وزارت حملونقل تاجیکستان از آغاز مرحله آزمایشی فعالیت دهلیز ترانزیتی جدید میان دوشنبه، کابل و تهران ظرف یک ماه آینده خبر داد. با راهاندازی این دهلیز، کالاهای تجاری میان تاجیکستان و ایران از مسیر افغانستان منتقل خواهد شد.
پیش از این، پروتکل سهجانبه ایجاد این دهلیز ترانزیتی جادهای پس از مذاکرات نمایندگان سه کشور در مشهد، به امضای شایسته سیدمرادزاده، معاون وزیر حملونقل تاجیکستان، رضا اکبری، رئیس سازمان راهداری و حملونقل جادهای ایران، و یارمحمد رمضان، نماینده وزارت ترانسپورت و هوانوردی طالبان، رسیده بود.
این طرح در ادامه توافقهایی اجرا میشود که پیشتر میان عظیم ابراهیم، وزیر حملونقل تاجیکستان، و مقامهای ارشد حملونقل ایران و طالبان حاصل شده بود.
برای پیشبرد این دهلیز، یک گروه کاری دائمی سهجانبه تشکیل شده است. این گروه مسئول پیگیری اجرای توافقها، رفع موانع احتمالی و ارائه پیشنهاد برای توسعه این مسیر خواهد بود.
نمایندگان سه کشور همچنین قرار است در ماه عقرب سال جاری (اواخر اکتوبر یا اوایل نوامبر ۲۰۲۶) در کابل دیدار کنند و روند اجرای توافقها را بررسی کنند.
سه کشور قصد دارند با بهبود زیرساختهای مرزی، کاهش زمان انتظار موترهای باربری، سادهتر کردن روند صدور اسناد و گسترش بیمه حملونقل، مبادلات تجاری را تسهیل کنند.
بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، این دهلیز در مراحل بعدی میتواند به دیگر کشورهای آسیای مرکزی و چین نیز گسترش یابد.
بانک جهانی میگوید که تجارت افغانستان در پی اختلال در مسیر پاکستان بهطور چشمگیری به سوی آسیای مرکزی و ایران تغییر کرده است. طبق این گزارش، ۴۸ درصد واردات افغانستان از دهلیزهای آسیای مرکزی و ۴۶ درصد از مسیر ایران انجام شده، در حالیکه سهم مسیر پاکستان تقریباً به صفر رسیده است.
همزمان، هند با جذب ۳۳.۶ درصد صادرات افغانستان و ایران با تأمین ۳۱.۴ درصد واردات، به مهمترین شرکای تجاری این کشور تبدیل شدهاند.
بانک جهانی در گزارش ماه جولای خود اعلام کرده است که اقتصاد افغانستان با وجود ثبات نسبی تقاضای داخلی، افزایش درآمدهای داخلی و کاهش تورم مواد غذایی، همچنان با چالشهای ساختاری، رشد سریع جمعیت، اختلال در تجارت منطقهای و وابستگی شدید به درآمدهای داخلی روبهرو است.
این نهاد گفته است که رشد اقتصادی کنونی نتوانسته همپای افزایش جمعیت افغانستان، بهویژه در پی بازگشت گسترده مهاجران، افزایش یابد. بر اساس این گزارش، درآمد سرانه واقعی افغانستان در مقایسه با دوره پیش از بازگشت طالبان به قدرت، حدود ۵.۶ درصد کاهش یافته و این وضعیت فشار بیشتری بر زندگی خانوارها وارد کرده است.
کاهش تورم عمومی؛ تداوم فشار هزینههای زندگی
بانک جهانی میگوید که نرخ تورم سالانه افغانستان در جون ۲۰۲۶ به ۷.۶ درصد رسیده که نسبت به ماه می ۸ درصد کاهش یافته است.
به گفته این نهاد، کاهش قیمت مواد غذایی در فصل برداشت محصولات کشاورزی و ادامه واردات، از عوامل اصلی کاهش تورم بوده است. قیمت سبزیجات، میوههای تازه و خشک، شکر و نان خشک کاهش یافته و تورم مواد غذایی نسبت به ماه گذشته ۱.۶ درصد و نسبت به سال گذشته ۷.۲ درصد کاهش نشان داده است.
با این حال، تورم هسته، که تغییرات قیمت مواد غذایی و انرژی را در نظر نمیگیرد، افزایش یافته و به ۸.۳ درصد رسیده است. بانک جهانی افزایش هزینههای مسکن، خدمات درمانی و حملونقل را از عوامل ادامه فشارهای تورمی عنوان کرده است.
کاهش ارزش افغانی در برابر دالر
بر اساس گزارش بانک جهانی، ارزش افغانی در ماه جون نسبت به ماه می ۱.۶ درصد کاهش یافته و متوسط نرخ هر دالر امریکایی به ۶۴.۴ افغانی رسیده است.
با وجود این کاهش ماهانه، ارزش پول افغانستان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۸.۳ درصد افزایش یافته است.
بانک جهانی همچنین از کاهش ۴ درصدی نرخ واقعی مؤثر ارز (REER) خبر داده و گفته است که این کاهش تا حدودی توان رقابت کالاهای صادراتی افغانستان را در بازارهای منطقه افزایش داده است.
افزایش کسری تجاری؛ صادرات زیر فشار بستهبودن مرز پاکستان
کسری تجاری افغانستان در ماه جون به ۹۸۴.۳ میلیون دالر رسیده که نسبت به ماه گذشته ۱۱ درصد و نسبت به سال گذشته ۱۹ درصد افزایش یافته است.
ارزش صادرات افغانستان در این ماه ۷۷.۷ میلیون دالر بوده است؛ رقمی که در مقایسه با ماه قبل ۲ درصد کاهش، اما نسبت به سال گذشته ۱۹ درصد افزایش یافته است.
بانک جهانی بستهماندن گذرگاههای مرزی با پاکستان را یکی از عوامل اصلی کاهش صادرات مواد غذایی و توقف کامل صادرات زغالسنگ دانسته است.
بر اساس این گزارش، صادرات زغالسنگ افغانستان تقریباً به صفر رسیده و این کاهش مستقیماً با بستهشدن مسیرهای پاکستان مرتبط دانسته شده است.
در مقابل، صادرات منسوجات و تکسایل افزایش چشمگیری داشته و در ماه جون به ۲۱.۵ میلیون دالر رسیده است؛ رقمی که نسبت به ماه گذشته ۶۷ درصد و نسبت به سال گذشته ۳۰۴ درصد افزایش یافته است. بخش عمده این صادرات از مسیر آسیای مرکزی به چین منتقل شده است.
هند با ۳۳.۶ درصد همچنان بزرگترین مقصد صادرات افغانستان است و پس از آن ایران، اوزبیکستان و چین قرار دارند.
آسیای مرکزی و ایران؛ مسیرهای اصلی تجارت افغانستان
واردات افغانستان در ماه جون با ۱۰ درصد افزایش نسبت به ماه قبل، به یک میلیارد و ۶۲ میلیون دالر رسیده است.
همزمان، مسیرهای آسیای مرکزی به مهمترین دهلیز وارداتی افغانستان تبدیل شدهاند. سهم این مسیرها از واردات در جون به ۴۸ درصد رسیده، در حالی که این رقم در ماه می ۴۱ درصد بود.
سهم مسیر ایران ۴۶ درصد گزارش شده است. در مقابل، تجارت افغانستان از مسیر پاکستان همچنان در سطح بسیار پایین قرار دارد.
ایران با ۳۱.۴ درصد بزرگترین مبدأ واردات افغانستان بوده و پس از آن چین، امارات متحده عربی، اوزبیکستان و قزاقستان قرار دارند.
بانک جهانی هشدار داده است که تمرکز تجارت افغانستان بر شمار محدودی از کشورها و مسیرهای ترانزیتی، اقتصاد این کشور را در برابر تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه آسیبپذیر میکند.
کاهش درآمدهای ماهانه دولت؛ افزایش درآمد سالانه
بر اساس گزارش بانک جهانی، درآمدهای داخلی اداره طالبان در ماه جون به ۱۷.۳ میلیارد افغانی رسیده که نسبت به ماه قبل ۳۷ درصد کاهش یافته است.
این کاهش عمدتاً به دلیل افزایش غیرمعمول درآمدها در ماه می عنوان شده است.
با این حال، مجموع درآمدهای داخلی افغانستان از آغاز سال مالی ۲۰۲۶ تاکنون به ۶۴.۵ میلیارد افغانی رسیده که در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته ۸.۷درصد افزایش یافته است.
درآمدهای مالیاتی ۶.۷ میلیارد افغانی، درآمدهای گمرکی ۲.۸ میلیارد افغانی و درآمدهای غیرمالیاتی ۷.۴ میلیارد افغانی گزارش شده است.
بانک جهانی تأکید کرده است که درآمدهای گمرکی همچنان به دلیل اختلال در تجارت منطقهای و محدودیتهای مرزی با خطر کاهش روبهرو است.
امنیت همچنان بزرگترین بخش بودجه اداره طالبان
هزینههای عمومی اداره طالبان در جون به ۱۷.۵ میلیارد افغانی رسیده که نسبت به ماه گذشته ۳۳.۸ درصد کاهش داشته است.
بخش امنیت با ۲۶.۸ میلیارد افغانی، معادل ۴۶.۴ درصد کل هزینههای ادارات دولتی، بزرگترین سهم بودجه را دریافت کرده است.
پس از آن، بخش آموزش با ۱۰.۲ میلیارد افغانی، معادل ۱۷.۶ درصد، و بخش حکومتداری و اقتصادی و توسعه بخش خصوصی با ۵.۹ میلیارد افغانی، معادل ۱۰.۲ درصد، در ردههای بعدی قرار دارند.
بانک جهانی در جمعبندی گزارش خود گفته است که انتقال بخشی از تجارت افغانستان به مسیرهای آسیای مرکزی، انعطافپذیری زنجیره تأمین این کشور را افزایش داده است؛ اما وابستگی به شمار محدودی از مسیرهای ترانزیتی، کاهش درآمدهای گمرکی و ادامه تنشهای منطقهای، اقتصاد افغانستان را همچنان آسیبپذیر نگه میدارد.
این نهاد افزوده است که اگرچه برخی شاخصهای اقتصاد کلان، از جمله کاهش تورم و افزایش درآمدهای داخلی، نشانههایی از بهبود را نشان میدهد، اما رشد اقتصادی هنوز برای جبران افزایش جمعیت و بهبود سطح زندگی شهروندان کافی نیست.
بارندگی شدید و سرازیر شدن سیلاب در شهر جلالآباد و ولسوالیهای غنیخیل و مهمندره ننگرهار، یک کشته و سه زخمی بر جای گذاشت. مقامهای طالبان در ننگرهار گفتند که سیلاب روز جمعه ۹ اسد، خسارات سنگین مالی به باشندگان این مناطق وارد کرده است.
براساس آمار ابتدایی، در منطقه دامان بهسود، مربوط ناحیه هشتم شهر جلالآباد، حدود ۱۳ خانه بهگونه کامل و نزدیک به ۵۰ خانه دیگر بهصورت قسمی تخریب شده است.
در نزدیکی بازار مارکو در ولسوالی غنیخیل نیز سقف یک خانه فروریخت. در این رویداد یک تن جان باخت و سه تن دیگر زخمی شدند.
در منطقه هزارناو ولسوالی مهمندره، سیلاب بیش از ۲۰ خانه، چندین دکان و تاسیسات عامه را تخریب کرده است. مقامهای محلی طالبان گفتهاند که بررسی میزان دقیق خسارات ادامه دارد.
در هفتههای اخیر، بخشهایی از افغانستان شاهد سیلابهای مرگبار بوده است.
بر اثر سیلاب ۲۹ سرطان در نورستان، دستکم دهها نفر کشته، زخمی و مفقود شدند. سازمان ملل شمار جانباختگان این رویداد را بیش از ۴۰ نفر اعلام کرد.
منابع مطلع به افغانستان اینترنشنال گفتند که استخبارات طالبان خانه زلمی خان مجددی، نماینده پیشین پارلمان را در وزیر اکبر خان کابل تصرف کرده است. به گفته منابع، استخبارات طالبان خویشاوندان آقای مجددی را از این خانه بیرون کرده و چهار فرد مسلح را در خانه او جابهجا کرده است.
زلمی خان مجددی نماینده مردم بدخشان در پارلمان پیشین افغانستان بود و منابع میگویند طالبان خانه او را پس از ناآرامیها در بدخشان تصاحب کرده است.
یک منبع آگاه در کابل گفت که طالبان اجازه نداده است که بستگان آقای مجددی وسایل شخصی خود را از خانه بیرون کنند.
به گفته منبع، ماموران طالبان گفتهاند: «هیچکس حق ندارد اموال متعلق به زلمی مجددی را از این خانه خارج کند.»
منابع گفتند که طالبان دستور داده است خانه دیگری در همسایگی این ملک که در گرو آقای مجددی بود نیز تخلیه شود.
زلمی خان مجددی از ولسوالی جرم و از چهرههای مطرح ولایت بدخشان است. منابع گفتند که آقای مجددی پس از تسلط طالبان افغانستان را ترک کرده و در خارج از کشور زندگی میکند.
مقامهای طالبان تاکنون درباره تصرف خانه او چیزی نگفتهاند.
پیش از این طالبان خانه فوزیه کوفی، نماینده بدخشان در پارلمان پیشین را در کابل تصرف و برخی از بستگانش را بازداشت کرده بود.
جورجیت گانیون، سرپرست یوناما بار دیگر از مقامات طالبان خواست محدودیتهای آموزشی دختران را لغو و زمینه بازگشت آنان به آموزش در همه سطوح را فراهم کنند. او گفت که دختران باید بتوانند به تحصیل خود ادامه دهند و در توسعه و پیشرفت افغانستان نقش داشته باشند.
این مقام سازمان ملل در جریان سفر به ولسوالی استالف ولایت کابل، از یک مکتب ابتداییه دخترانه بازدید کرد و گفت که طالبان همچنان دختران را از ادامه آموزش در مقاطع بالاتر محروم کردهاند.
ویدیوی منتشرشده از سوی یوناما همچنین نشان میدهد که خانم گانیون در این سفر با مقامهای محلی طالبان و شماری از بزرگان محل دیدار کرده و درباره چالشها، نیازهای اقتصادی و مسائل آموزشی در ولسوالی استالف گفتوگو کرده است.
او در این سفر از یک لابراتوار کمپیوتر که با حمایت سازمان ملل در یک مکتب ابتداییه دخترانه ایجاد شده نیز بازدید کرد و بر اهمیت دسترسی دختران به فناوری اطلاعات و مهارتهای دیجیتال تأکید کرد.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در آگست ۲۰۲۱، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را متوقف کردند و در دسامبر ۲۰۲۲ نیز دختران و زنان را از ادامه تحصیل در دانشگاهها منع کردند. افغانستان اکنون تنها کشوری در جهان است که دختران از آموزش متوسطه و عالی محروم هستند.
بر اساس آمار سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، بیش از ۲.۵ میلیون دختر در افغانستان از حق آموزش محروماند و در صورت ادامه این ممنوعیت، شمار آنان تا سال ۲۰۳۰ به بیش از چهار میلیون نفر خواهد رسید.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد نیز هشدار داده است که تداوم این محدودیتها تا سال ۲۰۳۰ میتواند افغانستان را با کمبود بیش از ۲۰ هزار معلم زن و ۵۴۰۰ کارمند زن در بخش صحت روبهرو کند.
یونیسف همچنین میگوید که ادامه محرومیت دختران از آموزش، علاوه بر آسیب به نظام آموزشی، خطر ازدواج زودهنگام، کاهش حضور زنان متخصص در بخشهای آموزش و صحت و افزایش مرگومیر مادران و نوزادان را نیز در پی خواهد داشت.
منابع محلی در ولایت بدخشان به افغانستان اینترنشنال گفتند که شام روز پنجشنبه، خانه فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، در ولسوالی وردوج این ولایت هدف حمله مسلحانه قرار گرفت. فطرت در پی ناآرامیها به بدخشان رفته است و مشخص نیست که هنگام وقوع حمله در خانهاش حضور داشته یا خیر.
به گفته منابع، افراد مسلح ناشناس از کوه مشرف به خانه فصیحالدین در روستای «استرپ» ولسوالی وردوج، با سلاح سبک و سنگین، از جمله پیکا، به سوی منزل او تیراندازی کردند.
منابع افزودند که نگهبانان خانه فصیحالدین به این حمله پاسخ دادند و میان دو طرف درگیری کوتاهی رخ داد. به گفته آنان، مهاجمان پس از تبادل آتش، محل را ترک کرده و متواری شدند.
تاکنون گزارشی از تلفات یا خسارات احتمالی این حمله منتشر نشده و هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است.
پس از سقوط ولسوالی تفتل پایین توسط جبهه سپاهی میهن، جبهه آزادی نیز به مواضع طالبان در ولسوالی زیباک حمله کرد. درگیریهای پراکنده میان دو طرف طی هفته گذشته جریان داشته است.
پس از حمله مخالفان، رئیس ارتش طالبان به بدخشان رفت و مدیریت جنگ علیه مخالفان را بر عهده گرفت.
در روزهای گذشته رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان بر اثر حمله مهاجمان مسلح کشته شد. منابع میگویند وضعیت در بدخشان متشنج است و طالبان نیروی نظامی به این منطقه اعزام کرده است.