• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

په فلوریډا کې سختو بارانونو د امریکا د منځمهاله ټاکنو د رایې ورکولو بهیر اغېزمن کړی

۱۲ لړم ۱۴۰۵ - ۳ نومبر ۲۰۲۶، ۱۴:۱۵ GMT+۰

د امریکا په فلوریډا ایالت کې بې‌ساري بارانونو او سېلابونو د منځمهاله ټاکنو د رایې ورکولو بهیر اغېزمن کړی او په ځینو سیمو کې د رایې اچونې مرکزونه نورو ځایونو ته لېږدول شوي دي.

د سي بي اېس د راپور له مخې، د فلوریډا ایالت په سوېل لوېدیزو سیمو کې د «زر کلن باران» په نوم یادېدونکي سخت ورښتونه د سېلابونو لامل شوي دي.

په سېنټ لوسي ولسوالۍ کې، چې د پام بېچ ښار شمال ته پرته ده، د ټاکنو څارونکو د دوشنبې په ماسپښین اعلان وکړ چې د سړکونو د سېلابي کېدو او د تګ راتګ د ستونزو له امله یې د رایې ورکولو ځینې مرکزونه په موقتي ډول بل ځای ته لېږدولي دي.

د ولسوالۍ د ټاکنو څارونکي ویلي، چې دا بدلون د دې لپاره راغلی چې رایه‌ورکوونکي په خوندي او د لاسرسي وړ ځایونو کې خپلې رایې وکارولی شي. نوموړي زیاته کړې چې د ټاکنو کارکوونکي به د مرکزونو وضعیت ارزوي، څو معلومه کړي چې کوم مرکزونه د رایې ورکولو لپاره د فعالیت وړ دي.

د هواپوهنې د وړاندوینو له مخې، د چارشنبې تر ورځې پورې د فلوریډا په هغو سیمو کې د نورو بارانونو امکان هم شته چې له وړاندې له سختو ورښتونو او سېلابونو سره مخ شوې دي.

ډېر لیدل شوي

ډله‌ییز امنیت تړون سازمان د افغانستان په ګاونډ کې د ترهګریزو ګواښونو په اړه اندېښنه ښودلې
۱

ډله‌ییز امنیت تړون سازمان د افغانستان په ګاونډ کې د ترهګریزو ګواښونو په اړه اندېښنه ښودلې

۲

یونیسف: له څلورو میلیونو ډېر افغان ماشومان د خوارځواکۍ درملنې ته اړتیا لري

۳

د مارګلا ناسته: «پاکستان نه غواړي افغانستان د هند غېږې ته ولوېږي»

۴
د نجونو پر زده کړو طالبي بندیز

د طالبانو پوهنې وزارت د لومړنیو زده‌کړو په تړاو د یونیسف او یونسکو ګډ راپور رد کړ

۵

د طالبانو له واکمنۍ تر جلاوطنۍ؛ په پاکستان کې افغان هنرمندان له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي

•
•
•

نور خبرونه

د تریاکو د تولید پنځه برابره زیاتوالی؛ طالبان وایي د نشه‌یي توکو ۱۴ فابریکې یې ویجاړې کړې

۱۲ لړم ۱۴۰۵ - ۳ نومبر ۲۰۲۶، ۱۲:۱۷ GMT+۰
100%

طالبانو په تېرو ۲ ورځو کې د نشه‌یي توکو د تولید د ۱۴ فابریکو د کشف او ویجاړولو خبر ورکړی دی.ملګرو ملتونو ویلي په افغانستان کې د تریاکو تولید ۵ برابره زیات شوی او په ۲۰۲۵کال کې له ۳۰۰ ټنو څخه په ۲۰۲۶ کال کې شاوخوا ۱۵۰۰ ټنو ته رسېدلی دی.

د طالبانو د امنیه قوماندانۍ او د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د خپرو شویو راپورونو له مخې، د غور ولایت په پسابند ولسوالۍ کې د نشه‌یي توکو د تولید اته فابریکې، د هلمند ولایت په کجکي، نوزاد او موسی‌کلا ولسوالیو کې څلور فابریکې، د ارزګان ولایت په ترینکوټ ولسوالۍ کې یوه فابریکه او د هرات ولایت په کرخ ولسوالۍ کې یوه فابریکه پېژندل شوې او ویجاړې شوې دي.

د غور ولایت د طالبانو امنیه قوماندانۍ د سې‌شنبې په ورځ، د لړم په ۱۲مه، اعلان وکړ چې د پسابند ولسوالۍ په یوه ۲۰ ورځني عملیات کې د نشه‌یي توکو د تولید اته فابریکې کشف او ویجاړې شوې دي او ۲۷ کسان هم د نشه‌یي توکو په سوداګرۍ کې د لاس لرلو په تور نیول شوي دي.

بلخوا:د هلمند ولایت د طالبانو امنیه قوماندانۍ د سې‌شنبې په ورځ د کجکي، نوزاد او موسی‌کلا ولسوالیو کې د نشه‌یي توکو د تولید د څلورو فابریکو د کشف خبر ورکړ. دغې ادارې په دغو فابریکو کې د تولیدېدونکو موادو د ډول او یا هم په تړاو یې د کوم چا د نیول کېدو په اړه جزئیات نه دي ورکړي.

په غور او هلمند کې د طالبانو مسوولانو همدارنګه د دغو عملیاتو پر مهال د سلګونو کیلوګرامه نشه‌یي توکو او یو شمېر موټرو د کشف او ضبط خبر ورکړی، خو د کشف شویو موادو کره اندازه او د موټرو شمېر یې نه دی مشخص کړی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت هم د سې‌شنبې په ورځ د ارزګان ولایت د ترینکوټ ولسوالۍ په اړوندو سیمو کې د نشه‌یي توکو د تولید د یوې فابریکې د کشف او ویجاړولو خبر ورکړ.

د دغه بنسټ په وینا، له دې فابریکې څخه درې زره او ۱۵۰ کیلوګرامه اومان، ۴۵۰ کیلوګرامه چونه، ۶۷۵ کیلوګرامه سود او ۱۶۰ لېټره تېزاب ترلاسه شوي چې له فابریکې سره یو ځای سوځول شوي دي. طالبانو ویلي چې د دغې فابریکې په تړاو یې یو کس هم نیولی دی.

په همدې حال کې، د طالبانو د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د تخار ولایت په ملکیان او خطایان سیمو کې د نشه‌یي توکو د قاچاق په تور د څلورو کسانو د نیولو خبر ورکړی دی. د دغه بنسټ په وینا، له دغو کسانو څخه ۹۴ کیلوګرامه نشه‌یي توکي ترلاسه شوي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ، د لړم په ۱۱مه، هم په بدخشان کې د ۳۷ کیلوګرامه، په تخار کې د ۲۸ کیلوګرامه او په کاپیسا کې د نږدې ۱۰ کیلوګرامه نشه‌یي توکو د کشف او ضبط خبر ورکړی و.

دغه وزارت همدارنګه اعلان کړی چې د هرات ولایت د کرخ ولسوالۍ په اړوندو سیمو کې د نشه‌یي توکو د تولید یوه فابریکه له ۵۱بوجیو د یامه بوټي سره یو ځای کشف او سوځول شوې ده او اووه کسان د نشه‌یي توکو د تولید، قاچاق او پلور په تړاو نیول شوي دي.

د طالبانو د راپورونو له مخې، په ټوله کې په دې موده کې د غور، هلمند، ارزګان او هرات په څلورو ولایتونو کې د نشه‌یي توکو د تولید ۱۴ فابریکې کشف او ویجاړې شوې دي. سربېره پر دې، دغو ادارو په څو نورو ولایتونو کې د کسانو د نیولو او د بېلابېلو اندازو نشه‌یي توکو د کشف او ضبط خبر هم ورکړی دی.

د تریاکو د تولید زیاتوالی او د ملګرو ملتونو د راپور په اړه د طالبانو غبرګون

په وروستیو ورځو کې د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې دفتر په افغانستان کې د نشه‌یي توکو د کښت او تولید د وضعیت په اړه خپل نوی راپور خپور کړ.

د دغه راپور له مخې، په افغانستان کې د تریاکو ټولیز تولید په ۲۰۲۵ کال کې له شاوخوا ۳۰۰ ټنو څخه په ۲۰۲۶ کال کې نږدې ۱۵۰۰ټنو ته لوړ شوی دی. د دغه زیاتوالي لامل هم د کوکنارو د کرکېلې د ساحې پراخېدل او هم د بارانونو د غوره شرایطو له امله د حاصلاتو زیاتوالی ښودل شوی دی.

د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې د دفتر د راپور له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې د نشه‌یي توکو بندیز کم‌رنګه ښکاري.

ویل شوي چې که څه هم د کوکنارو د کښت کچه لا هم د بندیز تر مخه د کلونو په پرتله ټیټه ده، خو په ۲۰۲۵ کال کې له شاوخوا ۱۰ زره هکټاره څخه په ۲۰۲۶ کال کې په څرګند ډول زیاته شوې او له ۴۳ زره هکټاره څخه اوښتې ده.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې د دفتر راپور «غیرواقعي» بللی او د دغه راپور معلومات یې رد کړي دي. د طالبانو د کورنیو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي چې د ملګرو ملتونو راپور په افغانستان کې له موجودو واقعیتونو سره سمون نه لري او په هغه کې د نشه‌یي توکو د کښت او تولید د مخنیوي په برخه کې د طالبانو لاسته راوړنې له پامه غورځول شوې دي.

طالب چارواکو واک ته تر بیا رسېدو وروسته څو ځله ادعا کړې چې په افغانستان کې یې د نشه‌یي توکو کښت، تولید او قاچاق صفر ته رسولی دی.

د کانګرس د واک انتخاب؛ ایا د منځمهاله ټاکنو پایلې به د امریکا سیاسي راتلونکی بدل کړي؟

۱۲ لړم ۱۴۰۵ - ۳ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۵۸ GMT+۰
•
محبوب‌ شاه محبوب
100%

د امریکا په سیاسي تاریخ کې منځمهاله ټاکنې ډېری وخت د ولسمشرۍ د لومړیو دوو کلونو په اړه د خلکو د قضاوت په توګه تعبیرېږي. خو د ۲۰۲۶ کال د نومبر درېیمې ټاکنې د ډونالډ ټرمپ لپاره تر دې هم پراخ اهمیت لري. د جمهوري غوښتونکو ګټه د ټرمپ راتلونکی واک تضمینولی شي خو ناکامي یې سرخوږی جوړوي.

ایا ولسمشر به د خپلې دویمې دورې په پاتې دوو کلونو کې د کانګرس د دواړو مجلسونو ملاتړ له ځان سره وساتي، که به له داسې مقننه قوې سره مخ شي چې د هغه د ادارې د څارنې، د پالیسۍ د محدودولو او د سیاسي حساب غوښتنې لپاره به له خپل اساسي واک څخه کار اخلي؟

دلته په واشنګټن کې د ټاکنو د ورځې په سهار د امریکا سیاسي فضا د جمهوري غوښتونکو لپاره له ننګونو ډکه ښکاري. د ژوند د لګښتونو په اړه د خلکو اندېښنې، د تېلو د بیو لوړېدل، د سوداګریزو تعرفو اغېزې، له ایران سره د جګړې په اړه اختلافونه او د ولسمشر د محبوبیت ټیټه کچه هغه موضوعات دي چې د ټاکنیز بحث په مرکز کې ځای لري. ډېموکراټان هڅه کوي دا ناخوښي په رایو بدله کړي او د کانګرس لږ تر لږه یو مجلس بېرته خپل کنټرول ته راولي.

دا مهال د استازو مجلس د ډېموکراټانو د ګټلو په لور متمایل ښکاري، خو د سنا کنټرول لا هم له جدي سیالۍ سره مخ دی. د ټاکنو پایلې به یوازې د څوکیو شمېر نه بدلوي؛ بلکې دا به هم وښيي چې د ټرمپ د ولسمشرۍ په دویمه دوره کې د واشنګټن د سیاسي واک توازن په کوم لوري روان دی.

د واک د بدلون لپاره څو څوکۍ کافي دي؟

د امریکا کانګرس دوه مجلسونه لري او د دواړو د کنټرول لپاره بېلابېل انتخاباتي حسابونه اړین دي.

په استازو مجلس کې د اکثریت لپاره ۲۱۸ څوکۍ اړینې دي. د ټاکنو په درشل کې جمهوري غوښتونکي د خپل ګوند او ورسره د رایې ورکوونکو غړو په حساب ۲۱۹ څوکۍ لري، په داسې حال کې چې دوه څوکۍ تشې دي. ډېموکراټان باید لږ تر لږه درې خالصې څوکۍ له جمهوري غوښتونکو وګټي؛ خو د تشو څوکیو او د غړو د وروستي شمېر له امله د اکثریت دقیق حد د څوکیو د ډکېدو له وضعیت سره تړاو لري.

د سنا وضعیت د ډېموکراټانو لپاره ستونزمن دی. جمهوري غوښتونکي ۵۳ څوکۍ لري او ډېموکراټان له دوو خپلواکو سناتورانو سره د ۴۷ کسیزې ډلې په توګه فعالیت کوي. د سنا د کنټرول لپاره ډېموکراټان باید څلور نورې څوکۍ وګټي او شمېر ۵۱ ته ورسوي. د دې هدف ترلاسه کول ځکه ستونزمن دي چې هغوی باید په هغو ایالتونو کې هم بریا ترلاسه کړي چې په ۲۰۲۴ کال کې یې ټرمپ ته پراخې رایې ورکړې وې.

د همدې توپیر له امله د استازو مجلس د ډېموکراټانو لپاره د واک د بېرته ترلاسه کولو تر ټولو نږدې فرصت ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې د سنا پایله د څو حساسو ایالتونو په رایو پورې تړلې ده.

د استازو مجلس؛ د ډېموکراټانو د بېرته راستنېدو تر ټولو روښانه لاره

د ټاکنو له ورځې مخکې د سیاسي شنونکو اټکلونه د استازو مجلس د جمهوري غوښتونکو لپاره له خطر سره مخ ښيي. ډېموکراټان د مجلس د کنټرول د ترلاسه کولو قوي فرصت لري او ښايي له ۱۵ تر ۲۵ پورې څوکۍ وګټي. د دې ادارې په ارزونه کې د ۱۳ څوکیو ډېموکراټیک اکثریت د تر ټولو محتملو پایلو له ډلې ګڼل شوی، خو که د هغوی بریا د اټکل د لوړې کچې پر لور ولاړه شي، په مجلس کې به د دوی اکثریت لا پراخ شي.

د ملي انتخاباتي فضا شمېرې هم د دې اټکل ملاتړ کوي. د نومبر د لومړۍ نېټې د On Point Politics د ټولپوښتنو په منځنۍ کچه کې ډېموکراټان د کانګرس د عمومي رایې په پوښتنه کې ۵۳.۵ سلنه او جمهوري غوښتونکي ۴۱.۴ سلنه ملاتړ لري؛ یعنې د ډېموکراټانو مخکښوالی ۱۲.۱ سلنه دی. دا شمېرې د ټول هېواد د رایه ورکوونکو عمومي تمایل ښيي، نه دا چې په هره ټاکنیزه حوزه کې به هم ورته پایله رامنځته کېږي.

د NPR، PBS او Marist د اکتوبر د ۱۹مې او ۲۰مې ټولپوښتنه هم ښيي چې ډېموکراټان د کانګرس د عمومي رایې په پوښتنه کې د جمهوري غوښتونکو په وړاندې اته سلنه مخکښوالی لري. د سروې له مخې، ۵۲ سلنه احتمالي رایه ورکوونکو ویلي چې د کانګرس لپاره به ډېموکراټ نوماند ته رایه ورکړي، په داسې حال کې چې ۴۴ سلنه جمهوري غوښتونکی نوماند غوره کوي.

خو ملي ټولپوښتنې د ټاکنو بشپړ انځور نه وړاندې کوي. د استازو مجلس د ۴۳۵ جلا حوزو له لارې ټاکل کېږي؛ په هره حوزه کې د نوماند شهرت، د سیاسي ګوند پخوانۍ رایې، د محلي اقتصاد وضعیت او د رایه ورکوونکو ګډون د پایلې په ټاکلو کې رول لري. له همدې امله، د ډېموکراټانو ملي مخکښوالی د څوکیو د ګټلو تضمین نه دی، که څه هم د هغوی لپاره یې انتخاباتي چاپېریال مناسب کړی دی.

سنا؛ د ټرمپ د واک د محدودولو لپاره تر ټولو ستونزمن خنډ

که د استازو مجلس د ډېموکراټانو لپاره د بېرته راستنېدو فرصت وي، سنا د هغوی د انتخاباتي ستراتیژۍ تر ټولو ستونزمنه برخه ده.

د سنا د کنټرول لپاره ډېموکراټان باید په هغو ایالتونو کې بریالي شي چې د جمهوري غوښتونکو د رایو دودیزې سیمې ګڼل کېږي. د مېن، شمالي کارولینا، اوهایو، الاسکا او کېنزاس سیالۍ د دې محاسبې لپاره ځانګړی اهمیت لري. په دغو ایالتونو کې د جمهوري غوښتونکو څوکیو ګټل د ډېموکراټانو لپاره د اکثریت لاره پرانیستلای شي، خو په یوه یا دوو حساسو سیالیو کې ماتې هم د هغوی د پلان د ناکامېدو سبب کېدای شي.

د سنا کنټرول د اوو مهمو سیالیو په پایلو پورې تړلی دی او ډېموکراټان د څو څوکیو د بدلولو لپاره بېلابېل انتخاباتي مسیرونه لري. د کوک پولیټیکل ریپورټ په ارزونه کې هغوی د سنا د ګټلو لپاره لږ مخکښ بلل شوي، خو د سیالۍ پایله لا هم نامعلومه ده.

د سنا په سیالیو کې د ټرمپ د ۲۰۲۴ کال انتخاباتي نقشې اهمیت هم له پامه نه شي غورځېدای. که ډېموکراټان په هغو ایالتونو کې بریالي شي چې ټرمپ پکې دوه رقمي اکثریت ترلاسه کړی و، دا به یوازې د سناتورانو د څوکیو بدلون نه وي؛ بلکې د جمهوري غوښتونکو د سیاسي اډې په اړه به هم یوه مهمه نښه وي.

که ډېموکراټان د استازو مجلس وګټي، د ټرمپ لپاره به څه بدل شي؟

د استازو مجلس د ډېموکراټانو لاس ته لوېدل به د ټرمپ د ادارې لپاره تر ټولو لومړی د څارنې او تحقیقاتو نوی پړاو پرانیزي.

د مجلس د کمېټو مشري د اکثریت ګوند په لاس کې وي. د ګوند د بدلون په صورت کې ډېموکراټان کولای شي د ټرمپ د ادارې د بېلابېلو وزارتونو، فدرالي ادارو او د ولسمشر د اجراییوي پرېکړو په اړه تحقیقات پیل کړي. د عدلیې وزارت، د کورني امنیت وزارت، د کډوالۍ او ګمرکونو اداره، د بهرنیو چارو وزارت او د فدرالي لګښتونو څرنګوالی ښايي د دغو تحقیقاتو له مهمو موضوعاتو څخه وي.

د کډوالۍ په اړه د ټرمپ د سختو سیاستونو، د پناه غوښتونکو د وضعیت، د اخراج د عملیاتو او د فدرالي ادارو د صلاحیتونو د کارولو په اړه د کانګرس پوښتنې ښايي زیاتې شي. د ادارې چارواکي به د استماعیه غونډو لپاره وربلل کېږي او د خپلو پرېکړو د وضاحت غوښتنه به ترې کېږي.

خو د کانګرس تحقیقات په خپله د ولسمشر د پرېکړو د لغوه کولو معنا نه لري. سپینه ماڼۍ کولای شي د ځینو اسنادو د سپارلو پر وړاندې د اجراییوي امتیاز او نورو قانوني دلایلو له مخې مقاومت وکړي. په داسې حالت کې د کانګرس او اجراییه قوې ترمنځ شخړه ښايي محاکمو ته هم وغځېږي.

د دې تحقیقاتو سیاسي اغېز هم مهم دی. د عامه غونډو، اسنادو او د چارواکو د څرګندونو له لارې به ډېموکراټان وکولای شي د ټرمپ د ادارې د کړنو په اړه خپل انتقادونه د ملي بحث په مرکز کې وساتي.

بودیجه؛ د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ د احتمالي ټکر ډګر

د ټرمپ د ادارې لپاره بله جدي ننګونه د فدرالي بودیجې تصویب دی. د امریکا حکومت د کانګرس له اجازې پرته د فدرالي لګښتونو د دوام لپاره بشپړ واک نه لري. که ډېموکراټان د استازو مجلس کنټرول کړي، د بودیجې په اړه به د ټرمپ له ادارې سره د خبرو اترو په مېز کې د هغوی دریځ پیاوړی شي.

د روغتیايي خدمتونو، ټولنیزو پروګرامونو، تعلیمي لګښتونو، د دفاعي بودیجې او د کډوالۍ د پلي کوونکو ادارو د تمویل په اړه اختلافونه د دواړو ګوندونو ترمنځ د شخړې سرچینه کېدای شي.

د بودیجې د تصویب پر مهال د دواړو خواوو نه جوړجاړی د فدرالي حکومت د تمویل د ځنډېدو او د حکومت د ځینو برخو د تړل کېدو خطر رامنځته کولای شي. دا ډول وضعیت یوازې د واشنګټن اداري ستونزه نه ده؛ د فدرالي کارکوونکو معاشونه، د حکومتي خدمتونو وړاندې کول او د خلکو پر ورځني ژوند هم اغېز کولای شي.

د کانګرس د واک بدلون به په دې برخه کې د ټرمپ د ادارې لپاره دا معنا ولري چې د بودیجې د تصویب لپاره به نور یوازې د خپل ګوند پر ملاتړ تکیه نه شي کولای.

د استیضاح سیاسي سیوری

د ډېموکراټانو له خوا د استازو مجلس نیول به د ټرمپ د استیضاح بحثونه هم بېرته د امریکا د سیاست په مرکز کې راولي. د امریکا اساسي قانون استازو مجلس ته د ولسمشر د استیضاح د تورونو د تصویب صلاحیت ورکوي.

خو د استیضاح د پیل او د ولسمشر د لرې کېدو ترمنځ لوی توپیر شته. که استازو مجلس د ولسمشر پر وړاندې د استیضاح تورونه تصویب کړي، د قضیې د محاکمې بهیر سنا ته ځي. د ولسمشر د محکومولو او له دندې څخه د لرې کولو لپاره د حاضر سناتورانو دوه پر درېیمه رایه اړینه ده.

له همدې امله، حتی که ډېموکراټان د سنا اکثریت هم ترلاسه کړي، د ۵۱ څوکیو لرل د ولسمشر د محکومولو لپاره کافي نه دي. د استیضاح بحث به د ټرمپ لپاره سیاسي فشار زیات کړي، خو د ولسمشر د لرې کېدو لپاره به د دواړو ګوندونو پراخ ملاتړ ته اړتیا وي.

د سنا کنټرول؛ د ټرمپ د نوماندانو او قاضیانو برخلیک

د سنا د کنټرول بدلون د سپینې ماڼۍ لپاره د استازو مجلس تر بدلون هم په ځینو برخو کې ژورې پایلې لرلای شي.

د ولسمشر د کابینې د لوړپوړو غړو، سفیرانو او فدرالي قاضیانو د نوماندانو تأیید د سنا په واک کې دی. که ډېموکراټان سنا وګټي، د ټرمپ د قضايي او اداري نوماندانو د تأیید بهیر به د هغوی له سیاسي او حقوقي ارزونې سره مخ شي.

دا به د ټرمپ د ادارې لپاره په ځانګړي ډول هغه مهال مهم وي چې د فدرالي محکمو یا سترې محکمې څوکۍ تشې شي. د سنا اکثریت کولای شي د نوماندانو د اورېدنو مهال‌وېش او د تأیید بهیر کنټرول کړي.

خو د قوانینو د تصویب په برخه کې د سنا اکثریت هم نامحدود واک نه لري. د ډېرو عادي قوانینو د فلیبسټر د ماتولو لپاره ۶۰ رایې اړینې دي. ولسمشر هم د کانګرس پر تصویب شویو قوانینو د ویټو حق لري. له همدې امله، د دواړو مجلسونو نیول به د ډېموکراټانو سیاسي ځواک زیات کړي، خو د ټرمپ د ټولو اجراییوي پرېکړو د لغوه کولو معنا به ونه لري.

بهرنی سیاست؛ د ایران، اوکراین او تعرفو په اړه د کانګرس څارنه

د ټرمپ د بهرني سیاست ځینې برخې هم ښايي د کانګرس د نوي اکثریت د بحثونو موضوع شي. له ایران سره د جګړې لګښتونه او قانوني بنسټونه، د اوکراین لپاره د امریکا ملاتړ، د متحدینو سره اړیکې او د سوداګرۍ تعرفې هغه مسایل دي چې د دواړو ګوندونو ترمنځ اختلافونه یې ژور کړي دي.

د کانګرس ډېموکراټ غړي کولای شي د پوځي عملیاتو د لګښتونو، د بهرنیو ژمنو او د ولسمشر د جګړې اړوند واکونو په اړه د ادارې د چارواکو څخه وضاحت وغواړي.

د بهرني سیاست په برخه کې ولسمشر د اساسي قانون له مخې پراخ واکونه لري. د کانګرس اکثریت په یوازې ځان نه شي کولای د سپینې ماڼۍ ټولې نړیوالې پرېکړې سمدستي بدلې کړي. خو د بودیجې، قوانینو او عامه څارنې له لارې د ولسمشر د انتخابونو د محدودولو لپاره مهم وسایل لري.

د ټاکنو تر شا د ۲۰۲۸ کال سیاسي سیالي

د ۲۰۲۶ کال منځمهاله ټاکنې یوازې د ټرمپ د پاتې ولسمشرۍ د دوو کلونو لپاره مهمې نه دي؛ د ۲۰۲۸ کال د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره هم د دواړو ګوندونو د سیاسي ځواک اندازه ټاکي.

که ډېموکراټان د استازو مجلس یا دواړه مجلسونه وګټي، د ټرمپ د ادارې د پالیسیو پر وړاندې به د خپل بدیل پروګرام د وړاندې کولو لپاره پراخ فرصت ترلاسه کړي. د ژوند لګښتونه، روغتیايي خدمتونه، کډوالي، مالیات او بهرنی سیاست به د راتلونکو دوو کلونو د سیاسي بحثونو مهم محورونه وي.

په حقیقت کې د نومبر درېیمې ټاکنې د ټرمپ د ولسمشرۍ د دویمې دورې لپاره د واک د توازن یوه مهمه ازموینه ده. د استازو مجلس د ډېموکراټانو له خوا نیول، کېدای شي د تحقیقاتو، د بودیجې د اختلافونو او د ادارې د حساب غوښتنې نوی پړاو پیل کړي. د سنا له لاسه ورکول به بیا د ټرمپ د قضايي او اداري نوماندانو د تأیید بهیر هم له خنډونو سره مخ کړي.

د ټاکنو اصلي پایله به په دې کې نه وي چې کوم ګوند څو څوکۍ وګټلې؛ بلکې په دې کې به وي چې د امریکا سیاسي نظام به د ټرمپ د پاتې ولسمشرۍ په دوو کلونو کې د واک د وېش، څارنې او حساب ورکونې په برخه کې څومره بدل شي.

که ډېموکراټان د کانګرس لږ تر لږه یو مجلس وګټي، د ټرمپ د ادارې لپاره به د حکومت کولو شرایط بدل شي او که دواړه مجلسونه وګټي، واشنګټن به د ټرمپ د دویمې دورې په پاتې برخه کې د یوې داسې سیاسي مقابلې شاهد وي چې د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ به د واک پر حدودو، د حکومت پر لګښتونو او د ولسمشر پر اجراییوي صلاحیتونو راڅرخي.

یونیسف ومنله چې په کابل کې یې د یو شمېر ښځینه کارکوونکو دندې ځنډولې دي

۱۲ لړم ۱۴۰۵ - ۳ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۳۹ GMT+۰
100%

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق( یونیسف) افغانستان انټرنشنل ته ومنله، چې د بودیجې د کمښت له امله یې په ټوله نړۍ او له هغې ډلې په افغانستان کې د خپلو کارکوونکو شمېر کم کړی دی. په کابل کې د دغې ادارې یو شمېر ښځینه افغان کارکوونکو هم د خپلو کارونو د ځنډ خبر ورکړی دی.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق (یونیسف) د سه‌شنبې په ورځ(د لړم په ۱۲مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دا ښځینه یې رسمي کارکوونکې نه دي او ښایي د همکارو ادارو یا قراردادیانو له خوا ګومارل شوې وي.

معترضې مېرمنې وایي، چې له دې ډلې، ۹ کسان د اچ‌بي‌ایل موسسې له لارې ګومارل شوې وې او لږ تر لږه څلور تنه د یونیسف رسمي کارکوونکې وې.

یونیسف وویل، چې په ټوله نړۍ کې د خپلو پروګرامونو په پلي کولو کې «د مالي سرچینو برابرولو له سختو شرایطو» سره مخ دی.

په افغانستان کې د یونیسف دفتر تایید کړه، چې د بودیجې کمښت د دې بنسټ د ښځینه او نارینه کارکوونکو پر دوام اغېز کړی دی.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق ټینګار وکړ، چې د بودیجې له کمېدو سره سره، هڅه کوي چې افغان ماشومانو ته د خدمتونو وړاندې کولو بهیر وساتي.

دغه بنسټ وویل، چې د ملګرو ملتونو د ژمنو سره سم، د خپلو کارکوونکو ترمنځ جنسیتي تنوع په پام کې نیسي.

یوې ډلې افغان مېرمنو ادعا کړې، چې یونیسف د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو د کار د بندیز له امله، د دوی کاري قراردادونه نه دي غځولي.

دغو ښځو وویل، چې شمېر یې ۱۳ کسانو ته رسېږي چې ډېرو یې د وړوکتون د ښوونکو په توګه او همدارنګه په پلچرخي کې د یونیسف په مرکزي دفتر کې د منلو او صفاکارۍ په برخو کې کار کاوه.

دغو مېرمنو افغانستان انټرنشنل ته په یوه لیک کې لیکلي، وروسته له هغه چې د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو پر کار بندیز ولګېد، په تېر نږدې یو کال کې خپلو دندو ته له تګ څخه بې‌برخې شوې، خو معاش یې ترلاسه کاوه.

دوی ادعا کوي، چې په دې وروستیو کې یونیسف ویلي چې د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو د کار د بندیز له امله دوی ته «اړتیا نه لري.»

معترضې ښځې وایي دوی د کابل په پلچرخي کې د یونیسف په مرکزي دفتر کې کار کاوه.

همدارنګه دوی ادعا کوي، چې ځینو یې له شاوخوا ۱۰ کلونو راهیسې په دې دفتر کې کار کړی دی.

د معلوماتو له مخې، ۱۰ تنه د وړوکتون د ښوونکو په توګه او څلور نور کسان د هرکلي، صفاکارۍ او سوپروایزرۍ په برخو کې کار کړی دی.

طالبانو د تېر کال په وږي میاشت کې د خپل مشر هبت‌الله اخندزاده په امر د ملګرو ملتونو دفترونو ته د افغان ښځینه کارکوونکو د ننوتو مخه ونیوله.

تر هغې وروسته په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ښځینه کارکوونکې خپلو دفترونو ته د تګ اجازه نه لري.

ملګرو ملتونو د زمري میاشتې په منځ کې اعلان وکړ چې د طالبانو د محدودیتونو په پایله کې، درې زره او ۳۰۰ ښځینه او نارینه کارکوونکي په کور شوي دي.

د ملګرو ملتونو چارواکو په دې موده کې بیا- بیا ټینګار کړی چې د میلیونونو اړمنو کسانو لپاره د ژغورونکو مرستو په رسولو کې د ښځو ونډه اړینه ده.

د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو پر کار بندیز د افغان فعالانو غبرګونونه هم راپارولي دي.

له هېواده بهر د ښځو د حقونو یو شمېر فعالانو ملګري ملتونه د طالبانو د جنسیتي تبعیض پر عادي کولو تورن کړي دي.

د بشري حقونو فعالې زبیده اکبر د لړم په پنځمه د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې وویل، چې افغان ښځې به تر کومه وخته انتظار وباسي او د طالبانو له خوا د خپلو حقونو د تر پښو لاندې کېدو کوم اسناد او شواهد وړاندې کړي ترڅو نړۍ یو اقدام ترسره کړي.

مېرمن اکبر ملګري ملتونه له بشري حقونو او د ښځو له حقونو سره پر انتخابي چلند تورن کړل او زیاته یې کړه چې دغه سازمان د طالبانو د غوښتنو د پوره کولو لپاره، له طالبانو سره په لیدنو کې د ښځینه استازو له شتون څخه ډډه کوي.

د طالبانو په توقیف‌خونو کې د ماشومانو شمېر ۱۵۰ برابره زیات شوی

۱۲ لړم ۱۴۰۵ - ۳ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۰۳ GMT+۰
100%

د طالبانو د احصایې ادارې په کلني کتاب کې د ماشومانو د اصلاح او روزنې په مرکزونو کې د ۱۵۰ زره ماشومانو د ثبت خبر ورکړل شوی دی. دغه مرکزونه د «دارالتأدیب» یا قانوني توقیف‌خونو په توګه پېژندل کېږي او د جرمونو په تور د نیول شویو ماشومانو د ساتلو لپاره جوړ شوي دي.

دا شمېرې ښيي چې په دغو مرکزونو کې د ثبت شویو ماشومانو شمېر د پخواني حکومت د واکمنۍ د مودې په پرتله شاوخوا ۱۵۸ برابره زیات شوی دی.

د افغانستان انټرنشنل د څېړنو پر بنسټ، په دغو مرکزونو کې د ثبت شویو ماشومانو شمېر په ۱۴۰۰ کال کې له ۹۵۰ تنو څخه، د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته، په ۱۴۰۴ کال کې ۱۵۰ زره او ۲۵۲ تنو ته رسېدلی دی.

100%

۱۵۸ برابره زیاتوالی؛ له جمهوریت څخه د طالبانو تر واکمنۍ پورې

د ۱۳۹۹ څخه تر ۱۴۰۴ کال پورې د احصایې ادارې د کلنیو کتابونو د شمېرو څېړنه ښيي چې د جرم په تور د نیول شویو ماشومانو شمېر، چې د روزنې او اصلاح په مرکزونو کې ساتل کېږي، په بې‌ساري ډول زیات شوی دی.

په ۱۳۹۹ کال کې، د جمهوري نظام تر سقوط مخکې، د عدلیې وزارت د هېواد په ۳۴ د ماشومانو د اصلاح په مرکزونو کې د ثبت شویو ټولو ماشومانو شمېر یوازې ۹۵۰ تنه اعلان کړی و. په ۱۴۰۰ کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره د شمېرو د ثبت جوړښت له منځه ولاړ او په هغه کال یوازې په کابل کې د ۶۹ ماشومانو د ثبت راپور ورکړل شو. د نورو ولایتونو شمېرې نه دي موجودې؛ خو د دې ډلې د ادارو له تدریجي ټینګېدو سره، د طالبانو په توقیف‌خونو کې د ماشومانو د شمېر چټک زیاتوالی پیل شو.

د طالبانو د احصایې ادارې په کلنیو کتابونو کې ثبت شوې شمېرې ښيي چې په ۱۴۰۱ کال کې د ماشومانو شمېر له ۳۱ زرو څخه پیل شو او په ۱۴۰۲ او ۱۴۰۳ کلونو کې په پرله‌پسې ډول دوه برابره شو. په پای کې د ۱۴۰۴ کال په کلني کتاب کې خپل تر ټولو لوړې کچې، یعنې ۱۵۰ زره او ۲۵۲ ماشومانو ته ورسېد.

په دې توګه، په دغو مرکزونو کې د ماشومانو د دوسیو ټول شمېر د جمهوریت د دورې په پرتله شاوخوا ۱۵۸ برابره زیات شوی او د مرکزونو شمېر هم له ۳۴ څخه ۴۵ ته لوړ شوی دی.

100%

د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په ټول هېواد کې د ماشومانو د اصلاح په مرکزونو کې د ماشومانو د شمېر دومره زیاتوالی، په داسې حال کې چې یوازې ۱۱ مرکزونه ورزیات شوي، پوښتنې راپورته کوي. په دغو مرکزونو کې د ماشومانو د ساتنې له څرنګوالي نیولې، د هغوی تر روغتیايي وضعیت، زده‌کړو او د دوسیو تر څېړنې پورې ګڼې پوښتنې شته.

پخوانی مدافع وکیل سید مسعود حسيني افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د جمهوریت پر مهال ماشومان یوازې هغه وخت نیول کېدل چې په ښکاره یې جنایي جرم کړی وای او د قانون تګلاره پر ټولنیزې اصلاح او کورنیو ته د ماشومانو پر سپارلو ولاړه وه.

هغه زیاتوي چې د پخوانیو قوانینو په لغوه کېدو او د طالبانو د تفسیرونو په پلي کېدو سره، بېوزلي، سوالګري او د ماشومانو کار هم ښایي جرم وګڼل شي او د طالبانو محکمې له ماشومانو سره د لویانو په څېر او د سزا ورکولو پر بنسټ چلند کوي.

په پنځو ولایتونو کې د ماشومانو د دوسیو تمرکز او د نجونو ۳۵۰۰ برابره زیاتوالی

د ۱۴۰۴ کال په کلني کتاب کې د ولایتونو د شمېرو څېړنه ښيي چې د اصلاح او روزنې په مرکزونو کې د ثبت شویو ماشومانو نږدې ۷۳سلنه په پنځو ولایتونو، هرات، کابل، ننګرهار، پکتیا او دایکنډي کې متمرکز دي.

هرات په خپلو ۹ مرکزونو کې د ۳۴ زره او ۸۹۶ ماشومانو په ثبتولو سره تر ټولو لوړه شمېره لري. ورپسې کابل د ۲۹ زره او ۵۷۰، ننګرهار د ۲۵ زره او ۹۷، پکتیا د ۱۱ زره او ۱۱ او دایکنډي د ۹ زره او ۳۳۰ ماشومانو په لرلو سره راځي.

په دغو پنځو ولایتونو کې د ماشومانو ټول شمېر ۱۰۹ زره او ۹۰۴ دی؛ یعنې د ټولو ۱۵۰ زره او ۲۵۲ ماشومانو شاوخوا ۷۳.۱ سلنه جوړوي.

100%

د دغو شمېرو یوه د پام وړ برخه په دغو مرکزونو کې د ثبت شویو نجونو د شمېر څرګند زیاتوالی دی. په داسې حال کې چې په ۱۳۹۹کال کې په ټول افغانستان کې یوازې ۱۸ نجونې د توقیف په مرکزونو کې ثبت شوې وې، دا شمېره په ۱۴۰۴ کال کې ۶۲ زره او ۴۷۱ تنو ته رسېدلې ده؛ یعنې نږدې ۳۵۰۰ برابره زیاتوالی.

په هرات، کابل او دایکنډي ولایتونو کې هم د ثبت شویو نجونو شمېر تر هلکانو ډېر دی.

د طالبانو د دوو ادارو ترمنځ د مسوولیت موضوع

په تېرو څلورو کلونو کې د ماشومانو د ساتنې مرکزونه د طالبانو د زندانونو ادارې تر څارنې لاندې وو؛ خو ملا هبت‌الله د لړم میاشتې په ۲۷مه په یوه فرمان کې امر وکړ چې دغه مرکزونه دې په ۳۰ ورځو کې د عدلیې وزارت ته وسپارل شي. دې بدلون د ماشومانو د ساتنې په اړه د مسوولیت موضوع لا مبهمه کړې او له دغو دوو ادارو څخه هېڅ یوې نه دي غوښتي چې د ماشومانو د وضعیت په اړه روښانه ځواب ورکړي.

افغانستان انټرنشنل د طالبانو د ساتنې په مرکزونو کې د ماشومانو د وضعیت او د هغوی د شمېر د زیاتوالي د لاملونو د څېړلو لپاره د عدلیې وزارت او د زندانونو له ادارې سره اړیکه ونیوله، خو خپلو پوښتنو ته یې روښانه ځواب ترلاسه نه کړ.

د طالبانو د زندانونو ادارې ویاند محمد نسیم لالهاند افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د دغه فرمان له صادرېدو وروسته د دغو ماشومانو مسوولیت نور د زندانونو ادارې پورې اړه نه لري او د عدلیې وزارت باید په دې اړه ځواب ووايي.

بل لور ته، د طالبانو د عدلیې وزارت ویاند برکت رسولي هم د افغانستان انټرنشنل پوښتنو ته ځواب ورنه کړ او یوازې یې وویل چې د مرکزونو د سپارلو د بهیر تر بشپړېدو پورې باید انتظار وشي. په دې توګه، په داسې حال کې چې دواړه ادارې مسوولیت یو بل ته راجع کوي، د ماشومانو وضعیت او برخلیک لا هم نامعلوم دی.

د ښځو د حقونو فعاله او پخوانۍ ټولنیزه کارکوونکې ثریا بهرامي د دغو مرکزونو، په ځانګړې توګه د نجونو د شمېر د زیاتوالي په اړه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په هغو مرکزونو کې د لسګونو زرو ماشومانو او نجونو ثبتېدل چې د جزایي جرمونو په تور د نیول شویو کسانو د ساتنې لپاره جوړ شوي، له ماشومانو سره د سزا ورکوونکي چلند د پراخېدو یوه اندېښمنوونکې نښه ده.

هغه وایي، په داسې شرایطو کې چې نجونې له زده‌کړو او د ټولنې په ډېره برخه کې له ګډون څخه بې‌برخې شوې دي، له اجباري ودونو او کورني تاوتریخوالي څخه تېښته، له شرعي محرم پرته په ښار کې ګرځېدل او د حجاب د نه مراعتولو په تور نیول کېدل، هغوی د توقیف له خطر سره مخ کولای شي.

د بهرامي په وینا، کم‌عمره نجونې هم د شریعت د سرغړونې په تور نیول کېږي او هغو مرکزونو ته لېږدول کېږي چې نه د ماشومانو د ساتنې او روزنې اړین معیارونه لري او نه یې پر فعالیتونو خپلواکه او بې‌طرفه څارنه کېږي.

د طالبانو په شمېرو کې تناقض؛ ګرځنده سرکس د ماشومانو د توقیف‌خونو د شمېرو سرچینه شوې

د طالبانو په رسمي اسنادو کې یو مهم تناقض د احصایوي جدولونو د سرچینو په برخه کې لیدل کېږي. په داسې حال کې چې د ۱۳۹۹ کال د شمېرو سرچینه «د عدلیې وزارت» او د طالبانو د واکمنۍ په لومړیو کلونو کې «د زندانونو چارو د تنظیم اداره» ښودل شوې، د طالبانو د احصایې ادارې د ۱۴۰۲ او ۱۴۰۳ کلونو په کلنیو کتابونو کې د ماشومانو د اصلاح او روزنې د مرکزونو د شمېرو د سرچینې په توګه د «افغانستان د ماشومانو کوچنی ګرځنده سرکس مؤسسه» نوم لیکل شوی دی.

د ګرځنده سرکس مؤسسه یوه خپلواکه کلتوري او ملاتړې اداره ده چې د جګړې له رواني زیانونو څخه د ماشومانو د ساتنې لپاره، کارګرو او د سړکونو ماشومانو ته ننداریز ښوونیز پروګرامونه او د لوبو فعالیتونه وړاندې کوي.

کارپوهان افغانستان انټرنشنل ته وایي، ښایي طالبانو د ماشومانو په اړه د معلوماتو د راټولولو لپاره له دې مؤسسې مرسته غوښتې وي؛ خو تر اوسه روښانه نه ده چې دغې ادارې د ماشومانو د اصلاح او روزنې د مرکزونو د شمېرو په برابرولو کې څه رول درلود. همدارنګه معلومه نه ده چې د طالبانو د احصایې ادارې په کلنیو کتابونو کې د «افغانستان د ماشومانو کوچنی ګرځنده سرکس مؤسسې» د نوم لیکل له دغې ادارې سره د همکارۍ پایله وه، که د شمېرو په پاڼه کې د سرچینې د ثبت تېروتنه وه.

په کابل کې د ماشومانو د ملاتړ د نړیوالو پروګرامونو پخواني کارکوونکي نجیب‌الله انصاري افغانستان انټرنشنل ته وویل: «د افغانستان د ماشومانو ګرځنده سرکس یوه کلتوري او ملاتړې اداره وه چې د جګړې له امله د رامنځته شویو زیانونو د کمولو لپاره یې کارګرو او د سړکونو ماشومانو ته ننداریز او رواني روزنې ورکولې. د زندانونو او اصلاحي مرکزونو په جدول کې د یوه تفریحي او ملاتړي پروګرام د شمېرو راوړل ښایي د طالبانو د احصایې ادارې اداري تېروتنه او تخنیکي کمزوري وښيي.»

افغانستان انټرنشنل د دې موضوع د روښانولو لپاره له ګرځنده سرکس مؤسسې سره اړیکه نیولې، خو د دې راپور تر خپرېدو پورې یې ځواب نه دی ترلاسه کړی.

د ماشومانو د نیولو او سزا ورکولو په اړه اندېښنه

د احصایوي سرچینو له ابهام پرته، د ملګرو ملتونو راپورونه ښيي چې له نیول شویو ماشومانو سره د طالبانو چلند د بشري حقونو جدي اندېښنې راپارولې دي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ په خپل ۲۵ مخیز راپور کې، چې د ۱۴۰۵ کال د وږي او تلې میاشتو غونډې ته یې وړاندې کوي، ویلي چې د ماشومانو لپاره د ځانګړي قضایي نظام له له منځه وړلو وروسته، په جرم تورن ماشومانو د قانوني ملاتړ یوه برخه له لاسه ورکړې ده.

په راپور کې ویل شوي چې په توقیف‌خونو کې له لویانو څخه د ماشومانو بېلول په منظم ډول نه مراعتېږي. همدارنګه داسې پېښې ثبت شوې دي چې ماشومان د لویانو مجرمینو ترڅنګ ساتل شوي او له ځورونې او ناوړه چلند سره مخ شوي دي.

د رواداري په نوم د بشري حقونو ادارې هم د طالبانو د زندانونو د وضعیت په اړه په خپل څېړنیز راپور کې، چې د ۱۴۰۲ کال په غويي میاشت کې خپور شوی، ویلي چې طالبانو په نیمروز ولایت کې د ماشومانو د اصلاح او روزنې مرکز تړلی او لږ تر لږه ۳۱ نیول شوي ماشومان یې د دغه ولایت عمومي زندان ته لېږدولي دي. دغه ماشومان له لویانو زندانیانو سره، پرته له دې چې د عمر له مخې سره بېل شي، ساتل کېدل.

همدارنګه د طالبانو د محکمو د جزایي اصول‌نامې تصویب د ماشومانو د بدني سزا او په دورو وهلو د مجازاتو په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

فرید (مستعار نوم) د مزارشریف ښار اوسېدونکی دی چې د طالبانو د واکمنۍ په لومړۍ دوره کې یې یوه موده د بابه قنبر په ګذر کې د بلخ په دارالتأدیب کې تېره کړې ده.

هغه افغانستان انټرنشنل ته وایي چې د دغو مرکزونو فضا د بیا روزنې له مرکزونو سره هېڅ ورته‌والی نه لري او ماشومان په ګڼو بسترو لرونکو او نامناسبو شرایطو کې ساتل کېږي.

فرید زیاتوي: «په دغو مرکزونو کې د مناسبو ښوونیزو او د سواد زده‌کړې د پروګرامونو پر ځای، د طالبانو ملایان ساعتونه ساعتونه سخت‌دریځي عقیدوي زده‌کړې ورکوي، ماشومان د هغوی د چلند په اړه تر پوښتنو ګروېږنو لاندې نیسي او بدني سزا ورکوي. د دوی موخه دا هم ده چې د ماشوم شخصیت مات کړي. موږ وینو چې طالبان له پخوا تر ننه په خپل چلند کې هېڅ بدلون نه دی راوستی او د دغو مرکزونو وضعیت به خامخا د پخوا په څېر وي.»

فرید د طالبانو د لومړۍ دورې له پای ته رسېدو وروسته عادي ژوند ته راستون شو، ښوونځی او پوهنتون یې ولوستل او په دولتي ادارو کې یې کار وکړ. خو د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته یې اداري دنده له لاسه ورکړه او اوس د درنو موټرو چلوونکی دی.

هغه وایي چې طالبانو یې ژوند دوه ځله تباه کړی دی؛ لومړی ځل په ماشومتوب کې د هغه په نیولو او دویم ځل د دې ډلې تر بیا واکمنېدو وروسته د دندې او اداري ژوند په له لاسه ورکولو سره.

د روزنیز ارواپوهنې متخصص نجیب‌الله رفیعي د دغو شرایطو د پایلو په اړه افغانستان انټرنشنل ته وایي چې له ماشومانو څخه د کورنۍ د چاپېریال او مناسبو زده‌کړو محرومول د هغوی د شخصیت پر وده جدي منفي اغېزې کوي.

هغه زیاتوي: «کله چې یو تنکی ځوان، چې ښایي یوازې د سوالګرۍ یا لوږې له امله له سړک څخه نیول شوی وي، له مجرمینو سره یو ځای وساتل شي یا له رواني فشارونو سره مخ شي، پایله یې داسې زیانمن، غوسه‌ناک نسل کېدای شي چې د ټولنیز ژوند له ارزښتونو لرې وي».

راپورونه او متضادې شمېرې ښيي چې د طالبانو په حکومت کې د ماشومانو د وضعیت د څېړنې او رسېدنې نظام له جدي ستونزو سره مخ دی. د ساتنې په مرکزونو کې د ثبت شویو ماشومانو شمېر په څرګند ډول زیات شوی او د ماشومانو د ځانګړو محکمو د نشتوالي او د عمر له مخې د نه بېلولو له امله، ماشومان له نورو نیول شویو کسانو سره یو ځای ساتل کېږي.

د ماشومانو د حقونو کارپوهان افغانستان انټرنشنل ته وایي چې په داسې شرایطو کې، د زندانونو چارو د تنظیم ادارې او عدلیې وزارت ترمنځ د مرکزونو د مسوولیت ناڅاپي بدلون او د دغو دوو ادارو له خوا ځواب نه ورکول وضعیت لا پېچلی کړی دی.

هغوی زیاتوي چې لسګونه زره ماشومان په داسې شرایطو کې ساتل کېږي چې د هغوی د وضعیت او برخلیک په اړه روښانه معلومات نشته او د ساتنې پر مرکزونو یې کافي قانوني څارنه نه ترسره کېږي.

ریچارډ بېنېټ: د طالبانو محدودیتونو د افغان ځوانانو د راتلونکي هیلې له منځه وړې دي

۱۲ لړم ۱۴۰۵ - ۳ نومبر ۲۰۲۶، ۰۸:۳۲ GMT+۰
100%

د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ویلي، د طالبانو محدودیتونو د افغان ځوانانو هغه هیلې سختې محدودې کړې یا یې له منځه وړې دي، چې لوړې زده‌کړې وکړي، دندې ومومي، مالي خپلواکي ترلاسه کړي، کورنۍ جوړې کړي او ټولنې ته خدمت وکړي.

بېنېټ د دوشنبې په ورځ، د لړم په ۱۱مه، د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د درېیمې کمېټې په څنډه کې د «افغان ځوانان په دوه‌لارې کې؛ حقونه، هیلې، ننګونې او فرصتونه» تر سرلیک لاندې غونډې ته په وینا کې ټینګار کړی، چې د ځوانانو له زده‌کړو، کار، مشرتابه او پرېکړو کولو بهیرونو کې له ګډون پرته، افغانستان تلپاتې سولې او ثبات ته نه شي رسېدای.

دغه غونډه په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازولۍ د رایول والنبرګ د بشري حقونو او بشردوستانه حقونو له انسټیټیوټ سره په همکارۍ او د ایرلنډ او ډنمارک د دایمي استازولیو په ملاتړ جوړه شوې وه.

ریچارد بېنېټ د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق د شمېرو په حواله ویلي، د افغانستان شاوخوا ۳۴ سلنه نفوس، چې نږدې د ټول نفوس درېیمه برخه جوړوي، د ۱۰ او ۲۴ کلونو ترمنځ عمر لري او د هېواد دوه پر درېیمه برخه وګړي ۲۵ کلن یا تر دې کم‌عمره دي.

هغه ویلي، افغان ځوانان غواړي لوړې زده‌کړې وکړي، د مناسبو دندو خاوندان شي، مالي خپلواکي ترلاسه کړي، کورنۍ جوړې کړي، په ټولنیز ژوند کې ونډه واخلي او خپلو ټولنو ته خدمت وکړي؛ خو په افغانستان کې د دغو فرصتونو ډېره برخه سخته محدوده شوې یا په بشپړه توګه له منځه تللې ده.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ټینګار کړی، چې ځوانان بېلابېلې تجربې، لومړیتوبونه او هیلې لري او باید د دوی اړتیاوې په جلا او ځانګړي ډول په پام کې ونیول شي.

بېنېټ خبرداری ورکړی، چې د طالبانو له لوري د بشري حقونو سیستماتیکې سرغړونې یوازې پر اوسني نسل اغېز نه کوي، بلکې د افغانستان د راتلونکو نسلونو پر برخلیک هم اغېز پرېباسي.

د هغه په وینا، افغان ځوانان له یو لړ تړلو ستونزو سره مخ دي، چې تبعیض، له زده‌کړو او کار څخه محرومیت، بېوزلي، معلوماتو او د بیان ازادۍ ته محدود لاسرسی او په پرېکړو کولو کې له ګډون څخه د ځوانانو ګوښه کول په کې شامل دي.

بېنېټ زیاته کړې، چې د طالبانو د محدودیتونو اغېزې پر ټولو ځوانانو یو ډول نه دي، بلکې د جنسیت، قومیت، مذهب، د اوسېدو ځای، اقتصادي وضعیت، معلولیت او د زده‌کړو د مخینې له مخې توپیر لري.

هغه د ځوانو ښځو او نجونو وضعیت په ځانګړې توګه د اندېښنې وړ بللی او ویلي یې دي، چې هغوی له سخت او بنسټیز تبعیض سره مخ دي، چې د جنسیت پر بنسټ ځورونه او ځپنه بلل کېدای شي.

بېنېټ د علمي ازادۍ او انتقادي فکر پر وړاندې د محدودیتونو زیاتېدل او پر ایډیالوژیکو زده‌کړو ټینګار د افغانستان د راتلونکي لپاره د اندېښنې وړ بللي دي. د هغه په وینا، ځوانان د مشرتابه د وړتیاوو د پیاوړتیا او د پرېکړو کولو په بهیرونو کې د ګډون لپاره هم لږ فرصتونه لري.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د افغان ځوانانو لپاره پر عملي فرصتونو پانګونه وکړي. هغه د زده‌کړو بورسونه، د انلاین زده‌کړو باکیفیته پروګرامونه، تخنیکي او مسلکي روزنه، ډیجیټلي مهارتونه، سوداګري او د نړیوالو کاري فرصتونو برابرول د ملاتړ له مهمو برخو بللي دي.