ایا ولسمشر به د خپلې دویمې دورې په پاتې دوو کلونو کې د کانګرس د دواړو مجلسونو ملاتړ له ځان سره وساتي، که به له داسې مقننه قوې سره مخ شي چې د هغه د ادارې د څارنې، د پالیسۍ د محدودولو او د سیاسي حساب غوښتنې لپاره به له خپل اساسي واک څخه کار اخلي؟
دلته په واشنګټن کې د ټاکنو د ورځې په سهار د امریکا سیاسي فضا د جمهوري غوښتونکو لپاره له ننګونو ډکه ښکاري. د ژوند د لګښتونو په اړه د خلکو اندېښنې، د تېلو د بیو لوړېدل، د سوداګریزو تعرفو اغېزې، له ایران سره د جګړې په اړه اختلافونه او د ولسمشر د محبوبیت ټیټه کچه هغه موضوعات دي چې د ټاکنیز بحث په مرکز کې ځای لري. ډېموکراټان هڅه کوي دا ناخوښي په رایو بدله کړي او د کانګرس لږ تر لږه یو مجلس بېرته خپل کنټرول ته راولي.
دا مهال د استازو مجلس د ډېموکراټانو د ګټلو په لور متمایل ښکاري، خو د سنا کنټرول لا هم له جدي سیالۍ سره مخ دی. د ټاکنو پایلې به یوازې د څوکیو شمېر نه بدلوي؛ بلکې دا به هم وښيي چې د ټرمپ د ولسمشرۍ په دویمه دوره کې د واشنګټن د سیاسي واک توازن په کوم لوري روان دی.
د واک د بدلون لپاره څو څوکۍ کافي دي؟
د امریکا کانګرس دوه مجلسونه لري او د دواړو د کنټرول لپاره بېلابېل انتخاباتي حسابونه اړین دي.
په استازو مجلس کې د اکثریت لپاره ۲۱۸ څوکۍ اړینې دي. د ټاکنو په درشل کې جمهوري غوښتونکي د خپل ګوند او ورسره د رایې ورکوونکو غړو په حساب ۲۱۹ څوکۍ لري، په داسې حال کې چې دوه څوکۍ تشې دي. ډېموکراټان باید لږ تر لږه درې خالصې څوکۍ له جمهوري غوښتونکو وګټي؛ خو د تشو څوکیو او د غړو د وروستي شمېر له امله د اکثریت دقیق حد د څوکیو د ډکېدو له وضعیت سره تړاو لري.
د سنا وضعیت د ډېموکراټانو لپاره ستونزمن دی. جمهوري غوښتونکي ۵۳ څوکۍ لري او ډېموکراټان له دوو خپلواکو سناتورانو سره د ۴۷ کسیزې ډلې په توګه فعالیت کوي. د سنا د کنټرول لپاره ډېموکراټان باید څلور نورې څوکۍ وګټي او شمېر ۵۱ ته ورسوي. د دې هدف ترلاسه کول ځکه ستونزمن دي چې هغوی باید په هغو ایالتونو کې هم بریا ترلاسه کړي چې په ۲۰۲۴ کال کې یې ټرمپ ته پراخې رایې ورکړې وې.
د همدې توپیر له امله د استازو مجلس د ډېموکراټانو لپاره د واک د بېرته ترلاسه کولو تر ټولو نږدې فرصت ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې د سنا پایله د څو حساسو ایالتونو په رایو پورې تړلې ده.
د استازو مجلس؛ د ډېموکراټانو د بېرته راستنېدو تر ټولو روښانه لاره
د ټاکنو له ورځې مخکې د سیاسي شنونکو اټکلونه د استازو مجلس د جمهوري غوښتونکو لپاره له خطر سره مخ ښيي. ډېموکراټان د مجلس د کنټرول د ترلاسه کولو قوي فرصت لري او ښايي له ۱۵ تر ۲۵ پورې څوکۍ وګټي. د دې ادارې په ارزونه کې د ۱۳ څوکیو ډېموکراټیک اکثریت د تر ټولو محتملو پایلو له ډلې ګڼل شوی، خو که د هغوی بریا د اټکل د لوړې کچې پر لور ولاړه شي، په مجلس کې به د دوی اکثریت لا پراخ شي.
د ملي انتخاباتي فضا شمېرې هم د دې اټکل ملاتړ کوي. د نومبر د لومړۍ نېټې د On Point Politics د ټولپوښتنو په منځنۍ کچه کې ډېموکراټان د کانګرس د عمومي رایې په پوښتنه کې ۵۳.۵ سلنه او جمهوري غوښتونکي ۴۱.۴ سلنه ملاتړ لري؛ یعنې د ډېموکراټانو مخکښوالی ۱۲.۱ سلنه دی. دا شمېرې د ټول هېواد د رایه ورکوونکو عمومي تمایل ښيي، نه دا چې په هره ټاکنیزه حوزه کې به هم ورته پایله رامنځته کېږي.
د NPR، PBS او Marist د اکتوبر د ۱۹مې او ۲۰مې ټولپوښتنه هم ښيي چې ډېموکراټان د کانګرس د عمومي رایې په پوښتنه کې د جمهوري غوښتونکو په وړاندې اته سلنه مخکښوالی لري. د سروې له مخې، ۵۲ سلنه احتمالي رایه ورکوونکو ویلي چې د کانګرس لپاره به ډېموکراټ نوماند ته رایه ورکړي، په داسې حال کې چې ۴۴ سلنه جمهوري غوښتونکی نوماند غوره کوي.
خو ملي ټولپوښتنې د ټاکنو بشپړ انځور نه وړاندې کوي. د استازو مجلس د ۴۳۵ جلا حوزو له لارې ټاکل کېږي؛ په هره حوزه کې د نوماند شهرت، د سیاسي ګوند پخوانۍ رایې، د محلي اقتصاد وضعیت او د رایه ورکوونکو ګډون د پایلې په ټاکلو کې رول لري. له همدې امله، د ډېموکراټانو ملي مخکښوالی د څوکیو د ګټلو تضمین نه دی، که څه هم د هغوی لپاره یې انتخاباتي چاپېریال مناسب کړی دی.
سنا؛ د ټرمپ د واک د محدودولو لپاره تر ټولو ستونزمن خنډ
که د استازو مجلس د ډېموکراټانو لپاره د بېرته راستنېدو فرصت وي، سنا د هغوی د انتخاباتي ستراتیژۍ تر ټولو ستونزمنه برخه ده.
د سنا د کنټرول لپاره ډېموکراټان باید په هغو ایالتونو کې بریالي شي چې د جمهوري غوښتونکو د رایو دودیزې سیمې ګڼل کېږي. د مېن، شمالي کارولینا، اوهایو، الاسکا او کېنزاس سیالۍ د دې محاسبې لپاره ځانګړی اهمیت لري. په دغو ایالتونو کې د جمهوري غوښتونکو څوکیو ګټل د ډېموکراټانو لپاره د اکثریت لاره پرانیستلای شي، خو په یوه یا دوو حساسو سیالیو کې ماتې هم د هغوی د پلان د ناکامېدو سبب کېدای شي.
د سنا کنټرول د اوو مهمو سیالیو په پایلو پورې تړلی دی او ډېموکراټان د څو څوکیو د بدلولو لپاره بېلابېل انتخاباتي مسیرونه لري. د کوک پولیټیکل ریپورټ په ارزونه کې هغوی د سنا د ګټلو لپاره لږ مخکښ بلل شوي، خو د سیالۍ پایله لا هم نامعلومه ده.
د سنا په سیالیو کې د ټرمپ د ۲۰۲۴ کال انتخاباتي نقشې اهمیت هم له پامه نه شي غورځېدای. که ډېموکراټان په هغو ایالتونو کې بریالي شي چې ټرمپ پکې دوه رقمي اکثریت ترلاسه کړی و، دا به یوازې د سناتورانو د څوکیو بدلون نه وي؛ بلکې د جمهوري غوښتونکو د سیاسي اډې په اړه به هم یوه مهمه نښه وي.
که ډېموکراټان د استازو مجلس وګټي، د ټرمپ لپاره به څه بدل شي؟
د استازو مجلس د ډېموکراټانو لاس ته لوېدل به د ټرمپ د ادارې لپاره تر ټولو لومړی د څارنې او تحقیقاتو نوی پړاو پرانیزي.
د مجلس د کمېټو مشري د اکثریت ګوند په لاس کې وي. د ګوند د بدلون په صورت کې ډېموکراټان کولای شي د ټرمپ د ادارې د بېلابېلو وزارتونو، فدرالي ادارو او د ولسمشر د اجراییوي پرېکړو په اړه تحقیقات پیل کړي. د عدلیې وزارت، د کورني امنیت وزارت، د کډوالۍ او ګمرکونو اداره، د بهرنیو چارو وزارت او د فدرالي لګښتونو څرنګوالی ښايي د دغو تحقیقاتو له مهمو موضوعاتو څخه وي.
د کډوالۍ په اړه د ټرمپ د سختو سیاستونو، د پناه غوښتونکو د وضعیت، د اخراج د عملیاتو او د فدرالي ادارو د صلاحیتونو د کارولو په اړه د کانګرس پوښتنې ښايي زیاتې شي. د ادارې چارواکي به د استماعیه غونډو لپاره وربلل کېږي او د خپلو پرېکړو د وضاحت غوښتنه به ترې کېږي.
خو د کانګرس تحقیقات په خپله د ولسمشر د پرېکړو د لغوه کولو معنا نه لري. سپینه ماڼۍ کولای شي د ځینو اسنادو د سپارلو پر وړاندې د اجراییوي امتیاز او نورو قانوني دلایلو له مخې مقاومت وکړي. په داسې حالت کې د کانګرس او اجراییه قوې ترمنځ شخړه ښايي محاکمو ته هم وغځېږي.
د دې تحقیقاتو سیاسي اغېز هم مهم دی. د عامه غونډو، اسنادو او د چارواکو د څرګندونو له لارې به ډېموکراټان وکولای شي د ټرمپ د ادارې د کړنو په اړه خپل انتقادونه د ملي بحث په مرکز کې وساتي.
بودیجه؛ د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ د احتمالي ټکر ډګر
د ټرمپ د ادارې لپاره بله جدي ننګونه د فدرالي بودیجې تصویب دی. د امریکا حکومت د کانګرس له اجازې پرته د فدرالي لګښتونو د دوام لپاره بشپړ واک نه لري. که ډېموکراټان د استازو مجلس کنټرول کړي، د بودیجې په اړه به د ټرمپ له ادارې سره د خبرو اترو په مېز کې د هغوی دریځ پیاوړی شي.
د روغتیايي خدمتونو، ټولنیزو پروګرامونو، تعلیمي لګښتونو، د دفاعي بودیجې او د کډوالۍ د پلي کوونکو ادارو د تمویل په اړه اختلافونه د دواړو ګوندونو ترمنځ د شخړې سرچینه کېدای شي.
د بودیجې د تصویب پر مهال د دواړو خواوو نه جوړجاړی د فدرالي حکومت د تمویل د ځنډېدو او د حکومت د ځینو برخو د تړل کېدو خطر رامنځته کولای شي. دا ډول وضعیت یوازې د واشنګټن اداري ستونزه نه ده؛ د فدرالي کارکوونکو معاشونه، د حکومتي خدمتونو وړاندې کول او د خلکو پر ورځني ژوند هم اغېز کولای شي.
د کانګرس د واک بدلون به په دې برخه کې د ټرمپ د ادارې لپاره دا معنا ولري چې د بودیجې د تصویب لپاره به نور یوازې د خپل ګوند پر ملاتړ تکیه نه شي کولای.
د استیضاح سیاسي سیوری
د ډېموکراټانو له خوا د استازو مجلس نیول به د ټرمپ د استیضاح بحثونه هم بېرته د امریکا د سیاست په مرکز کې راولي. د امریکا اساسي قانون استازو مجلس ته د ولسمشر د استیضاح د تورونو د تصویب صلاحیت ورکوي.
خو د استیضاح د پیل او د ولسمشر د لرې کېدو ترمنځ لوی توپیر شته. که استازو مجلس د ولسمشر پر وړاندې د استیضاح تورونه تصویب کړي، د قضیې د محاکمې بهیر سنا ته ځي. د ولسمشر د محکومولو او له دندې څخه د لرې کولو لپاره د حاضر سناتورانو دوه پر درېیمه رایه اړینه ده.
له همدې امله، حتی که ډېموکراټان د سنا اکثریت هم ترلاسه کړي، د ۵۱ څوکیو لرل د ولسمشر د محکومولو لپاره کافي نه دي. د استیضاح بحث به د ټرمپ لپاره سیاسي فشار زیات کړي، خو د ولسمشر د لرې کېدو لپاره به د دواړو ګوندونو پراخ ملاتړ ته اړتیا وي.
د سنا کنټرول؛ د ټرمپ د نوماندانو او قاضیانو برخلیک
د سنا د کنټرول بدلون د سپینې ماڼۍ لپاره د استازو مجلس تر بدلون هم په ځینو برخو کې ژورې پایلې لرلای شي.
د ولسمشر د کابینې د لوړپوړو غړو، سفیرانو او فدرالي قاضیانو د نوماندانو تأیید د سنا په واک کې دی. که ډېموکراټان سنا وګټي، د ټرمپ د قضايي او اداري نوماندانو د تأیید بهیر به د هغوی له سیاسي او حقوقي ارزونې سره مخ شي.
دا به د ټرمپ د ادارې لپاره په ځانګړي ډول هغه مهال مهم وي چې د فدرالي محکمو یا سترې محکمې څوکۍ تشې شي. د سنا اکثریت کولای شي د نوماندانو د اورېدنو مهالوېش او د تأیید بهیر کنټرول کړي.
خو د قوانینو د تصویب په برخه کې د سنا اکثریت هم نامحدود واک نه لري. د ډېرو عادي قوانینو د فلیبسټر د ماتولو لپاره ۶۰ رایې اړینې دي. ولسمشر هم د کانګرس پر تصویب شویو قوانینو د ویټو حق لري. له همدې امله، د دواړو مجلسونو نیول به د ډېموکراټانو سیاسي ځواک زیات کړي، خو د ټرمپ د ټولو اجراییوي پرېکړو د لغوه کولو معنا به ونه لري.
بهرنی سیاست؛ د ایران، اوکراین او تعرفو په اړه د کانګرس څارنه
د ټرمپ د بهرني سیاست ځینې برخې هم ښايي د کانګرس د نوي اکثریت د بحثونو موضوع شي. له ایران سره د جګړې لګښتونه او قانوني بنسټونه، د اوکراین لپاره د امریکا ملاتړ، د متحدینو سره اړیکې او د سوداګرۍ تعرفې هغه مسایل دي چې د دواړو ګوندونو ترمنځ اختلافونه یې ژور کړي دي.
د کانګرس ډېموکراټ غړي کولای شي د پوځي عملیاتو د لګښتونو، د بهرنیو ژمنو او د ولسمشر د جګړې اړوند واکونو په اړه د ادارې د چارواکو څخه وضاحت وغواړي.
د بهرني سیاست په برخه کې ولسمشر د اساسي قانون له مخې پراخ واکونه لري. د کانګرس اکثریت په یوازې ځان نه شي کولای د سپینې ماڼۍ ټولې نړیوالې پرېکړې سمدستي بدلې کړي. خو د بودیجې، قوانینو او عامه څارنې له لارې د ولسمشر د انتخابونو د محدودولو لپاره مهم وسایل لري.
د ټاکنو تر شا د ۲۰۲۸ کال سیاسي سیالي
د ۲۰۲۶ کال منځمهاله ټاکنې یوازې د ټرمپ د پاتې ولسمشرۍ د دوو کلونو لپاره مهمې نه دي؛ د ۲۰۲۸ کال د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره هم د دواړو ګوندونو د سیاسي ځواک اندازه ټاکي.
که ډېموکراټان د استازو مجلس یا دواړه مجلسونه وګټي، د ټرمپ د ادارې د پالیسیو پر وړاندې به د خپل بدیل پروګرام د وړاندې کولو لپاره پراخ فرصت ترلاسه کړي. د ژوند لګښتونه، روغتیايي خدمتونه، کډوالي، مالیات او بهرنی سیاست به د راتلونکو دوو کلونو د سیاسي بحثونو مهم محورونه وي.
په حقیقت کې د نومبر درېیمې ټاکنې د ټرمپ د ولسمشرۍ د دویمې دورې لپاره د واک د توازن یوه مهمه ازموینه ده. د استازو مجلس د ډېموکراټانو له خوا نیول، کېدای شي د تحقیقاتو، د بودیجې د اختلافونو او د ادارې د حساب غوښتنې نوی پړاو پیل کړي. د سنا له لاسه ورکول به بیا د ټرمپ د قضايي او اداري نوماندانو د تأیید بهیر هم له خنډونو سره مخ کړي.
د ټاکنو اصلي پایله به په دې کې نه وي چې کوم ګوند څو څوکۍ وګټلې؛ بلکې په دې کې به وي چې د امریکا سیاسي نظام به د ټرمپ د پاتې ولسمشرۍ په دوو کلونو کې د واک د وېش، څارنې او حساب ورکونې په برخه کې څومره بدل شي.
که ډېموکراټان د کانګرس لږ تر لږه یو مجلس وګټي، د ټرمپ د ادارې لپاره به د حکومت کولو شرایط بدل شي او که دواړه مجلسونه وګټي، واشنګټن به د ټرمپ د دویمې دورې په پاتې برخه کې د یوې داسې سیاسي مقابلې شاهد وي چې د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ به د واک پر حدودو، د حکومت پر لګښتونو او د ولسمشر پر اجراییوي صلاحیتونو راڅرخي.
