چریکها: ترس مردم حالا از طالبان پریده است
تمیم عاصی، معین سابق وزارت دفاع افغانستان، در یادداشتی از گفتوگوی خود با یکی از «چریکها و مجاهدین» در داخل کشور خبر داده است.
تمیم عاصی، معین سابق وزارت دفاع افغانستان، در یادداشتی از گفتوگوی خود با یکی از «چریکها و مجاهدین» در داخل کشور خبر داده است.
آقای عاصی میگوید وقتی از این نیروی مخالف پرسیده: «طالبان میگویند انتحاری داریم و از امارت دفاع خواهد کرد»، او خندیده و پاسخ داده: «ترس مردم حالا از طالب پریده است.»
این چریک گفته است: «یک تعداد ما چندین بار گرفتار، شکنجه و رها شدیم. دیگه کسی از طالب نمیترسد.»
در بخشی از این گفتوگو اشاره شده که مسئولان طالبان و خانوادههایشان در بسیاری از ولسوالیهای دوردست در بیم و هراس دایمی زندگی میکنند. این فرد تاکید کرده که مخالفان، آشنایی کاملی با جغرافیا و اراضی افغانستان دارند و طالبان را در این مناطق «بیگانه» میدانند.
هنگامی که از این نیروی چریک درباره بازگشت افغانستان به چرخه جنگ و خونریزی سوال شد، وی پاسخ داد که مسئولیت تمام قطرات خونی که ریخته میشود بر عهده رهبری طالبان است، زیرا این جنگ بر آنان «تحمیل شده است».
در همین حال، تمیم عاصی در یادداشت خود از طالبان خواست تا از تبدیل کردن افغانستان به میدان جنگ و لجاجت دست بردارند. وی میگوید شرایط، انگیزهها و نیروی انسانی لازم برای یک جنگ داخلی گسترده در کشور فراهم است و جلوگيری از تاکتیکهای پیچیدهای مانند ماینهای چسبکی و پهپادهای هوشمند در جغرافیای افغانستان تقریبا ناممکن خواهد بود؛ موضوعی که به گفته او، خود طالبان نیز به خوبی از آن آگاه هستند.
همزمان با اخراج ۳۰ پناهجوی افغان از آلمان به کابل، حدود ۲۵۰ نفر در میدان هوایی لایپزیگ علیه اخراج اجباری افغانها و همکاری حکومت این کشور با طالبان تظاهرات کردند و خواستار توقف بازگرداندن آنان به افغانستان شدند.
براساس گزارش شبکه امدیآر، معترضان شام دوشنبه، پنجم اسد، در سالن پرواز میدان هوایی گردهم آمدند. شماری از افغانها نیز در این تجمع شرکت داشتند و نیروهای گسترده پولیس در محل مستقر شده بودند.
اعتراضکنندگان با اخراج افراد به افغانستان تحت حاکمیت طالبان مخالفت کردند و همکاری حکومت آلمان با این گروه را زیر سوال بردند.
این تجمع همزمان با پرواز یک هواپیمای چارتر حامل حدود ۳۰ افغان از میدان هوایی لایپزیگ به مقصد کابل برگزار شد.
حکومت آلمان میگوید اخراج افرادی را که حق اقامت در این کشور ندارند، ادامه خواهد داد. منتقدان اما هشدار میدهند که وضعیت حقوق بشر و امنیت در افغانستان، بازگرداندن اجباری افغانها را با خطرهای جدی همراه میکند.
برگزارکنندگان این تظاهرات گفتند حکومت آلمان از یک سو خشونتهای اسلامگرایانه را محکوم میکند و از سوی دیگر، برای اجرای اخراجها با طالبان به توافق میرسد.
یولیانه ناگل، نماینده حزب چپ در مجلس ایالتی زاکسن، نیز اخراج افغانها را محکوم کرد. او گفت: «شرمآور است که مردم بهزور به کشوری بازگردانده شوند که زیر حاکمیت رژیم اسلامگرای طالبان قرار دارد.»
خانم ناگل افزود که مجرمبودن یا نبودن افراد، اخراج آنان به افغانستان را توجیه نمیکند. او وضعیت حقوق بشر در افغانستان را «فاجعهبار» و شرایط اقتصادی و اجتماعی این کشور را «مصیبتبار» توصیف کرد.
با وجود اعتراضها، هواپیمای حامل اخراجشدگان ساعت ۱:۴۳ بامداد سهشنبه، ششم اسد، از میدان هوایی لایپزیگ به مقصد کابل برخاست.
وزارت داخله زاکسن اعلام کرد که حدود ۳۰ افغان در این پرواز حضور داشتند که دو نفر آنان از این ایالت بودند.
آرمین شوستر، وزیر داخله زاکسن، از اجرای این اخراجها دفاع کرد و گفت سرنشینان پرواز افرادی بودند که چندین بار مرتکب جرایم جدی شدهاند.او گفت: «ما درباره افراد دارای خطر تروریستی، مرتکبان جرایم سنگین و مجرمان بسیار خطرناک صحبت میکنیم.»
شوستر افزود که امنیت شهروندان آلمان بر خواست یک مجرم برای ماندن در این کشور اولویت دارد.
شماری از زنان تحصیلکرده در قندهار که بهدلیل ممنوعیت کار زنان شغل خود را از دست دادهاند، برای تأمین هزینههای زندگی به خامکدوزی روی آوردهاند. آنان میگویند درآمد این کار در مقایسه با زمان و زحمتی که صرف میکنند، ناچیز است و تنها بخشی از نیازهای خانواده شان را تأمین میکند.
پس از به قدرت رسیدن طالبان، زنان کارمند در نهادهای دولتی و خصوصی در قندهار خانهنشین شدند. شماری از آنان مجبور شدند که به دوختن یخنهای سنتی قندهاری روی بیاورند.
نجلا الهام که پیشتر در دولت کار میکرد، به افغانستان اینترنشنال گفت پیش از بازگشت طالبان به قدرت، هزینههای زندگی خود را با معاشش تأمین میکرد، اما پس از ممنوعیت کار زنان، ناچار شد در خانه خامکدوزی کند.
او گفت یادگیری این هنر در آغاز برایش دشوار بود، اما اکنون با درآمد آن بخشی از نیازهای خانوادهاش را تأمین میکند.
فریبا اسلم، فارغ دانشکده اداره عامه دانشگاه قندهار، نیز از جمله زنانی است که پس از از دست دادن شغلش به خامکدوزی روی آورده است.
او قبلا در بخش توزیع کمکهای بشردوستانه کار میکرد، اما اکنون همراه خواهرانش که تحصیل آنان ناتمام مانده است، یخنهای سنتی قندهاری میدوزند.
خانم اسلم گفت با وجود داشتن تحصیلات عالی، برای دوخت یک یخن حدود سه ماه کار میکند، اما در پایان حتی ۱۰ هزار افغانی نیز به دست نمیآورد.
او ابراز امیدواری کرد که روزی بتواند به شغل پیشین خود بازگردد و در رشتهای که تحصیل کرده است، خدمت کند.
درآمد اندک در برابر ماهها کار
دوخت دستی یخنهای خامکدوز یکی از مشاغلی است که به تنها منبع درآمد بسیاری از زنان و خانوادههای نیازمند در قندهار تبدیل شده است. با این حال، رکود اقتصادی تقاضا برای صنایع دستی را نیز کاهش داده است.
محمد اشرف، فروشنده یخنهای خامکدوزی در قندهار، به افغانستان اینترنشنال گفت بازار این محصولات در مقایسه با گذشته رونق خود را از دست داده است.
او افزود مردم همچنان به یخنهای خامکدوزی علاقه دارند، اما بسیاری از آنان توانایی خرید این محصولات را ندارند.
بیبی صاحبه که از حدود ۱۰ سال پیش یخنهای سنتی میدوزد، گفت: «ماهها روی یک یخن کار میکنم، اما دکانداران به بهانه کسادی بازار میخواهند آن را با قیمت بسیار پایین بخرند.»
او گفت در گذشته سفارشهای زیادی دریافت میکرد، اما اکنون بدون سفارش یخن میدوزد و آن را برای فروش به بازار میبرد.
به گفته زنان خامکدوز، پایینبودن قیمتها سبب شده است که درآمد حاصل از چند ماه کار، حتی برای تأمین هزینههای اولیه یک خانواده نیز کافی نباشد.
رقابت ماشین و دستان زنان خامکدوز
یخنهای دستدوز قندهاری از صنایع دستی قدیمی افغانستان به شمار میرود. این یخنها در گذشته نهتنها در قندهار و دیگر ولایتهای افغانستان بازار گستردهای داشت، بلکه تاجران آنها را به پاکستان، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر، آلمان، بریتانیا، کانادا و امریکا نیز صادر میکردند.
افغانهای مقیم خارج معمولاً این یخنها را برای لباسهای سنتی و استفاده در عیدها، عروسیها و دیگر مراسم خریداری میکردند.
با این حال، مشکلات اقتصادی، کاهش صادرات و افزایش تولید یخنهای خامکدوز ماشینی در سالهای اخیر، بازار محصولات دستدوز را کمرونق کرده است. یخنهای ماشینی در زمان کمتر و با هزینه پایینتر آماده میشود و همین مسئله رقابت را برای زنان خامکدوز دشوارتر کرده است.
با وجود کاهش فروش، یخنهای خامکدوزی قندهاری بهدلیل کیفیت، زیبایی و ارزش هنری، همچنان در میان افغانهای داخل و خارج از کشور جایگاه ویژهای دارد.
زنان خامکدوز قندهار میگویند حمایت از صنایع دستی و فراهمشدن بازارهای داخلی و خارجی میتواند درآمد آنان را افزایش دهد. با این حال، بسیاری از زنان تحصیلکردهای که به این کار روی آوردهاند، خامکدوزی را جایگزین حرفه اصلی خود نمیدانند و امیدوارند بار دیگر اجازه کار در رشتههای تخصصیشان را پیدا کنند.
اکرم خپلواک، از چهرههای نزدیک به اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، میگوید نظام جمهوریت «از درون فروپاشید». به گفته او، نیروهای امنیتی و مردم برای حفظ این نظام قربانیهای سنگینی دادند.
آقای خپلواک در آستانه پنجمین سالروز سقوط دولت پیشین گفت که بخشهای مهم توافق دوحه، از جمله آغاز مذاکرات بینالافغانی و تشکیل یک حکومت جدید، عملی نشد.
او در گفتوگویی با سعید شینواری، خبرنگار افغان، گفت مذاکرات بینالافغانی در دوحه بدون دستیابی به نتیجه مشخص پایان یافت.
رئیس پیشین دبیرخانه شورای عالی صلح افزود در توافق دوحه نه از «امارت اسلامی» نام برده شده بود و نه از ادامه «جمهوریت». به گفته او، هدف اعلامشده تشکیل ساختار سیاسی و حکومت اسلامی جدیدی بود که هرگز ایجاد نشد.
آقای خپلواک درباره عوامل سقوط نظام پیشین گفت: «نظام گذشته از درون دچار فروپاشی شد، اما مردم افغانستان برای بقای آن، بهویژه در صفوف اردو و پولیس، قربانیهای سنگینی دادند.»
به گفته او، بسیاری از نظامیان حکومت پیشین همچنان با مشکلات جدی روبهرو هستند.
آقای خپلواک در پاسخ به پرسشی درباره ابراز خرسندی برخی افغانها از سقوط نظام جمهوری گفت: «نه جنگ از آن ما بود و نه صلح. بازیگران و طرفهای بینالمللی در آن نقش داشتند.»
او افزود که سقوط نظام پیشین را جشن نمیگیرد و ترجیح میداد طالبان از طریق مصالحه و توافق سیاسی وارد ساختار حکومت شود، نه اینکه نظام جمهوری سرنگون شود.
این مقام پیشین حکومت همچنین ادعای طالبان درباره پیشرفت افغانستان در بخش فناوری را رد کرد. او گفت شمار زیادی از استادان و دانشجویان دانشگاهها کشور را ترک کردهاند و بسیاری از افرادی که ماندهاند نیز در پی خروج هستند.
آقای خپلواک گفت افغانستان در دو دهه نظام جمهوری در بخشهای آموزش، فناوری و پرورش قشر تحصیلکرده پیشرفت چشمگیری داشت. به گفته او، بسیاری از طرحهایی که طالبان اکنون دستاورد خود معرفی میکند، در دوره جمهوریت آغاز شده بود.
او از طرح جامع شهر کابل بهعنوان نمونه یاد کرد و گفت این برنامه در دوره حکومت محمد داوود خان تهیه شده بود و کار روی آن در دوره جمهوریت ادامه یافت، اما بهدلیل مشکلات مختلف تکمیل نشد.
ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، از ترکیه خواست استادان دانشگاه و پزشکان متخصص برای تدریس و آموزشهای عملی به افغانستان اعزام کند. او روز سهشنبه این درخواست را در دیدار با سادین آییلدیز، سفیر ترکیه در کابل، مطرح کرده است.
بر اساس بیانیه وزارت تحصیلات عالی طالبان، او همچنین از ترکیه خواست دو ساختمان قدیمی شفاخانه تدریسی علیآباد، وابسته به دانشگاه علوم طبی کابل، را بازسازی و در تجهیز شفاخانههای تدریسی افغانستان همکاری کند.
براساس اعلامیه این وزارت، سفیر ترکیه گفته است که کشورش برای گسترش همکاریهای علمی با افغانستان آماده است. او گفت دانشگاههای ترکیه میتوانند با دانشگاههای افغانستان روابط علمی برقرار و تفاهمنامههای همکاری امضا کنند.
در اعلامیه مشخص نشده است که ترکیه با درخواست اعزام استادان و پزشکان متخصص موافقت کرده است یا خیر.
این درخواست در حالی مطرح میشود که دانشگاهها و مراکز صحی افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت، با کمبود استادان، پزشکان متخصص و کادرهای علمی روبهرو شدهاند.
در پنج سال گذشته، شمار زیادی از استادان دانشگاه، پزشکان و متخصصان بهدلیل مشکلات اقتصادی، محدودیتهای شغلی، فشارهای سیاسی و نگرانیهای امنیتی افغانستان را ترک کردهاند. شماری از استادان نیز از دانشگاهها کنار گذاشته شده یا شغل خود را از دست دادهاند.
منتقدان میگویند طالبان در شماری از دانشگاهها، افراد فاقد تجربه دانشگاهی و ملاهای نزدیک به این گروه را در سمتهای مدیریتی و آموزشی منصوب کرده است. به باور آنان، این سیاست همراه با خروج استادان متخصص، کیفیت آموزش و پژوهش در دانشگاهها را تضعیف کرده است.
طالبان از قوس ۱۴۰۱ تحصیل دختران و زنان در دانشگاهها را نیز ممنوع کرده است. این ممنوعیت علاوه بر محرومکردن زنان از آموزش عالی، فعالیت استادان زن و آموزش پزشکان و متخصصان زن را متوقف کرده و کمبود نیروی متخصص در بخش صحت را تشدید کرده است.
همزمان با گسترش درگیریها در بدخشان، لطیف نظری، معین وزارت اقتصاد طالبان، مدعی شد که افغانستان در مقایسه با کشورهای منطقه به «جزیرهای از ثبات و امنیت» تبدیل شده و وضعیت اقتصادی و امنیتی آن بهتر از ایران و پاکستان است.
آقای نظری در گفتوگو با رادیو حریت، رسانه وابسته به طالبان، با اشاره به بحرانهای امنیتی و سیاسی در خاورمیانه، ایران و پاکستان گفت که افغانستان اکنون از ثبات سراسری برخوردار است و چشمانداز روشنی برای بازسازی و توسعه دارد.
او گفت: «افغانستان جزیرهای جداگانه در منطقه است. ثبات سرتاسری وجود دارد و چشمانداز روشنی برای نوسازی و بازسازی کشور دیده میشود.»
معین وزارت اقتصاد وضعیت افغانستان را از نظر امنیت، اقتصاد، تجارت و ترانزیت «بهمراتب بهتر» از ایران و پاکستان توصیف کرد. او گفت این دو کشور با مشکلات داخلی یا رقابت قدرتهای جهانی روبهرو هستند، اما افغانستان با چنین وضعیتی مواجه نیست.
آقای نظری افزود کشورهای منطقه خواهان بیثباتی افغانستان نیستند، زیرا به گفته او، ثبات این کشور بهصورت «طبیعی» با ثبات منطقه پیوند دارد.
با این حال، او مدعی شد که برخی کشورهای همسایه تحمل «افغانستان قوی، متحد، یکپارچه و توسعهیافته» را ندارند.
آقای نظری سیاست منطقهای طالبان را موفق دانست و سفر هیئتهای رسمی اوزبیکستان، ترکمنستان و قزاقستان به کابل را نشانه گسترش روابط سیاسی و همکاریهای اقتصادی خواند. با این حال، او توضیح نداد که چرا کشورهای منطقه اداره طالبان را به رسمیت نشناختهاند.
معین وزارت اقتصاد طالبان همچنین گفت تنشهای پیشین میان طالبان و تاجیکستان برطرف شده است. به گفته او، طالبان اعتماد کشورهای منطقه را جلب کرده و در سیاست خارجی خود با نگاه امنیتی به همسایگان برخورد نمیکند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که کشورهای منطقه بارها درباره فعالیت گروههای مسلح در افغانستان و سرایت ناامنی از این کشور ابراز نگرانی کردهاند. کشورهای آسیای میانه، ایران و پاکستان حضور گروههایی مانند داعش خراسان و تحریک طالبان پاکستان در افغانستان را تهدیدی برای امنیت خود میدانند.