کمیسیون عالی طالبان برای رسیدگی به مشکلات مهاجران گزارش داد که روز یکشنبه ۱۹ اسد نزدیک به شش هزار مهاجر افغان دیگر از ایران و پاکستان به کشور برگشتهاند. طبق گزارش این کمیسیون، ۴ هزار و ۸۰۶ نفر از گذرگاههای ایران و ۷۸۴ مهاجر دیگر از مرزهای پاکستان وارد افغانستان شدند.
سازمان بینالمللی مهاجرت پیشتر نسبت به بازگشت دستهجمعی افغانها از کشورهای همسایه هشدار داده و خواستار تأمین فوری منابع مالی این سازمان برای رسیدگی به بازگشتکنندگان شد. این سازمان اعلام کرد که از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۴ میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند.
از سویی هم استفنی لوس، نماینده برنامه اسکان بشر سازمان ملل در افغانستان، میگوید که ادغام مجدد میلیونها بازگشتکننده افغان برای دستیابی به آیندهای صلحآمیز در این کشور حیاتی است. او هشدار داد که در صورت عدم گفتوگو میان جمعیت محلی و بازگشتکنندگان، این امر موجب جنگ و درگیری خواهد شد.
سخنگوی نیروی انتظامی ایران اعلام کرد که روند شناسایی و بازداشت مهاجران افغان فاقد مدرک اقامت، ۴۵ درصد افزایش یافته و در ۴ ماه نخست سال دو برابر شده است. سعید منتظر المهدی روز یکشنبه گفت که نیروهای مرزی ایران گشتزنی خود را برای جلوگیری از ورود مهاجران افغان افزایش داده اند.
او به رسانهها گفت نیروهای انتظامی با «قاطعیت بیشتر» برای بازداشت مهاجران افغان عمل میکنند که براثر آن یک میلیون و ۱۴۰ هزار مهاجر اخراج شدهاند.
ایران همزمان با اخراج گسترده افغانها، نظارت برمرزهای خود با افغانستان را نیز افزایش داده است. به گفته سخنگوی پولیس، روزانه بیش از ۲ هزار گشت مرزی برای جلوگیری از ورود مهاجران افغان انجام میشود که نسبت سال گذشته ۱۴ درصد یافته است.
او گفت که در پی این گشتها، از ورود دستکم ۲ هزار و ۵۰۰ مهاجر افغان فاقد مدرک جلوگیری شده است.
انتقادها از نحوه اخراج مهاجران افغان در ایران ادامه دارد. حسن موسوی چیلیک، رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران روز شنبه از سیاست مهاجرتی جمهوری اسلامی به شدت انتقاد کرد. او گفت، ماموران ایرانی در عملیات اخراج افغانها، تفاوتی میان مهاجران «قانونی» و «غیرقانونی» قائل نشدهاند.
او همچنین افزود که یک کودک ایرانی بهعنوان افغان اخراج شد، اما پس از گرفتن اثر انگشت در قنسولگری ایران، هویت او بهعنوان ایرانی شناسایی و بازگردانده شد. به گفته وی، در مواردی کودکان خانوادههای افغان اخراج شده، در ایران ماندهاند.
سازمان حمایت از رسانهها اعلام کرد کارزاری را برای پشتیبانی از خبرنگاران افغان که در ایران و پاکستان با خطر اخراج روبهرو هستند، آغاز کرده است. این نهاد هدف از این اقدام را توقف اخراج اجباری و جلب توجه جامعه جهانی و تسریع روند انتقال این خبرنگاران به کشورهای امن عنوان کرده است.
در پیام این سازمان که روز یکشنبه، ۱۹ اسد منتشر شد، از کاربران شبکههای اجتماعی خواسته شده است با استفاده از هشتگهای مشخصی که معرفی کرده به این کارزار بپیوندند.
این کارزار بر سه پیام اصلی تأکید دارد: «نه به اخراج خبرنگاران از پاکستان و ایران»، «روند انتقال خبرنگاران به کشورهای امن را تسریع دهید» و «خبرنگار بودن جرم نیست».
این سازمان حامی خبرنگاران روز گذشته نیر با انتشار بیاینهای خواستار توقف روند اخراج خبرنگاران افغان از ایران و پاکستان شد.
این نهاد اعلام کرد که هیئت رهبری آن، در هفدهم اسد، در یک نشست آنلاین با خبرنگاران مقیم این کشورها، به بررسی مشکلات و چالشهای آنان پرداخته است.
در این نشست، خبرنگاران شرکتکننده به مشکلاتی از جمله عدم تمدید ویزا، بیاعتباری نامههای رسمی سفارتخانهها و نهادهای بینالمللی نزد پولیس، تشدید فشارها و محدودیتهای امنیتی، و شرایط دشوار اقتصادی و حقوقی اشاره کردند.
بر اساس گفتههای این سازمان، پیشنهادات مطرحشده شامل تعهد مالی نهادهای بینالمللی برای استخدام وکلای مدافع، هماهنگی با مقامات پاکستان و ایران به منظور حمایت از خبرنگاران، ایجاد صندوق حمایتی ویژه، صدور کارت شناسایی معتبر، برگزاری دورههای آموزشی تخصصی، و راهاندازی کارزار دادخواهی آنلاین بوده است.
وزارت مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا به سیبیسی نیوز گفته است که نسبت به گزارشهایی مبنی بر اخراج پناهجویان افغان از سوی تاجیکستان عمیقا نگران است. بر مبنای آمارها حدود ۳ هزار پناهجوی افغان در تاجیکستان در انتظار پردازش پروندههای پناهندگی خود برای انتقال به کانادا هستند.
وزارت مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا گفته که با همکاری سازمان بینالمللی مهاجرت و کمیساریای عال سازمانملل در امور پناهندگان با مقامات تاجیکستان تماس میگیرد تا از «حفاظت و حمایت افغانهایی که برای اسکان مجدد به کانادا درنظر گرفته شدهاند» اطمینان حاصل کند.
وزارت مذکور تصریح کرده است که طالبان را به عنوان دولت مشروع افغانستان بهرسمیت نمیشناسد و این گروه همچنان به عنوان یک سازمان تروریستی فهرست شده است.
وزارت مهاجرت و پناهندگی و شهروندی کانادا همچنین تاکید کرده که رفتار با پناهجویان افغان در تاجیکستان و پاکستان و ایران را زیر نظر دارد.
رفیع فردوس، از بنیانگذاران شورای افغانستان-کانادا، با اشاره به حضور حدود سههزار پناهجوی افغان در تاجیکستان که چشمبهراه اسکان مجدد در کانادا هستند، از حکومت کانادا خواست تا رسیدگی به این پروندهها را در اولویت قرار دهد.
بیشتر بخوانید: تاجیکستان برای خروج مهاجران افغان ضربالاجل ۱۵ روزه تعیین کرد
کانادا به گروههای مردمی، سازمانها و شرکتها اجازه میدهد از طریق برنامه اسپانسرشیپ پناهجویان را به کشور بیاورند. در این برنامه، اسپانسرها مسئول تأمین حمایت مالی و زندگی پناهجویان و کمک به یافتن کار و تحصیل آنها هستند.
نورالله حکیمی، پناهجوی افغان که در اتاوا زندگی میکند، نسبت به احتمال اخراج مادرش از تاجیکستان ابراز نگرانی کرده و از کانادا خواسته است تا روند پذیرش پناهندگی مادرش را تسریع کند.
بیبی خاتون یعقوبی، مادر ۵۷ ساله نورالله، پس از آنکه از سوی طالبان شکنجه شده بود، فرار کرد و اکنون در تاجیکستان مخفی شده است. حکیمی به سیبیسی نیوز گفت: «نقض حقوق بشر در تاجیکستان بسیار زیاد است. آنها مردم را بازداشت، شکنجه و لتوکوب میکنند.»
با اینحال هلن تیبو، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه نظربایف در آستانه، قزاقستان، گفته است عوامل متعددی میتواند پشت تصمیم حکومت تاجیکستان برای بازگرداندن پناهجویان افغان به دست طالبان باشد.
او گفت ممکن است تاجیکستان از روسیه پیروی کند که طالبان را به عنوان حاکمان مشروع افغانستان به رسمیت شناخته است. تیبو گفت: «هر وقت روسیه کاری میکند، تاجیکستان یکی از اولین کشورهای آسیای مرکزی است که آن را دنبال میکند.»
تیبو افزود: «حکومت تاجیکستان ممکن است به دلیل میزبانی حدود ۱۰ هزار پناهجوی افغان تحت فشار منابع باشد، اکثریت پناهجویان در منطقه فقیرتر و روستایی جنوبی که مرز با افغانستان دارد، ساکن هستند.»
بیشتر بخوانید: منابع: تاجیکستان روند بازداشت و اخراج مهاجران افغان را تشدید کرده است
برنامه اسکان بشر سازمانملل اعلام کرده است که از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۳ میلیون افغان از پاکستان و ایران بهطور اجباری یا اختیاری برگشتهاند؛ از این میان بیش از دو میلیون نفر در سال جاری وارد کشور شدهاند. بر مبنای آمار این نهاد، ۶۰ درصد بازگشتکنندگان زیر ۱۸ سال سن دارند.
برنامه اسکان بشر سازمانملل هشدار داده است که افغانستان اکنون با بحرانی بیسابقه، از بازگشتکنندگان مواجه است.
استفنی لوس، مدیر این برنامه در افغانستان، روز جمعه در ژنو به خبرنگاران گفت: «بسیاری از بازگشتکنندگان جایی برای رفتن در افغانستان ندارند، چون هرگز در افغانستان زندگی نکردهاند.»
به گفته او «۶۰ درصد کسانی که بازگشتهاند زیر ۱۸ سال سن دارند، بنابر این نه روابط اجتماعی دارند و نه شبکه حمایتی. خطر جدی برای آنها وجود دارد که برای بقا به مسیر نادرست سوق داده شوند.»
خانم لوس یادآور شد که فرمانهای طالبان مبنی بر منع آموزش، اشتغال و تردد دختران و زنان بدون همراه مرد، چالش بزرگی برای زنان و دختران بازگشتکننده ایجاد میکند.
او گفت: «آنها به کشوری بازگردانده میشوند که آموزش برای دختران وجود ندارد، جایی که عملا نمیدانند به کجا بروند، و بهویژه برای زنان و دختران هیچ فرصت توسعه اجتماعی یا اقتصادی فراهم نیست.»
مدیر برنامه اسکان بشر سازمانملل به خانوادههایی اشاره کرد که سرپرست آنها زنانند و افزود: «آنها حتی برای رفتن نزد داکتر هم نمیتوانند بدون همراهی مرد از خانه بیرون شوند.»
با توجه به گستردگی نیازها در سراسر افغانستان، خانم لوس تأکید کرد که بازسازی زندگی مردم فراتر از کمکهای اضطراری است. او گفت: «مردم نیاز به دسترسی به خدمات اولیه، آب و سیستم بهداشتی دارند. و در مجموع، به فرصتهای معیشتی نیاز دارند تا بتوانند زندگی خود را با کرامت بگذرانند و از خانوادههایشان حمایت کنند.»
او گفت که ادغام دوباره شمار زیادی از آوارگان، تلاشهای عظیمی از سوی جامعه جهانی و مقامات افغانستان را میطلبد؛ «این نوعی بحران انسانی است، اما به رویکردهای نظاممند، بومیمحور و سرمایهگذاری قوی در خدمات پایه، زیرساختها، راهکارهای مسکن و فرصتهای معیشتی نیاز است.»
خانم لوس از جامعه جهانی خواست افغانستان و مردم آن، بهویژه زنان و دختران را فراموش نکنند و اطمینان حاصل کنند که بودجه کافی برای زندگی با کرامت آنها فراهم شود.
امین حسین رحیمی، وزیر دادگستری ایران، در حاشیه سفر به تایباد و بازدید از روند اخراج مهاجران افغان، هشدار داد که «رفتارهای ناشایست» با افغانها در فرایند خروج از کشور موجب برخورد قانونی با مرتکبان خواهد شد. او تاکید کرد که بازگشت افغانها باید در نهایت تکریم و احترام انجام شود.
این مقام ایرانی روز یکشنبه، ۱۹ اسد، بر ضرورت اخراج مهاجران «غیرقانونی» تاکید کرد و گفت: «هیچ کشوری ورود اتباع غیرمجاز را نمیپذیرد، مهاجران هر کشوری باید با پذیرفتن قوانین و شرایط هرکشوری به صورت قانونی و مجاز وارد ایران و یا هرکجا که تمایل دارند، شوند.»
وزیر دادگستری ایران، بازه زمانی برای شناسایی و اخراج مهاجران افغان را «۲ ساعت» گفت و افزود که با همکاری همه دستگاههای متولی در گذرگاه دوغارون، روند اخراج افغانهای بدون مدرک اقامت، از شناسایی تا بازگشت به کشورشان در بازه زمانی کمتر از ۲ ساعت انجام میشود.
این مقام ایرانی در حالی بر برخورد قانونی با عاملان بدرفتاری با مهاجران افغان تأکید کرده که در ماههای اخیر گزارشهای متعددی از خشونت پولیس ایران علیه افغانها و رفتارهای تبعیضآمیز و توهینآمیز برخی شهروندان منتشر شده است.
پیشتر مرکز مشاوره حقوقی و اجتماعی آوا با انتشار گزارش تحقیقی، اعلام کرد که صدها مهاجر افغان در جریان اخراج از ایران مورد خشونت و بدرفتاری قرار گرفته و اموالشان مصادره شده است.
افزون بر آن، شماری از مهاجران بازگشتی نیز با انتقاد از بدرفتاری ماموران ایرانی با آنان گفتهاند که در برخی موارد ماموران پاسپورت آنها با ویزا معتبر را پاره کردهاند.
در ۲۰ سرطان سال جاری فرزند باقر رضایی به افغانستان اینترنشنال گفت که پدرش در اردوگاه زابل ایران زیر «شکنجه ماموران ایرانی» جان خود را از دست داده است. او گفت که ماموران ایرانی پدرش را شکنجه کرده و در اردوگاه بدون آب و غذا نگهداری کرده بودند.