د طالبانو مخالفې ډلې ازادۍ جبهې خبر ورکړی چې د کابل د ۱۶مې حوزې په اړوند «علي خېل» سیمه کې یې د طالبانو پر یوه امنیتې پوسته برید کړی دی. یادې جبهې په برید کې د دریو طالبانو د وژل کېدو خبر ور کړی، خو طالبانو تراوسه ددې ادعا په اړه څه نه دي ویلي.
یاد جبهې د پنجشنبې په ورځ، پر خپل اېکس د یوې ویډیو په خپرولو سره ویلي، چې برید یې تېره شپه اته بجې کړی دی.
ازادۍ جبهې ویلي، په دغه برید کې د دوی جنګیالیو ته کوم زیان نه دی رسېدلی.
طالبانو تر اوسه د یاد برید په اړه څه نه دي ویلي.
د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ وزارت یو مکتوب افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی چې ښيي د وزارت اړوندې ادارې افغان ټیلیکام او یو شمېر خصوصي مخابراتي شرکتونو ته په یوه رسمي مکتوب کې امر کړی چې د نوري فایبر ترمیم او له زیربنا سره تړلې ټولې چارې تر بلې لارښوونې پورې ودروي.
دا پرېکړه په داسې وخت کې شوې چې په افغانستان کې د چټک انټرنېټ د پراختیا بهیر لا له وړاندې له محدودیتونو سره مخ دی.
د مکتوب له مخې، چې د «نوري فایبر د پراختیا ریاست» صادر کړی او تر ۵۰۳ شمېرې لاندې ثبت دی، د نوري فایبر شبکې غځول، پراخول، انتقال، د مسیر بدلول، د نویو مسیرونو جوړول، نښلول، ځای پرځای کول، ساتنه او ترمیم او نور اړوند فعالیتونه «د بلې لارښوونې او امر ثاني تر صدور» پورې ځنډول شوي دي.
په مکتوب کې له مخابراتي شرکتونو غوښتل شوي چې له هر ډول فعالیت څخه ډډه وکړي.
همداراز ویل شوي چې د مخابراتي خدمتونو د تنظیم اداره ( اترا) او د ولایتونو مخابراتي ریاستونه دې د دې امر د عملي کېدو څارنه وکړي او له سرغړوونکو شرکتونو سره دې «اصولي چلند» وشي.
د مکتوب یوه کاپي ګڼو مخابراتي شرکتونو ته استول شوې، چې افغان بې سیم، روشن، اتصالات، افغان ټیلیکام او د نوري فایبر په برخه کې نور فعال شرکتونه پکې شامل دي.
د فایبر پر پراختیا د محدودیتونو پراخېدل
دا نوی مکتوب د نوري فایبر د محدودولو په لړ کې د طالبانو د وروستیو اقداماتو برخه ګڼل کیږي.
افغانستان انټرنشنل د روان کال په مې میاشت کې د اترا له یوه بل مکتوب څخه راپور ورکړی و چې له مخې یې په کابل کې نویو کورونو ته د نوري فایبر د لاینونو غځول او د نویو فایبر کیبلونو نښلول ځنډول شوي وو.
د دغه مکتوب له مخې، پرېکړه د ۱۴۰۵ کال د وري په ۲۳مه شوې وه.
له دې وړاندې افغانستان انټرنشنل د افغان ټیلیکام او انټرنېټي شرکتونو د سرچینو له قوله خبر ورکړی و، چې په کابل کې د نوري فایبر د پراختیا او کیبلغځولو چارې تر بل امر پورې درول شوې دي. د افغان ټیلیکام په یوه ایمیل کې شرکتونو ته ویل شوي وو چې تر نوې رسمي لارښوونې پورې دې کیندنې او نور اړوند فعالیتونه، نه کېږي.
د نوري فایبر شبکه د افغانستان د مخابراتي شبکې د انتقال له مهمو بنسټونو ګڼل کیږي، چې د جمهوري حکومت پر وخت پیل شوې وه.
د افغانستان د نړیوال انټرنېټ د ظرفیت یوه مهمه برخه د نوري فایبر او مایکرووېو له لارې له ایران، پاکستان، تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان څخه هېواد ته راځي. د موبایل شبکې هم په نهایت کې د نړیوال اتصال لپاره د همدې پراخ بانډ بنسټونو پر ظرفیت تکیه کوي.
د انټرنېټ پر بازار احتمالي اغېزې
د مخابراتو د برخې د شنونکو په باور، د طالبانو نوې پرېکړه د انټرنېټي شبکو پر ظرفیت، سرعت او د مخابراتي شرکتونو د راتلونکو پانګونو پر بهیر هم اغېز کولی شي.
په ۲۰۲۲ کال کې په افغانستان کې د فایبر تر کوره خدمتونو (FTTH) لومړني جوازونه ورکړل شول او له هغې وروسته نوري فایبر په تدریجي ډول د عامو کورونو تر دروازو ورسېد.
خو د ۲۰۲۵ کال په سپتمبر کې طالبانو په بلخ کې د فایبر انټرنېټ کارول بند کړل او وروسته دا محدودیت څو نورو ولایتونو ته هم وغځېد. په ځینو مواردو کې د طالبانو سیمهییزو چارواکو د دې اقدام دلیل «د منکراتو مخنیوی» بللی و.
د ۲۰۲۵ کال د تلې پر اوومه طالبانو په ټول افغانستان کې نوري فایبر او مخابراتي شبکې هم پرې کړې. د دغه بندیز له امله بانکونه، ګمرکونه او د کابل د شهزاده سرای فعالیتونه ودرېدل او ځینې الوتنې هم لغوه شوې. خدمتونه شاوخوا ۴۸ ساعته وروسته بېرته فعال شول.
سره له دې، چې د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ نوی مکتوب، د ټول انټرنېټ د سملاسي پرې کولو امر نه کوي، خو د نوري فایبر د زیربنا د پراختیا، جوړولو، انتقال، ساتنې او ترمیم چارې تر نامعلومې مودې پورې دروي.
د طالبانو د مخابراتو وزارت تر اوسه د دې نوي مکتوب د دلایلو په اړه عامه توضیح نه ده ورکړې.
د دې پرېکړې موده هم په مکتوب کې نه ده مشخصه شوې او یوازې «تر بل امر» پورې یې دوام ټاکل شوی دی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو ځل بیا د جو بایډن د ولسمشرۍ پرمهال له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د وتلو پر څرنګوالي نیوکه کړې ده. هغه ویلي، دغه «ویجاړونکی» اقدام د دې لامل شو چې طالبان له بګرام زندانه زرګونه «ترهګر او مجرمین» خوشې کړي.
ټرمپ دغه څرګندونې د ۲۰۲۱کال د کابل پر هوایي ډګر برید کې د ۱۳ وژل شویو سرتېرو د پنځم تلین په مناسبت په خپره شوې اعلامیه کې کړې دي. هغه دغه پېښه د جوبایډن او دیموکراتانو د «مطلقې بېکفایتۍ» پایله بللې ده.
د هغه په وینا، د امریکايي ځواکونو د وتلو بهیر ناسم مدیریت د امریکا پوځیان بېدفاع کړل او طالبانو ته یې فرصت ورکړ چې له بګرام زندانه خطرناک بندیان خوشې کړي. ټرمپ ادعا کړې، چې طالبانو د بګرام له نیولو وروسته له زندانونو زرګونه کسان خوشې کړي.
د امریکا ولسمشر همداراز د دغه برید د قربانیانو له کورنیو سره خپلو لیدنو ته په اشارې ټینګار کړی، چې د دیموکرات ګوند دغه کورنیو ته پاملرنه نهده کړې خو سپینې ماڼۍ ته له بېرته ستنېدو وروسته د ده حکومت پر خپلې ژمنې عمل کړی او د دغه «ترهګریز» برید اصلي طراح یې نیولی دی.
ډونالډ ټرمپ دغه پېښه د امریکا د تاریخ له تر ټولو سترو ناورینونو بللې او ټینګار یې کړی، چې واشنګټن ژمن دی داسې ماتې او ناکامۍ بیا تکرار نهشي.
د ۲۰۲۱کال د اګست په ۲۶مه د کابل په هوايي ډګر کې ځانمرګی برید له افغانستان نه د بهرنیو ځواکونو د وتلو په بهیر کې تر ټولو خونړیو ورځو څخه یوه وه. هغه مهال زرګونه افغان او بهرنيو وګړو هڅه کوله، چې د طالبانو لهخوا د کابل له بیا نیولو وروسته د بېړنۍ تخلیې له لارې له افغانستان نه ووځي. د داعش څانګې د دغه خونړي برید مسوولیت ومانه. په دغه برید کې د ۱۳ امریکايي سرتېرو ترڅنګ تر ۱۶۰ ډېر افغانان هم ووژل شول.
د بګرام هوايي اډه چې د کلونو لپاره په افغانستان کې د امریکا د پوځي او استخباراتي عملیاتو اصلي مرکز و د کابل تر سقوط څو اوونۍ مخکې د امریکايي ځواکونو لهخوا په ناڅاپي ډول تخلیه شوه. کله چې طالبان پر یادې اډې واکمن شول د بګرام زندان دروازې پرانیستل شوې او زرګونه بندیان چې د طالبانو، القاعده او داعش لوړپوړي غړي هم پهکې شامل وو له دغه زندانه وتښتېدل. دغه پېښه وروسته له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د وتلو بهیر په اړه د جمهوريپالو له اصلي نیوکو وه.
له افغانستان نه د وتلو څرنګوالي په اړه د ډونالډ ټرمپ بیاځلي نیوکې داسې مهال دي، چې د ۲۰ کلنې جګړې د پای ته رسولو په اړه د جوبایډن حکومت کړنې تل له سختو کورنیو او نړۍوالو نیوکو سره مخ وې. مخالفان دغه په بېړه وتل له امنیتي پلانجوړونې پرته بولي؛ ورته مهال د دغه اقدام پلویان ټینګار کوي چې په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو د حضور دوام لا درانه انساني او مالي لګښتونه لرل.
د مقاومت جبهې د بهرنیو اړیکو مسوول علي میثم نظري پر یوشمېر افغان کړیو او خلکو نیوکه کړې، چې په یوه وخت هم د عصري واکمن امان الله خان ستاینه کوي او هم د یوې «افراطي او ترهګرې ډلې» ملاتړ کوي.
ځینو افغان سیاستوالو بیا د دغه څرګندونو په غبرګون لیکلي: «دواړه د دوو سیاسي پروژو په توګه په یوه کرښه کې راوستل د افغانستان تاریخ ته سپکاوی دی».
علي میثم نظري د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۵مه) پر اېکس پاڼه کاږلي: «افغانستان د تضادونو هېواد دی». د هغه په خبره، یوه ډله خلک یوه ورځ د تجددپال پاچا امان الله خان چې په ۱۹۲۰ کلونو کې یې هڅه کوله پر افغان ټولنه لوېدیځ پالنه پلي کړي ستاینه کوي او بله ورځ بیا طالبانو ته د مشروعیت ورکولو غوښتنه کوي؛ هغه ډله چې په ۲۰۲۰مو کلونو کې پر همدې ټولنه د اسلامپالنې، توکمپالنې او دینواکۍ افراطي بڼې تپي.
نوموړي پوښتلي: «هغه ګډ عامل څه دی، چې دوی دې ته هڅوي څو د دوو داسې سیاسي پروژو دفاع وکړي، چې د اېډیالوژۍ له پلوه له یو بل سره په بشپړ مخالف لوري کې دي؟»
د تېر جمهوري نظام پرمهال د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سلیمانخېل پر اېکس پاڼه د نوموړي د څرګندونو په غبرګون کې لیکلي: «دواړه د دوو سیاسي پروژو په توګه په یوه کرښه کې راوستل د افغانستان تاریخ ته سپکاوی دی».
اغلې سلیمان خېل کاږلي: «دا د احمد مسعود تر ټولو لویه کمزوري ده، چې قومي متعصبینو ته یې اجازه ورکړې څو د هغه د غورځنګ د غږ او استازي په توګه راڅرګند شي». د هغې په خبره، تر بل بېرغ لاندې د همدغه ذهنیت بیا تکرارول د طالبانو پر وړاندې مقاومت نه بلکې د همدې ناروغۍ بله بڼه ده.
مریم سیلمان خېل زیاتوي: «امانالله خان د دې لپاره مبارزه وکړه، چې افغانستان له بهرني کنټروله ازاد کړي او یو خپلواک، لوستی او پرمختللی هېواد جوړ کړي. طالبانو بیا د لسیزو لپاره د همدغه دولت، بنسټونو، ښوونځيو او ازادیو لهمنځه وړلو لپاره مبارزه وکړه».
لیکوال، ټولنیز فعال او د شاهي نظام ملاتړی نعمت سادات هم د علي میثم نظري د لیکنې په غبرګون کې لیکلي: « پاچا امانالله یوازې د دې هڅه نه کوله، چې افغانستان لوېدیځپال کړي بلکې هغه هڅه کوله چې یو خپلواک هېواد عصري کړي، زدهکړې پراخې کړي، په ټولنه کې د ښځو ونډه زیاته کړي، دولتي بنسټونه پیاوړي کړي، حقوقي اصلاحات راولي او د افغانستان اړیکې له نړۍ سره پراخې کړي».
د نوموړي په خبره، له طالبانو سره د بلې جګړې مخالفت په دې معنا نهدی چې څوک د طالبانو ملاتړ کوي. هغه زیاتوي: «موږ د طالبانو اېډیالوژي په بشپړه توګه ردوو؛ خو په دې باور یو چې افغانستان په پای کې د یوې بلې نسلوژونکې جګړې پرځای خبرو اترو، فشار، د واک شریکولو او د مدني ازادیو پراختیا ته اړتیا لري».
هغه ویلي، چې افغانستان د هېڅ یو قوم، ژبې یا مذهبي ډلې ځانګړی ملکیت نهدی. سادات لیکلي: «زه د داسې سېکولر، دیموکراتیک او مشروطه شاهي نظام ملاتړ کوم، چې په هغه کې پاچا سلطنت کوي؛ خو حکومت نه چلوي، منتخب حکومتونه هېواد اداره کوي، ښځې برابر او د خپلواکۍ حق ولري، اېلجيبيټي افغانان له برابر قانوني خوندیتوب څخه برخمن وي او سیاست د ټوپک پر ځای د بنسټونو له لارې ترسره شي».
د اسټرالیا د بهرنیو چارو پخواني وزیر او د کړکېچ نړۍوالې ډلې پخواني مشر ګېرېت ایوانز په یوه تحلیلي مقاله کې ویلي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته د افغانستان راتلونکی لاهم له ابهام سره مخ دی او د ښځو او نجونو وضعیت د نړۍوالې اندېښنې وړ پاتې دی.
دغه مقاله چې د اسټرالیا پر «پرلز اېنډ اریټېشنز» وېبپاڼه د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۵مه) خپره شوې راغلي، چې تر ۲۰۰۱کال وروسته د افغانستان د دولت جوړونې او سولې ټینګښت پروژه په ګڼو برخو کې ناکامه شوه او هماغه ناکامۍ په پای کې د طالبانو د بېرته واکمنېدو زمینه برابره کړه.
هغه ویلي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان کې د ښځو او نجونو پر زدهکړو، کار او ټولنیز حضور محدودیتونه لاهم دوام لري او همدا مسله د دې لامل شوې چې ډېری هېوادونه د طالبانو د حکومت رسمي مشروعیت ونه مني.
ایوانز لیکي، که څه هم د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د افغانستان اقتصاد په بشپړه توګه نهدی نړېدلی او یوشمېر هېوادونه له کابل سره ډیپلوماتیک او اقتصادي تعاملات زیاتوي؛ خو د ښځو د حقونو وضعیت د نړۍوالې رسمیت پېژندنې پر وړاندې لوی خنډ پاتې دی.
هغه په ځانګړي ډول د نجونو پر لوړو زدهکړو بندیز، د ښځو د کار محدودیتونه او د هغوی پر تګراتګ لګېدلي بندیزونه د طالبانو د حکومت تر ټولو جنجالي سیاستونه بللي دي. د اسټرالیا دغه پخواني وزیر تر ۲۰۰۱کال وروسته د افغانستان د دولت جوړونې د ناکامۍ پنځه اساسي لاملونه هم یاد کړي دي.
د هغه په وینا، د افغانستان د ټولنیز او سیاسي جوړښت ناسم درک، کمزورې همغږي، د قانون حاکمیت ته کمه پاملرنه، د فساد پراخې ستونزې او د نړۍوالو د وتلو ناسم مدیریت هغه لاملونه وو چې د جمهوري نظام د پرځېدو لامل شوي.
ایوانز لیکلي، چې د سولې او دولت جوړونې بهیر باید د افغانستان د قومي، کلتوري او سیاسي واقعیتونو له درک سره مل وای؛ خو نړۍوالو لوبغاړو په دې برخه کې لازمې تجربې او تګلارې ونه لرلې.
د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه هغه د دوو تګلارو یادونه کړې؛ یوه د طالبانو پر وړاندې د فشار او انزوا تګلاره او بله له طالبانو سره د تعامل او خبرو اترو لاره. نوموړي ویلي، د فشار په تګلاره کې بندیزونه، نړۍوال فشار او د بشري حقونو د سرغړونو قضیو څار شامل دي، په داسې حال کې چې د تعامل پلویان باور لري چې د خبرو او اقتصادي همکاریو له لارې د وضعیت د ښه کېدو زمینه برابرېدای شي.
ایوانز ویلي، چې خپله د تعامل او فشار د ګډې تګلارې ملاتړ کوي. د هغه په وینا، له طالبانو سره اړیکې باید دوام ومومي؛ خو په ورته وخت کې باید د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو موضوع له پامه ونه غورځول شي.
هغه ټینګار کړی، چې د طالبانو د ډیپلوماتیکو استازو منل او له کابل سره اړیکې باید د بشري حقونو د وضعیت له ښه والي سره مشروط وي. ایوانز همداراز ویلي، چې اسټرالیا باید د افغانستان په اړه خپله پاملرنه وساتي او د افغان کډوالو، بشري حقونو او نړۍوالو مرستو په برخه کې خپل رول ته دوام ورکړي.
د هغه په وینا، که څه هم اسټرالیا نهشي کولی په افغانستان کې مرکزي رول ولوبوي؛ خو باید د افغانانو د وضعیت د ښه کولو لپاره له خپلو نړۍوالو مسوولیتونو سترګې پټې نهکړي.
څلور کاله وروسته تمنا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستنه شوې؛ خو هغه افغانستان یې ونه موند چې ترې تللې وه. هغه وايي: «ما داسې احساس کاوه لکه یو چا چې پر کابل خاورې شېندلې وي». غرڅنۍ بیا وايي، په پنځو کلونو کې خلک نهیلي شوي او ان ظاهري بڼې یې بدلې شوې دي.
تمنا او غرڅنۍ (مستعار نومونه) له افغانستان نه هغه مهال وتلې وې، چې طالبان تازه واک ته رسېدلي وو، د نورو ډېرو ښځو په څېر دوی هم داسې فکر کاوه چې ښايي دغه جلاوطني به لنډمهاله وي؛ خو لنډمهاله سفر په کلونو واوښت.
دوی په پاکستان کې درېیم هېواد ته د تګ په تمه وې، چې شاوخوا درې او څلور کاله وروسته د وروستیو جبري اېستلو، د ویزو نهلرلو او فشارونو له امله بېرته افغانستان ته ستنې شوې.
تمنا د کندهار له لارې افغانستان ته ستنه شوې، د هغې دا لومړی ځل و چې کندهار یې له نږدې لیده. د ښار، خلکو او فضا په لیدلو ورته هر څه نوي ښکارېدل. د هغې جامې هم د نورو ښځو پرتله متفاوتې وې.
تمنا وايي، په موټر کې له کندهاره تر کابله موټرچلوونکي د دوی خبرو او لهجې ته په ډېر غور سره غوږ نیوه. د هغې لپاره دغه کوچنۍ شېبې هم د یوه لوی بدلون نښې وې.
غرڅنۍ هم د تمنا په څېر نظر لري. هغه وايي: «ما چې له کلونو وروسته کابل ولید، خلک نهیلي او ستړي وو او ان ظاهرې بڼې یې لا اوښتې وې. د خلکو ظاهرې بڼې ګډې وډې، نامنظمې او سپیرې معلومېدې. اوس په کابل ښار کې د پخوا پرتله څوک سټایل هم نه وهي، د طالبانو محدودیتونو نه یوازې د ښځو؛ بلکې د نارینهو ظاهري بڼې هم بدلې کړې دي».
غرڅنۍ زیاتوي: «د مېرمنو لپاره حجاب او ماسک مجبوریت دی؛ کنه د امربالعمروف کارکوونکو لهخوا د سپک وضعیت او بد چلند سره مخ کېږي». د هغې په خبره، د نجونو ښوونځي تړلي دي او د ښځو پر کار هم محدودیتونو ګڼې باسواده نجونې دې ته اړ اېستې، چې د ځینو رسټورانټونو په ښځینه برخه کې د صفا کارو او خدمتکارو په توګه کار وکړي. غرڅنۍ که له یوې خوا دا د ښځو لپاره یو کاري فرصت ګڼي؛ خو تر ټولو لویه اندېښنه یې د افغانستان ناسم راتلونکی دی، چې لویه برخه یې بېسواده لویېږي.
د تمنا او غرڅنۍ له نظره کابل؛ هماغه ښار خو بدل احساس
تمنا او غرڅنۍ په کابل کې ډېره موده اوسېدلې وې، د ښار کوڅې، ودانۍ او شور ورته نا اشنا نهو؛ خو کله چې له څه باندې څلورو کلونو وروسته بېرته کابل ته ستنې شوې، ښار یې په لومړي نظر کې بدل ولید.
لوړې ودانۍ زیاتې شوې وې، پراخه ابادي شوې او ښار په ظاهري ډول لوی ښکارېده؛ خو د دغه ټولو بدلونونو ترڅنګ یې د ښار په څېره کې داسې څه ولیدل، چې په الفاظو یې بیانول ورته سخت وو. تمنا وايي: «ما داسې احساس کاوه لکه یو چا چې پر ښار خاورې شېندلې وي».
غرڅنۍ بیا زیاتوي: «په کابل کې د پخوا په څېر چاودنې نه وې؛ خو په نورو برخو کې هیڅ امنیت نه وو. مثلا: لوږه زیاته شوې، غلاوې او خپل منځني دوښمنۍ ډېرې شوې او د فقر کچه پراخه شوې ده».
د طالبانو له راتګ مخکې تمنا او غرڅنۍ په کابل کې په نسبتا ازاده توګه ګرځېدې، د لباس، تګ راتګ او ورځني ژوند په اړه یې دومره فکر نه کاوه. تمنا وايي، که څه هم لباس یې مناسب و؛ خو بیا هم دا وېره ورسره وه چې هسې نه د امر بالمعروف کسان یې ودروي، د جامو په اړه پوښتنه ترې وکړي یا ورته ووایي چې لباس یې د دوی له معیارونو سره برابر نهدی.
هغه وايي: «موږ د غلو په څېر ګرځېدو؛ له دې ډاره چې د امربالمعروف محتسبینو له ناوړه چلند سره مخ نهشو». دغه ډار تر هغې ورځې ورسره و، چې بېرته له افغانستان نه ووتله.
په افغانستان کې واکمنه نرواکي
تمنا او غرڅنۍ وايي، له څلور نیمو کلونو وروسته یې په ټولنه کې یو بل ژور بدلون هم احساس کړ، چې هغه د نرواکۍ زیاتوالی وو. د دوی وینا، دغه بدلون یوازې د لویانو په چلند کې نه لیدل کېده، ان د کورنیو دننه په کوچنیو ماشومانو کې یې هم نښې څرګندې وې.
تمنا وايي: «نارینه ځان ته د واک حق ورکاوه، ښځې به ډېرې عاجزې او محتاطې ښکارېدې او ان داسې ماشومان یې لیدلي چې له خپلو خوېندو به کشران وو؛ خو پر هغوی یې د مالکیت احساس کاوه». د هغې په خبره، د دغه شېبو لیدل ورته له نورو ټولو بدلونونو ډېر دردوونکي وو.
تمنا وایي: «په کابل کې رسټورانټونه لاهم له خلکو ډک وو، ژوند په بشپړ ډول نه و درېدلی، خلک به راوتل، ناست وو، خواړه به یې خوړل او په ښار کې ظاهرا ژوند نورمال روان و؛ خو د ښځو حضور پېکه و».
د تمنا او غرڅنۍ د سفر یوه بله درنه خاطره روغتونونه وو. دوی وايي، د مسلکي ډاکټرانو کمښت هم په پراخه کچه احساسېده او د درملو کیفیت د خلکو د اندېښنو یوه لویه برخه وه. غرڅنۍ وایي، په روغتون کې له ښځینه ناروغ سره محرم او یا یوه بله مېرمن حتمي وي؛ کنه د درملنې اجازه نه ورکول کېږي.
د پرون افغانستان؛ نیمګړی خو د حرکت په حال کې
پنځه کاله مخکېنی افغانستان هم له جګړې، ناامنۍ، فقر، اداري فساد او ګڼو نورو ستونزو سره مخ و؛ خوخلکو د انتخاب حق لاره. تمنا وايي: «ښځې به کار ته تللې، زدهکړې یې کولې، په ښارونو کې به یې په نسبتا ازاد ډول تګراتګ کاوه، کورنۍ به رسټورانټونو او عامه ځایونو ته تللې او د راتلونکې په اړه یې د انتخاب حق لاره».
د هغې لپاره د پرون او نن ترمنځ تر ټولو لوی توپیر ښایي همدا وي، چې په پروني افغانستان کې د انتخاب دروازې د دوی پرمخ خلاصې وې. نن د هغې په تجربه کې ډېرې ښځې له دې وېرې سره ژوند کوي چې یو عادي ورځنی کار هم ښايي د یوه بندیز، امر یا پوښتنې له امله له ستونزې سره مخ شي.
تمنا افغانستان ته له څه باندې څلورو کلونو وروسته د ستنېدو پر مهال یوازې خپل ښار نهدی لیدلي؛ بلکې هغې د ننني افغانستان څو ورځنی ژوند هم تجربه کړی. د هغې په ذهن کې تر ټولو ډېر هغه ښځې پاتې دي، چې د خپل لباس، تګراتګ، کار او حتی د عادي ژوند په انتظار کې شپې سبا کوي. تمنا او غرڅنۍ یو وار بیا افغانستان پرېښود؛ خو دا ځل یې یوازې خپل هېواد نهدی پرېښی؛ بلکې دوی هغه افغانستان هم پرېښود چې په خپل یاد کې یې له ځان سره ساتلی وو.