افغانستان اینترنشنال در گفتوگو با شماری از متخصصان و مسئولان شرکتهای ارایهدهنده اینترنت دریافته است که طالبان به دلیل هزینه بالای فیلترینگ، از مسدود کردن برخی برنامهها و سایتها ناامید شده و به این نتیجه رسیده که کمهزینهترین گزینه، کاهش دسترسی به اینترنت پرسرعت است.
طالبان در ماه میزان سال گذشته ابتدا دستور داد که اینترنت فایبر نوری خانهها قطع شود و سپس برای چند روز دامنه این محدودیت را به اینترنت بیسیم نیز گسترش داد.
مصاحبهشوندگان به افغانستان اینترنشنال گفتند قطع اینترنت پرسرعت فایبر نوری و سپس بیسیم، نخستین تصمیم طالبان پس از ناامیدی از تطبیق برنامه فیلترینگ در افغانستان بود.
به گفته آنان، در افغانستان تنها چهار ولایت کابل، هرات، بلخ و قندهار به اینترنت فایبر نوری دسترسی داشتهاند ولی در بیشتر ولایتهای افغانستان از چند سال به این طرف، اینترنت بیسیم در دسترس مردم قرار دارد.
اینترنت پرسرعت فایبر نوری با کیبلهای ویژه به شهرها، محلهها و سپس به خانهها و دفترها میرسد. این اینترنت یک اتصال پرسرعت است که از کیبلهای ساخته شده از الیاف شیشهای یا پلاستیکی برای انتقال دادهها به شکل پالسهای نوری استفاده میکند. سرعت آن از ۱۰۰ مگابایت بر ثانیه (Mbps) تا حدود ۱۰ گیگابایت بر ثانیه (Gbps) میرسد.
در مقابل، اینترنت بیسیم مانند وایفای و سیمکارت، دادهها را به جای کیبلهای فیزیکی، با استفاده از فرکانسهای رادیویی انتقال میدهد. وایفای از یک روتر متصل به مودم برای پخش کردن اینترنت در سراسر خانه استفاده میکند، در حالی که شبکههای اینترنت موبایل مانند LTE و 5G، دادهها را از پایههای آنتن به طور مستقیم به دستگاهها منتقل میسازند.
اینترنت بیسیم از راه امواج رادیویی و دستگاههای گیرنده به خانهها و دفترها میرسد و برای وصل شدن به آن، نیاز به کیبلکشی مستقیم تا داخل ساختمان نیست. اما اینترنت فایبر نوری از راه کیبلهای ویژه منتقل میشود و معمولاً سرعت و ثبات بیشتری دارد.
اکنون با آنکه در کل افغانستان تنها چهار ولایت به زیرساخت اینترنت فایبر نوری وصل هستند، اما این خدمات تنها در کابل استفاده میشود و طالبان فایبر نوری خانگی را در سه ولایت هرات، قندهار و بلخ قطع کرده است.
قندهار
مسئول یکی از شرکتهای ارائهدهنده اینترنت و سه تن از شهروندان در قندهار تایید کردند که طالبان چندین ماه است که اینترنت فایبر نوری و وایفای را در مناطق مسکونی قطع کرده است. تنها شماری از شرکتهای تجارتی، بانکها، صرافیها و نهادهای دولتی در قندهار به اینترنت فایبر نوری و بیسیم دسترسی دارند و شهروندان عادی تنها از اینترنت تلفن همراه استفاده میکنند.
یکی از باشندگان شهر قندهار گفت پس از قطع شدن شبکه فایبر نوری و وایفای، با شرکت مربوطه تماس گرفت، اما این شرکت پاسخ داد که به آن دستور داده شده است تا به منازل اینترنت فایبر نوری و وایفای ارائه نکنند.
به گفته ساکنان محلی، اگرچه اکنون از طریق شبکههای مخابراتی از اینترنت استفاده میکنند، اما این اینترنت بسیار ضعیفتر از قبل شده است.
هرات
در هرات اما وضعیت متفاوت است. طالبان در این ولایت سال گذشته ابتدا دسترسی خانهها به اینترنت فایبر نوری و سپس اینترنت بیسیم را قطع کرد، اما پس از بالا گرفتن انتقادها، این گروه تنها اینترنت بیسیم را دوباره وصل کرد.
از ماه سنبله سال گذشته، هیچ خانهای در هرات به اینترنت فایبر نوری وصل نیست. هرات از معدود شهرهای افغانستان است که پروژه کیبلکشی فایبر نوری در آن تا محلههای مختلف شهر گسترش یافته بود.
بلخ
در بلخ، تا ماه میزان سال گذشته، خدمات فایبر نوری فقط در چند بخش محدود در شهر مزارشریف آماده شده بود. به گفته منابع، تنها نواحی اول و دوم این شهر در مرحله دریافت اینترنت فایبر نوری قرار داشت که دستور طالبان درباره قطع یا محدودسازی دسترسی مردم به اینترنت خانگی صادر شد.
بلخ نخستین ولایتی بود که دستور قطع خدمات اینترنت خانگی در آن تطبیق شد. منابع میگویند پروژه گسترش فایبر نوری به نواحی و محلههای مختلف مزارشریف از همان زمان متوقف مانده است.
کابل
در کابل، پس از دستور طالبان برای محدودسازی اینترنت در ماه میزان سال گذشته، اینترنت فایبر نوری خانگی برای چند روز قطع شد، اما دوباره وصل گردید. کابل اکنون تنها شهر افغانستان است که در آن شهروندان هنوز به اینترنت فایبر نوری خانگی دسترسی دارند.
با این حال، منابع به افغانستان اینترنشنال میگویند طالبان قصد دارد دسترسی خانهها به اینترنت فایبر نوری را در کابل نیز قطع کند.
شکست برنامه فیلترینگ در افغانستان
طالبان پس از به قدرت رسیدن، برای کنترول اینترنت به فیلتر کردن روی آورد. یک منبع آگاه از بحثها و تصمیمهای طالبان در وزارت مخابرات، روز یکشنبه به افغانستان اینترنشنال گفت که اداره طالبان ترجیح میدهد که مردم به اینترنت دسترسی نداشته باشند، اما قطع کامل اینترنت در جهان امروز کار دشواری است.
چند تن از مسئولان شرکتهای ارائهدهنده اینترنت گفتند که طالبان در آغاز، به دلیل نداشتن آگاهی کافی از روشهای فیلترینگ و هزینههای سنگین آن، از شرکتهای مخابراتی خواست برخی بازیهای اینترنتی، شبکههای اجتماعی، سایتهای پورنوگرافی و شماری از سایتهای سیاسی و خبری را فیلتر کنند، اما با پاسخ منفی شرکتهای ارائهدهنده اینترنت روبهرو شد.
علت امتناع شرکتهای مذکور، هزینههای بسیار بالای فیلتر کردن حجم گستردهای از برنامهها و وبسایتها بود، چرا که برای این کار نیاز به دستگاههای قدرتمند، سیستم بازرسی عمیق بستههای اینترنتی، سرورهای کمکی، لایسنسهای گرانقیمت، پشتیبانی فنی و نیروی متخصص است.
به گفته این افراد، مسؤولان طالبان بعداً پذیرفتند که این کار در توان شرکتهای ارائهدهنده اینترنت نیست و به همین دلیل تصمیم گرفتند که روش محدودسازی دسترسی به اینترنت پرسرعت را جایگزین فیلترینگ کنند.
اکنون تنها برخی از شرکتهای ارائهدهنده اینترنت توانستهاند بر اثر تاکید طالبان و از طریق روشهای ارزان، شماری از سایتهای پورنوگرافی و چند سایت خبری را فیلتر کنند.
مبنای این تصمیم چیست؟
طالبان همواره قطع اینترنت فایبر نوری را با دلایلی مانند جلوگیری از «منکرات» و «فعالیتهای غیراخلاقی» توجیه کرده است. مسئولان شرکتهای ارائهدهنده اینترنت در افغانستان میگویند طالبان هر بار که دستور محدودسازی اینترنت را صادر کرده، هیچ مکتوب رسمی به شرکتها نفرستاده اند.
به گفته آنان، طالبان از درز مکتوبهای رسمی به رسانهها هراس دارند و معمولاً تصمیمهای تازه را از راه تماس تلفنی به مسئولان شرکتها میگویند یا آنان را به نشستهای حضوری فرامیخوانند.
