رینا امیری، نماینده ویژه امریکا در امور زنان افغانستان میگوید که در دیدار با مقامات کشورهای اسکاندیناوی روی حفاظت از مردم عادی افغانستان، به خصوص هزارهها و شیعیان صحبت کرده است. به گفته او، برای حفاظت از اقلیتهای قومی و مذهبی، باید متحدانه بر طالبان فشار وارد شود.
پس از افزایش حملات منتسب به گروه داعش بر مردم هزاره و شیعه در افغانستان، شماری از افغانها خواستار اقدامات بین المللی برای محافظت از آنان در برابر کشتارهای هدفمند شده اند.
خانم امیری در توییترش نوشت: «مقامات کشورهای اسکاندیناوی با او همنوا بودند که باید صدای واحد برای اعمال فشار بر طالبان به خاطر محافظت از اقلیتهای قومی و مذهبی، به ویژه هزارهها وجود داشته باشد.»
کشورهای اسکاندیناوی شامل فنلند، ایسلند، سویدن، دانمارک و ناروی میشود.
او همچنان بار دیگر خواهان اعمال فشار عمومی بین المللی بر طالبان برای بازگشایی مکاتب به روی تمام دختران در افغانستان شده است.
۴۲ تن از کنشگران برجسته جامعه مدنی، حقوق بشر، دیپلوماتها و دانشگاهیان افغانستان در نامهای سرگشاده به سرمنشی سازمان ملل، خواستار تشکیل جلسه ویژه شورای امنیت سازمان ملل برای بحث فوری در مورد وضعیت هزارهها و محافظت از آنان در برابر حملات و کشتار هدفمند شدند.
در این نامه که در سایت فِیر آبزرور به نشر رسیده است، آنها از سازمان ملل متحد خواستند تا با اتخاذ قطعنامهای، برای محافظت جامعه هزاره در برابر حملات هدفمند و فجیع اخیر اقدام کند.
نویسندگان این نامه گفتهاند:«ما معتقدیم که کارزار خشونتبار متداوم و عمدی علیه جامعه هزاره و شیعه در افغانستان نیازمند واکنش فوری و هماهنگ سازمان ملل و جامعه بینالمللی است»
آنها بر بررسی و رسیدگی به «نسلکشی جاری» و تلاش برای جلوگیری از آن از طریق پیگیری و محاکمه عاملان تاکید کردهاند.
در این نامه ضمن اشاره به موارد آشکار حملات به هزارهها و شیعیان توسط گروههای افراطی آمده است: «بازگشت طالبان به قدرت، هزارهها را بیش از پیش آسیبپذیرتر و در معرض خشونتهای فزاینده قرار داده است.»
در بخش دیگر این نامه آمده است که هزارهها از گذشته دور مورد آزار و شکنجه از سوی نیروهای دولتی و غیر دولتی چون طالبان و سایر گروههای افراطی قرار گرفتهاند.
در نامه بر آغاز تحقیقات فوری در مورد کشتار هدفمند هزارهها و شیعیان در افغانستان تاکید شده و استفاده از ابزارهای موجود در قوانین بینالمللی برای رسیدگی و پایان دادن کشتار همیشگی این مردم الزامی دانسته شده است.
در پایان این نامه خواسته شده تا گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد، اطلاعات مستدل مربوط به نقض شدید قوانین بینالمللی حقوق بشر و جنایات مرتکب شده علیه هزارهها را جمعآوری و منتشر کند.
همچنان، آنان پیشنهاد کرده اند که سازمان ملل متحد یک گزارش ویژه در مورد وضعیت هزارهها تهیه کرده و اقدامات فوری و عملی را برای محافظت از جامعه هزاره در برابر جنایات و حملات هدفمند اتخاذ کنند.
اشرف غنی، رئیس جمهور پیشین افغانستان در پیامی به مناسبت عید فطر میگوید که افغانستان در بدترین وضعیت تاریخ خود قرار دارد و برای جلوگیری از فجایع بیشتر باید همدیگر را بپذیریم و با یکدیگر همکاری کنیم. او میگوید که انحصار قدرت وضع افغانستان را وخیمتر میکند.
او گفت: «افغانستان بدون اجماع ملی برای بیرون رفت از وضعیت فعلی راه حلی ندارد. قدرت در دین مبین اسلام و در عرف ملی ما، وسیله خدمت است، نه وسیله بر بادی و بیعزتی.»
رئیس جمهور پیشین افغانستان با اشاره به این ضرب المثل که «چاه کن در چاه میافتد» گفت با اجماع ملی و قبول یکدیگر، افغانستان نجات مییابد.
غنی افزود که عید فطر در شرایطی تجلیل میشود که مردم حوادث ناگواری را متحمل شدهاند و روزانه با گرسنگی و وضعیت فلاکتبار دست به گریبان اند.
او که خود به گفته ناظران باعث و بانی وضعیت فعلی افغانستان است، گفت: «آیا جای عزت است که پدری مجبور به فروش گرده پسرش میشود؟»
آقای غنی به گونهای نرم از ممانعت طالبان برای رفتن دختران به مکاتب هم انتقاد کرد و گفت مشکل در شیوه مسلمانی است.
همکاریهای منطقهای
اشرف غنی میگوید که ثبات افغانستان بدون همکاریهای منطقهای ممکن نیست و ضرور است که زمینه همکاریهای منطقهای به خصوص اقتصادی فراهم شود.
او در عین حال خطاب به طالبان تاکید کرد که این همکاریها بدون کسب مشروعیت شدنی نیست.
اشرف غنی گفت کمکهای بشری در کوتاه مدت برای تمام مردم افغانستان لازم است و طرحی در این مورد هم دارد که در فرصت لازم آن را ارائه میکند.
او در صحبتهای خود در حالی نسخه نجات بخش برای مردم افغانستان ارائه داد که برخی منابع گفتهاند اشرف غنی احتمالا مشاور طالبان خواهد شد.
رحمتالله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی افغانستان گفته است: «حشمت غنی ضمن انتقال پیام خاص اشرف غنی به جانب پاکستانی، روی مسأله بازگشت اشرف غنی منحیث مشاور در حکومت طالبان و موثریت وی در عرصه به رسمیت شناختن حکومت طالبان و رهاسازی پولهای بانک مرکزی بحث و تا حدی موافقه کردهاند.»
مقامات طالبان تاکنون در مورد این ادعای آقای نبیل واکنشی نداشته اند، اما همواره تاکید کردهاند که مقامات پیشین میتوانند به افغانستان برگردند و کار کنند.
حشت غنی احمدزی هم در گفتگو با افغانستان اینترنشنال گفته بود که اگر حضور اشرف غنی در افغانستان موثر باشد، احتمالا به کابل باز میگردد.
اشرف غنی پس از فرار از افغانستان در دوبی بسر میبرد و به ندرت با رسانهها گفتگو میکند. او اما با فرا رسیدن اعیاد بزرگ مواضع خود را از طریق صفحات اجتماعی خود به صورت زنده میگوید.
اشرف غنی در بخش دیگر پیام خود گفت با جنگی که امروز در اروپا شعله ور است، کمکها به افغانستان کم خواهد شد و لازم است تا برای خودکفایی در افغانستان برنامهای تدوین شود.
رئیس جمهور پیشین میگوید میفهمد که فضای ناامیدی ایجاد شده و تا نیمی از جمعیت افغانستان میخواهند افغانستان را ترک کند، اما «در دین مبین اسلام هیچ وقت مسلمان و افغان نباید ناامید شود.»
منابعی از کابل به افغانستان انترنشنال خبر دادند که طالبان صالح محمد، قومندان تولی تأمین امنیت پارلمان افغانستان را روز چهارشنبه، ۷ ثور از خانهاش بیرون کشیده شده و به جای نامعلومی منتقل کردند. منابع میگویند با گذشت پنج روز خانواده محمد صالح اطلاع ندارند که او زنده است یا نه.
بر اساس معلومات این منابع لمری سارن صالح محمد از خانهاش در کارته سخی شهر کابل به گونه خودسرانه بازداشت شده است.
منبع افغانستان اینترنشنال میگوید که نزدیکان این افسر پولیس چند بار به حوزههای امنیتی طالبان رفته و از آنها سراغ صالح محمد را گرفتهاند اما مسئولان حوزههای امنیتی طالبان به آنها گفته در این مورد معلومات ندارند.
پس از سقوط جمهوری اسلامی افغانستان به گونه بیوقفه خبرهایی از بازداشت و قتل نیروهای امنیتی دولت سابق به دست نیروهای طالبان منتشر میشود.
رسانههای محلی گزارش دادهاند که طالبان شب شنبه تاجمحمد، یکی از فرماندهان پیشین پولیس نظمعامه را در ولایت ننگرهار کشتند.
اخیراً روزنامه نیویارک تایمز در گزارشی اعلام کرد که دستکم ۵۰۰ نفر از نظامیان و کارمندان حکومت سابق در جریان ۶ ماه اول تسلط طالبان کشته یا ناپدید شدند.
در گزارش این روزنامه به سرنوشت نظامیانی اشاره شده که فریب «اماننامه» طالبان را خوردند و پس از شناسایی، دستگیر، شکنجه و برخی هم کشته شدند.
طالبان پس از ورودشان به کابل اعلام کردند که کارمندان دولت پیشین را "عفو" کردهاند و آنها را بازداشت نخواهند کرد.
اما نهادهای حقوق بشری بارها گفتهاند که این گروه به فرمان "عفو" رهبرشان وفادار نماندهاند.
نهادهای حقوق بشری گفتهاند طالبان از انتشار فرمان "عفو" به عنوان دامی برای بازداشت و کشتار نیروهای امنیتی دولت پیشین استفاده کردهاند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که اعلام عید از سوی طالبان با استقبال چندان جدی مردم روبهرو نشده است. تصاویری که این خبرگزاری منتشر کرده و نیز تصاویری که به افغانستان انترنیشنال رسیده است نشان میدهد که مساجد در روزی که از سوی طالبان عید اعلام شده عمدتاً خالی است.
شمار اندکی از نمازگزاران که به نظر میرسد عمدتاً افراد خود طالبان هستند، در صفوف نماز ایستادهاند.
برخی از افراد و چهرههای مذهبی از جمله حسامالدین حسام، رییس پیشین علمای افغانستان، این اقدام طالبان را خلاف شرع و بازی سیاسی با عقاید مردم افغانستان دانسته است. با این حال، طالبان چرا برخلاف رویه غالب در افغانستان امسال سنتشکنی کرد و عید را یک روز زودتر از عربستان اعلام کرد؟
سیاسیشدن عید
با آن که هنوز حکومت طالبان رسمیت و مشروعیت سیاسی پیدا نکرده است اما این گروه نگاه سنتشکنانه به نظام سیاسی و مسایل مذهبی دارد. نکته اصلی در نگاه این گروه به قدرت سیاسی، مذهبی وانمودکردن دستگاه و نظام سیاسیشان است.
به لحاظ سیاسی، طالبان دوست دارند با بسیاری از کشورهای اسلامی و به خصوص عربستان سعودی به عنوان یک کشور با نفوذ و با اعتبار در سطح جهان اسلام رابطه نزدیک داشته باشد. این رابطه نزدیک در دور اول حکومت طالبان بسیار مشهود بود. پس از تصرف کابل از سوی طالبان در سال ۱۳۷۵ عربستان در به رسمیتشناختن این گروه پیشگام شد.
به لحاظ مذهبی اما طالبان خود را متمایز از همه کشورهای اسلامی قلمداد میکند. این گروه خود را صاحب امارت اسلامی میداند. مفهومی که بار عمیق الهیاتی دارد و به لحاظ نظری در چارچوب مدرن دولت- ملت محدود نمیشود.
طالبان رهبر خود را «امیرالمومنین» میخواند که از نظر آنها رهبر همه مسلمانان جهان به شمار میآید. پیروی مذهبی طالبان از سایر کشورها و حتا نهادهای مذهبی در جهان اسلام از جمله نهادهای مذهبی مستقر در عربستان سعودی و مصر با رویکرد این گروه به نظام سیاسی و فلسفه تأسیس «امارت اسلامی» در تضاد است.
این گروه میخواهد ابتکار عمل مذهبی را در کل جهان اسلام به عهده گیرد. در نگاه ایدهآل این گروه به وضعیت، کشورهای اسلامی و از جمله عربستان باید از طالبان پیروی کنند.
از این زاویه، استقلال عمل طالبان در امور مذهبی برای استقرار حکومت این گروه حیاتی است. مسأله اعلام «عید فطر» هم مسأله مذهبی است و هم مسأله سیاسی. برای طالبان بعد سیاسی عید مهمتر از بعد مذهبی آن است. اعلام عید زودهنگام جنبه سنتشکنانه دارد و استقلال عمل این گروه را در برابر یکی از قطبهای مذهبی در جهان اسلام به رخ هوادارانش میکشاند.
چه گروههایی از اعلام عید طالبان پیروی کردند؟
به رغم آنکه مردم افغانستان از اعلام عید زودهنگام استقبال نکردند، اما برخی از گروهها از این اعلام عید پیروی کردند. تحریک طالبان پاکستان (TTP) با انتشار اعلامیهای روز یکشنبه را عید اعلام کرد و گزارشهای رسیده از مناطق تحت نفوذ طالبان پاکستان در وزیرستان نشان میدهند که در این مناطق نماز عید برگزار شده است.
با آنکه این استقبال زیاد چشمگیر به نظر نمیرسد، اما نشانهای است از اینکه طالبان به لحاظ مذهبی چشمانداز پیچیده و دشواری را برای خود تعریف کردهاند.
سنتشکنی این گروه در امور مذهبی به همان اندازه که ممکن است با اقبال مردمی همراه نباشد و حتی در سطح منطقهای و بینالمللی مشکلساز شود به همان میزان ممکن است در میان گروههایی که نگاه رادیکال و افراطی به آموزههای مذهبی دارند و میخواهند متمایزتر از نهادهای مذهبی مستقر عمل کنند جذاب جلوه کند.
این پیچیدگی طالبان را در وضعیت تناقضآمیز قرار داده است. از یک سو، به شدت نیازمند مشروعیتیافتن و برقراری رابطه با کشورهای اسلامی است و از سوی دیگر مرجع و منبع الهام گروهها و نیروهایی است که میخواهند نظامهای سیاسی و مذهبی مستقر در جهان اسلام را با خشونت تغییر دهند.
تا این جای کار جدا از مشکلات داخلی، رابطه نزدیک طالبان با گروههایی که از سوی کشورهای اسلامی "گروههای تروریستی" قلمداد میشوند، مانع اصلی بر سر راه تعامل این گروه با کشورهای اسلامی بوده است. شواهدی وجود ندارد که این رابطه در آینده نزدیک تغییر کند.
بر خلاف طالبان که روز یکشنبه را به عنوان نخستین روز عید فطر جشن گرفتند؛ شماری از شهروندان افغانستان از نقاط مختلف کشور به افغانستان اینترنشنال گفتند روز یکشنبه هم روزه گرفتهاند. برخی از اسلامپژوهان و روحانیون نیز به تجلیل از عید فطر در روز یکشنبه به دیده شک نگریستهاند.
محمد محق، پژوهشگر دینی در واکنش به اعلامیه طالبان گفته است مبنای تصمیمگیری در مورد عید فطر نو شدن ماه است و راه دقیق و قابل اعتماد در مورد نو شدن ماه استفاده از تکنولوژی امروزی است که به شکل درستی میتواند محاسبه کرده و نتیجه را نشان بدهد.
به گفته آقای محق امروزه ماهوارهها و ابزار پیشرفته مربوط به فضا و رصدهای کیهانی وجود دارد و در این شرایط متوسل شدن به روشهای بدوی و با چشم غیر مسلح به سراغ این کار رفتن غلط است.
محمد محق تأکید کرده است که "اتفاق نداشتن مسلمانان در باره چنین موضوع ساده و پیش پا افتادهای، مایه آبروریزی یک و نیم میلیارد انسان در جهان امروز است."
طالبان پیش از این کمیتهای را به ریاست مولوی عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی این گروه برای رویت هلال تعیین کرده بود.
این گروه براساس تصمیم کمیته رویت هلال روز یکشنبه را به عنوان نخستین روز عید فطر اعلام کرد.
مولوی حبیبالله حسام، رئیس پیشین شورای علمای افغانستان به افغانستان اینترنشنال گفت در کشورهایی که به تکنولوژی و رصد خانههای نجومی مسلح است، ماه دیده نشده، ولی در افغانستان که کشوری کاملا کوهی و بدون ابزار است، طالبان میگویند ماه دیده شده است.
به جز افغانستان، فقط دو کشور مالی و نیجر که در غرب آفریقا موقعیت دارند امروز را عید اعلام کردهاند.
عربستان سعودی و شمار زیادی از کشورهای اسلامی دیگر اعلام کرده که دوشنبه عید فطر است.
این اولین بار است که عید فطر در افغانستان یک روز زودتر از عربستان سعودی تجلیل میشود.
عبدالمومن ضیا بدخش، آگاه مسایل حقوقی و دینی به افغانستان اینترنشنال گفت طالبان میخواهند برای جهان پیام دهند که "امارت استبدادی طالبان میتواند علاوه بر عربستان، ترکیه، ایران و دیگر کشورهای اسلامی زمان آغاز ماه رمضان و عید فطر را تشخیص دهد."
او گفت اقدام طالبان که به هیچ تکنولوژی و رصدخانه نجومی مجهز نیست، مسخره و بازی با باور و اعتقادات مردم افغانستان است.
طالبان میگویند نماز عید فطر امروز به امامت رهبرشان هبتالله آخندزاده در ولایت قندهار برگزار شده است.
با این حال، گفته میشود شمار زیادی از مردم افغانستان امروز روزه گرفتند که با برخورد طالبان مواجه شده است.
گزارشهایی نشر شده که افراد طالبان امروز شماری از روزهداران را بازداشت کرده و در بعضی اماکن هم به آنان به زور غذا دادند.
انعامالله سمنگانی، معاون سخنگوی طالبان در پاسخ به منتقدان این گروه گفته است "آنانی که جهاد افغانها را به اعراب نسبت داده و به این بهانه تمام عربها را دشنام میدادند، امروز امارت اسلامی را در مسئله عید به بخانه پیروی نکردن از عربها ملامت میکنند."
سمنگانی گفته "اسلام هرگز نگفته است که در روزه و عید از عربها پیروی کنید."