د بدخشان او بلخ یو شمېر اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل ته وايي، چې طالبان د بیارغونې، د بازارونو د پراختیا او د عامه تاسیساتو د جوړولو په پلمه د خلکو شخصي ځمکې او ملکیتونه ویجاړوي او بیا یې غصبوي.
د دوی په وینا، طالبان په ځینو مواردو کې دغه ملکیتونه خپلو نږدې کسانو او کړیو ته سپاري، څو پرې سوداګریز مرکزونه جوړ کړي.
د بدخشان ولایت د اشکاشم ولسوالۍ یوه اوسېدونکي د خپل هویت د نه افشا کېدو په شرط افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو په هغه ځای کې چې د ده شخصي ملکیت وو، د ملکیت له ویجاړولو وروسته څلور دوکانونه جوړ کړي او هر یو یې د ۱۵۰ زره افغانیو په بدل کې نورو کسانو ته سپارلی دی.
هغه زیاته کړې: «دا یوازې زما ملکیت نه وو. د یو شمېر نورو اوسېدونکو باغونه، دوکانونه، سراچې او کورونه هم غصب او ووېشل شول. طالبانو ان د خلکو عمومي هدیره هم ویجاړه کړه او په یوه برخه کې یې شاوخوا ۳۵ دوکانونه جوړ کړل چې هر یو یې د ۱۰۰ زره افغانیو په بدل کې وپلورل شو».
نوموړي ادعا کړې، چې د دغو دوکانونو د پلور عواید د طالبانو د سیمهییزو چارواکو او قوماندانانو ترمنځ وېشل شوي دي.
افغانستان انټرنشنل نه دی توانېدلی چې دغه ادعا په خپلواکه توګه تایید کړي.
د بدخشان یوې بلې سرچینې هم د لانجمنو سیمو د انځورونو او معلوماتو په لېږلو سره ورته ادعاوې کړې دي.
احمد سیر (مستعار نوم) افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د بدخشان په کران او منجان ولسوالۍ او یو شمېر نورو سیمو کې د خلکو د ځمکو او ملکیتونو غصب تر ډېره د طالبانو د سیمهییزو اړوندو کسانو له خوا ترسره کېږي.
هغه ادعا کړې: «ډېری هغه کسان چې په دې بهیر کې ښکېل دي، د فصیحالدین او امانالدین د نږدې کړیو ملاتړ له ځان سره لري او په بدخشان کې د دغو طالب چارواکو له نفوذه په ګټې اخیستنې، د پراختیا، بیارغونې او عامه پروژو د پلي کولو په پلمه د خلکو ځمکې او ملکیتونه غصبوي».
د دې سرچینې په وینا، په یوه مورد کې یوه عمومي هدیره هم ویجاړه شوې او یوه برخه یې په سوداګریز ملکیت او بازار بدله شوې؛ هغه ځای چې اوس د طالبانو اړوند کسان ترې ګټه اخلي.
احمد سیر زیاته کړې: «خلک له دې وضعیت څخه ناخوښ دي، خو د طالبانو د نفوذ او د شکایتونو د څېړلو لپاره د خپلواکې مرجع د نشتوالي له امله نهشي کولای اعتراض وکړي».
په بلخ کې هم د دغه ولایت یوه اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو د مزارشریف ښار په دویمه ناحیه کې د دوی د کورنۍ شخصي ملکیت ویجاړ او غصب کړی دی.
هغه ویلي: «موږ په خپل شخصي کور کې څو دوکانونه جوړ کړي وو. یوه د خوراکي توکو هټۍ مو لرله او څو نور دوکانونه مو هم په کرایه ورکړي وو. طالبانو د بیارغونې او عامه ملکیتونو په پلمه زموږ ملکیت ویجاړ کړ او ځمکه او دوکانونه یې زموږ له واکه وایستل».
د هغه په وینا، د دغه ملکیت له ویجاړېدو وروسته د دوی د کورنۍ ځمکه او دوکانونه د طالبانو د سیمهییزو ادارو او دغې ډلې ته د نږدې کسانو په واک کې ورکړل شوي او هېڅ مرجع د مالکانو شکایتونو ته رسېدنه نهده کړې.
دا شکایتونه په داسې حال کې مطرح کېږي، چې طالبانو په دې وروستیو کلونو کې د سړک جوړولو، ښاري پراختیا او ودانیزو چارو پروژې د خپلې واکمنۍ د بیارغونې د لاسته راوړنو په توګه معرفي کړي، خو له بلې خوا، د خلکو د کورونو د ویجاړولو، د ځمکو د غصب او د هغوی له رضایت او د تاوان له ورکړې پرته د ملکیتونو د اخیستلو په اړه ګڼ راپورونه هم خپاره شوي دي.
ځینو نړیوالو بنسټونو هم د خپلواک قضايي نظام او د تاوانونو د ارزونې او د ملکیتونو د مالکانو د شکایتونو د څېړلو لپاره د شفافو میکانیزمونو نشتوالی هغه عوامل بللي چې د سیمهییزو چارواکو او بانفوذه کسانو د ناوړه ګټې اخیستنې زمینه برابرولای شي.
په یو شمېر راپورونو کې هغو مواردو ته هم اشاره شوې، چې غصب شوې ځمکې تر ویجاړېدو وروسته په بازارونو، دوکانونو او عایداتي پروژو بدلې شوې دي.
طالبانو تر اوسه د بدخشان او بلخ د اوسېدونکو د دغو شکایتونو په اړه په علني توګه غبرګون نه دی ښودلی.
په خیبرپښتونخوا کې د والي واکمنۍ او بېړني حالت له پلي کېدو وروسته د افغان کډوالو د اېستلو لپاره ټولې تیارۍ نیول شوې دي. پولیس وايي، د افغان کډوالو د نیولو بهیر سر له سبا پیلېږي او په بېلابېلو ولسوالیو کې د افغانانو د نیولو لپاره د پولیسو ۱۲۰ ډلې او ګڼ لنډمهالي کمپونه جوړ شوي دي.
د خیبر پښتونخوا والي فیصل کریم کنډي په یوې خبري غونډه کې اعلان کړی وو، چې د نومبر له لومړۍ نېټې (یکشنبه د لړم ۱۰مه) څخه به له پاکستانه افغانستان ته د افغان کډوالو د استولو بهیر چټک شي او په دغه هېواد کې د ناقانونه اوسېدو په تړاو به د افغانانو پر وړاندې اقدامات سخت شي.
هغه ویلي وو، چې له پاکستان څخه د افغان کډوالو بېرته ستنول د ایالتي حکومت له مهمو لومړیتوبونو څخه دي.
دا اعلان په داسې وخت کې شوی، چې په خیبر پښتونخوا کې والي واکمني او بېړنی حالت نافذ دی او په دغه ایالت کې د امنیتي وضعیت د ښه کولو په موخه امنیتي او اداري اقدامات سخت شوي دي. د دغو اقداماتو په ترڅ کې به په پاکستان کې د مېشتو افغانانو قانوني وضعیت، د اوسېدو اسناد او د دوی د استوګنې د مودې په اړه هم څېړنې وشي.
بل لور ته د خیبر پښتونخوا د اطلاعاتو سلاکاره ثمر هارون هم ویلي، چې د افغان کډوالو پر وړاندې به اقدامات کېږي او د نومبر له لومړۍ نېټې څخه به په دې برخه کې سختې کړنې پیل شي. د هغې په وینا، هغه افغانان به په لومړي سر کې بېرته افغانستان ته واستول شي، چې په باور یې جرمي مخینه ولري.
نوموړې زیاته کړې، پر جرمونو ککړ افغانانو ته به بیا ویزه ورنهکړل شي او پاکستان ته د بیا ورتګ اجازه نهلري.
د افغان کډوالو په اړه د نوې تګلارې او د پراخو اقداماتو اعلان په پېښور او د خیبر پښتونخوا په نورو ولسوالیو کې د مېشتو افغان کورنیو ترمنځ اندېښنې زیاتې کړې دي.
په پېښور کې د بېاسناده افغانانو د نیولو لپاره د پولیسو ۱۲۰ ځانګړې ډلې جوړې شوې دي
په پېښور کې د هغو افغانانو د پېژندلو، نیولو او افغانستان ته د بېرته لېږلو لپاره د پولیسو ۱۲۰ ځانګړې ډلې جوړې شوې دي. د پولیس چارواکو په وینا، د دغو اقداماتو د منظم ترسره کولو لپاره پېښور ښار پر پنځو بېلابېلو برخو وېشل شوی دی.
د پلان له مخې،د پولیسو ۵۰ ځانګړې ډلې به د پېښور په بېلابېلو بازارونو، سوداګریزو مرکزونو او کاروباري سیمو کې د افغانانو لټه کوي په داسې حال کې چې پاتې د پولیسو ۷۰ ډلې به په استوګنیزو سیمو، ښاري مېشت ځایونو، کینټ، رېنګ روډ او د ښار په شاوخوا سیمو کې د ناقانونه افغانانو د نیولو پسې به شي.
په دغو اقداماتو کې به د پولیسو ترڅنګ د سرحدي ځواکونو، د پاکستان د مرکزي پلټنو ادارې او نورو امنیتي ادارو او اړوندو دولتي څانګو کارکوونکي هم برخه ولري او د چارواکي په وینا، د افغانانو د نیولو او بېرته استولو لپاره چمتووالی بشپړ شوی او عملي چارې به سر له سبا د نومبر له لومړۍ نېټې (یکشنبه د لړم ۱۰مه) پیل شي.
په پېښور کې پولیس او اړوندې اداره به په ځانګړې توګه د هغو کسانو پر وړاندې قانوني اقدامات وکړي چې شک پرې وي او د پاکستان پېژندپاڼې یا نور دولتي اسناد یې په ناقانونه توګه ترلاسه کړي وي او همداراز اړوندې ادارې به د دغو کسانو د اسنادو کرهوالی او قانوني اعتبار هم معلوم کړي.
د افغان کډوالو د ستنېدو لپاره په بېلابېلو ولسوالیو کې لنډمهالي کمپونه جوړ شوي
په خیبر پښتونخوا کې افغانستان ته د افغان کډوالو د استولو لپاره په بېلابېلو ولسوالیو کې لنډمهالي کمپونه جوړ شوي دي. په دغو مرکزونو کې د پېښور د جمعه خان کمپ، د خیبر ولسوالۍ په لنډي کوتل کې د حمزه بابا د لېږد او لنډمهالی کمپ، د اضاخېلو کمپ او په کوهاټ، نوښار، صوابۍ او نورو سیمو کې جوړ شوي مرکزونه شامل دي.
په دغو کمپونو کې افغانستان ته د استول کېدونکو افغانانو نوملیکنه، د اسنادو ارزونه او نورې اړینې اداري چارې ترسره کېږي. د دغو چارو له بشپړېدو وروسته، افغان کورنۍ د تورخم له لارې افغانستان ته لېږدول کېږي.
په دې بهیر کې ښځې، ماشومان، سپینږیري او نور زیانمنونکي کسان له بېلابېلو ستونزو سره مخ دي. د هغوی د تګ راتګ، لنډمهالي استوګنځي او نورو لومړنیو اړتیاوو برابرول د کډوالو د ستنېدو په بهیر کې یوه مهمه بشري موضوع ده.
د تورخم په دروازه کې یوې افغانې کورنۍ ته د خره او سپي د لېږد اجازه نه ده ورکړل شوې
د تورخم په دروازه کې د پاکستان د ګمرک چارواکو یوې افغانې کورنۍ ته افغانستان ته د ستنېدو پر مهال د خپل خره او سپي د لېږد اجازه نهده ورکړې.
د پاکستان د ګمرک چارواکو په وینا، دغې کورنۍ خپل خر او سپی په یوه ګاډي کې سپاره کړي وو او غوښتل یې چې له ځان سره یې افغانستان ته یوسي خو د تورخم د صادراتو په ترمینل کې د ګمرک چارواکو ترې د دواړو څارویو سندونه غوښتي دي.
تر اوسه څرګنده نهده، چې یادې کورنۍ د اسنادو د برابرولو لپاره کوم ګامونه اخیستي او که یې خپل څاروي په پاکستان کې پرېښي دي.
د کندوز د اقتاش ولسوالۍ یو شمېر اوسېدونکو د طالبانو د قراردادي شرکتونو له خوا د سرو زرو کانونو د خپلسري او غیرمعیاري کیندنو او استخراج پر ضد اعتراض کړی دی. اعترا کوونکي وايي، د قراردادي شرکتونو کیندنو عامه تاسیسات او استوګنیز کورونه له ګواښ سره مخ کړي دي.
د کندوز د اقتاش ولسوالۍ د بندبرق کلي یو شمېر اوسېدونکو د شنبې په ورځ(د لړم ۱۰مه)په یوه اعتراضي غونډه کې وویل، د سرو زرو د کان د استخراج قراردادي شرکتونو په دغه سیمه کې د استنادي دېوالونو، د برېښنا د ستنو، سړکونو او استوګنیزو کورونو لاندې خاوره کیندلې ده.
اعتراض کوونکو خبرداری ورکړ، چې د کېندنو دوام له امله به استنادي دېوالونو د نړېدو او د سېلابونو راوتلو له المه د سیمې اوسېدونکي له لوی زیان سره مخ کړي.
ځايي اوسېدونکي وايي، کورنۍ یې له ۸۰ کلونو راهیسې په دې سیمه کې ژوند کوي او دغه سیمه له پخوا راهیسې د سېلابونو د تېرېدو لار وه. د هغوی په وینا، د پخواني حکومت پر مهال د استوګنیزو کورونو د ساتنې لپاره په دې سیمه کې استنادي دېوال جوړ شوی و، خو د سرو زرو د کان له موندل کېدو وروسته، له نورو ولایتونو او ولسوالیو څخه ډېر کسان دې سیمې ته راغلي او کېندنې او استخراج یې پیل کړی دی.
د اعتراض کوونکو په وینا، د استوګنیزو کورونو شاوخوا او لاندې څاهګانې هم کیندل شوې دي، چې له امله یې کورونو ته د اوبو د ننوتلو، د ځمکې د سستېدو، د ودانیو د ستنو د زیانمنېدو او د کورونو د نړېدو احتمال زیات شوی دی.
هغوی د سیمې د عامه تاسیساتو او بنسټیزو زېربناوو د ګواښمنېدو په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې د تخار او خاناباد د برېښنا د لېږد مزو ستنې، عمومي سړک، د اوبو رسولو شبکه، استنادي دېوال او کرنیزې ځمکې هم د زیان له ګواښ سره مخ دي. ځايي اوسېدونکي خبرداری ورکوي، چې له تخنیکي څارنې او ارزونې پرته د کېندنو دوام ښايي سیمې ته پراخ زیانونه واړوي.
د اقتاش ولسوالۍ د اوسېدونکو یوه بله اندېښنه د ناپېژاندو کسانو د تګ راتګ زیاتوالی او پر کورنیو د هغه اغېز دی. هغوی وايي، د دغو کسانو د تګ راتګ په زیاتېدو سره ښځې او نجونې د ناامنۍ احساس کوي او ځینې کورنۍ د امنیتي اندېښنو له امله خپلو ښځو ته اجازه نه ورکوي چې په ازاده توګه له کوره بهر ووځي.
اعتراض کوونکي همداراز ادعا کوي، چې ځینې ځایي کسان هم د کانونو د استخراج په فعالیتونو او هغو اقداماتو کې ښکېل دي چې خلک یې پر ضد اعتراض کوي. هغوی غوښتنه کړې چې په دغو فعالیتونو کې د ټولو ښکېلو کسانو ونډه، پرته له دې چې قومیت او ټولنیز دریځ یې په پام کې ونیول شي، وڅېړل شي.
د بندبرق کلي اوسېدونکو په کندوز کې د طالبانو له سیمهییزو چارواکو غوښتي چې د کورونو او عامه تاسیساتو ته نږدې کېندنې تر هغه وخته ودروي، څو تخنیکي ارزونې ترسره شوې نه وي.
هغوی همداراز سیمې د یوه بېطرفه پلاوي د لېږلو غوښتنه کړې، څو د کان د استخراج احتمالي خطرونه وڅېړي، د برېښنا د پایو، عمومي سړک او د اوبو رسولو شبکې وضعیت وارزوي، د ښځو او کورنیو امنیت ټینګ کړي او د قومي تبعیض په اړه شکایتونو ته رسېدنه وکړي. اعتراض کوونکي ټینګار کوي چې د هغوی پخوانۍ عریضې هم باید په جدي او عملي توګه وڅېړل شي.
د بندبرق کلي اوسېدونکي وايي، د کانونو له قانوني استخراج سره مخالفت نه لري، خو ټینګار کوي چې د کانونو د استخراج فعالیتونه باید د خلکو د شخصي کورونو او عامه تاسیساتو د ویجاړېدو په بیه ترسره نه شي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو پر افغانستان له واکمنېدو وروسته هڅه کړې چې د خپلې بودیجې د پام وړ برخه د کانونو د استخراج له لارې برابره کړي. دغې ډلې په وروستیو میاشتو کې د ځمکې لاندې زېرمو، په ځانګړي ډول د هېواد په شمال کې د سرو زرو د کانونو استخراج پراخ کړی دی.
کارپوهان وايي، د طالبانو په واکمنۍ د کانونو د استخراج بهیر د خپلواکو ادارو له څارنې، مالي روڼتیا او چاپېریالي معیارونو پرته ترسره کېږي.
د اسوشیټېد پرېس د یوه نوي راپور له مخې، په افغانستان کې هنرمندان او سندرغاړي د طالبانو له لوري له لګېدلو سختو بندیزونو او ګواښونو سره سره، هڅه کوي خپله پخوانۍ دودیزه موسیقي په پټه ژوندۍ وساتي.
په داسې حال کې چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزارت هر ډول موسیقي منع کړې او غږوونکي یې مجرمان بللي، په کابل او نورو سیمو کې پاتې شوي هنرمندان وایي، چې د پلرونو دا کلتوري میراث به هېڅکله خاموشۍ ته پرېنږدي.
د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزارت ویاند سیفالاسلام خیبر اسوشیټېد پرېس ته ویلي، چې موسیقي په اسلام کې «حرامه» ده، د «شیطان د خوښۍ وسیله» ګڼل کېږي او انسان د نورو ګناهونو لور ته بیايي. هغه ټینګار کړی، چې هېڅوک اجازه نهلري سندرې واوري، ریکارډ یې کړي او یا سازونه وغږوي.
په پلازمېنه کابل کې د موسیقۍ پخوانۍ مشهوره سیمه «کوچه خرابات» چې کله به د هنرمندانو له ترانو ډکه وه، اوس په بشپړ ډول بدله شوې او د سازونو پر ځای پهکې خوراکي توکي، کالي او د کور وسایل پلورل کېږي.
دغو بندیزونو ګڼ شمېر هنرمندان له سختې بېوزلۍ سره مخامخ کړي دي. یوه ربابغږوونکي ویلي، چې پخوا یې د موسیقۍ د تدریس او پلورنځي له لارې هره ورځ تر ۱۰ زره افغانیو عاید درلود، خو اوس د مزدورۍ له لارې د ورځې یوازې ۱۰۰ افغانۍ ګټي او د خپلې کورنۍ د نفقې په برابرولو کې پاتې راغلی دی.
هغه وایي، پلار یې هم د خپل پلورنځي له تړل کېدو وروسته د سختې روحي صدمې او د زړه د حملې له امله ساه ورکړه، خو دی لا هم کله نا کله په یوه کوچنۍ کوټه کې په پټه رباب غږوي او وایي: «تر څو چې ژوندی وي دغه کلتور به ژوندی وساتي».
بل خوا، په پټو ناستو کې د موسیقۍ غږول اوس تر پخوا ډېر خطرناک شوي دي. یوه بل سندرغاړي چې خپل سازونه لکه هارمونیه، رباب، شپېلۍ او طبله یې پټ کړي ویلي، چې څلور کاله کېږي په هېڅ پټ محفل کې یې سندرې نهدي ویلي، ځکه نه غواړي ماشومان یې بېسرپرسته پاتې شي او خپله بندي شي.
یاد ربابغږوونکي هم کیسه کړې، چې پر یوه پټ بنډار د طالبانو محتسبینو برید وکړ او د بنډار ټول کسان یې ونیول، خو دی وتښتېد. له دې ټولو ستونزو سره سره، افغان هنرمندان ټینګار کوي، چې موسیقي د ټولنې له کلتور څخه نه بېلېدونکې ده او دوی به دا هنر خپلو ماشومانو ته هم ورزده کړي.
د یادونې وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ډېری هنرمندان په ځانګړې توګه سندرغاړي له هېواده ووتل او ځینې یې په ګاونډیو هېوادونو کې د اوسېدو لپاره د قانوني اسنادو د نهلرلو له امله په ډېرې تنګسیا او محدودیتونو کې شپې او ورځې تېروي.
د طالبانو د ادارو د خپرو شویو خبرپاڼو او اعلامیو پر بنسټ د افغانستان انټرنشنل ارزونې ښيي چې دغې ډلې د خپلې پنځه کلنې واکمنۍ پر مهال لږ تر لږه د پنجشېر ۲۷۱ زره او ۴۳۲ قیراطه زمرد پلورلي دي. د دغو زمردو ټولیز ارزښت شاوخوا ۴۴ میلیونه او ۷۷۵ زره امریکایي ډالره اټکل شوی دی.
د پنجشېر زمرد چې د «افغانستان د زرغونې طلا» په نوم هم شهرت لري، د دغه هېواد له ارزښتناکو قیمتي ډبرو څخه ګڼل کېږي. دا قیمتي ډبره چې د هندوکش له غرونو او د پنجشېر له درې څخه رااېستل کېږي، د خپل رنګ، روڼوالي او کیفیت له امله په نړیوالو بازارونو کې ځانګړی ځای لري.
په وروستیو کلونو کې د پنجشېر د زمردو استخراج او کاروبار زیات شوی او طالبان دغه قیمتي ډبره د رسمي داوطلبیو له لارې پلوري.
خو د استخراج په بهیر، د پلور په واقعي کچه او له دې لارې د ترلاسه شویو عوایدو په اړه د روڼتیا نشتوالی او همدارنګه د زمردو د غیر رسمي پلور احتمال، د دې ارزښتناکې سرچینې د مدیریت او د عوایدو د برخلیک په اړه جدي پوښتنې راپورته کړې دي.
دا هم روښانه نهده، چې د دې ملي شتمنۍ د پلور له عوایدو څخه څومره برخه د افغانستان خلکو ته رسېږي.
د افغانستان انټرنشنل ارزونه چې په تېرو پنځو کلونو کې د طالبانو لهخوا د خپرو شویو لسګونو خبرپاڼو پر بنسټ شوې، ښيي چې دغې ډلې په بېلابېلو وختونو کې د رسمي داوطلبیو له لارې د پنجشېر زرګونه قیراطه زمرد پلورلي دي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د ۱۴۰۳ لمریز کال په زمري میاشت کې اعلان کړی وو، چې تر هغه وخته یې ۷۵ زره او ۸۸۷ قیراطه زمرد د څلور میلیونه او ۷۱۶ زره او ۹۲۳ ډالرو په ارزښت پلورلي او د پنجشېر د کانونو د استخراج لپاره یې ۵۸۶ جوازونه هم صادر کړي دي.
د طالبانو د خبرپاڼو ارزونه همدارنګه ښيي، چې د ۱۴۰۳ لمریز کال له وږي څخه تر کب میاشتې پورې د پنجشېر ۱۳ زره او ۶۲۷ قیراطه زمرد د شاوخوا ۸۸۰ زره ډالرو په ارزښت پلورل شوي دي.
په پنجشېر کې د طالبانو سیمهییزو چارواکو اعلان کړی، چې په ۱۴۰۴ لمریز کال کې یې د دغه ولایت ۱۱۱ زره او ۷۵۰ قیراطه زمرد د ۳۲ میلیونه او ۱۷۸ زره ډالرو په ارزښت پلورلي دي. د دغو چارواکو په وینا، دا زمرد د حصه اول او پریان ولسوالیو له کانونو څخه رااېستل شوي دي.
د طالبانو د خبرپاڼو له مخې، په روان لمریز کال کې هم ۷۰ زره او ۱۶۸ قیراطه زمرد د نږدې اووه میلیونه ډالرو په ارزښت پلورل شوي دي. طالبانو تېر کال اعلان کړی وو، چې په پنجشېر کې یې د زمردو ۷۵۰ کانونه ثبت کړي دي.
په دغه کال کې د زمردو د پلور د کچې او ارزښت زیاتوالی د افغانستان د طبیعي سرچینو د استخراج او ګټې اخیستنې په برخه کې د طالبانو د فعالیتونو د پراختیا ښکارندویي کوي.
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې دغه زمرد د داوطلبیو له لارې کورنیو او بهرنیو سوداګرو ته پلورل شوي دي. طالبانو په ډېری مواردو کې د بهرنیو پېرودونکو هویت او تابعیت نه دی څرګند کړی، خو د دغې ډلې په ځینو خبرپاڼو کې چینایي وګړو ته د زمردو د پلور یادونه شوې ده.
طالبان د هبتالله اخوندزاده د یوه حکم له مخې د پنجشېر له کانونو څخه زمرد استخراجوي او پلوري یې.
دغه موندنې د طالبانو د ادارو له خوا د خپرو شویو عامه خبرپاڼو او اعلامیو د ارزونې پر بنسټ چمتو شوې دي. له همدې امله، په تېرو پنځو کلونو کې د استخراج او پلورل شویو زمردو واقعي اندازه ښايي په دې راپور کې له ثبت شویو شمېرو زیاته وي.
همدارنګه، د پلور ډالري ارزښت د خبرپاڼو د اعلان شویو پیسو او د اسعارو د تبادلې د نرخ له مخې، له افغانیو څخه ډالرو ته د شمېرو په اړولو سره محاسبه شوی دی.
د طالبانو رسمي اعلامیې معمولاً یوازې د پلورل شویو زمردو اندازه او ټولیز ارزښت ښيي او د لومړني نرخ، د پېرودونکو ترمنځ د سیالۍ د کچې او د بیو د ټاکلو د معیارونو په اړه منظم جزییات د خلکو په واک کې نه ورکوي.
افغانستان انټرنشنل تر دې مخکې راپور ورکړی وو، چې د دغو قیمتي ډبرو استخراج د طالبانو د ځواکونو تر مستقیمې څارنې لاندې ترسره کېږي او د استخراج د عملیاتو ډېره برخه د هغو قراردادیانو په واک کې ده چې له دې ډلې سره مستقیمې اړیکې لري.
په ملګرو ملتونو کې د پاکستان دایمي استازولۍ له طالبانو غوښتي دي، چې خپلې ټولې نړیوالې ژمنې عملي کړي، پر ښځو او نجونو لګول شوي بندیزونه پایته ورسوي او د هغو وسلهوالو ډلو پر وړاندې پرېکنده اقدامات وکړي، چې د افغانستان له خاورې فعالیت کوي.
په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د استازولۍ مستشار محمد جواد اجمل د دغه سازمان د عمومي اسامبلې په درېیمه کمېټه کې د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ځانګړي راپور ورکوونکي په غونډه کې وویل، چې د نجونو او ښځو د بنسټیزو ازادیو او کرامت سلبول د طالبانو د ژمنو خلاف او له اسلامي احکامو او دودونو سره په ټکر کې دي.
جواد اجمل په خپلو خبرو کې یادونه وکړه، چې پاکستان د ۲۰۲۶ کال په جولای میاشت کې د اسلامي همکاریو سازمان د ښځو چارو د وزیرانو د نهم کنفرانس کوربه و، چې په ترڅ کې یې د اسلاماباد اعلامیه صادره شوه او د طالبانو محدودیتونه یې د اسلامي ارزښتونو خلاف وبلل. هغه همدارنګه ټینګار وکړ، چې پاکستان له لسیزو راهیسې د میلیونونو افغان کډوالو کوربه پاتې شوی او اوس نړیواله ټولنه باید د دغو پناه غوښتونکو د وضعیت د ښه کولو مسوولیت پر غاړه واخلي او خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.
دغه پاکستاني ډیپلوماټ د افغانستان امنیتي وضعیت ته په اشارې سره وویل، چې ترهګري لا هم د دغه هېواد د اصلي ننګونو په سر کې ده. هغه د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي)، د بلوچستان ازادي غوښتونکي پوځ (بېاېلاې)، مجید برېګېډ، القاعده، داعش او ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ په څېر ډلو د حضور په اړه ژوره اندېښنه وښوده او زیاته یې کړه، چې د طالبانو له خوا د دغو ډلو په ښکاره نهغندل، د دوی د ملاتړ او ملګرتیا په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.
اجمل څرګنده کړه، چې په تېرو درېیو کلونو کې له افغانستان څخه د رامنځته شویو بریدونو له امله تر ۴ زره او ۷۰۰ ډېرو بېګناه پاکستانیانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی. هغه د مارچ د ۱۶مې نېټې پوځي عملیاتو ته په اشارې وویل، چې پاکستان هغه نظامي مراکز، ډرون الوتکې او د مهماتو زېرمې هدف ګرځولي چې د تحریک طالبان پاکستان له خوا کارول کېدل او ټینګار یې وکړ، چې اسلاماباد به د خپلو وګړو او ملي امنیت د خوندي ساتلو لپاره له نړیوالو قوانینو سره سم د مشروع دفاع له حق څخه کار واخلي.
طالبانو لا تر اوسه د دغه پاکستاني ډيپلوماټ د دغو څرګندونو په تړاو څه غبرګون نهدی ښودلی، خو تر دې مخکې یې د پاکستان دغه ډول تورونه په کلکه رد کړي او ویلي یې دي، چې هېڅ فرد یا ډلې ته اجازه نهورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.
له بلې خوا، د ملګرو ملتونو لپاره د ایرلنډ دایمي استازي مارټین فریزر هم د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو له ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنټ سره په لیدنه کې ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت او په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو پر وړاندې پراخ تبعیض باید هېڅکله د نړیوالې ټولنې له پامه ونه غورځول شي. نړیوال بنسټونه او ډیپلوماتان په مکرر ډول له طالبانو غواړي چې د ټولنې د نیمايي برخې حقونو ته درناوی وکړي او له نړۍ سره خپلې کړې ژمنې عملي کړي.