• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

بېل ګېټس: د مصنوعي ځیرکتیا د بریا معیار باید د انسانانو د ژوند ښه کول وي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۲:۵۵ GMT+۰

د مایکروسافټ بنسټګر بېل ګېټس د «انسان» کلمه د کمبرېج قاموس له‌خوا د کال د غوره کلمې د غوراوي له امله ستایلی او وايي، د مصنوعي ځیرکتیا د بریا معیار باید د خلکو د ژوند ښه کول وي. هغه باور لري، چې اې‌ای د ناروغیو په درملنه او د زده‌کړو په ښه کولو کې مهم رول لوبولای شي.

بېل ګېټس د جمعې په ورځ (د لړم ۲۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، مصنوعي ځیرکتیا د دې وړتیا لري چې د ناروغیو درملنه وکړي، د زده‌کړو کیفیت ښه کړي او خلکو ته ډېر وخت ورکړي، څو هغو کارونو ته یې ځانګړی کړي چې په ژوند کې ورته تر ټولو ډېر ارزښت لري.

هغه زیاته کړې، اړینه ده چې په خپل ژوند کې د مصنوعي ځیرکتیا د ځای او کارونې په اړه پر سنجول شویو پرېکړو لاس پورې کړو، په ځانګړي ډول دا چې په کومو برخو کې غواړو انسانان د چارو په مرکز کې پاتې شي.

دا په داسي حال کې ده، چې د مصنوعي ځیرکتیا چټک پرمختګ په نړۍ کې د هغې د ګټو او احتمالي خطرونو په اړه بحثونه زیات کړي دي. که څه هم دغه ټکنالوژي د روغتیا، پوهنې، څېړنې او نورو برخو د پرمختګ لپاره پراخ امکانات لري، خو د هغې د بې‌کچې پراختیا، ناسمې کارونې او د انسانانو پر ژوند د احتمالي اغېزو په اړه اندېښنې هم شته.

د ټکنالوژۍ په برخه کې یو مهم بحث دا دی، چې د مصنوعي ځیرکتیا د فعالیتونو لپاره باید روښانه اصول او د څارنې میکانېزمونه جوړ شي، څو مهمې پرېکړې او د هغې د کارونې کنټرول د انسانانو په لاس کې پاتې شي. همدارنګه، ټینګار کېږي چې مصنوعي ځیرکتیا باید د انسانانو د ژوند د ښه کولو لپاره وکارول شي، نه دا چې د انسانانو ځای ونیسي یا د هغوی خپلواکي محدوده کړي.

ډېر لیدل شوي

 د کوټې د وچې مېوې سوداګر: افغانستان سره د لارو بندښت مو کاروبار له ناورین سره مخ کړی
۱

د کوټې د وچې مېوې سوداګر: افغانستان سره د لارو بندښت مو کاروبار له ناورین سره مخ کړی

۲

د ماشوم ژغورنې نړیوال سازمان: کډوالۍ افغان ماشومان خوارځواکه کړي او د زده‌کړو محروم کړي

۳

ډېپلوماټ مجله: متحدې جبهې د طالبانو د نفوذ پر اصلي مرکزونو کندهار او هلمند تمرکز کړی دی

۴

افغان ماشومان د تاوتریخوالي، بېوزلۍ او جبري ودونو له ګواښ سره مخ دي

۵

هبت الله اخوندزاده: د جوماتونو او مدرسو جوړولو لپاره تر دې ښه فرصت بیا نه راځي

•
•
•

نور خبرونه

لوېدیځو مشرانو د اوکراین په دوامدار پوځي ملاتړ او امنیتي تضمینونو ټینګار وکړ

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۱۷:۴۴ GMT+۰
100%

د جرمني لومړي وزیر فریدریش مرتس په برلین کې وویل، اروپا به تر هغې چې اړتیا وي د کییف مالي او پوځي ملاتړ ته دوام ورکړي. هممهاله د فرانسې ولسمشر امانویل ماکرون له اوکراین سره د سمدستي وسلو پر مرستو ټینګار وکړ.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ورځ د اوکراین په اړه د برلین غونډې له ګډونوالو سره ټلېفوني اړیکه نیولې او هغوی یې په چین کې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره د خپلو لیدنو له جزییاتو خبر کړي دي. د بلومبرګ خبري اژانس د راپور له مخې، دا اړیکه په داسې حال کې نیول شوې چې په کییف کې د روسیې د تازه توغندیزو بریدونو پر مهال یو توغندی د هالنډ سفارت ته نږدې لګېدلی، خو چا ته په کې مالي او ځاني زیان نه دی رسېدلی.
په برلین کې د «خوښو هېوادونو ایتلاف» تر غونډې وروسته، د جرمني لومړي وزیر فریدریش مرتس وویل چې هېواد به یې تر هغه وخته د اوکراین تر څنګ ولاړ وي څو چې اړتیا لیدل کېږي. مرتس زیاته کړه چې د خبرو اترو د بریالیتوب په صورت کې پر روسیې د لګول شویو بندیزونو مشروط لغوه کول ممکن دي، ځکه د ده په وینا، مسکو اوس پوه شوی چې خپلې اعظمي غوښتنې یې واقع‌بینانه نه دي. هغه په شنژن کې د امریکا، روسیې او چین د ولسمشرانو وروستۍ درې اړخیزه ناسته یوازې «د عکس اخیستلو فرصت» وبلله.
له بلې خوا د فرانسې ولسمشر امانویل ماکرون ټینګار کړی چې د اوکراین متحدان باید همدا اوس د کییف د اړتیاوو د پوره کولو لپاره خپلې ټولې هڅې ګړندۍ کړي او خپل پوځي ملاتړ سمدستي پیاوړی کړي. رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی چې ماکرون همدارنګه په ناټو تړون کې د اوکراین د غړیتوب د موضوع پر بیا مطرح کولو ټینګار وکړ او ویې ویل چې اوس د دې مسلې په اړه د خبرو د بیا پیل لپاره تر ټولو مناسب وخت دی.
د سولې په چارو کې د امریکا ځانګړي استازي جرد کوشنر په برلین کې له اروپايي او اوکرایني چارواکو سره خبرې خورا بنسټیزې او بریالۍ بللې دي. کوشنر وویل چې ولسمشر ټرمپ اوکراین ته د امنیتي تضمینونو له ورکولو سره موافق دی، اروپا د اوکراین په ملاتړ کې متحده ده او ټرمپ غواړي هر ډول هوکړه د اروپايي متحدانو په حضور کې وشي. په ورته وخت کې ډونالډ ټرمپ پر خپله ټولنیزه شبکه ټروت سوشل ولیکل چې له چینه واشنګټن ته د ستنېدو په حال کې دی، سفر یې خورا لوی او اغېزناک و او ډېر ژر به په سپینه ماڼۍ کې د نویو سوداګریزو هوکړو په اړه خبري غونډه وکړي.
دغه ډیپلوماټیک تحولات وروسته له هغې چټک شول چې د امریکا، روسیې او چین مشرانو د چین په شنژن ښار کې په خپله لومړۍ درې اړخیزه ناسته کې د یوې ګډې اعلامیې له لارې ټینګار وکړ چې اټومي جګړه هېڅ ګټونکی نه لري او باید هېڅکله پیل نه شي. ولادیمیر پوتین او ډونالډ ټرمپ په دغه غونډه کې د ستراتیژیک ثبات پر ساتلو، د ترهګرۍ پر وړاندې پر ګډو ګټو او د نړیوالو قضايي بنسټونو د واکونو پر محدودولو هم بحثونه کړي وو.

ډونالډ ټرمپ: که ایران په واشنګټن کې چاودنه وکړي حکومت به یې له منځه یوسو

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۰۲:۲۵ GMT+۰
100%

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړی، که د ایران حکومت په واشنګټن کې د چاودنې یا بم‌اېښودنې اقدام وکړي، امریکا به د ایران حکومت له منځه یوسي.

ټرمپ د پنجشنبې په ورځ، د لړم په ۲۸مه، د چین په شېنژن ښار کې له فاکس نیوز سره په مرکه کې د هغو راپورونو په غبرګون کې دا څرګندونې کړې، چې ښایي د ایران حکومت په واشنګټن کې د بم‌اېښودنې پلان ولري.
کله چې له هغه وپوښتل شول چې ایا دا ګواښ جدي او قطعي دی، ټرمپ په ځواب کې وویل: «ژمنه کوم، په بشپړه توګه».
ټرمپ د ایران له‌خوا د کیمیاوي او بیولوژیکي وسلو د احتمالي کارونې په اړه هم وویل، تهران د اټومي وسلو ترلاسه کولو له ستونزو سره د مخ کېدو له امله د کیمیاوي ګازونو او بیولوژیکي وسلو په لټه کې دی.
هغه زیاته کړه: «نوی کال په مخکې دی او د جنورۍ له لومړۍ وروسته به وګورو چې څه پېښېږي».
د امریکا ولسمشر د ایران حکومت «بدکاره کسان» بللي او ټینګار یې کړی چې امریکا جګړه نه ده پیل کړې، بلکې له ایران سره شخړه ۵۱ کاله وړاندې پیل شوې ده، نه ۴۷ کاله مخکې، لکه څنګه چې ځینې کسان یې یادونه کوي.
ټرمپ ادعا کړې چې د ایران حکومت په تېرو اتو میاشتو کې ۷۵ زره اعتراض کوونکي وژلي او د دغه هېواد خلک د اعتراض غوښتونکي دي، خو د وسله‌وال او خونړي ځپلو له امله اوس مهال نه شي کولای واټونو ته راووزي.
هغه د اعتراضونو د ځپلو په اړه وویل: «کله چې د زرګونو کسانو د یوې ډلې پر وړاندې دوه ماشیندارې درول شوې وي او ناڅاپه ډزې پیل شي، خلک هر لور ته پر ځمکه لوېږي او وژل کېږي، په داسې حال کې چې هېڅ وسله هم نه لري، نو اعتراض نه شي کېدای».
ټرمپ له ایران سره د خبرو اترو په اړه وویل چې غواړي له تهران سره هوکړې ته ورسېږي، خو دا هوکړه باید دوامداره او باوري وي.
هغه تایید کړه چې واشنګټن لا هم له تهران سره خبرې کوي او زیاته یې کړه: «موږ ورسره خبرې کړې دي. هغوی غواړي هوکړه وکړي، خو زه داسې هوکړه غواړم چې دوامداره وي».
د امریکا ولسمشر ټینګار وکړ چې هر ډول هوکړه باید داسې تضمینونه ولري چې ان په امریکا کې د یوه کمزوري یا نامناسب ولسمشر د واکمنېدو په صورت کې هم پر خپل اعتبار پاتې شي او په واشنګټن کې د حکومت له بدلون سره اغېزمنه نه شي.
نوموړي د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د داسې یوې هوکړې تر ترلاسه کېدو پورې به امریکايي ځواکونه په سیمه کې پاتې شي، هغه مثبت ځواب ورکړ او ویې ویل: «هو، زه به دا کار پای ته ورسوم. ډېر ژر به یې پای ته ورسوو، په هره بڼه چې وي».

د ډیموکرات ګوند لوړپوړی استازی د ټرمپ د کورنۍ مالي فساد او د اپسټین دوسیه څېړي

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۰۰:۳۰ GMT+۰
100%

د امریکا د استازو جرګې د څار کمېټې احتمالي مشر رابرټ ګارسیا د ټرمپ د کورنۍ له ۱۲ غړو، ملاتړو او اوسنیو او پخوانیو مرستیالانو غوښتي چې هېڅ اسناد دې له‌منځه نه‌وړي. ډیموکراټان د فساد، اپسټین دوسیې او له کډوالو سره د حکومت د چلند په اړه څېړنې کوي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د امریکا د استازو جرګې د څار کمېټې احتمالي مشر رابرټ ګارسیا د چهارشنبې په ورځ (د لړم ۲۷مه) د ټرمپ د کورنۍ له ۱۲ غړو، ملاتړو او اوسنیو او پخوانیو مرستیالانو غوښتي، چې اړوند اسناد له‌منځه یونه‌سي. نوموړي دغه لیکونه د دیموکراتانو له‌خوا د کانګرس د اکثریت تر ترلاسه کولو مخکې لېږلي دي.
ډیموکراټانو د روانې میاشتې په منځنیو ټاکنو کې د کانګرس د دواړو مجلسونو اکثریت ترلاسه کړی او ټاکل شوې، چې د مرغومي میاشتې له نیمایي وروسته د کمېټو مشري په غاړه واخلي.
ګارسیا له دغه کسانو غوښتي، چې د ټرمپ کورنۍ د غړو د احتمالي ګټو د ټکر او د هغه په حکومت کې د واک د ناوړه ګټې اخیستنې په اړه ټول اړوند اسناد وساتي. د دغه لیکونو ترلاسه کوونکو په ډله کې د ولسمشر زامن ډونالډ ټرمپ جونیور او اریک ټرمپ او زوم یې جرد کوشنر هم شامل دي.
خو د اسنادو د ساتلو غوښتنه په خپله د دغه کسانو د سرغړونې یا ناقانونه کړنو د ثبوت په معنا نه ده.
د اپسټین د اسنادو خپرول او د مکسول لېږد
ځینې لیکونه د امریکايي پانګه‌وال جفري اپسټین چې د جنسي جرمونو په تور محکوم شوی و، د دوسیو د خپرولو څرنګوالي او د هغه د همکار ګیلین مکسول د یوه داسې زندان ته د لېږد په اړه دي چې امنیتي تدابیر یې نسبتا نرم دي.
ګارسیا د فدرالي زندانونو ادارې مشر ویلیام مارشال او د براین زندان مشرې تاني‌شا هال ته په یوه لیک کې ویلي، چې حکومت د ډیموکراټانو پوښتنو ته ځواب نه‌دی ورکړی.
هغه خبرداری ورکړی، چې کمېټه به په راتلونکي کې له خپلو قانوني واکونو کار واخلي؛ څو له هغو کسانو معلومات ترلاسه کړي، چې د مکسول او اپسټین د جرمونو په پټولو کې یې مرسته کړې ده.
د ولسمشر مرستیال جي‌ډي ونس، د سپینې ماڼۍ د دفتر مشر سټیفن مېلر، د عدلیې وزیر ټاډ بلانش او د سپینې ماڼۍ پخوانۍ دفتري مشرې سوزي وایلس هم دغه لیکونه ترلاسه کړي دي.
ګارسیا په یونان کې د امریکا پخوانۍ سفیرې کېمبرلي ګیلفویل، د کورني امنیت پخوانۍ وزیرې کریسټي نوم او د دغه وزارت پخواني سلاکار کوري لېوانډوفسکي ته هم لیکونه استولي دي.
لېوانډوفسکي په یوه خبرپاڼه کې ګارسیا تورن کړی، چې هڅه کوي د هغه په اړه ناسم او ګمراه کوونکی انځور وړاندې کړي.
سپینه ماڼۍ د ګارسیا قانوني صلاحیت تر پوښتنې لاندې راوستی
د سپینې ماڼۍ حقوقي سلاکار ویل شارف د چهارشنبې په ورځ د کانګرس ډیموکراټانو ته په یوه لیک کې ویلي، چې حکومت ځان د غوښتل شویو اسنادو پر وړاندې کولو مکلف نه ګڼي. د هغه په وینا، د اقلیت ګوند د لوړپوړو غړو غوښتنه د کانګرس د یوې کمېټې د رسمي غوښتنې په څېر قانوني اعتبار نه‌لري.
شارف زیاته کړې، چې د اوسنۍ دورې غوښتنې به د کانګرس د نوې دورې له پیل سره خپل اعتبار له لاسه ورکړي. هغه ویلي، چې سپینه ماڼۍ به د کمېټو له راتلونکو مشرانو سره همکاري وکړي؛ خو د هرې غوښتنې قانوني بنسټ او د قانون جوړونې په برخه کې به یې موخه وارزوي.
د سپینې ماڼۍ ویاندې لورین بیس ویلي، چې ټرمپ له ډیموکراټانو سره همکارۍ ته چمتو دی؛ خو خبرداری یې ورکړی چې د «جعلي څېړنو» څار به د امریکا خلکو ته زیان ورسوي. ټرمپ د عدلیې وزارت ته هم لارښوونه کړې، چې وڅېړي، ایا د کانګرس ډیموکراټ غړو څوک ګواښلي دي که نه.

تازه څېړنه: تر ۲۰۳۵کال پورې به د نړۍ د مسلمانانو شمېر تر عیسویانو زیات شي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۲۳:۴۳ GMT+۰
100%

د پېو څېړنیز مرکز اټکل کوي، چې تر ۲۰۳۵کال پورې به په نړۍ کې د مسلمانانو شمېر ۲ مېلیارده او ۵۷۰ مېلیونو او د عیسویانو شمېر ۲ مېلیارده او ۵۲۰ مېلیونو ته ورسېږي. د دغه بدلون دوه اصلي لاملونه د مسلمانانو د نفوس ځوانوالی او په مسلمانو کورنیو کې د ماشومانو د زېږون لوړه کچه بلل شوې ده.

د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، پېو څېړنیز مرکز او په پولنډ کې د نفوس او دین د پرمختللو څېړنو مرکز دغه څېړنه د چهارشنبې په ورځ (د لړم په ۲۷مه) خپره کړې ده. د دغه مرکزونو د اټکلونو له مخې، په ۲۰۲۰کال کې په نړۍ کې نږدې ۲ میلیارده او ۳۰۰ مېلیونه عیسویان او شاوخوا ۲ میلیارده مسلمانان اوسېدل.
که وضعیت همداسې دوام وکړي، تر ۲۰۳۵کال پورې به د مسلمانانو شمېر د عیسویانو پرتله شاوخوا ۵۰ مېلیونه زیات شي او مسلمانان به د نړۍ تر ټولو لویه دیني ډله شي. څېړونکي تمه لري، چې په راتلونکو لسیزو کې به د دواړو ډلو ترمنځ دغه توپیر نور هم زیات شي. د اټکل له مخې، تر ۲۰۷۰کال پورې به د مسلمانانو شمېر له ۳ مېلیارده او ۶۰۰ مېلیونو واوړي او د عیسویانو شمېر به شاوخوا ۳ میلیاردو ته ورسېږي.
په دې پنځوس کلنه موده کې به د نړۍ په ټول نفوس کې د مسلمانانو ونډه له ۲۵.۶ سلنې څخه ۳۵.۸ سلنې ته لوړه شي. د عیسویانو ونډه به هم لږه زیاته شي او له ۲۸.۸ سلنې څخه به ۲۹.۱ سلنې ته ورسېږي.
ولې د مسلمانانو نفوس په چټکۍ زیاتېږي؟
د پېو څېړنیز مرکز د ۲۰۲۰ او ۲۰۲۵ کلونو د اټکلونو له مخې، هرې مسلمانې ښځې په منځني ډول ۳.۱ ماشومان او هرې عیسوۍ ښځې ۲.۵ ماشومان زېږولي دي. د زېږون د کچې ترڅنګ د مسلمانانو د نفوس ځوانوالی هم د دې لامل کېږي، چې په راتلونکو لسیزو کې به د دوی د نفوس ډېره برخه د ماشومانو زېږولو عمر ته ورسېږي.
د دین بدلول د دغه دوو دیني ډلو د نفوس په بدلون کې لږه ونډه لري. څېړونکي اټکل کوي، چې له عیسویت څخه اسلام ته د اوښتونکو او له اسلام څخه عیسویت ته د اوښتونکو کسانو شمېر به نږدې برابر وي.
د پېو څېړنیز مرکز لوړپوړي نفوس‌پوه او د یادې څېړنې یوه مشر کنراد هېکټ ویلي، د مسلمانانو د نفوس ۷۴ سلنه زیاتوالی به په هغو هېوادونو کې رامنځته شي چې اوس هم اکثریت وګړي یې مسلمانان دي. د عیسویانو د شمېر تر ټولو ډېر زیاتوالی به هم په هغو هېوادونو کې وي، چې عیسویان په‌کې اکثریت دي.
افریقا د نفوسو د بدلون په مرکز کې
څېړونکي تمه لري، چې د دواړو دینونو د پیروانو د نفوس لویه برخه به د افریقا په نیمه‌صحرايي سیمو کې زیاته شي. د دغه اټکل له مخې، د کانګو دیموکراتیک جمهوریت به تر ۲۰۷۰کال پورې د امریکا ځای ونیسي او د نړۍ په کچه به د عیسویانو تر ټولو ډېر نفوس لرونکی هېواد شي.
په خپله امریکا کې هم اټکل کېږي، چې د عیسویانو ونډه به د دغه هېواد د ټول نفوس ۴۸ سلنې ته راټیټه شي. خو سره له دې به عیسویان په امریکا کې تر ټولو لویه دیني ډله پاتې شي.
اوس‌مهال د نړۍ شاوخوا ۵۹ سلنه مسلمانان د اسیا او ارام سمندر په سیمه کې ژوند کوي. په دې سیمه کې به د مسلمانانو شمېر لا هم زیات شي؛ خو د افریقا په نیمه‌صحرايي سیمو کې د نفوس د چټکې ودې له امله تمه کېږي، چې تر ۲۰۷۰کال پورې به د نړۍ له نیمايي څخه لږ مسلمانان په اسیا او ارام سمندر سیمه کې اوسېږي. یوازې په نایجریا کې اټکل کېږي، چې د مسلمانانو شمېر به دوه برابره شي او ۲۸۲ مېلیونو ته به ورسېږي.
د عیسویت تاریخ‌پوه مارک نول وايي، چې په افریقا کې عیسویت د نړۍ د بل هر ځای پرتله په چټکۍ وده کوي. د نوموړي په وینا، د افریقا د عیسویانو ترمنځ د «کاریزماتیک» دود پیروان ډېر دي، چې په‌کې د روح‌القدس د حضور تجربه او پر معجزو باور ځانګړی ځای لري. د هغه په وینا، دغه ډول باورونه د امریکا د ډېرو عیسویانو ترمنځ لږ دود دي.
نول ویلي: «له پیله د عیسویت یوه برخه ماوراءالطبیعي اړخونه وو. په لوېدیځ کې د دغه باورونو بڼه بدله شوې او رول یې محدود شوی؛ خو د عیسویت د نړۍ په ډېرو نورو برخو کې داسې نه ده».
هغه زیاته کړې، چې په افریقا کې هم عیسویان او هم مسلمانان ډېر پیروان لري او همدې چارې د دواړو دینونو ترمنځ سیالي زیاته کړې ده.
د بې‌دینه وګړو پېکه ونډه
پېو څېړنیز مرکز اټکل کوي، په ډېرو هېوادونو کې به د هغو کسانو شمېر زیات شي چې ځانونه د هېڅ دین پیروان نه ګڼي؛ خو د نړۍ په ټول نفوس کې به د دوی ونډه په ۲۰۲۰کال کې له ۲۴.۲ سلنې څخه په ۲۰۷۰ کال کې ۱۷ سلنې ته راټیټه شي.
د دغه کمښت یو مهم لامل په چین کې د نفوس بدلون دی. د نړۍ د بې‌دینه وګړو لویه برخه په چین کې ژوند کوي او تمه کېږي، چې د دغه هېواد نفوس به په دې موده کې شاوخوا ۴۲۱ مېلیونه کم شي.
څېړونکو په خپلو اټکلونو کې د نفوس عمر، د زېږون او مړینې کچه، کډوالي او د دین بدلون په پام کې نیولي دي.

سعودي عربستان غواړي له حوثیانو سره جګړه تر ۲۰۲۷ کال پورې وغځوي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۱۴:۵۹ GMT+۰
100%

لوېدیځو چارواکو ویلي، چې سعودي عربستان له حوثيانو سره د جګړې دوام ته چمتووالی نیسي او اټکل کوي چې پوځي عملیات به یې تر راتلونکو شپږو میاشتو پورې وغځېږي. دا په داسې حال کې ده چې سعودي او د یمن حکومتي ځواکونه په جګړه کې له پوځي شاتګونو سره مخ شوي دي.

د دوو لوېدیځو چارواکو په وینا، چې سعودي چارواکو د خپلو پلانونو په اړه معلومات ورکړي، ریاض له پوځي شاتګونو او پر خپله خاوره د بریدونو له امله د رامنځته شویو ستونزو سره سره، هوډ لري چې له حوثیانو سره جګړه راتلونکي کال ته هم وغځوي.

دوی رویټرز ته ویلي، چې له ایران سره د پراخې جګړې په چوکاټ کې د یمن جګړه تر ټولو فعاله جبهه ګرځېدلې ده. په دې جګړه کې زرګونه کسان وژل شوي او ټپیان شوي او سلګونه زره نور بې‌ځایه شوي دي.

دې جګړې د سعودي عربستان هغه هڅې هم له خنډ سره مخ کړې دي چې غوښتل یې د تېلو له سکتور پرته په نورو برخو کې پانګونه راجلب کړي او نړیوالې غونډې او سیالۍ کوربه‌توب کړي.

په سعودي عربستان کې د جګړې په اړه د عامه څرګندونو لحن هم ورو ورو بدل شوی او چارواکي اوس د دې جګړې پر اغېزو ډېرې خبرې کوي.

د هغو لوېدیځو چارواکو په وینا، چې د سعودي له سیالانو سره د غیرعلني خبرو د افشا کولو لپاره یې د نوم نه ښودلو په شرط له رویټرز سره خبرې کړې وايي، سعودي چارواکي اوس اټکل کوي چې پوځي عملیات به یې تر شپږو میاشتو پورې دوام وکړي او د ریاض موخه دا ده چې له حوثیانو سره تر هر ډول خبرو مخکې، د یمن د خپلو متحدینو په لاس د جګړې په ډګر کې پرمختګونه ترلاسه کړي.

یوې درېیمې سرچینې، چې د سعودي عربستان له پلانونو خبره ده، هم دا معلومات تایید کړي دي. د دغو درېیو سرچینو په وینا، د ایران د پراخې جګړې د پای ته رسولو هر ډول هوکړه ښايي په یمن کې د جګړې د شدت د کمېدو لامل شي.

درېیمې سرچینې زیاته کړې، ریاض باور لري چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ادارې له خوا د سعودي عملیاتو لپاره د مستقیم پوځي ملاتړ برابرول، چې تر اوسه یې نه دی منلی، د جګړې وضعیت بدلولی شي. د دې سرچینې په وینا، دا ملاتړ ښايي سعودي پلوه ځواکونو ته زمینه برابره کړي چې په څو اوونیو کې خپلې مطلوبې لاسته راوړنې ترلاسه کړي.

د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکي د لوېدیځو چارواکو له خوا د سعودي چارواکو د نظرونو په اړه له څرګندونې ډډه کړې ده.

سعودي عربستان په ۲۰۱۵ کال کې د یوه عربي ایتلاف په مشرۍ د یمن جګړې ته داخل شو. هغه مهال یې موخه دا وه چې د یمن حکومت بېرته واک ته ورسوي؛ ځکه حوثیانو پلازمېنه صنعا او د دغه هېواد ډېره برخه نیولې وه.

دواړه لوري له خونړۍ جګړې وروسته په بن‌بست کې ښکېل شول او په ۲۰۲۲ کال کې یې اوربند وکړ. دغه اوربند د روان کال تر اوړي پورې دوام وکړ.

د جګړو له بیا پیلېدو راهیسې، حوثیانو د سره سمندرګي ساحلي سیمې او د باب‌المندب ستراتیژیک تنګی د سعودي عربستان د ملاتړ لرونکو ځواکونو له ولکې نیولي دي او دوی د یمن د تعز ښار هم کلابند کړی دی. دغه ښار په لوړو غرنیو سیمو کې پروت دی او د سویلي ساحل په اوږدو کې د یمن د حکومت د لنډمهالې پلازمېنې عدن ښار ته نږدې موقعیت لري.

د یمن حکومتي ځواکونو تېره میاشت ځوابي بریدونه پیل کړل او د باب‌المندب تنګي شاوخوا یې ځینې سیمې بېرته ونیولې؛ خو د تېرې اوونۍ په پای کې یې د عدن ښار د ساتنې لپاره له دغو سیمو شاتګ وکړ. دا د دوی لپاره یوه لویه پوځي ضربه بلل شوې ده.

د یوه لوېدیځ چارواکي په وینا، سعودي او یمني ځواکونه اوس د خپلو ځواکونو د بیا تنظیمولو په حال کې دي او د دوی پلان دا دی چې عدن ښار د حوثیانو له پرمختګونو وساتي او ښايي خپل بریدونه ختیځو جبهو ته ولېږدوي؛ هغه سیمې چې هلته یې ځینې پرمختګونه کړي یا لږ تر لږه خپلې دفاعي کرښې ساتلې دي.

سعودي عربستان د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د سعودي په مشرۍ د ایتلاف د قوماندې مسوول یې بدل کړی دی. د یمن حکومت هم تمه لري چې د خپل پوځ په مشرتابه کې بدلونونه راولي. دا خبره دوو هغو کسانو کړې چې د دغه حکومت له پلانونو خبر دي.

سعودي عربستان هڅه کوله چې له حوثیانو سره بیا پیل شوې جګړه د یمن کورنۍ شخړه وښيي او ځان یوازې د خپلو یمني متحدینو د ملاتړ او له پولې هاخوا د بریدونو پر وړاندې د دفاع په توګه معرفي کړي، نه د جګړې د یوه مستقیم لوري په توګه.

خو پر سعودي ښارونو د پرله‌پسې او مهمو بریدونو له امله د دې دریځ ساتل ورځ تر بلې ستونزمن شوي دي. له همدې امله د سعودي عربستان په رسنیو او جوماتونو کې د جګړې په اړه د عامه څرګندونو کچه هم لوړه شوې ده.