نشته چې د امریکا، سعودي عربستان او پاکستان له کومې خبرې انکار وکړي.»
خو د دواړو هېوادونو ترمنځ شخړه هغه وخت اوج ته ورسېده او په یوه پرانیستې جګړه بدله شوه چې تېر کال په اکتوبر کې پاکستان د افغانستان په دننه کې هوايي بریدونه وکړل. له دې برید څو ورځې وروسته طالبانو هم د دې سخت ځواب ورکړ او د پاکستان سرحدي پوستې یې له چترال او باجوړ څخه څخه نیولې تر بلوچستان پورې په غرنیو سیمو کې نښه کړې چې پکې ګڼ شمېر کسان ووژل شول.
د طالبانو دا برید تر دې کچې سخت او ناڅاپي و چې په پاکستان کې یې تمه نه کېدله.
د دې برید په ځواب کې پاکستان بیا برید وکړ او دا ځل کابل او کندهار د هوايي بریدونو نښه شول چې پکې ګڼ کسان ووژل شول.
په تېرو لسو میاشتو کې دواړو هېوادونو څو ځلې پر یو بل سخت بریدونه کړي دي. د تېر کال له اکتوبر وروسته پاکستان له افغانستان سره ټولې لارې د سوداګرۍ لپاره په بشپړ ډول تړلې دي. له پاکستان څخه یوازې د افغان کډوالو د شړلو لړۍ روانه ده چې یو ځل بیا ګړندۍ شوې ده. د دې ترڅنګ پر لارو دومره سختي شوې چې له افغانستان څخه پاکستاني وګړي هم خپل هېواد ته نشي ستنېدلی.
د پاکستان د جماعت اسلامي د شمالي سیمو امیر او پخوانی ایالتي وزیر عنایت الله خان وایي چې پاکستان د افغان طالبانو له لومړي حکومت سره ښې اړیکې لرلې خو له بده مرغه دا اړیکې پاتې نه شوې. د هغه په وینا، شاید دواړو خواوو ته ستونزې شته.
هغه وویل چې د پاکستان دا دریځ سم دی چې له افغانستان څخه دلته نفوذ کېږي او دلته امنیتي ادارې او عام وګړي په نښه کېږي او د یوې مسوولې ادارې په توګه دا د افغان طالبانو مسوولیت دی چې د دغو بریدونو مخه ونیسي خو داسې ښکاري چې یا خو افغان طالبان دا وړتیا نه لري او یا هم د افغان طالبانو په دننه کې ځینې خلک له ټي ټي پي جنګیالیو سره لاس لري.
د عنایت الله خان په وینا، پاکستان چې په کوم ډول دا مساله د ځواک په زور حل کول غواړي، له دې څخه د ګټې پر ځای تاوان رسېږي ځکه له دې امله په افغان ولس کې د پاکستان پر ضد نوره کرکه زیاتېږي.
هغه د افغان کډوالو په زوره د شړلو پر تګلاره هم نیوکه وکړه او ویې ویل چې «موږ پنځوس کاله د دغو کډوالو کوربهتوب کړی، که د حکومت په تګلاره کې بدلون راغلی نو باید عملي شي خو افغان کډوال باید په عزت او درناوي خپل هېواد ته واستول شي څو هغوی له دې ځایه ښې خاطرې له ځان سره یوسي».
د پاکستان او طالبانو ترمنځ روانې ښکاره جګړې ته په کتو، د دواړو هېوادونو څو ملګرو هېوادونو د جګړې د پای ته رسولو لپاره څو ځلې د منځګړیتوب هڅې وکړې خو تر اوسه یې کومه پایله نه ده ورکړې.
په قطر کې تر ټولو لومړی خبرې اترې وشوې چې پکې د کورنیو چارو وزارت په کچه پلاویو ګډون کړی و. له هغې وروسته د ترکیې، سعودي عربستان او چین له خوا په وار وار هڅې وشوې خو له بده مرغه د هغو کومه عملي پایله نه ده راوتلې.
خبریال او شنونکی طاهر خان وایي چې کله طالبان واک ته ورسېدل نو دلته په پاکستان کې هیلې او اندېښنې دواړه موجودې وې. دلته د واکمنانو فکر دا و چې که په افغانستان کې جګړه پای ته ورسېږي نو دلته به هم سوله راشي خو داسې ونه شول بلکې په کابل کې له بدلون وروسته د کرښې هاخوا جګړه دوه چنده او درې چنده شوه.
هغه وویل چې پاکستان پخوا پر افغان طالبانو تور پورې کاوه چې خپله خاوره د پاکستان پر ضد کاروي خو نن سبا خبره له دې وړاندې شوې او اوس پاکستان وايي چې افغان طالبان د پاکستان ضد ډلو ته اسانتیاوې برابروي.
د طاهر خان په وینا، شاید د افغان طالبانو له ذهنونو دا خبره نه وي وتلې چې د هغوی لومړی حکومت امریکا پای ته ورساوه چې پاکستان هم پکې ورسره ملګری و، د هغوی ګڼ شمېر مشران او قوماندانان په پاکستان کې ونیول شول یا ووژل شول او ښايي دا تریخ تېر وخت نن هم په افغانستان کې شته چې د دواړو ترمنځ د بې باورۍ لامل کېږي.
هغه وویل که څه هم حالات خورا جدي پړاو ته رسېدلي خو د دې یوازینۍ حل لاره خپلمنځي خبرې اترې او ډیپلوماسي ده او له دې پرته بله هېڅ لاره نه ښکاري.
