د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان د طالبانو دغه اقدام غندلی او له یادې ډلې یې غوښتي، چې د خبریالانو مسلکي خپلواکۍ ته درناوی وکړي، په رسنیو کې د ښځو د کار او حضور مخه ونه نیسي او د خبریالانو پر وړاندې له ګواښ، فشار او خپلسري چلند ډډه وکړي.
دغه سازمان ټینګار کړی، چې په رسنیو کې د ښځو حضور د ټولنې د واقعیتونو د بشپړ انځور وړاندې کولو لپاره اړین دی او ښځینه خبریالانې هم د نورو خبریالانو په څېر د کار، بیان ازادۍ او مسلکي فعالیت حق لري.
طالبانو د پراخو محدودیتونو په لګولو سره، چې په ځینو رسنیزو پروګرامونو کې د ښځو پر ګډون بندیز، له چارواکو سره په مرکو کې محدودیتونه، د حجاب جبري رعایت او له محرم پرته پر تګ راتګ بندیزونه پهکې شامل دي؛ د ښځینه خبریالانو مسلکي فعالیت له جدي ستونزو سره مخ کړی دی.
د بیان ازادۍ مرکز د تازه شمېرو له مخې، اوسمهال په افغانستان کې یوازې ۱۹۰ ښځینه خبریالانې فعالیت کوي. د طالبانو تر بیا واکمنۍ مخکې، د هېواد په رسنیو کې شاوخوا ۲زره ښځو کار کاوه. د دغه مرکز د موندنو له مخې، ۸۶ سلنه ښځینه خبریالانو خپلې دندې له لاسه ورکړې او یا هم په رسنیو کې له ازاد فعالیت څخه محرومې شوې دي.
ډېری کتونکي دا وینا د طالبانو د نظام په جوړښت کې د هغه یو له خورا اغېزناکو مستقیمو لاسوهنو بولي؛ هغه ګام چې د دې ډلې د قضايي سیاست لوری یې لا ډېر روښانه کړ.
اخترونه د وینا لپاره پلمه
دیني مناسبتونه هم د طالبانو د مشر تر ټولو مهم تریبونونه پاتې شوي دي. په دغو پنځو کلونو کې د کوچني اختر او لوی اختر پیغامونه او ویناوې د هغه تر ټولو اوږده او خورا سیاسي دریځونه ګڼل کېږي.
په دغو پیغامونو کې هغه په وار وار د طالبانو پر بریا، د «کفارو» پر ماتې، د نظام پر ساتنې، له امیر څخه پر اطاعت، داخلي یووالي او د اسلامي امارت د واکمنۍ پر دوام ټینګار کړی دی.
د ۲۰۲۳ کال د لوی اختر په پیغام کې یې هم د ښځو په وړاندې د طالبانو له تګلارو دفاع وکړه؛ هغه موضوع چې پراخ نړیوال غبرګونونه یې راوپارول.
سرچینې وايي، د طالبانو استخباراتو د شنبې په ورځ د مراسمو له پای ته رسېدو وروسته، له دغو دوو دیني عالمانو سره اړیکه ونیوله او له هغوی یې وغوښتل چې دې ادارې ته ورشي؛ خو هغوی دې غوښتنې ته ځواب ورنه کړ. له دې وروسته د طالبانو استخباراتي ځواکونه د صادقیې جامع جومات ته ولاړل او دغه دوه دیني عالمان یې ونیول.
د سرچینو په خبره، طالبانو تر دوو ورځو بند وروسته له دغو عالمانو څخه د ژمنې په اخیستو سره خوشې کړل. سرچینې زیاتوي چې طالبانو ورته ویلي، له دې وروسته په هېڅ ځای کې د حضرت فاطمې زهرا چې د اسلام د پیغمبر لور وه، د وفات د کلیزې په مناسبت د مراسمو جوړولو اجازه نه لري.
تر اوسه طالبانو د محمدجواد رجبزاده او محمد روحاني د نیولو، خوشې کېدو او له هغوی څخه د اخیستل شوې ژمنې په اړه څه نه دي ویلي. دا پېښه په داسې حال کې شوې چې راپورونه په افغانستان کې پر شیعهګانو او د نورو مذهبونو پر پیروانو د محدودیتونو د زیاتېدو خبر ورکوي.
د هغه په وینا، طالبانو په یو کال کې د ۱۳۷ تقنيني اسنادو د مسودو جوړولو او په رسمي جریده کې د ۲۴ سندونو د خپرولو خبر ورکړی، چې دا پخپله ښيي دوی هم د انسانانو جوړ کړي قواعد کاروي.
نوموړي د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر قانون ته په اشارې سره وویل، چې دا قانون په ۲۰۲۴ کال کې په څلورو فصلونو او ۳۵ مادو کې خپور شو، خو د دې قانون اداري جوړښت، د محتسبانو واکونه او مشخصې جزایي مادې مستقیما په قران کریم کې نه دي راغلي بلکې د انسانانو له خوا لیکل شوي دي.
هغه همدارنګه د طالبانو د محکمو جزا اصولنامې ته اشاره وکړه، چې خلک یې پر بېلابېلو ټولنیزو طبقو لکه علما، اشراف، منځنۍ او ټیټه طبقه وېشلي او له هغوی سره یې توپیري چلند روا ګڼلی دی، چې د ده په خبره مشروعیت یې باید د اسلامي عدالت له اصولو سره و ارزول شي.
حکمتیار روښانه کړه، چې قران کریم د اساسي ارزښتونو او احکامو منبع ده، خو د اساسي قانون په څېر د ادارو د جوړښت، د وزیرانو د مرستیالانو د شمېر او د اداري فرمانونو د پړاوونو ټول جزییات په مستقیم ډول پکې نه دي ذکر شوي.
هغه د بېلګې په توګه وویل که د ټرانسپورت اداره د ټکرونو د مخنیوي او د عامه مصلحت لپاره د موټرو سرعت وټاکي، دا د انسان لخوا جوړ شوی قانون دی او هېڅکله غیرشرعي نه ګڼل کېږي، نو ځکه طالبان نه شي کولای یوازې خپل جوړ شوي قواعد سم وبولي او د نورو پر تګلارو د غیرشرعي توب تور ولګوي.
د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي په کابل پوهنتون کې د خپل مشر د فرمانونو د ملاتړ غونډې پر مهال پر وضعي قوانینو نیوکه کړې او ویلي، چې دوی که اساسي قانون نه لري، خو شرعي قانون لري او دا تر ټولو باوري او نه بدلیدونکی قانون دی.
د طالبانو له بیا واک ته رسېدو سره، دوی د افغانستان د اساسي قانون د لغوه کولو اعلان کړی او ډېر نور قوانین یې هم څنډې ته ایښي دي.