الیکزینډر مارک په نوم د یوه ایرلنډي وګړي مړی له څلورو ورځو لادرکۍ وروسته د خیبر پښتونخوا په مانسهره کې په یوې ژورې کندې کې وموندل شو. نوموړی څلور ورځې وړاندې په همدې سیمه کې له یوه غره څخه د کوزېدو پر مهال لادرکه شوی و.
په خیبر پښتونخوا کې د ژغورنې ادارې د خبرپاڼې له مخې، ايرلنډی وګړی چې څلور وړاندې د (موسی کا مصلی) سيمې څخه د بېرته ستنېدو پر مهال لادرکه شوی و او نن د چهارشنبې په ورځ یې مړی د يوې ژورې کندې څخه ترلاسه شوی دی.
د سيمه ييزه پوليسو په وينا، الیګزینډر مارک هیرس د اګسټ په ۲۹مه مانسهرې ولسوالۍ کې په سیرن دره کې لادرکه شوی و.
د راپورونو له مخې، الیګزینډر په اسلاماباد کې اوسېده او له یوې غیر دولتي موسسې سره یې کار کاوه. هغه له خپل بریتانوي ملګري ایلن ډیویډ کوپر کلیډون سره د مانسهرې غرنۍ سیمې ته تللی و. د مانسهرې د پولیسو مرستیال خالد اقبال په وینا، د پرله پسې باران له امله د مړي په راایستلو کې ستونزې وې. هغه زياته کړې، الیګزینډر د موسی کا مصلی ته د ختلو لپاره هېڅ سیمه ییز لارښود نه و ګمارلی.
په خیبر پښتونخوا کې د ماشومانو پر وړاندې د جنسي تېري او تاوتریخوالي پېښې په بېساري ډول زیاتې شوې دي. د رسمي شمېرو له مخې، د روان کال په لومړیو اوو میاشتو کې په دغه ایالت کې لږترلږه ۳۷۰ داسې پېښې ثبت شوې، چې پهکې ۱۰ ماشومان تر تېري وروسته وژل شوي دي.
په دې لړ کې د هري پور ولسوالۍ د پنځه کلنې ایت نور وژنې سخت غبرګونونه پارولي دي. ایت نور تر جنسي تېري وروسته وژل شوې وه او دغه پېښې پر خواله رسنیو پراخ غبرګونونه راوپارول، چې له امله یې پر وړاندې په لوړه کچه اقدام وشو.
د پوليسو سرچينو وړاندې د پېښور په ګډون د دغه ایالت په بېلابېلو ولسوالیو کې پر ماشومانو او ښځو د جنسي تېري پېښې راپور کړې وې. د ماشومانو د قضیو له ډلې ټولټال ۳۲۴ قضیې په بېلابېلو محکمو کې اورېدل کېږي، په داسې حال کې چې د ۸۰ سلنه قضیو په اړه لاهم پرېکړه نهده شوې.
د پوليسو په وينا، تر دې مهاله په لسګونه قضیو کې تر جنسي تېري وروسته ماشومان وژل شوي او په ګڼو داسې پېښو کې تورن کسان نيول شوي دي. د پوليسو په وينا، د ایت نور په پېښه کې ښکېل څلور شکمن کسان نيول شوي دي.
ټولنيز فعال عمران ټکر چې له پنځو کلونو راهيسې په خيبر پښتونخوا کې د ماشومانو د حقونو او ساتنې لپاره کار کوي له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وويل، چې پر ماشومانو د جنسي تېري او نورو تاوتريخوالو تاريخ ډېر زوړ دی.
هغه وويل، پخوا به چې دغه ډول پېښې رامنځته کېدې هغه وخت به ډېرې راپور کېدې او اوس چې پر خواله رسنیو او نورو پاڼو ډېرې لاس په لاس کېږي؛ نو دغه پېښې د خپل شمېر پرتله کمې راپور کېږي.
نوموړي زیاته کړه، په پاکستان کې د ماشومانو د جنسي تېري تر ټولو زياتې پېښې په پنجاب کې پېښېږي او لامل يې دا دی چې هلته خلک خبر وي، سملاسي يې راپور ورکوي او بيا اقدام کېږي خو له بده مرغه په پښتونخوا کې خلک د داسې پېښو له راپور ورکولو ډډه کوي.
پر ماشومانو د جنسي تېري د پرلهپسې پېښو لاملونو په اړه عمران ټکر وويل، په دې کې شک نهشته چې د ماشومانو پر ضد دغه پېښې مخ په زياتېدو دي؛ خو که امنيتي ادارې او ټولنه په ګډه کار وکړي نو کنټرول کېدای شي.
هغه وایي: «په پښتونخوا کې نه په ښوونځیو کې پرې خبرې کېږي او نه هم څوک پر ماشومانو د جنسي تېري په اړه د پوهاوي په اړه خبرې کوي. کله چې ټولنه په دې برخه کې کار ونهکړي؛ نو د دغه ډول پېښو مخه به ډېره ستونزمنه وي. په پښتونخوا کې خلک د خپل ناموس په خاطر په داسې پېښو بحث کول بېعزتي ګڼي، پوليسو ته تګ خو لا ډېره لرې خبره ده».
نوشین فاطمه په پښتونخوا کې د بشري حقونو فعاله او د ښځو د حقونو لپاره د یوې ادارې مشره ده. هغه وایي، چې د ماشومانو په وړاندې د جنسي تېري په ۵۰سلنه قضيو کې د سيمې نږدې خپلوان ښکېل دي.
هغې وويل: «په داسې قضیو کې د ماشومانو مور او پلار له دې امله خبرو ته نه حاضرېږي چې ګومان کوي دوسیه به روښانه شي او عزت به یې لهمنځه ولاړ شي، حال دا چې په حقیقت کې هغه څوک چې له ماشوم سره ظلم کوي باید سزا ورکړل شي».
هغې وويل، چې اوس په پښتني ټولنه کې د ماشومانو او نجونو پر وړاندې د تاوتريخوالي او جنسي تيريو په اړه لږ څه خبر شوې؛ خو اوس په ځينو سيمو کې داسې پېښې په ور، وار رامنځته کېږي خو څوک يې راپور نه ورکوي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د ازبکستان له ولسمشر شوکت میرضیایف سره په لیدنه کې د ازبکستان-افغانستان-پاکستان رېلپټلۍ چې د «ټرانسافغان» په نوم هم یادېږي، د چټکتیا غوښتنه وکړه. دغه لیدنه د شانګهای همکاریو سازمان د غونډې په څنډه کې شوې ده.
شهباز شریف د دوشنبې په ورځ وویل، چې د یادې پروژې د ګډې امکانسنجۍ د مطالعې ژر بشپړېدل او د شته څو ډوله ترانسپورتي لارو پراخ استعمال اړین دی. هغه دغه رېلپټلۍ د منځنۍ او سویلي اسیا ترمنځ د نښلونې د پراختیا او پاکستان بندرونو ته د ازبکستان د لاسرسي لپاره مهمه پروژه وبلله.
درې واړه هېوادونو د تېرکال په چنګاښ میاشت کې د یادې پروژې د ګډې امکانسنجۍ د ترسره کولو پر سر هوکړه کړې وه؛ خو د رېلپټلۍ د جوړولو عملي کار لاتراوسه نهدی پیل شوی.
تر دې وړاندې د ازبکستان د ترانسپورټ وزارت مرستیال ویلي و، چې د ټرانس-افغان رېلپټلۍ د جوړولو لګښت زیات شوی او د نویو ارزونو له مخې ښايي تر ۷ مېلیارد ډالرو واوړي. د یادې پروژې لګښت مخکې شاوخوا ۴.۶ مېلیارد ډالره اټکل شوی و.
دغه ټینګار داسې مهال کېږي، چې په وروستیو میاشتو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې خورا ترینګلې شوې او د دواړو لورو ترمنځ تاوتریخوالی پر ډیورنډ کرښه د نښتو او په افغانستان کې د پاکستان د بریدونو لامل شوی دی.
پر ډیورنډ کرښه نښتې د دواړو هېوادونو د لارو د تړل کېدو او سوداګریزو راکړو ورکړو د درېدلو لامل شوې دي. پاکستان هڅه کړې، چې د افغان کډوالو په اېستلو او د سوداګریزو اړیکو په درولو سره پر طالبانو فشار زیات کړي او د پاکستان په اړه د یادې ډلې په چلند کې بدلون راولي.
د دغه ترینګلتیاوو له دوام سره لا څرګنده نهده، چې پاکستان او د طالبانو اداره به څنګه د داسې یوې سترې پروژې د عملي کولو لپاره ګډ کار وکړي؛ ځکه د یادې پروژې پلي کېدل نږدې امنیتي، سیاسي او تخنیکي همکارۍ ته اړتیا لري. همداراز لا روښانه نهده، چې د دواړو لورو ترمنځ اختلافات به د یادې پروژې پر راتلونکي څومره اغېز وکړي.
د پاکستان او ازبکستان ترمنځ د سوداګرۍ زیاتوالی
د شهباز شریف او شوکت میرضیایف په لیدنه کې پر دې هم ټینګار شوی، چې د پاکستان او ازبکستان ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري دې تر ۲۰۲۹کال پورې دوه مېلیارد ډالرو ته لوړه شي، پانګونې دې پراخې شي او اقتصادي همکارۍ دې پیاوړې شي.
د ټرانس-افغان رېلپټلۍ پروژه د سیمهییز اتصال له مهمو طرحو څخه ده. که دغه پروژه عملي شي کولای شي د منځنۍ اسیا هېوادونو پر محدودو سوداګریزو لارو تکیه کمه کړي او د منځنۍ او سویلي اسیا ترمنځ د ترانزیټي لارې په توګه د افغانستان موقعیت لا پیاوړی کړي.
په کوټه کې د پښتونخوا ملي عوامي ګوند له لوري بلل شوې درې ورځنۍ جرګه لاهم دوام لري. دغه جرګه د پښتنو د اوسنیو سیمهییزو او ملي ستونزو د څېړلو او د حل لپاره د عملي لارو د موندلو په موخه جوړه شوې ده.
جرګې ته د پښتونخوا ملي عوامي ګوند د مشر محمودخان اڅکزي ترڅنګ ګڼو سیاسي او قومي مشرانو ویناوې کړې دي. ویناوالو ویلي، په بلوچستان کې ناامنۍ د پښتنو پر ژوند او کاروبارونو منفي اغېز کړی او د سیمې سوداګري یې له جدي ستونزو سره مخ کړې ده.
د جرګې ګډونوال ملک عنایت کاسی افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، جرګه د پښتنو یو پخوانی دود دی او د دغه قوم ګڼې ستونزې په تاریخ کې د جرګو له لارې حل شوې دي. هغه وویل، د پښتنو تر ټولو لویه ستونزه ناامني ده؛ خو تر څنګ یې د کار، صنعت او د زدهکړو فرصتونو کمښت هم جدي ستونزې دي.
د نوموړي په وینا، په بلوچستان کې د پښتنو په سیمو کې کافي فابریکې او صنعتي مرکزونه نهشته او اقتصادي او ښوونیزې اسانتیاوې په متوازن ډول نهدي وېشل شوې. ملک عنایت کاسی د چمن لارې تړل کېدو ته په اشارې وویل، چې د لارې اغېز یوازې پر چمن محدود نهدی؛ بلکې تر کراچۍ او نورو سیمو پورې د پښتنو پر سوداګرۍ او کوچنیو کاروبارونو اغېز کوي.
د هغه په وینا، د ډورنډ کرښې دواړه غاړو ته مېشت پښتانه د دغه وضعیت له امله زیانمن شوي او کوچني کاروباریان او بېوزله سوداګر تر ټولو زیات اغېزمن شوي دي. کاسي وویل، د پښتنو ستونزې یوازې امنیتي او اقتصادي برخو کې نهدي؛ بلکې پښتني ژبه، تاریخ او کلتور هم له ګڼو ننګونو سره مخ دي.
هغه ټینګار وکړ، چې د جرګې پرېکړې باید یوازې پر کاغذ پاتې نهشي؛ بلکې د عملي کولو لپاره یې واضح مېکانیزم جوړ شي. بل ګډونوال عصمت الله افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، دغه جرګه د یوه سیاسي ګوند په کچه نهده؛ بلکې د پښتونخوا ملي عوامي ګوند تر څار او کوربهتوب لاندې د بېلابېلو سیاسي ګوندونو، ټولنیزو ډلو، قومي مشرانو او د ټولنیزو رسنیو د فعالانو استازي پهکې راټول شوي دي.
هغه وویل، ګډونوالو ته دنده ورکړل شوې چې د پښتونخوا د خلکو ستونزې وڅېړي، خپل وړاندیزونه وړاندې کړي او د هغو د حل لپاره عملي لارې پیدا کړي. عصمت الله ټینګار وکړ، چې د ستونزو د حل لپاره باید د جګړې او تاوتریخوالي پر ځای له خبرو اترو، ټولنیزو اړیکو او سیاسي لارو کار واخیستل شي.
د نوموړي په وینا، تمه ده چې د جرګې په پای کې اعلامیه خپره او د پرېکړو د عملي کولو لپاره ځانګړې کمېټې وټاکل شي. هغه وویل، دغه کمېټې به په سیاسي او حکومتي کچه له خلکو او اړوندو ادارو سره خبرې وکړي.
عصمت الله زیاته کړه، چې په پښتونخوا کې ناامنۍ د سوداګرو پر کاروبارونو هم اغېز کړی، موټرونه سوځول شوي او سوداګري تر جدي رکود رسېدلې ده. هغه وویل، جرګه به له بلوڅو او د سیمې له نورو قومونو سره هم د ګډو ستونزو په اړه خبرې وکړي؛ څو د حل لپاره ګډه طرحه رامنځته شي.
د نوموړي په وینا، د لورلایي، دوکۍ، ژوب، شېراني، پښین، زیارت، سوي، عبدالله کلا او د بلوچستان د نورو پښتون مېشتو سیمو استازي هم په جرګه کې ګډون لري. د جرګې ګډونوال وایي، که د جرګې وړاندیزونه عملي او د پرېکړو لپاره منظم مېکانیزم جوړ شي؛ نو دا به د پښتنو د ګډو ستونزو د حل او د سیاسي او ټولنیزې همغږۍ لپاره مهم ګام وي.
د بلوچستان د لادرکه شویو کسانو د مدافعې ډلې مشر نصرالله بلوڅ وایي، په دغه ایالت کې د بېلابېلو ټولنیزو قشرونو د شاوخوا ۱۷زره کسانو د جبري ورکېدو قضیې له «وایس فار بلوچ مسنګ پرسنز» بنسټ سره ثبت شوې دي.
هغه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، د جبري لادرکه کېدو د قربانیانو نړۍواله ورځ په بلوچستان کې داسې حال کې نمانځل کېږي چې د لادرکه شویو کسانو کورنۍ له سخت رواني فشار او وېرې سره مخ دي.
هغه وویل، «وایس فار بلوچ مسېنګ پرسنز» له تېرو ۱۷ کلونو راهیسې د جبري ورکېدو د قربانیانو د کورنیو لپاره د عدالت غوښتنې په موخه فعالیت کوي او سږکال یې هم د کوټې د مطبوعاتو دفتر مخې ته د اعتراض له لارې د یادې ورځې د نمانځلو تابیا کړې ده.
بلوڅ زیاته کړه، دوی اندېښنه لري چې پر اعتراض کوونکو امنیتي فشار زیات شي او یا یې پرضد قضیې ثبتې شي؛ خو د لادرکه شویو کسانو کورنۍ له دې سره، سره خپلې غوښتنې نه پرېږدي.
نوموړي د خپلې کورنۍ د یوه غړي مثال ورکړ او ویې ویل، چې د ده تره له ۲۰۰۱کال راهیسې ورک دی او د هغه د جبري ورکېدو ۲۵ کاله کېږي. نصرالله بلوڅ ادعا وکړه، چې د سلګونه هغه کسانو په اړه چې له کلونو راهیسې ورک دي د محکمې له لوري د وړاندې کولو امرونه هم صادر شوي؛ خو د ځینو قضیو له تېرېدو پنځه، اووه او یا تر دې د ډېرو کلونو له تېرېدو وروسته هم دغه امرونه نهدي عملي شوي.
د بلوچستان د لادرکه شویو کسانو د مدافعې ډلې مشر وایي، جبري ورکېدل یوازې د ورکېدو پر قرباني اغېز نهکوي؛ بلکې د هغوی پر کورنیو هم ژور رواني او مالي اغېز لري. د هغه په وینا، د کورنۍ ښځې، ماشومان او مور او پلار د اوږدې مودې لپاره د خپلو عزیزانو له ناروښانه برخلیک سره ژوند کوي. نوموړي وویل، ماشومان د خپلو پلرونو له حضور پرته لویېږي او په ځینو مواردو کې له زدهکړو هم پاتې کېږي.
بلوڅ زیاته کړه، چې د لادرکه شویو کسانو کورنۍ لاهمم هره ورځ د خپلو عزیزانو د بېرته راتګ په تمه وي او د دروازې هره درزا یا غږ ورته دا هیله پیدا کوي چې ښایي ورک شوی کس بېرته راغلی وي.
هغه وویل، د لادرکه شویو کسانو د کورنیو لپاره د اعتراض پنډغالي یوازې د احتجاج ځایونه نهدي؛ بلکې د خپلو عزیزانو د عکسونو په لیدلو سره د هغوی پخوانی درد او رواني فشار هم تازه کېږي.
نصرالله بلوڅ وایي، دوی داسې کورنۍ لیدلې چې د خپلو لادرکه شویو اولادونو عکسونه یې سینې ته نیولي او ژړلي یې دي او په ځینو مواردو کې د کورنۍ غړي، په ځانګړي ډول مېندې، د سختې رواني ضربې له امله بېهوښه شوې دي.
نوموړي غوښتنه وکړه، چې د جبري ورکېدو د قضیو په اړه دې معلومات له کورنیو سره شریک شي، ورک شوي کسان دې محکمې ته وړاندې شي او یا دې د قانون له مخې د هغوی د برخلیک په اړه روښانه معلومات ورکړل شي.
بل لور ته د بلوچستان مدافع وکیل عمران بلوڅ وایي، د جبري لادرکۍ مسله سیاسي موضوع نه بلکې یو انساني ناورین دی چې زرګونه کورنۍ یې له کلونو راهیسې له درد او ناروښانه برخلیک سره مخ کړې دي.
عمران بلوڅ افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، په بلوچستان کې ډېرې داسې کورنۍ شته چې له لسګونه کلونو راهیسې د خپلو ورکو شویو عزیزانو د برخلیک په اړه هېڅ معلومات نه لري.
هغه وویل، د لادرکه کسانو کورنۍ هره ورځ له ذهني او رواني فشار سره مخ وي او د هغوی لپاره د کال ټولې ورځې د اندېښنې، درد او انتظار ورځې دي. نوموړي زیاته کړه: «داسې نه ده، چې دا کورنۍ یوازې د یادغونډو یا ځانګړو مناسبتونو پرمهال له ستونزو سره مخ وي؛ بلکې د دوی لپاره ټول کال له کړاو او بېباورۍ ډک وي».
عمران بلوڅ وویل، د جبري لادرکۍ موضوع باید د سیاسي سیالیو او ډلو ترمنځ د رقابت وسیله ونه ګرځول شي. هغه زیاته کړه: «لادرکه کسان د کوم سیاسي ګوند یا سازمان موضوع نهده، دا یو انساني المیه ده. له بده مرغه، ځینې وختونه پر دې موضوع سیاست کېږي او بېلابېل لوري هڅه کوي ترې سیاسي ګټه پورته کړي».
عمران بلوڅ همداراز د لادرکه کسانو د قضیو د څېړنې په بهیر کې د لا ډېرو مسلکي او اغېزمنو اقداماتو غوښتنه وکړه. د هغه په وینا، د لادرکه کسانو مسله جدي حقوقي او بشري موضوع ده او باید د قانوني او اداري لارو له مخې ورته رسېدنه وشي.
نوموړي زیاته کړه، چې د جبري لادرکۍ ترڅنګ د محکمې له پرېکړې پرته وژنې هم د اندېښنې وړ موضوع ده او د قانون د حاکمیت لپاره باید د دغه قضیو روښانه او شفافه څېړنه وشي.
د پاکستان او افغانستان ترمنځ له اوږدې مودې راهیسې د سوداګریزو لارو بندښت د دواړه خواوو سوداګریز فعالیتونه سخت اغېزمن کړي، چې له امله یې د پاکستان د چرګانو له صنعت سره تړلي سوداګر، فارم لرونکي او د چرګانو پلورونکي له درنو مالي زیانونو سره مخ شوي دي.
د شمېرو له مخې، پاکستان هرکال افغانستان ته د شاوخوا ۳۲ مېلیون ډالرو په ارزښت د چرګانو اړوند محصولات صادروي. په دغه محصولاتو کې یو ورځني چرګوړي، د چرګانو درمل او خپله چرګان شامل دي؛ خو د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ د بندښت له امله د دغه توکو صادرات نږدې په ټپه درېدلي او د پاکستان د چرګانو پر ټول صنعت یې مستقیم اغېز کړی دی.
د پېښور یوه سوداګر عظیم افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې افغانستان ته د چرګانو د درملو او نورو محصولاتو د لېږد بندېدو د هغه کاروبار سخت اغېزمن کړی دی. هغه له افغان سوداګرو سره یې له څو کلونو راهیسې سوداګریزې اړیکې لرلې؛ خو د ډیورنډ کرښې د تړل کېدو له امله د پاکستاني سوداګرو مېلیونونه کلدارې په افغانستان کې بندې پاتې دي.
عظیم وویل، د تورخم دروازې له تړل کېدو وروسته په پاکستان کې د چرګانو تولید د کورني بازار له اړتیا څخه زیات شوی چې له امله یې د چرګانو بیې په پرلهپسې ډول راټیټېږي. د هغه په وینا، په پاکستان کې اوسمهال د چرګوړو شمېر ډېر زیات دی؛ خو افغانستان ته د صادراتو بندښت له امله د چرګانو غوښتنه یا تقاضا کمه شوې او بیې یې هم راټیټې شوې دي.
عظیم د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ دې د تورخم دروازه ژر تر ژره پرانیستل شي؛ څو د دواړو هېوادونو د سوداګرو کاروبارونه بېرته پیل او د زرګونو کسانو روزګارونه خوندي شي.
د هوا له لارې افغانستان ته د چرګوړو د لېږد ناکامه هڅه
ځینو سوداګرو د ځمکنۍ لارې تر تړل کېدو وروسته هڅه وکړه، چې چرګوړي د هوا له لارې افغانستان ته ولېږدوي؛ خو په هوايي ډګر کې له بېلابېلو ستونزو سره مخ شوي او د چرګوړو یوه لویه برخه په لاره کې لهمنځه تللې ده.
سوداګر عظیم وویل، د لارې تر تړل کېدو مخکې به یې هره میاشت شاوخوا ۸۰زره چرګوړي افغانستان ته صادرول؛ خو د ځمکنۍ لارې له بندښت وروسته دغه کاروبار نږدې په بشپړه توګه په ټپه درېدلی دی، د لارې تر بندښت وروسته شاوخوا ۸۰زره چرګوړي لهمنځه تللي چې له امله یې سوداګرو ته دروند مالي زیان واوښت.
د چرګانو فارم لرونکي هم له ستونزو سره مخ دي
که څه هم د ډیورنډ کرښې د تړل کېدو له امله په پاکستان کې د چرګانو غوښه اوس د پخوا پرتله په ټیټه بیه پلورل کېږي؛ خو د چرګانو فارم لرونکي او د دغه صنعت نور کارکوونکي له اوسني وضعیت ناخوښه دي.
د پېښور د چرګانو د یوه فارم مالک محمد سلیم افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې افغانستان ته د چرګوړو د لېږد بندېدو د چرګانو د تولید ټوله لړۍ اغېزمنه کړې ده. د چرګوړو د غوښتنې کمېدو له امله ګڼ کاروباریان اړ شوي چې خپل تولید کم یا په ځینو مواردو کې په بشپړه توګه ودروي.
د نوموړي په وینا، مخکې به د دوی تولید د پاکستان او افغانستان په دوو بېلابېلو بازارونو کې وېشل کېده؛ خو اوس چې چرګوړي افغانستان ته نه ځي د تولید ډېره برخه یوازې په پاکستاني بازار کې پاتې کېږي او کورنی بازار دومره تقاضا نهلري.
محمد سلیم وویل، د دغه صنعت له ستونزو یوازې سوداګر نهدي اغېزمن شوي؛ بلکې فارم لرونکي، د دوی کارکوونکي، موټر چلوونکي، هټۍوال او زرګونه نور کسان هم له دغه کاروبار سره تړلي دي.
هغه له حکومته وغوښتل، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ سوداګریزې لارې بېرته پرانیستل شي؛ څو د چرګانو په ګډون د نورو توکو سوداګري هم عادي حالت ته وګرځي.
د چرګانو ټېټې بیې
د پېښور د چرګانو یو پلورونکي احسان افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو لارو تړل کېدو له امله په پاکستان کې د چرګانو عرضه زیاته شوې او په پایله کې یې بیې د پام وړ ټیټې شوې دي.
هغه وویل، اوسمهال په پېښور کې د یو کیلو چرګ بیه شاوخوا ۳۰۰ پاکستانۍ کلدارې ده؛ په داسې حال کې چې پخوا یې بیه شاوخوا ۴۵۰ تر ۵۰۰ کلدارو ته رسېدله.
د دغه صنعت فعالان وايي، که څه هم د چرګانو د بیو له کمښت څخه عامه خلکو ته ګټه رسېږي؛ خو د اوږدې مودې لپاره ټیټې بیې د فارم لرونکو او سوداګرو لپاره د زیان لامل ګرځي، ځکه چې د چرګانو د خوراک، درملو، برېښنا، کارګرو او نورو تولیدي لګښتونو کچه لا هم لوړه ده.
دوی ټینګار کوي، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو لارو پرانیستل به نه یوازې د دغه صنعت ستونزې راکمې کړي؛ بلکې له دغه صنعت سره د تړلو زرګونه کسانو کاروبارونه او روزګارونه به هم بېرته فعال کړي.