د افغان وژنې تر سیوري لاندې؛ پاکستان په کابل کې د «دفاع ورځې» نمانځنه وکړه

د صدف افغان په نوم یوې نجلۍ په کابل کې د قاصد په نوم انلاین اپلیکیشن جوړ کړی او له دې لارې د مساپر وړونکو بسونو انلاین ټکټونه پلوري او ټکټونه د مشتریانو تر کورونو رسوي.

دغې نجلۍ دغه انلاین پلټفارم شاوخوا یو کال مخکې جوړ کړ او پنځه میاشتې وروسته یې له یوه درې کسیزه ټیم سره د انلاین ټکټونو د ریزرف او پېرلو خدمتونه پیل کړل.

صدف افغان شېنهوا اژانس ته ویلي:«موږ د خپلو پیریدونکو لپاره انلاین ټکټونه اخلو، پیسې یې ورکوو او بیا ټکټونه د هغوی تر کورونو پورې رسوو».

صدف وايي، چې د ټکټونو د ریرزف او رسولو په دغه کار کې اوس له نوموړې سره د څلور نورو نجونو په ګډون اته کسان بوخت دي او هیله لري چې د کار په پراخولو سره په نورو ولایتونو کې هم ښځو ته د کار زمینه برابره کړي.

صدف افغان وايي چې د کار د پیل په لومړیو کې له ستونزو سره مخ شوې خو اوس د پیرونکو غبرګون هڅوونکی دی.

نوموړې زیاته کړې، « د هر کار پیلول په لومړي سر کې ستونزمن وي، خو موږ باید تسلیم نه شو. په ټولیزه توګه خلک زموږ ملاتړ کوي».

یاد انلاین شرکت د مساپرو لپاره داسې هوساینه رامنځته کړې چې اوس مساپر اړ نه دي د ټکټ د پیرلو لپاره څو ساعته وړاندې د موټر تر تمځایه لاړ شي او په نغدو پېسو ټکټ وپیري، بلکې د دغو نجونو د انلاین شرکت له لارې ټکټونه پیرل کېږي او بیا د پیرونکو او مساپرو تر کورونو رسول کېږي.

د دغه شرکت کاروبار هغه مهال د خلکو پام ځان ته واړوه چې موټرسایکل چلوونکو نجونو د خلکو ټکټونه د هغوی تر کورونو رسول.

د محمدي په نوم یوه شل کلنه نجلۍ په دغه شرکت کې د مشتریانو تر کورونو د ټکټونو د رسولو دنده په غاړه لري. نوموړې تر لسم ټولګي زده کړې کړې او وايي چې اوس له خپلې دغې دندې خوښه ده.

محمدي وايي:«زه خوښه یم چې د خپلو پیرونکو کورونو ته د بس ټکټونه رسوم. د خلکو خدمت کول خورا ښه دي او زه هیله لرم چې د کار نور فرصتونه هم را منځته شي».

د دغه انلاین شرکت مسوولان وايي، چې د ټرانسپورټي سیستم د ښه کولو، اړینو خدمتونو وړاندې کولو او مسافرو ته د خدمت کوونکو شرکتونو ملاتړ لپاره د دولتي ادارو همکاریو ته اړ دي.

یادو نجونو د طالبانو د سختو بندیزونو تر سیوري لاندې د خپلو کورنیو د ساتلو لپاره د یو نوښت له لارې د عایدو یوه سرچینه موندلې ده او ښايي یادې نجونې د افغانستان په اوسنۍ نرواکه ټولنه کې له ځینو ستونزو سره هم مخ وي.

په دې وروستیو کې ډېرو نجونو پر زده کړو د طالبانو د بندیزونو له امله مختلفو کارونو ته مخه کړې، خو د شنونکو په باور، دا هغه تشه نه ډکوي، چې پر زده کړو د طالبانو د بندیزونو له امله رامنځته شوې او څو نسلونه یې له تیاره راتلونکي سره مخ کړي دي.

ددغه ادارو په وینا، ددغه پېښو له امله سوداګرو او ټرانسپورټرانو ته د کروړونو روپیو زیان اوښتی دی.

د امنیتي وضعیت خرابوالي نه یوازې د بلوچستان پر اقتصاد اغېز کړی، بلکې د کوچنیو او لویو سوداګرو او کروندګرو کاروبارونه یې هم له ستونزو سره مخ کړي دي.

عزت الله، چې له ایران څخه سکریپ واردوي، وايي پخوا به د دوی مالونه په شاوخوا یوه اوونۍ کې خپل منزل ته رسېدل، خو اوس د ناامنۍ له امله د مالونو انتقال تر دوه میاشتې یا زیات وخت نیسي.

هغه وايي، د اوږدو سفرونو پر مهال تل دا وېره ورسره وي چې وسله وال کسان یې بار وړونکی موټر په لاره کې ونه سوځوي.

د عزت الله په وینا، پخوا د ایران او بلوچستان ترمنځ د بېلابېلو سرحدي سیمو له لارې دوه اړخیزه سوداګري کېده، خو اوس ډېری سرحدي لارې تړل شوې دي او یوازې د ګوادر د ریمدان۲۵۰ له لارې سوداګري روانه ده.

نوموړی وايي، تفتان له ایران سره د سوداګرۍ له مهمو سرحدي دروازو څخه و، خو اوس دا لار په عملي ډول بنده ده او پر دې مسیر د بار وړونکو موټرو د سوځول کېدو پېښې هم ډېرې شوې دي.

عزت الله زیاتوي چې د ناامنۍ اغېز یوازې پر سوداګرو نه، بلکې پر ټرانسپورټرانو هم پرېوتی او د دوی کاروبار یې سخت زیانمن کړی دی.

شنونکی عرفان بېګ افغانستان انټرنشنل پښتو ته په دې اړه وويل ، لکه څنګه چې د کرنې لپاره ښه موسم او بارانونه د حاصلاتو لپاره مهم دي، همداسې د اقتصادي او سوداګریزو فعالیتونو لپاره هم امن چاپېریال ضروري دی.

د نوموړي په وینا، په سیمه کې د خراب امنیتي وضعیت له امله د خلکو د روزګار ستونزې زیاتې شوې دي. هغه وايي، د بلوچستان په اړه د ایالتي او فدرالي حکومتونو تګلارې تر ډېره د امنيتي وضعیت له زاویې لیدل کېږي، خو د حکومت له دې ادعا سره سره چې د دوی د پالیسیو له امله به حالات ښه شي، ځینې کارپوهان باور لري چې په اوسنیو تګلارو د وضعیت د ژر ښه کېدو امکان کم دی.

عرفان بېګ ټینګار کوي چې د سرحدي سوداګرۍ د اغېزمنېدو له امله باید بدیلې لارې او د سوداګرۍ لپاره خوندي مسیرونه برابر شي، ځکه د سرحدي تجارت دوامداره بندښت د هېواد پر تولیدي فعالیتونو هم اغېز کولی شي او په پایله کې کارخانې هم له ستونزو سره مخ کېدای شي.

بل لوري ته د بلوچستان خبریال هزار خان بلوڅ وايي، په تېرو څو میاشتو کې خراب امنیتي وضعیت، د سرحدونو تړل کېدل او پر ملي لویو لارو د تګ راتګ ستونزې د خلکو ژوند سخت اغېزمن کړی دی.

هغه وايي، د ناامنۍ منفي اغېز پر عامو خلکو او کاروبارونو څرګند دی او له کوچني کاروبار سره تړلي ګڼ کسان اړ شوي چې خپل کاروبارونه پرېږدي.

د هزار خان بلوڅ په وینا، له کوټې څخه تر کراچۍ او د بلوچستان د نورو سیمو ترمنځ د خلکو تګ راتګ او د سوداګریزو توکو انتقال له جدي ستونزو سره مخ دی، چې له امله یې د خلکو ورځنی ژوند هم اغېزمن شوی دی.

هغه زیاتوي چې د کوټې او کراچۍ ترمنځ په ډېرو سیمو کې د خلکو روزګار له کرنې او باغدارۍ سره تړلی دی، خو د ناامنۍ له امله د باغونو تیار محصولات بازارونو ته رسول ستونزمن شوي دي.

د هغه په خبره، اوس پر ونو مڼې، انار او نورې مېوې پخې شوې دي، خو د حاصلاتو راټولول، بسته بندي او تر بازارونو رسول ستونزمن دي، چې له امله یې مېوې خرابېږي او له دې سکتور سره تړلي کروندګر، مزدوران، سوداګر او ټرانسپورټر ټول له مالي زیانونو سره مخ دي.

سارا اډمز د یکشنبې په سهار (د وږي ۱۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، عبدالقیوم ذاکر به د وږي په ۱۶مه بدخشان ته لاړ شي او په دغه زون کې به د طالبانو د پوځي عملیاتو کنټرول په لاس کې واخلي.

عبدالقیوم ذاکر د ګوانتانامو زندان پخوانی بندي دی چې په ۲۰۰۷ کال کې د افغانستان د وخت حکومت ته وسپارل شو او په ۲۰۰۸ کال کې له خوشې کېدو وروسته بېرته له طالبانو سره یو ځای شو او د دغې ډلې په پوځي مشرتابه کې یې وده وکړه.

د هغې په وینا، ملا ذاکر په پیل کې د چنګاښ په اتمه د دې دندې وړاندیز رد کړی وو، خو وروسته یې د بدخشان د سرو زرو د کانونو د قراردادونو د کنټرول په بدل کې دا مسوولیت منلی دی.

نوموړې همداراز څرګنده کړې، چې په شمال او په ځانګړې توګه په بدخشان کې د طالبانو پر وړاندې د مقاومت کوونکو وسله‌والو فعالیتونه زیات شوي او طالبانو له دې وړاندې هم په ۲۰۲۲ کال کې ملا ذاکر په پنجشېر او اندراب کې د مقاومت د ځواکونو پر وړاندې د جګړې د رهبرۍ لپاره شمال ته لېږلی وو. سارا اډمز زیاته کړې، چې د بدخشان د سرو زرو د کانونو ګټې تر دې وړاندې له ملا جمعه خان فاتح سره تړلې وې، خو نوموړی اوس د طالبانو په توقیف کې دی.

د سي‌ای‌اې دغې پخوانۍ کارکوونکې ویلي، چې ملا عبدالقیوم ذاکر په کابل کې د طالبانو له مشرتابه څخه د ناامیدۍ له امله له څو میاشتو راهیسې غیرحاضر وو، خو اوس د دغه نوي توافق له مخې، بېرته جګړې ته ستنېږي. د هغې په وینا، د طالبانو مشر دغه سختدریځی قوماندان په داسې وخت کې شمال ته لېږي چې هلته د وسله‌وال مقاومت مخنیوی د طالبانو لپاره ستونزمن شوی دی.

ملا هبت‌الله دوه اونۍ وړاندې د بدخشان په سیمه‌ییزه اداره کې هم بدلونونه راوستل او دغه ولایت لپاره یې د نوي والي په ګډون نوی امنیه قوماندان هم وټاکه چې تېره اونۍ یې دندې پیل کړې. بدخشان کې د طالبانو نوی والي رحمت‌الله نجیب د کار له پیل مخکې کندهار ته تللی وو او په بدخشان کې د امنیتي وضعیت په تړاو ورسره سلا مشورې شوې وې.

بل خوا، په شمال‌ختيځ ولایت بدخشان کې د امنیتي کړکېچونو او د طالبانو د مخالفینو د بریدونو له زیاتېدو وروسته، له دغه ولایته راپورونه ښيي، چې طالبانو د فیض‌اباد هوايي ډګر ته نږدې د بې‌پیلوټه الوتکو یا ډرون یو نوی مرکز هم جوړ کړی دی.

د سرچینو په وینا، دغه مرکز په بدخشان کې د وروستیو درنو نښتو او د طالبانو د وسله‌والو مخالفینو د تحرکاتو له زیاتېدو وروسته د امنیتي وضعیت د کنټرول په موخه رامنځته شوی دی.

د پنجاب اعلی وزیرې مریم نواز د شنبې په ورځ (د وږي ۱۴مه) په یوې غونډه ویلي، پنجاب ایالت ته د ګاونډي هېواد (هند) پرتله د ګاونډیو ایالتونو له لوري د امنیتي ګواښونو کچه لوړه ده او د هغې په وینا، له همدې ایالتونو څخه پنجاب ته ترهګري راځي.

مریم نواز د خیبر پښتونخوا، بلوچستان او سند ایالتونو له نومونو اخیستو پرته وویل: «له ټولو ایالتونو سره پر پولو پنجاب ته ګواښونه شته دي».

د نوموړې دغو څرګندونو ته له محسن داوړ سربېره د عوامي نشنل ګوند مشر او د خیبرپښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي توند غبرګونونه ښودلي دي.

ایمل ولي خان د شنبې ورځې په ناوخته (د وږي ۱۴مه) په خپله‌ اېکس‌پاڼه د پوښتنې په توګه مطرح کړي، چې په پاکستان کې چې نن بېلابېلې قامي ډلې له کومو سختو او وېروونکو حالاتو تېرېږي اصلي لامل یې څه دی؟

نوموړي همداراز پوښتي: «ترهګري چا پیل کړه؟ د ترهګرو کمپونه چا جوړ کړل؟ هغوی ته چا روزنه ورکړه او په افغانستان او کشمیر کې د کوم هدف لپاره وکارول شول»؟

ایمل ولي خان په ډاګه کړې، که مریم نواز د دغو پوښتنو ځوابونه نه‌لري، نو د دغو پوښتنو ټول ځوابونه «له ما سره شته خو د دغو ځوابونو اورېدو لپاره زړورو خلکو ته اړتیا ده».

له دې سره سم، د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي د پنجاب د اعلی وزیرې د څرګندونو په غبرګون کې ویلي، چې د پنجاب ترڅنګ د پاکستان درې نور ایالتونه د ترهګرۍ د سرچینو په توګه ښودل د ملي ګټو خلاف دي.

د هغه په باور، دا ډول څرګندونې په نړیواله کچه د ترهګرۍ پر وړاندې د پاکستان دریځ ته زیان رسوي او د هېواد سیاسي نظام هم تر پوښتنو لاندې راولي.

اپریدي همداراز څرګنده کړه، چې ځینې سیاسي عناصر د ملي ګټو پر ځای شخصي ګټو ته لومړیتوب ورکوي او د نورو ایالتونو پر ضد تبعیضي څرګندونې کوي.

سهیل اپریدي خبرداری ورکړ، چې درې وفاقي واحدونه له ترهګرۍ سره تړل کولای شي ملي یووالی او وفاقي نظام نور هم کمزوری کړي.

تر دې مخکې د ملي ډیموکراټیک غورځنګ مشر محسن داوړ د مریم نواز څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي وو، چې «موږ ته ګواښ د پنجاب له ملکي ـ پوځي اشرافو څخه دی، چې زموږ پر سرچینو یې قبضه کړې او د امریکا د ګټو لپاره یې زموږ سیمه د باروتو په انبار بدله کړې ده».

داوړ مریم نواز ته په خطاب کې ویلي وو، چې د هغې ترهګرۍ د اور تودوخه چې تاسو یې اوس احساسوئ، «موږ له لسیزو راهیسې په دغه اور کې سوځو».

تمدن ټلوېزیون د شنبې په ورځ (د وږي ۱۴مه) په یوې خبرتیا کې ویلي، که څه هم د دې ټلویزیون لپاره د سپوږمکۍ له لارې د خپرونو د دوام او په ټولنیزو شبکو کې د فعالیت زمینه موجوده وه، خو د علماوو او قومي مشرانو په سپارښتنه یې د اختلافونو د سوله‌ییز حل په موخه له خپلو فعالیتونو څخه ډډه کړې وه.

تمدن ټلویزیون د روان کال د چنګاښ میاشتې په لومړیو کې د طالبانو د عدلیې وزارت په امر تړل شوی وو.

د طالبانو عدلیې وزارت په هغه وخت کې په همدې تړاو ویلي وو، چې د تمدن ټلویزیون فعالیتونه د اسلامي حرکت له ګوند سره د تړاو او د دولتي «غصب شوې» ځمکې د کارولو له امله درول شوي دي. دغه وزارت ویلي وو، چې په افغانستان کې سیاسي ګوندونو پورې اړوند رسنۍ د فعالیت حق نه‌لري.

تمدن ټلوېزیون دغه ادعاوې رد کړې دي.

خو تمدن ټلویزیون د خاتم‌النبیین علمي حوزې د وروستۍ پېښې په غبرګون کې ویلي، چې د طالبانو د عدلیې وزارت یو ځل بیا «زور او فشار» ته مخه کړې ده.

د دې رسنۍ په وینا، د طالبانو د عدلیې وزارت مامورینو پر خاتم‌النبیین علمي حوزه برید کړی، د دې مرکز استادان او زده‌کوونکي یې ځورولي او ځینې کسان یې نیولي هم دي.

تمدن ټلویزیون ویلي، چې په داسې شرایطو کې د طالبانو د اقداماتو پر وړاندې نور چوپ پاتې کېدل او زغم د منلو وړ دلیل نه‌لري.

په خبرتیا کې ویل شوي، چې دغه رسنۍ به ټول اسناد او شواهد، له هغې ډلې له طالبانو د عدلیې وزارت سره ترسره شوې لیکنې، ژمنې او خبرې اترې او همدارنګه هغه بهیر او جزییات چې اوسني وضعیت ته یې زمینه برابره کړې، په مستند ډول له خلکو سره شریک کړي.

تمدن ټلوېزیون په خپله خبرتیا کې لیکلي: «د عدلیې وزارت له لوري د بې‌قانونۍ، زورواکۍ او د علمي او دیني مرکزونو د سپکاوي پر وړاندې د چوپتیا پېر پای ته رسېدلی دی».

طالبانو د شنبې په ورځ په کابل کې د خاتم‌النبیین علمي حوزه کلابنده کړه او له مسوولینو او زده‌کوونکو یې وغوښتل چې دغه مرکز پرېږدي.

د سرچینو په وینا، د طالبانو د عدلیې وزارت اړوند ځواکونه له پوځي تجهیزاتو سره د علمي حوزې په شاوخوا کې ځای پر ځای شوي وو او یو شمېر استادان او زده‌کوونکي یې نیولي دي.

تر دې وړاندې یو شمېر شیعه‌ګانو د دې پرېکړې په اعتراض کې د خاتم‌النبیین په علمي حوزه کې راټول شوي وو. په ټولنیزو رسنیو کې خپره شوې ویډیو هم د علمي حوزې په انګړ کې د اعتراض کوونکو حضور ښيي.

خاتم‌النبیین علمي حوزه په کابل کې د شیعه‌ګانو له پېژندل شویو دیني مرکزونو څخه ده.

دغه علمي حوزه په ۱۳۸۶ لمریز کال کې د محمداصف محسني په نوښت جوړه شوې ده.

دې مرکز د دیني زده‌کړو ترڅنګ په علمي، څېړنیزو او فرهنګي برخو کې هم فعالیتونه ترسره کړي دي.