پاکستان د فتح-۴ په نوم اوږد واټن ویشتونکی توغندی وازمویه

انتونیو ګوترېش د سې شنبې په ورځ په اسلام‌اباد کې د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر سره په ګډ خبري کنفرانس کې وویل، چې ملګري ملتونه د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه کې د پاکستان ملاتړ کوي.

خو نوموړي ټینګار وکړ چې امنیتي اقدامات هغه مهال ډېر اغېزمن او دوامدار وي، چې له نړیوال قانون، بشري حقونو او د قانون له حاکمیت سره سمون ولري.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو استازولۍ ویلي، چې د پاکستان په هوايي بریدونو کې پر افغانستان ملکي وګړو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده. خو پاکستان د ویډیوګانو په خپرولو سره ادعا کړې چې په دغو بریدونو کې یوازې وسله‌وال او د هغوی پټنځایونه په نښه شوي دي.

ګوترېش همداراز له افغان کډوالو څخه د څو لسیزو د کوربه‌توب له امله د پاکستان مننه وکړه او ویې ویل، چې د جګړو او بې‌ثباتۍ پر مهال میلیونونه افغانان دې هېواد ته پناه وړي او د پاکستان خلکو خپلې اسانتیاوې له هغوی سره شریکې کړې دي.

هغه زیاته کړه، چې ملګري ملتونه به له پاکستان سره همکاري وکړي، څو د کډوالو د ملاتړ اصول مراعات شي او افغانستان ته د افغانانو ستنېدل په خپله خوښه، خوندي او له عزت سره ترسره شي.

پاکستان په تېرو دوو کلونو کې د افغان کډوالو د ایستلو بهیر چټک کړی دی. یو شمېر هغه کسان چې له پاکستانه ایستل شوي، لسګونه کاله یې په دغه هېواد کې ژوند کړی و.

د افغانستان په اړه د پاکستان امنیتي اندېښنې

د ګوترېش څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې پاکستاني چارواکي وايي، په افغانستان کې د وسله‌والو ډلو فعالیت د دغه هېواد پر یوه مهمه امنیتي اندېښنه بدل شوی دی.

اسلام‌اباد څو ځله طالبان تورن کړي چې تحریک طالبان پاکستان او یو شمېر نورې پاکستان‌ضدې وسله‌والې ډلې په افغانستان کې پټنځایونه لري او له هغه ځایه په پاکستان کې دننه بریدونه تنظیموي.

پاکستان همداراز ادعا کوي چې ځینې بلوڅ بېلتون‌پالې ډلې هم د افغانستان له خاورې فعالیت کوي.

پاکستاني چارواکي وايي، چې په تېرو درېیو کلونو کې د وسله‌والو ډلو په بریدونو کې څه باندې څلور زره او ۵۰۰ امنیتي ځواکونه او ملکي وګړي وژل شوي دي.

طالبانو دغه تورونه رد کړي او ویلي یې دي چې اجازه نه ورکوي د افغانستان له خاورې د نورو هېوادونو پر ضد استفاده وشي.

په وروستیو میاشتو کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ تاوتریخوالی زیات شوی، چې له امله یې سرحدي نښتې رامنځته شوې او پاکستاني جنګي الوتکو د افغانستان بېلابېلې سیمې بمبار کړې دي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د یکشنبې په ورځ د خیبر پښتونخوا حکومت او په ځانګړي ډول د دغه ایالت اعلی وزیر سهیل اپریدی د حکومت او اپوزیسیون ترمنځ د خبرو اترو په شنډولو تورن کړ. هغه وویل چې دواړه لوري د مسودې پر ۹۹ سلنه متن هوکړې ته رسېدلي وو، خو دغه بهیر د ترهګرۍ اړوندو مسایلو پر سر له خنډ سره مخ شو. دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې د پاکستان تحریک انصاف ګوند له اعلان شوي اوږده لاریون وړاندې د دواړو خواوو ترمنځ اوږدې خبرې اترې بې له کومې هوکړې پای ته ورسېدې.
محسن نقوي په لاهور کې یوې خبري غونډې ته وینا کې د اپوزیسیون د مذاکره کوونکي پلاوي د غړو، علام ناصر عباس، اسد قیصر، بیرسټر ګوهر، سلمان اکرم راجا او عامر ډوګر، هڅې وستایلې خو څرګنده یې کړه چې د دغه پلاوي پرېکړې د خیبر پښتونخوا د حکومت او په ځانګړي توګه د اعلی وزیر له خوا ناکامې شوې. هغه زیاته کړه چې د ۱۲ ساعتونو په جریان کې مسوده څلور ځله بدله شوه او په داسې حال کې چې د اپوزیسیون استازو ته د پرېکړې واک ورکړل شوی و، خو ناڅاپه د ایالت مشرتابه ورسره مخالفت وښود. نقوي وویل که سهیل اپریدي خپله پرېکړه کوله، باید په خپله په خبرو کې حاضر شوی وای.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ټینګار وکړ چې له اپوزیسیون سره د حکومت ستونزه سیاسي نه، بلکې بشپړه ترهګرۍ پورې اړونده وه. هغه څرګنده کړه چې حکومت غوښتل د خیبر پښتونخوا اداره په دغه ایالت کې د تحریک طالبان پاکستان، د پولیسو د قانون، تښتونو او د ترهګرۍ ضد ملي کارکړنې پلان اړوند برخو کې له فدرالي حکومت سره همکاري وکړي. نقوي پر دې خبره نیوکه وکړه چې په ایالت کې د امنیتي بحران پر مهال وزیران د پوځ پر ضد څرګندونې کوي او د سرتېرو جنازو ته نه ځي، او خبرداری یې ورکړ که په راتلونکي لاریون کې ان یو کس هم خپل ژوند له لاسه ورکړي، مسوول به یې سهیل اپریدی وي.
له بلې خوا، د پاکستان تحریک انصاف ګوند پر اېکس ټولنیزې شبکې په یوه اعلامیه کې د دغو خبرو د ناکامېدو له امله خواشیني څرګنده کړه او له حکومته یې وغوښتل چې د ناکامۍ لاملونه وڅېړي او باوري خبرو ته لېوالتیا وښيي. تحریک انصاف وویل چې د خبرو اصلي موخه د سیاسي ثبات، د اساسي قانون او ډیموکراسۍ د حاکمیت او په خیبر پښتونخوا کې د خرابېدونکي امنیتي وضعیت حل و. د دغه ګوند په وینا، د خبرو اصلي خنډ دا و چې حکومت د ګوند بندي بنسټګر عمران خان ته د ګوند د مشرتابه د فوري لاسرسي غوښتنه ونه منله ترڅو ورسره پر مهمو مسایلو مشوره وشي.

د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي د مذاکراتو له ناکامۍ وروسته وویل، چې دوی به د تحریک انصاف ګوند د بنسټګر عمران خان د خوشې کېدو او د خپلو سیاسي غوښتنو لپاره د اوږد لاریون لومړی پړاو د یکشنبې ورځې په ماسپښین، د لکي مروت ولسوالۍ له ګنډي چوک څخه پیل کړي.

د پاکستان حکومت د دغه لاریون د لغوه کېدو غوښتنه کړې وه، خو د اپوزیسیون یوه مشر محمود خان اڅکزي ویلي وو، چې دا پرېکړه یوازې په زندان کې بندي عمران خان کولای شي.

هغه له عمران خان سره د تحریک انصاف ګوند پلاوي سره د لیدنې غوښتنه هم کړې وه.

د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف اوړمه ورځ تور پورې کړ، چې دا لاریون له ټي ټي پي سره په همغږۍ د «خطرناک تاوتریخوالي» په نیت پلان شوی او دوی به یې د تاوتریخجنو کړنو له لیدو سره پر وړاندې داسې چلند وکړي، لکه له «ترهګرو» سره یې چې کوي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ویلي دي چې د خبرو اترو په جریان کې، د خیبر پښتونخوا حکومت د طالبانو د موقت حکومت سره د اړیکو نه نیولو، د تحریک طالبان پاکستان او تحریک طالبان افغانستان د ترهګریزو فعالیتونو په ښکاره غندنه او د افغان کډوالو په اړه د فدرالي حکومت د پالیسۍ پلي کولو شرایطو سره موافقه کړې وه، مګر په وروستۍ شیبه کې له دې ژمنو څخه شاته شو.

د یکشنبې په ورځ، محسن نقوي، د خپل ایکس له لارې په یوه خپور شوي پوسټ کې وویل چې د خبرو اترو په جریان کې، د خیبر پښتونخوا حکومت په یوه لیکلي تړون موافقه کړې وه او د 72 ساعتونو دننه یې د پلي کولو ډاډ هم ورکړی و.

خو د هغه په ​​وينا، ډېری هغه ټکي چې پرې موافقه وشوه، په خيبر پښتونخوا کې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې پورې اړوند وو، چې په کې په پښتونخوا کې د ترهګرو د ازادانه فعاليت مخه نيول، د هغوی د خوندي پټنځايونو له منځه وړل، او د ټي ټي پي او ټي ټي اې د ترهګريزو فعاليتونو په ښکاره غندنه او داسې نور شامل دي.

هغه وويل چې د پښتونخوا حکومت موافقه کړې چې د طالبانو د موقتې ادارې سره به هيڅ ډول تماس ونه نيسي، د افغان کډوالو په اړه به د فدرالي حکومت د تګلارې پلي کول ډاډمن کړي او د کډوالو کمپونه به وتړل شي.

د کورنيو چارو وزير په وينا، دا هم موافقه شوې چې ولايتي حکومت به د وسله والو ځواکونو سره د قوي اړيکو تر څنګ په امنيتي چارو کې بشپړه همکاري وکړي او د ملي عمل پلان بشپړ پلي کول به هم ډاډمن کړي.

محسن نقوي وويل چې تېره شپه، د خبرو اترو په وروستي پړاو کې، د خيبر پښتونخوا حکومت ناڅاپه له دې ژمنو څخه شاته شو. په داسې وخت کې چې ایالت د جګړې له حالت سره مخ دی، امنيتي مسايل بايد د سياست قرباني نه شي.

له بلې خوا، د خیبر پښتونخوا وزیراعلی سهیل افریدي وویل چې د هغه ګوند په خبرو اترو کې اووه ټکي وړاندې کړي دي، چې پکې د زندان د دستورالعمل سره سم د عمران خان، د هغه د میرمنې او نورو بندیانو د تحریک انصاف مشرانو سره د لیدنې حق ورکول او په محکمو کې د دې ټولو بندیانو د قضیو ژر اوریدل او ځینې نورې غوښتنې شاملې دي.

وزیراعلی په یوه بیان کې وویل چې د سیاسي مذاکراتو یوه ګډه کمیټه باید جوړه شي چې د لومړي وزیر، د پاکستان پیپلز ګوند او د اپوزیسیون ګوندونو استازي پکې شامل وي ترڅو د متقابلې اجماع له لارې د کار وړ حل ومومي.

هغه وویل چې د عمران خان، بشرا بي بي، د سزاګانو په وړاندې د درج شویو عریضو په اړه د غور کولو پروسه باید د اساسي قانون او قانون سره سم په لسو ورځو کې پیل شي او ټولې قضیې باید د اساسي قانون، قانون او شفاف قضایي طرزالعمل سره سم پریکړه شي.

سهیل افریدي وویل چې په خیبر پښتونخوا کې د روانې ترهګرۍ د له منځه وړلو، د خلکو د ژوند او مال د ساتنې او دایمي او دوامداره سولې د رامنځته کولو لپاره به د فدرالي او ولایتي حکومتونو ترمنځ اغیزمن، دوامداره او معنی لرونکې مشورې یقیني شي، او د دې هدف لپاره به موجوده پالیسۍ او اقدامات په منظم ډول بیاکتنه شي او د اړتیا سره سم به په کې مناسب تعدیلات راوستل شي.

وزیر اعلی وویل چې که چیرې فدرالي حکومت د موافقو شویو تضمینونو، د خبرو اترو پروسې یا اساسي او قانوني غوښتنو څخه سرغړونه وکړي یا په غیر عادلانه توګه د خبرو اترو پروسه ودروي، نو پاکستان تحریک انصاف به د سوله ایز، ډیموکراتیک او قانوني احتجاج حق خوندي کړي.

د یادونې وړ ده چې د پاکستان تحریک انصاف په ګډون د اپوزیسیون ګوندونو او د فدرالي حکومت د پلاوي ترمنځ دوه ورځې خبرې اترې روانې وې، مګر ګوندونه وروستۍ پایلې ته رسیدو کې پاتې راغلي، چې احتمال لري په راتلونکو ورځو کې تاوتریخوالی زیات شي.

راپور وايي، ټاکل شوې د اکتوبر په پنځمه د روسیې په کوربه‌توب د «مسکو فورم» غونډه جوړه شي او د پاکستان او طالبانو ترمنځ ترینګلتیا به هم د بحث له مهمو موضوعاتو څخه وي. د روسیې چارواکو ویلي چې غواړي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د یو «معقول جوړجاړي» لپاره زمینه برابره کړي.
د راپور له مخې، که څه هم د دواړو لورو ترمنځ د اختلاف اصلي موضوع ټي‌ټي‌پي ده، خو د شخړې پیچلتیا تر دې ډېره پراخ شوي دي.
راپور لیکي، چې د ټي‌ټي‌پي او افغان طالبانو ترمنځ د کلونو جګړې، شخصي اړیکو او ګډو شبکو له امله د دواړو ډلو ترمنځ بشپړ واټن رامنځته کول اسانه نه دي.
د راپور په وینا، اسلام‌اباد یوازې د ټي‌ټي‌پي پر ضد د اقدام غوښتنه نه کوي، بلکې له طالبانو غواړي له هغو شبکو سره هم اړیکې پرې کړي چې د دوی د پخوانۍ جګړې له چاپېریاله راټوکېدلې دي. تحلیل زیاتوي چې دا موضوع د طالبانو لپاره یوه داخلي او پېچلې مسئله ده او په اسانۍ نه شي حل کېدای.
راپور وايي، پاکستان د سرحدي فشارونو، اقتصادي محدودیتونو او هوايي بریدونو له لارې هڅه کوي طالبان د ټي‌ټي‌پي پر ضد جدي اقدام ته اړ کړي، خو که ستونزه د طالبانو د سیاسي ارادې پر ځای له داخلي محدودیتونو او جوړښتي واقعیتونو سره تړلې وي، نو د فشار زیاتول ښايي مطلوبه پایله ور نه کړي.
د راپور په باور، دغه فشارونه طالبانو ته دا انګېزه هم ورکوي چې له پاکستانه د خپلې اتکا کچه راکمه او له نورو لوبغاړو سره اړیکې پراخې کړي. راپور په ځانګړي ډول هند ته اشاره کوي او وايي، نوي ډیلي په وروستیو کلونو کې له طالبانو سره خپل تماسونه پراخ کړي او کابل د پاکستان د فشارونو پر وړاندې هند یو ډیپلوماټیک او اقتصادي بدیل ګڼي.
تحلیل همداراز د طالبانو د وسله‌والو مخالفانو وروستیو فعالیتونو ته اشاره کوي او وايي، په بدخشان او نورستان کې نښتو دا پوښتنه راپورته کړې چې ایا د طالبانو مخالفې ډلې د پخوا په پرتله ډېر فعالې شوې دي که نه.
د راپور له مخې، طالبانو پاکستان تورن کړی چې د دوی د وسله‌والو مخالفانو ملاتړ کوي، خو اسلام‌اباد دا ادعاوې رد کړې دي.
راپور لیکي چې تر اوسه داسې کافي شواهد نه شته چې وښيي پاکستان د طالبانو ضد ډلو منظم ملاتړ کوي، خو که دغو ډلو ته خوندي پټنځایونه، وسلې او لوژستیکي اسانتیاوې برابرې شي، د افغانستان د ځواک توازن بدلېدای شي.
راپور زیاتوي چې په ورته وخت کې پاکستان په منځني ختیځ کې خپل امنیتي او دفاعي حضور پراخوي. د مکې د ګډ دفاعي تړون له لاسلیک وروسته پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې د دفاعي او امنیتي همکاریو د پراختیا لپاره ګډ میکانیزمونه رامنځته کړي او د ستراتیژیکو سلا مشورو او پوځي همکاریو بهیر یې عملي پړاو ته داخل شوی دی.
راپوراستدلال کوي چې پاکستان اوس له یوې خوا په منځني ختیځ کې د امنیت د تامین په مهم لوبغاړي بدلېږي، خو له بلې خوا د خپلې لوېدیځ اړخ پر سر له جدي امنیتي ننګونو سره مخ دی.
په راپور کې راغلي: «پاکستان د سویلي اسیا او منځني ختیځ د امنیتي منظومو ترمنځ د نښلونکې کړۍ په توګه راڅرګندېږي، خو افغانستان د همدې کړۍ د فشار مهمه نقطه ګرځي.»
راپور زیاتوي، د مسکو د غونډې تر پای وروسته اصلي پوښتنه دا نه ده چې ایا پاکستان او طالبان به اوسنی کړکېچ مهار کړي که نه، بلکې دا ده چې اسلام‌اباد لا هم باور لري که د طالبانو چلند بدل شي، د ۲۰۲۱ کال وروسته رامنځته شوی افغان سیاسي نظم به د پاکستان له امنیتي اړتیاوو سره برابر شي او که نه.
د راپور په وینا، د پاکستان امنیتي اهمیت په منځني ختیځ کې مخ په زیاتېدو دی او له همدې امله د افغانستان وضعیت نور یوازې د جنوبي اسیا موضوع نه بلل کېږي، بلکې د پراخې سیمه‌ییزې معادلې یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده.

راپور د پاکستان د وروستیو هوايي بریدونو یادونه کوي او وایي چې اسلام‌اباد ادعا کوي په افغانستان کې یې ۲۲ وسله‌وال وژلي او د وسلو او مهماتو زېرمې یې له منځه وړي، خو د طالبانو حکومت وایي په دغو بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون له نهو تر لسو ملکي وګړي وژل شوي دي.
د راپور له مخې، وروستی کړکېچ د سپټمبر په ۱۸مه د خیبر پښتونخوا د کوهاټ پر یوه پولیس مرکز له خونړي برید وروسته بیا زور واخیست. په دغه برید کې ۳۱ کسان ووژل شول او له سلو ډېر نور ټپیان شول. د پاکستاني طالبانو تحریک (ټي‌ټي‌پي) یوې ډلې د برید مسوولیت منلی و.
اسلام‌اباد له هغې وروسته یو ځل بیا طالبان تورن کړل چې د ټي‌ټي‌پي جنګیالیو ته یې په افغانستان کې پناه ورکړې، خو طالبانو دا تورونه رد کړل او ټي‌ټي‌پي یې د پاکستان کورنۍ ستونره وبلله
راپور لیکي چې ټي‌ټي‌پي د افغانستان له طالبانو جلا ډله ده، خو له هغوی سره ژورې فکري، تاریخي او شخصي اړیکې لري.
د راپور له مخې، د ټي‌ټي‌پي ډېری جنګیالي د امریکا او ناټو پر ضد د طالبانو ترڅنګ جنګېدلي وو او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته دې ډلې په افغانستان کې لا ډېر نفوذ او فعالیت موندلی دی.
د شخړو د مطالعاتو د بون نړیوال مرکز مشر کونراد شیټر ویلي، د دواړو ډلو ترمنځ اړیکې دومره ژورې دي چې د طالبانو لپاره له ټي‌ټي‌پي څخه بشپړ واټن اخیستل اسانه نه دي.
خو د راپور په وینا، دا اړیکې په دې معنا نه دي چې طالبان د ټي‌ټي‌پي پر فعالیتونو بشپړ کنټرول لري.
د افغانستان د شنونکو شبکې شریک مشر توماس روټیګ ویلي: «طالبان نه غواړي د اسلام‌اباد امرونه ومني او چمتو نه دي چې بهرني لوري د دوی په چارو کې مداخله وکړي.»

راپور زیاتوي، د ټي‌ټي‌پي ترڅنګ د ډیورنډ کرښې لانجه هم د دواړو هېوادونو د اختلاف یوه مهمه سرچینه ده.
د راپور په وینا، د ۱۸۹۳ کې کال دا پښتون میشتې سیمې په دوو برخو وېشل شوې او له همدې امله د جغرافیایي تر څنګ قومي او هویتي اړخ هم لري.

کونراد شیټر ویلي چې قومي او ملتپال عوامل د دې شخړې په ژورتیا کې مهم رول لري او لا هم ګڼ پښتانه د ډیورنډ کرښه نه مني.

همدا راز راپور لیکی ، پاکستان یو وخت افغانستان د هند پر وړاندې د خپلې «ستراتېژیکې ژورتیا» برخه بلله، خو اوس یې په زیاتېدونکي ډول د امنیتي ستونزې په توګه ارزوي.

راپور د «چتم هاوس» د یوې شننې له قوله لیکي چې هند له طالبانو سره خپلې اړیکې پراخې کړې او دا وضعیت د اسلام‌اباد پخوانۍ محاسبه بدله کړې ده.

راپور وایي، پاکستان لا هم پر افغانستان د فشار مهمې وسیلې لري.
افغانستان، چې سمندر ته مستقیمه لار نه لري، د خپل تجارت او ترانزیټ یوه مهمه برخه د پاکستان له لارې ترسره کوي.

د راپور له مخې، اسلام‌اباد د سرحدونو تړل، د سوداګرۍ محدودول او د افغان کډوالو ایستل د فشار د وسیلو په توګه کارولي دي.

پاکستان له طالبانو سره د ټي‌ټي‌پي په اړه څو ځله خبرې کړې او د اوربندونو هوکړې هم شوې، خو راپور وایي چې د افغانستان له خاورې پر پاکستان د بریدونو د مخنیوي اساسي ستونزه لا هم نه ده حل شوې.

بلخوا راپور لیکي چې شخړه اوس یوازې د ټي‌ټي‌پي موضوع نه ده بلکې ، طالبانو په وروستیو کې پاکستان تورن کړی چې د دوی له وسله‌والو مخالفانو ملاتړ کوي او ادعا یې کړې چې د نورستان په نښتو کې یو شمېر مخالف جنګیالي له پاکستانه افغانستان ته اوښتي وو.
اسلام‌اباد دا تورونه رد کړي دي.

خو توماس روټیګ ویلي، پاکستان په تېرو لسیزو کې د افغانستان په دننه کې له بېلابېلو وسله‌والو ډلو ملاتړ کړی او اوس داسې ښکاري چې د طالبانو د ځینو مخالفو ډلو لپاره هم ملاتړ موجود دی.

راپور د «چتم هاوس» له قوله وایي چې وروستي پرمختګونه د پخوانیو سرحدي نښتو په پرتله د پام وړ خطرناک دي او ښايي د دواړو هېوادونو ترمنځ مستقیم تقابل ته لاره هواره کړي.

خو توماس روټیګ باور لري چې د خبرو اترو له لارې د کړکېچ د مهار امکان شته.
هغه ویلي، که دواړه لوري بېرته د خبرو مېز ته کښېني او نړیوال منځګړیتوب موجود وي، د تاوتریخوالي د کمولو او د دواړو غاړو د ملکي وګړو د خوندیتوب لارې موندل کېدای شي.

راپور ټینګار کوي چې د افغانستان او پاکستان اړیکې باید یوازې د امنیتي او پوځي لیدلوري له مخې تعریف نه شي، بلکې د اقتصادي همکارۍ، سیمه‌ییز اتصال او متقابلې ګټې پر بنسټ د باور د رامنځته کولو هڅو ته هم اړتیا لري.