د پاکستانۍ خپرونې «فرایډی ټایمز» د نومبر پر ۱۳مه په یوه راپور کې لیکلي، چې د افغان کډوالو د ایستلو په لړ کې د اسنادو پرلهپسې پلټنې، د کورونو چاپې او ډلهییزې شړنې د لاهور په بېلابېلو سیمو کې د افغانانو ورځنی ژوند له جدي ستونزو سره مخ کړی دی.
د راپور له مخې، محمد یوسف، چې په لاهور کې زېږېدلی افغان دی، د ۲۰۲۶ کال د اپرېل پر ۲۷مه د راوي سیند ته څېرمه د ساجیان پله په سیمه کې د خیبر رستورانت مخې ته د پولیسو له خوا ونیول شو. د هغه ورور سیفالله سلیمانخېل وايي، یوسف د وینې د لوړ فشار له امله هغه ورځ کار ته نه و تللی او سیمې ته د یوه ملګري لیدو لپاره ورغلی و.
د سیفالله په وینا، د یوسف ویزه پای ته رسېدلې وه او پولیسو تر نیولو وروسته د کوټ لکپت زندان ته ولېږداوه.
هغه سیمې ته په اشارې چې پخوا پکې ګڼې افغانې کورنۍ اوسېدې، سیفالله وايي: «اوس په دې کوڅه کې یوه کورنۍ هم نه ده پاتې؛ ټولې کورنۍ تللې دي.»
د راپور له مخې، د سیفالله کورنۍ په ۲۰۲۵ کال کې د پاکستان له خوا افغانستان ته تر ستنېدو اړ شوې وه، خو هغه د خپلې کورنۍ له وتلو وروسته بېرته پاکستان ته ستون شوی، ځکه د کباړ او بیاکارونې په سوداګرۍ کې یې لا هم د پام وړ پیسې له خلکو غوښتې.
راپور لیکلي، د پاکستان حکومت په ۲۰۲۳ کال کې له هېواده د بېاسناده افغانانو د ایستلو پرېکړه اعلان کړه، خو شاوخوا شپږ میاشتې وروسته دغه بهیر د افغان تابعیت کارت لرونکي هم رانغاړل. د ۲۰۲۵ کال تر جون پورې د کډوالو د ثبت کارت (پياوار) لرونکي هم د ایستلو په لړۍ کې شامل شول.
د پنجاب حکومت د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د اپرېل له لومړۍ نېټې راهیسې د همدې کال تر اکتوبر پورې شاوخوا ۴۲ زره او ۹۱۳ افغان وګړي بېرته افغانستان ته ستانه شوي وو.
راپور زیاتوي، چې د پنجاب پولیسو د ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې ویلي وو، له لاهور او نورو ولسوالیو څخه یې د افغانانو په ګډون ۳۴ زره او ۵۷۶ بهرني وګړي، چې ناقانونه یې بللي، ایستلي او ۲۰۳ نور یې د ایستلو لپاره په لنډمهالو مرکزونو کې ساتلي وو.
راپور د پاکستان د اساسي قانون څلورمې مادې ته په اشارې لیکي، چې د دغه هېواد په خاوره کې هر انسان، پرته له دې چې تابعیت ولري که نه، د قانون له ملاتړ څخه د برخمنېدو حق لري. که څه هم پاکستان د ۱۹۵۱ کال د کډوالو کنوانسیون لاسلیککوونکی نه دی، خو د نړیوال عرفي قانون له مخې د «نهجبري ستنولو» اصل ته ژمن دی؛ دا اصل هغه کسان هغو سیمو ته له ستنولو منع کوي چې هلته یې ژوند یا ازادي له ګواښ سره مخ وي.
د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ هم د ۲۰۲۵ کال په اګست کې خبرداری ورکړی و، چې د ثبت کارتونو لرونکو افغان کډوالو په زور بېرته ستنول د نهجبري ستنولو له نړیوال اصل څخه سرغړونه ده.
سیفالله وايي، د ساجیان سیمې په شاوخوا کې افغانې کورنۍ له ۳۵ تر ۴۵ کلونو پورې اوسېدلې دي. د دغو کورنیو ګڼ غړي په همدې سیمه کې زېږېدلي او د کورنیو مشران یې هم هلته خاورو ته سپارل شوي دي.
د هغه په وینا، کورنۍ یې لومړی د خیبر پښتونخوا په کوهاټ کې د شینګان پنډغالي ته تللې وه او شاوخوا یو کال وروسته د کار موندلو لپاره لاهور ته کډه شوې وه.
د راپور له مخې، افغان کډوال به تر ایستلو مخکې په توکر، سبزي منډۍ، د داتا صاحب زیارت ته څېرمه او د اورګاډي په تمځای کې په جوړو شویو لنډمهالو مرکزونو کې ساتل کېدل. سیفالله وايي، ان هغه خپلوان چې د خپلو نیول شویو کورنیو د غړو د پوښتنې لپاره به له ماشومانو سره دغو مرکزونو ته ورتلل، هغوی هم نیول کېدل او افغانستان ته لېږل کېدل.
د افغان کورنیو د اقتصادي وضعیت په اړه راپور لیکي، چې د ساجیان سیمې ډېری اوسېدونکو د کاغذ، کارتن، بوتلونو او کباړ په راټولولو او پلورلو ژوند تېراوه. د کورنیو له وتلو سره یې نه یوازې کورونه، بلکې د کار وسایل، پوروړي، پېرودونکي، دوکانداران او له نورو سره پاتې مالي حسابونه هم شاته پرېښودل.
سیفالله ادعا کوي، چې په لاهور کې یې دوه میلیونه پاکستانۍ کلدارې له خلکو غوښتې دي او ځینې نور افغانان هم له یو میلیون څخه تر درېیو میلیونو کلدارو پورې د خپلو پیسو د ترلاسه کولو په تمه پاتې دي. د هغه په وینا، که افغان کارګر د خپلو پورونو د اخیستو لپاره بېرته پاکستان ته ورشي، ښايي د پولیسو له ورته چلند سره مخ شي او ان پوروړي یې د پیسو د ورکولو پر ځای پولیسو ته زنګ ووهي.
هغه همداراز وايي، ورور یې یوسف د ویزې په لرلو بېرته پاکستان ته تللی و، خو لږ وروسته ډيورنډ کرښه وتړل شوه. د کرښې د تړل کېدو له امله د تورخم له لارې تلونکو افغانانو ته په پاسپورټونو کې د تګ راتګ د ټاپې لګولو امکان نه و، او هغوی ته د هوايي سفر سپارښتنه کېده، چې ټکټونه یې له ۷۰ زرو تر ۷۷ زرو پاکستانۍ کلدارو پورې بیه لرله.
د سیفالله په وینا، د پولې تړل کېدو د پاسپورټونو د اعتبار د ساتلو بهیر هم له ستونزو سره مخ کړ او د همدې وضعیت له امله د یوسف د ویزې ستونزه پیدا شوه، چې وروسته د هغه د نیولو لامل وګرځېده.
سیفالله د پولیسو له خوا د افغانانو د سپکاوي او ځورونې په اړه وايي: «پولیس کله ناکله موږ ته سپکاوی کوي او وايي: تاسو ټول عمر د پاکستان په لګښت ژوند کړی دی.»
هغه زیاتوي، پولیس د سیمې اوسېدونکو ته د «افغانانو» خطاب کوي او په وینا یې، دا ډول چلند تر ډېره له پښتنو سره کېږي.
سیفالله وايي، هغه کسان چې افغان یا پښتنی هویت ولري، د ترهګرو په سترګه ورته کتل کېږي. نوموړي د هغو کورنیو د اوږدمهاله استوګنې یادونه کړې چې څو لسیزې یې په لاهور کې ژوند کړی، خو اوس د پولیسو له خوا نیول کېږي، پوښتنې ترې کېږي، سپکاوی ورته کېږي او اړ کېږي چې د خپل ژوند او هویت د ثابتولو لپاره اسناد وړاندې کړي.
