انجمنهای مدنی و اجتماعی ترکان افغانستان از تخریب کامل تندیس علیشیر نوایی در شهر مزارشریف خبر داده و این اقدام را محکوم کردند. فعالان مدنی میگویند که این اقدام طالبان، ادامه سیاستهای «فرهنگستیزانه و هویتزدایانه» این گروه است.
در اعلامیهای که روز چهارشنبه، ۲۹ اسد منتشر شد، نهادهای مدنی و اجتماعی تاکید کردند که طالبان با تخریب نمادهای فرهنگی و میراث تاریخی به تاریخ و تنوع فرهنگی افغانستان آسیب میرساند.
این اعلامیه مشترک که توسط ۲۰ نهاد مدنی و اجتماعی تهیه شده، تخریب تندیس امیرعلیشیر نوایی را «حملهای آشکار به حافظه جمعی مردم و بخشی از هویت مشترک افغانستان» توصیف کرده است.
این نهادها از جامعه جهانی، یونسکو، نهادهای فرهنگی سازمانهای بینالمللی و مدافعان حقوق بشر خواستند تا فورا برای حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی اقوام افغانستان اقدام کنند.
امیر علیشیر نوایی، شاعر، دانشمند و سیاستمدار نامدار دوره تیموریان بود. تندیس او حدود ۱۷ سال پیش از سوی شهرداری مزار شریف، در چهارراهی مخابرات بنا شده بود.
پیشتر نیز گزارشهایی درباره تخریب بخشی از تندیس نوایی در شهر مزارشریف منتشر شده بود اما مقامهای طالبان تاکنون درباره تخریب کامل این تندیس اظهار نظر نکردهاند.
تخریب این تندیس در شبکههای اجتماعی نیز واکنشهایی به دنبال داشته است. عبدالحنان قلیج ارسلان، استاد ادبیات اوزبیکی دانشگاه کابل، در شبکه اجتماعی فیسبوک این اقدام را «غیرمنصفانه» خوانده و خواستار شفافسازی در این زمینه شد.
طالبان در چهار سال گذشته چندین بار برخی نمادهای شهری و تصاویر شماری از رهبران جهادی را تخریب کردهاند.
در حالی که افغانستان با یکی از شدیدترین خشکسالیهای دهههای اخیر مواجه است، زنان بیش از هر گروه دیگری بار این بحران را به دوش میکشند. ادامه این روند، سلامت جسمی و روانی زنان را تهدید میکند و بر شدت فقر و نابرابریهای جنسیتی میافزاید.
گزارشهای میدانی از ولایات مرکزی افغانستان، بهویژه بامیان و میدان وردک حاکی از شرایط دشوار زنان در مواجهه با کمبود آب و نبود زیرساختهای بهداشتی مناسب است.
در مناطق روستایی افغانستان جایی که زیرساختهای آب و بهداشت تقریبا وجود ندارد، وظایف روزمره مرتبط با آب مانند شستوشوی لباس، پختوپز، حمام کودکان و تأمین آب آشامیدنی همگی بر عهده زنان است.
شکریه عطایی، یک معلم در روستای شیبر بامیان به خبرگزاری فرانسه گفت: «آب، مسئلهای زنانه است. تهیه و استفاده از آن در زندگی روزمره بیشتر بر دوش ماست.»
به گفته او، زنان و دختران مجبورند کیلومترها پیادهروی کنند تا از چشمهها و چاههای آلوده آب بیاورند و این موضوع منجر به دردهای جسمی و بیماریهای گستردهای در میان آنان میشود.
طبق آمار صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) نزدیک به یک سوم جمعیت افغانستان به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند و ۴۲ درصد نیز از لوازم بهداشتی پایه محروماند.
سازمانهای امدادی میگویند که کمبود آب صحی برای زنان و دختران بهویژه در دوره قاعدگی یا مراقبت از کودکان آنان را با بحران سلامت روبهرو کرده است.
با کمبود آب پاکیزه در بسیاری از روستاهای مرکزی افغانستان امکان حمام روزانه وجود ندارد و کودکان تنها هفتهای یکبار شسته میشوند.
بسیاری از زنان نیز به دلیل قیمت بالای نوار بهداشتی برای دوره قاعدگی، از پارچههای کهنه یا لباسهای قدیمی استفاده میکنند.
زنان و دختران میگویند که نبود آب کافی حتی شستوشوی آنها را نیز ناممکن کرده است.
از سوی دیگر، سیلابهای اخیر در ولایت میدان وردک، چاههای آب را نابود کرده و خانههای زیادی را تخریب کردهاند.
خانوادههایی که در چادر زندگی میکنند، تنها به مقدار اندکی آب آن هم فقط برای نوشیدن دسترسی دارند.
با وجود ادعای مقامهای طالبان مبنی بر بهبود وضعیت دسترسی به آب در روستاها، واقعیت میدانی حکایت از بحرانی مزمن دارد.
کارشناسان معتقدند که ادامه این روند، سلامت جسمی و روانی زنان را تهدید میکند و بر شدت فقر و نابرابریهای جنسیتی میافزاید.
در شرایطی که جامعه افغانستان با محدودیتهای گسترده برای زنان دستوپنجه نرم میکند، بحران آب نهتنها زندگی روزمره آنها را مختل کرده، بلکه آنها را در معرض بحران سلامتی قرار داده است.
فوزیه کوفی، فعال حقوق زنان در واکنش به انتقاد زلمی خلیلزاد از برگزاری نشست مخالفان طالبان در اسلامآباد نوشت حقوق سیاسی و مدنی مردم افغانستان به دلیل سوء نیت و مدیریت خلیلزاد سلب شده است. کوفی گفت ناامید کننده است که خلیلزاد تلاش دارد گفتوگوی مخالفان طالبان را بیاعتبار کند.
فوزیه کوفی نماینده مجلس در حکومت پیشین چهارشنبه، ۲۹ اسد در یادداشتی به اظهارات زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین امریکا برای افغانستان واکنش نشان داد. او گفت نوشتههای خلیلزاد نشان میدهد که به نشستهای مردان و زنان افغان توجه زیادی دارد. کوفی افزود، بهترین رویکرد این است که از نماینده پیشین امریکا برای حضور در این نشست دعوت شود تا آن را تهدید نشمارد.
قرار است شماری از رهبران نسلنو، فعالان سیاسی، نمایندگان احزاب و زنان در نشستی دو روزه در اسلامآباد گردهم آیند. آقای خلیلزاد، پیشتر با انتقاد از این نشست در شبکه اکس نوشت که افغانهای مخالف طالبان از جمله برخی افرادی که از سرنگونی خشونتآمیز اداره طالبان حمایت میکنند، در این نشست حضور خواهند داشت.
فوزیه کوفی گفت در حال حاضر افغانها امکان برگزاری یک نشست پنج نفره را کشور خود ندارند و حتی نمیتوانند آزادانه در خیابانها قدم بزنند. کوفی این وضعیت را محصول «سوء نیت و سوء مدیریت» خلیلزاد عنوان کرد. اشاره خانم کوفی به توافقنامه دوحه است که توسط خلیلزاد به عنوان نماینده امریکا با طالبان امضا شد و در پی آن طالبان بر کشور حاکم شدند.
این فعال حقوق زنان اضافه کرد که اشتراک خلیلزاد در این نشست به او فرصت میدهد تا متوجه شود که نظریههای توطئهنگرانهاش بیاساساند. خانم کوفی تصریح کرد که آقای خلیلزاد در این نشست شرکت کند و به جای نادیده گرفتن صداهایی که «واقعا خواهان صلح باعزت و عدالتمحور» در افغانستاناند، به آن گوش دهد.
زلمی خلیلزاد پیشتر اقدام پاکستان برای برگزاری این نشست را «غیرمسئولانه و تأسفبرانگیز» خواند و نوشت: «شهروندان افغان حق دارند دیدگاههای سیاسی خود را داشته باشند، اما حمایت ظاهری پاکستان از آنان از طریق میزبانی نشست، اقدامی بسیار ناپخته، تحریکآمیز و نادرست است».
بر بنیاد اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، این نشست در ۲۵ و ۲۶ ماه جاری میلادی در اسلامآباد برگزار میشود. گفته شده که نصیراحمد اندیشه، نماینده افغانستان در ژنو، مصطفی مستور، وزیر سابق اقتصاد، فوزیه کوفی، فعال حقوق زنان، حبیبالرحمان حکمتیار، حسین یاسا، سخنگوی شورای مقاومت ملی برای نجات افغانستان، زهرا جویا، مسئول رسانه رخشانه و مولوی عبدالله قرلق، والی سابق تخار در این جلسه حضور خواهند داشت.
درپی حادثه مرگبار یک بس مسافربری حامل مهاجران افغان اخراجشده از ایران، نمایندگی اتحادیه اروپا به خانوادههای قربانیان تسلیت گفت. این نهاد شمار تلفات این رویداد را ۷۹ نفر از جمله ۱۹ کودک اعلام کرده است.
اتحادیه اروپا روز چهارشنبه، ۲۹ اسد در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «با اندوه عمیق، وقوع یک سانحه دلخراش رانندگی در هرات را تسلیت میگوییم. مراتب همدردی خود را به خانوادهها و دوستان قربانیان ابراز میداریم.»
در این حادثه، یک بس مسافربری که از اسلامقلعه به سوی کابل در حرکت بود، در مسیر هرات–اسلامقلعه پس از برخورد با یک موترسایکل و سپس یک لاری حامل مواد سوختی دچار حریق شد.
همزمان، ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در هرات اعلام کرده که در این رویداد ۷۶ نفر جان باختند و سه نفر دیگر زخمی شدهاند. مقامهای محلی طالبان از رانندگان خواستهاند تا مقررات ترافیکی را بهگونه جدی رعایت کنند.
رسانههای وابسته به طالبان از این حادثه به عنوان «یکی از مرگبارترین رویدادهای ترافیکی در سالهای اخیر» یاد کردهاند.
در همین حال، خبرگزاری باختر فهرستی از هویت قربانیان را منتشر کرده که به گفته این رسانه، توسط کمیسیون عالی رسیدگی به امور مهاجرین طالبان تنظیم شده است.
وزارت خارجه پاکستان در بیانیهای تائید کرد که محمد اسحاقدار، وزیر خارجه این کشور روز چهارشنبه ۲۹ اسد به کابل سفر میکند. طبق بیانیه، آقای اسحاقدار در نشست سهجانبه وزیران خارجه پاکستان، چین و طالبان در کابل شرکت خواهد کرد.
وزارت خارجه پاکستان گفته است در نشست سهجانبه درباره مبارزه با تروریسم و افزایش همکاری در بخش تجارت گفتوگو میشود.
در بیانیه وزارت خارجه پاکستان که ۲۹ اسد منتشر شده، آمده است که محمد اسحاقدار دیدار جداگانهای با امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان خواهد داشت تا درباره مسائل بین پاکستان و طالبان صحبت شود.
وزارت خارجه طالبان روز سهشنبه اعلام کرد که وانگ یی، وزیر خارجه چین در نشست سهجانبه حضور خواهد داشت.
این دومین نشست وزیران خارجه طالبان، چین و پاکستان در سال جاری هجری خورشیدی خواهد بود. پیش از این نشست سه جانبه چهارشنبه ۳۱ ثور در بیجینگ برگزار شده بود.
نشست سهجانبه امروز در حالی برگزار میشود که پاکستان در روزهای آتی میزبان مخالفان طالبان خواهد بود.
همزمان با چهارمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، کمیسیون جنگ افغانستان در کانگرس امریکا دومین گزارش خود را درباره جنگ ۲۰ ساله ایالات متحده در افغانستان منتشر کرد. مقامهای امریکایی تاکید دارند که ریشههای ناکامی در این جنگ، به ضعفهای استراتژیک بازمیگردد، نه کاستیهای تاکتیکی.
کمیسیون جنگ افغانستان نهادی مستقل است که در سال ۲۰۲۱ توسط کانگرس ایالات متحده تاسیس شد.
وابستگی نهادهای افغانستان
براساس این گزارش، علیرغم سیاست ایالات متحده مبنی بر استقلال نهادهای افغانستان، این نهادها بیش از حد وابسته باقی ماندند. این امر برخلاف برنامه از پیش تعیینشده امریکا بود. کمیسیون میگوید که کمکهای مالی، فنی و امنیتی ایالات متحده از طریق مکانیسمهایی ارائه شده که عمداً یا غیرعمد، وابستگی را در نهادهای افغانستان ایجاد کرده بود. در حالی که طبق گزارش، سیاست امریکا خوداتکایی دولت افغانستان را شرط اساسی برای پایان دادن به جنگ معرفی میکرد.
بربنیاد گزارش، روشهای ایجاد ظرفیت که اغلب شامل سیستمهای تحویل موازی به رهبری پیمانکاران، نهادهای امریکایی و واحدهای نظامی بود، مقامات افغان را دور میزد. این رویکرد ممکن است حاکمیت افغانستان را تضعیف کرده و به شکنندگی نهادی پایدار کمک کرده باشد.
کمیسیون در حال بررسی است که چگونه با شروع خروج نیروهای امریکایی، وابستگی این نهادها روی وضعیت تاثیر گذاشت. طبق این گزارش، این وابستگی در نهادهای امنیتی افغانستان نیز مشهود بود. این گزارش نشان میدهد نهادهای امنیتی افغانستان به سیستمهای پشتیبانی خارجی متکی و قادر اقدامات مستقلانه نبودند.
ایالات متحده با شروع مذاکرات صلح در دوحه، کمکها به نیروهای امنیتی افغانستان را بهتدریج کاهش داد. این امر توانایی نیروها در مقابله با طالبان را تضعیف کرد.
شروع دیرهنگام مذاکرات صلح
در این گزارش به شکست مذاکرات صلح نیز پرداخته شده است. براساس گزارش، مذاکرات صلح با طالبان بسیار دیر آغاز شد. درست پس از آنکه امریکا نیروهایش را در افغانستان به حداقل رسانده بود. براساس این گزارش، مذاکرات امریکا با طالبان پس از آن شدت یافت که این کشور اهرمهای فشار لازم در اختیار نداشت. این گزارش به رویکرد امریکا در سالهای آغاز حضور در افغانستان نیز پرداخته و نوشته است که واشنگتن طالبان و القاعده را دو گروه جداییناپذیر تلقی میکرد. در این گزارش به بیتوجهی به مذاکره با طالبان پس از کنار زدن این گروه از قدرت نیز پرداخته شده است.
براساس گزارش، سیاست امریکا در افغانستان مبهم بوده است. در ابتدا امریکا با هدف مقابله با تروریسم و از بین بردن القاعده به افغانستان هجوم برد، اما بهزودی این رویکرد جای خود را به دولتسازی در افغانستان داد. در آغاز از حضور امریکا در افغانستان استقبال شد، اما به تدریجی نارضایتی بالا گرفت.
بازی دوگانه پاکستان
در این گزارش به نقل از مقامات سابق افغان و امریکایی، از بازی دوگانه پاکستان سخن زده شده است. پاکستان با باز کردن مسیر ترانزیتی برای نیروهای امریکایی و سرکوب القاعده همکاری کرد، اما همواره در ۲۰ سال حضور امریکا، وجود پناهگاههای طالبان در خاک خود را انکار کرد. این امر تلاشها برای مبارزه با تروریسم و تحقق اهداف جامعه بینالمللی در افغانستان را ناکام گذاشت.
کمیسیون به اظهارات جو بایدن درباره توجیه خروج امریکا اشاره کرده و پرسیده است که اگر امریکا قادر بود بدون حضور در افغانستان امنیت خود را تامین کند و از تکرار حمله شبیه ۱۱ سپتمبر به خاک خود جلوگیری نماید، چرا باید طی ۲۰ سال گذشته از دولت افغانستان حمایت میکرد؟
گزارش میگوید تصمیم به خروج نیروها اعتماد نیروهای افغان را تضعیف کرد، طالبان را جسورتر ساخت و با فرار اشرف غنی، طالبان بدون شلیک یک گلوله کابل را تصرف کردند.
جو بایدن پس از تصمیم به ترک کامل افغانستان گفت که تهدید ناشی از خاک افغانستان از بین رفته است. او استدلال کرد که این کشور قادر است بدون حضور نظامی در خاک افغانستان، تهدیدها را در نطفه خنثی کند.
کمیسیون جنگ کانگرس در تهیه گزارش با دهها مقام سابق افغان و امریکایی مصاحبه کرده است. مقامات افغان گفتهاند که حضور جامعه جهانی در سالهای اول خوشبینی زیادی درباره آموزش و پیشرفت کشور ایجاد کرده بود، اما پس از مدتی این خوشبینی رنگ باخت. آنها معتقدند امریکا از اقدامات اساسی برای پایداری دولت سرباز زده، از جمله فشار بر پاکستان که طالبان را به عنوان نیروی نیابتی به کار میگرفت.
به گفته آنها، پس از یازدهم سپتمبر، سیاست امریکا افغانستان را بهعنوان یک «فضای بیحکومت» میدید و از حکومتهای محلی موجود، مانند شوراها، به نفع یک مدل متمرکز چشمپوشی کرد. خوشبینی اولیه افغانها با افزایش حس «جنگ امریکا» از بین رفت و دولت به حمایت خارجی وابسته شد. مسائل عمیقتر مانند هویت ملی، اسلام سیاسی و مدلهای حکومتداری هرگز به طور معناداری مورد توجه قرار نگرفتند. اصلاحات اغلب به جای نیازهای افغانستان، به جنبههای بینالمللی توجه داشت و تجربیات محلی، به ویژه در مورد حقوق زنان، نادیده گرفته شدند.
بربنیاد گزارش، اولویتهای نظامی اغلب با وظایف اداره توسعه بینالمللی امریکا و وزارت خارجه در تضاد بود و اقدامات منسجم کل دولت را تضعیف میکرد. در داخل وزارت دفاع و در میان نیروهای متحد، فقدان یک ساختار فرماندهی یکپارچه، وضعیت نهایی نامشخص و ماموریتهای متناقض از مبارزه با شورش تا مبارزه با تروریسم را ایجاد کرد و به فرماندهان منطقهای اجازه داد در شکلدهی به اولویتها، نفوذ بیشتری نسبت به یک استراتژی منسجم و از بالا به پایین داشته باشند.
اختلاف و شکنندگی سیاسی
گزارش به فساد، نبود اجماع سیاسی و نارضایتی در افغانستان نیز پرداخته و اشاره کرده است که انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴، موجب تفرقه و عدم اطمینان نسبت به مشروعیت دولت آینده شد و مداخله دیپلوماتیک قابل توجه امریکا را در پی داشت.
گزارش با اشاره به ابهام در سیاست این کشور در افغانستان میگوید امریکا از یک سو حضور نظامی و غیرنظامی خود را کاهش داد، اما از سوی دیگر با امضای توافقنامههایی تعهد بلندمدت خود به حمایت از دولت افغانستان را اعلام کرد. برخی مقامات غیرنظامی و اعضای ارتش میگویند: «در امریکا، ماموریت در افغانستان یا بهطور کامل درک نشده بود یا به طور کلی فراموش شده بود.»
فساد سیستماتیک
گزارش میگوید فساد، مصونیت از مجازات، به تعریف دولت پس از طالبان تبدیل شد و نارضایتی گسترده عمومی را افزایش داد. تلفات غیرنظامیان ناشی از حملات شبانه و هوایی امریکا، خشم عمومی را تشدید کرد.
افغانستان در ۲۰ سال گذشته در صدر کشورهای فاسد جهان قرار داشته است.
داگلاس لوت، مقام سابق امریکایی گفته است: «ریشههای شکست ما در افغانستان در سطح استراتژیک نهفته است، نه در سطح تاکتیکی. انرژی و بحث عظیمی صرف تدوین و تصمیمگیریهای سیاسی شد، اما توجه بسیار کمی به نحوه اجرای آنها در افغانستان شد.»
دیوید سیدنی، معاون دستیار وزیر دفاع سابق در امور افغانستان، پاکستان و آسیای مرکزی، گفته است: «ما به دنبال افغانستانی بودیم که خانهای برای تروریسم نباشد، جایی که امریکاییها و متحدان ما امنتر باشند و مردم افغانستان آیندهای که شایسته آن هستند، داشته باشند. برای شکست ما هیچ پاسخ ساده و مشخصی وجود ندارد. هیچ عامل واحدی یا خطای سیاستی واحدی مسئول نیست؛ بلکه عوامل متعدد، گاهی آشکار و گاهی پنهان، در تعامل با هم باعث شکست شدند.»
چهار سال پس از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان، طبق گزارش نهادهای مستقل جهانی، این کشور باردیگر به پناهگاه امن گروههای تروریستی مبدل شده است. اخیرا کارشناسان سازمان ملل متحد هشدار دادهاند که داعش خراسان در افغانستان تهدیدی جدی به امریکا و اروپا است. القاعده متحد طالبان که عامل اصلی جنگ ۲۰ ساله امریکا در افغانستان بوده است، در تلاش بازسازی و احیای مجدد میباشد.