گروه چپ میانه پارلمان اروپا دیوان کیفری بین‌المللی را نامزد جایزه ساخاروف کرد

محمد سعید، فرمانده بازنشسته ارتش پاکستان، در مقاله‌ای در روزنامه دان نوشته است که طالبان خواهان تغییر وضعیت موجود در مرز افغانستان و پاکستان، ادامه تجارت ترانزیتی بدون تدابیر جدید از سوی اسلام‌آباد و، مهم‌تر از همه، رژیم طالبان افغانستان تمایل عمیقی دارد که در پاکستان حکومتی روی کار باشد که از تفسیر این گروه از شریعت پیروی کند.

او در این مقاله نوشته است «رژیم طالبان افغانستان پس از شکست نیروهای بین‌المللی کمک به امنیت (آیساف) و ناتو، اطمینان دارد که متحدانش مانند تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی)، ارتش آزادی‌بخش بلوچستان و دیگر گروه‌ها نیز می‌توانند در برابر پاکستان به موفقیت مشابهی دست یابند.»

سعید گفته است که نهادهای استخباراتی پاکستان شواهدی درباره این اهداف طالبان و برنامه‌های آینده این گروه برای حمایت از سازمان‌های مسلح مخالف پاکستان در اختیار دارند. او جزئیات این شواهد را منتشر نکرده است.

این فرمانده بازنشسته ارتش پاکستان افزوده است که اسلام‌آباد از سال ۲۰۲۱ تاکنون در مسیرهای سیاسی، دیپلوماتیک، استخباراتی و نظامی بارها با طالبان گفت‌وگو کرده، اما به گفته او، هر یک از این تلاش‌ها با افزایش «تعداد و شدت» حملات تروریستی که از خاک افغانستان سرچشمه می‌گیرد، همراه شده است.

او طالبان را متهم کرده که در گفت‌وگوهای خصوصی با مقام‌های پاکستانی، حضور گروه‌های مسلح مخالف پاکستان در خاک افغانستان را پذیرفته، اما در موضع‌گیری‌های عمومی، برای مقابله با این گروه‌ها به «محدودیت ظرفیت» و تعهدات مرتبط با «پشتونولی» استناد می‌کند.

تغییر رویکرد پاکستان

سعید نوشته است که پاکستان پس از ناکامی تلاش‌های سیاسی و دیپلماتیک برای متقاعد کردن طالبان به جلوگیری از استفاده از خاک افغانستان علیه پاکستان، به استفاده از «قدرت سخت» روی آورده است.

او اقدامات نظامی پاکستان را «اقدامات ضروری دفاع از خود» در برابر حملات فرامرزی توصیف کرده و گفته است کشورهایی که با حملات مداوم از آن سوی مرز مواجه‌اند، نمی‌توانند برای همیشه استفاده از زور را کنار بگذارند.

با این حال، این مقام پیشین پاکستان اذعان کرده است که برخی جریان‌های سیاسی در داخل پاکستان با استفاده از قدرت نظامی علیه طالبان مخالف‌اند و خواستار ادامه تعامل با کابل هستند. او گفته است این اختلافات باید از طریق مشورت سیاسی و ارائه اطلاعات معتبر درباره ماهیت و ابعاد تهدید مدیریت شود.

سعید در عین حال خواستار باز ماندن مسیر گفت‌وگو با طالبان شده و تأکید کرده است که پاکستان باید در کنار سیاست امنیتی خود، فرصت‌های معتبر برای تعامل مستقیم یا میانجی‌گری‌شده با کابل را حفظ کند.

او همچنین گفته است که طالبان باید درک کند که گروه‌های مسلح زمانی در برابر یک دولت موفق می‌شوند که با ساختار نظامی قدرتمند مواجه نباشند. به گفته او، پیروزی طالبان در سال‌های ۱۹۹۶ و ۲۰۲۱ در افغانستان تا حد زیادی به دلیل ضعف یا فروپاشی نیروهای نظامی افغانستان ممکن شد، اما گروه‌های مسلح فعال از خاک افغانستان نمی‌توانند تجربه مشابهی را در برابر پاکستان تکرار کنند.

این جنرال بازنشسته پاکستانی در پایان نوشته است که آینده افغانستان به این بستگی دارد که طالبان بتواند از یک جنبش مسلح به رهبری مسئول تبدیل شود و روابط صلح‌آمیز و سازنده‌ای با کشورهای همسایه برقرار کند.

او تأکید کرده است که ادامه وضعیت کنونی می‌تواند چرخه درگیری میان افغانستان و پاکستان را تداوم بخشد.

حال‌وش که اخبار سیستان و بلوچستان پوشش می‌دهد، به نقل از شاهدان عینی و منابع محلی نوشت که ابتدا یک «تله انفجاری» در مسیر موتر منفجر شد و پس از آن افراد مسلح به سوی سرنشینان موتر تیراندازی کردند.

به گفته این منابع، در این رویداد دست‌کم پنج عضو فاطمیون کشته شده‌اند. هویت کشته‌شدگان تاکنون مشخص نشده است.

حال‌وش گفته است که در عقب این موتر یک جنگ‌افزار دوشکا نصب شده بود و در پی انفجار، موتر به‌طور کامل منهدم شد.

این دومین حمله مرگبار گزارش‌شده علیه اعضای فاطمیون در منطقه رودماهی زاهدان در کمتر از یک ماه است. بر اساس گزارش حال‌وش، در ۲۰ سنبله نیز دست‌کم چهار عضو فاطمیون هنگام گشت‌زنی در این منطقه هدف تیراندازی افراد مسلح قرار گرفته و کشته شدند.

افزایش حضور فاطمیون

این حمله در حالی گزارش می‌شود که در هفته‌های اخیر گزارش‌هایی درباره افزایش حضور و فعالیت فاطمیون و زینبیون در بخش‌هایی از سیستان‌ و بلوچستان منتشر شده است.

حال‌وش پیشتر گزارش داده بود که حضور این نیروها در مناطقی از زاهدان، میرجاوه، سراوان، گشت، راسک، زابل، سیب و سوران، چابهار، کنارک، زرآباد و ایرانشهر مشاهده شده است. بر اساس این گزارش، در برخی مناطق نیز پایگاه‌های بسیج محلی به نیروهای فاطمیون و زینبیون واگذار شده است.

مقام‌های جمهوری اسلامی در این مورد توضیحی نداده‌اند.

اخیرا، عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان، به حضور شبه‌نظامیان واکنش نشان داد. او در ۲۶ سنبله، با اشاره به گزارش‌ها درباره ورود و استقرار نیروهای فاطمیون و زینبیون در سیستان‌ و بلوچستان گفت که «شنیده می‌شود که شبه‌نظامیان خارجی و نیابتی را وارد استان سیستان و بلوچستان می‌کنند».

• 

  حال‌وش: جمهوری اسلامی فاطمیون را در سیستان‌وبلوچستان جابه‌جا می‌کند

عبدالحمید گفت که در این سیاست «موفقیت چندانی» نمی‌بیند و از مسئولان خواست به مردم تکیه کنند و با اعتمادسازی، از نیروهای بومی برای تأمین امنیت استفاده کنند.

فاطمیون عمدتاً شامل شهروندان شیعه افغانستان و زینبیون متشکل از شیعیان پاکستان توسط نیروی قدس سپاه پاسداران ایجاد شده و یک گروه شبه‌نظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این گروه پیشتر در جنگ سوریه در کنار نیروهای حکومت بشار اسد فعالیت داشت.

با این حال، اطلاعات رسمی و مستقلی درباره شمار نیروهای فاطمیون و زینبیون در سیستان‌ و بلوچستان و مأموریت آنان در این استان منتشر نشده است.

در هفته‌های اخیر درگیری میان نیروهای امنیتی ایران و گروه‌های مسلح در سیستان‌ و بلوچستان نیز افزایش یافته است.

قاآنی پنجشنبه‌شب در مراسمی در تهران گفت: «باید کمربند دفاع، استقلال‌طلبی و عزت را از افغانستان تا یمن و از ایران تا غزه و لبنان در سراسر جهان اسلام محکم کنیم.»

او افزود که امروز «وحدت ساحات در جبهه مقاومت» دیده می‌شود و هر یک از بخش‌های این جبهه با اقداماتی که او آن را حساب‌شده خواند، با دشمن مقابله می‌کنند.

فرمانده نیروی قدس سپاه در بخش دیگری از سخنانش به خروج نیروهای امریکایی از عراق اشاره کرد و گفت امریکا «با وجود تمام امکانات و تجهیزات خود، از عراق اخراج شده است». او این رویداد را نتیجه مقاومت مردم عراق و نیروهای همسو با ایران دانست.

نیروهای امریکایی در ۳۰ سپتامبر، پس از بیش از دو دهه حضور نظامی، خروج خود از عراق را تکمیل کردند. خروج این نیروها بخشی از توافق میان واشنگتن و بغداد برای پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی در عراق بود.

بر اساس گزارش رویترز، ایران و گروه‌های همسو با آن خروج نیروهای امریکایی را یک پیروزی راهبردی دانسته‌اند، در حالی که درباره پیامدهای امنیتی این خروج و احتمال افزایش نفوذ گروه‌های مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز نگرانی‌هایی مطرح شده است.

قاآنی گفت: «اگرچه شرایط دشوار است، اما به حول و قوه الهی حرکت جبهه مقاومت رو به جلوست.» او همچنین گفت که مردم عراق خروج نیروهای امریکایی را جشن گرفته‌اند.

در مورد افغانستان، قاآنی این کشور را در کنار یمن، ایران، غزه و لبنان در چارچوب آنچه «کمربند دفاع، استقلال‌طلبی و عزت» خواند، قرار داد. او درباره نقش مشخص گروه‌های مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی در افغانستان یا سیاست جمهوری اسلامی در قبال افغانستان جزئیات بیشتری ارائه نکرد.

«محور مقاومت» عنوانی است که مقام‌های جمهوری اسلامی برای گروه‌های مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حزب‌الله، حشد شعبی، حماس و حوثی‌های یمن، استفاده می‌کنند.

اظهارات قاآنی در حالی مطرح شده است که در هفته‌های اخیر گزارش‌هایی درباره افزایش فعالیت نیروهای لشکر فاطمیون، گروه شبه‌نظامی متشکل از شهروندان افغانستان و تحت حمایت سپاه پاسداران ایران، در استان سیستان و بلوچستان ایران منتشر شده است. بر اساس گزارش حال‌وش، صدها نیروی فاطمیون در بخش‌هایی از این استان مستقر یا جابه‌جا شده‌اند و ویدیوهایی نیز از حضور و آموزش نظامی این نیروها منتشر شده است.

قاآنی در بخش دیگری از سخنانش گفت که امریکا تصور می‌کرد می‌تواند ایران را ظرف چهار روز یا حداکثر دو هفته به تسلیم وادار کند، اما با شرایطی متفاوت از محاسبات خود مواجه شد.

این تصمیم می‌تواند فرصت تحصیل صدها زن افغان را که به‌دلیل محدودیت‌های طالبان تنها از طریق آموزش آنلاین به آموزش عالی دسترسی دارند، از بین ببرد. به گزارش نیویارک‌تایمز که روز پنجشنبه نهم میزان منتشر شد، وزارت خارجه امریکا روز سه‌شنبه درخواست دانشگاه امریکایی افغانستان برای دریافت ۲۵ میلیون دالر کمک مالی در دو سال آینده را رد کرده است.

دیوید ادواردز، استاد و سرپرست ریاست دانشگاه، گفته است که ادامه فعالیت این دانشگاه به همکاری با دانشگاه امریکایی آسیای مرکزی در قرغیزستان مشروط شده است. او گفته است که با این دانشگاه همکاری خواهد کرد؛ اما دانشگاه امریکایی آسیای مرکزی برنامه آموزش از راه دور ندارد و آموزش آنلاین در حال حاضر تنها راه دسترسی زنان داخل افغانستان به تحصیلات عالی است.

دانشگاه امریکایی افغانستان حدود هزار دانشجو دارد که همه به‌صورت آنلاین درس می‌خوانند. حدود سه‌چهارم دانشجویان این دانشگاه زن هستند و نزدیک به ۹۰ درصد آنان در داخل افغانستان زندگی می‌کنند. استادان دانشگاه نیز از داخل و خارج افغانستان به دانشجویان آموزش می‌دهند.

ادواردز گفته است: «ما تنها فرصت آموزشی برای یک نسل کامل از افغان‌ها هستیم و به نظر می‌رسد این موضوع در دولت کنونی امریکا نادیده گرفته شده است.»

وزارت خارجه امریکا در بیانیه‌ای اعلام کرده است که در پایان سال جاری میلادی اختصاص بودجه به دانشگاه امریکایی افغانستان را متوقف خواهد کرد.

این وزارتخانه دلیل این تصمیم را «سابقه تکراری نبود حساب‌دهی درباره میلیون‌ها دالر از پول مالیات‌دهندگان امریکایی» عنوان کرده است.

دانشگاه امریکایی افغانستان در سال ۲۰۱۹ و در دوره مدیریت قبلی، با اتهام‌های مربوط به سوءمدیریت مالی روبه‌رو شده بود.

مقام‌های امریکایی در آن زمان گفته بودند بیش از ۶۰ میلیون دالر از منابع مالی ناپدید شده است. با این حال، ادواردز گفته است دانشگاه مشکلات گذشته را برطرف کرده و از سال ۲۰۲۱ تاکنون تمام حسابرسی‌های آن بدون مشکل انجام شده است.

وزارت خارجه امریکا این دانشگاه را یک «نهاد خصوصی» خوانده و گفته است که ایالات متحده همچنان از آموزش دختران و زنان افغان از طریق برنامه‌های آموزش از راه دور حمایت می‌کند. این وزارتخانه افزوده است که در حال شناسایی نهادهایی است که بتوانند این برنامه‌ها را به‌گونه مسئولانه اجرا کنند.

ادواردز که از ماه مارچ سرپرستی دانشگاه را برعهده گرفته است، در تابستان امسال برای یافتن منابع مالی جایگزین به دانشگاه‌هایی در بریتانیا و آلمان سفر کرده است. او گفته است که هنوز نمی‌داند دانشگاه چگونه هزینه‌های سمستر آینده را تأمین خواهد کرد.

این دانشگاه پس از بازگشت طالبان به آموزش آنلاین روی آورد.

دانشگاه امریکایی افغانستان در سال ۲۰۰۶ در کابل با هدف آموزش نسل جدید رهبران افغانستان تأسیس شد. این دانشگاه یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های غیرنظامی اداره توسعه بین‌المللی امریکا (USAID) در افغانستان بود و از زمان تأسیس بیش از ۲۲۵ میلیون دالر از منابع این اداره دریافت کرده است.

پس از سقوط نظام جمهوری و بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، کارمندان خارجی دانشگاه از افغانستان خارج شدند و شماری از دانشجویان نیز به عراق، امریکا و کشورهای دیگر منتقل شدند. برخی دانشجویان در افغانستان باقی ماندند و برای حفظ امنیت خود مجبور به پنهان‌شدن شدند.

طالبان پیش از این فعالیت دانشگاه امریکایی افغانستان را محکوم کرده و آن را مکانی برای «فاسد کردن ذهن مسلمانان» توسط امریکایی‌ها خوانده بود.

ساختمان اصلی این دانشگاه در کابل پس از بازگشت طالبان به قدرت در اختیار این گروه قرار گرفت و نام آن به «دانشگاه بین‌المللی اسلامی افغانستان» تغییر داده شد. بر اساس گزارش، حدود هزار دانشجو در این دانشگاه در رشته‌هایی مانند علوم اسلامی، مهندسی و پزشکی تحصیل می‌کنند و همه آنان مرد هستند.

محدودیت آموزش زنان

دانشگاه امریکایی افغانستان سال گذشته، پس از اعلام برنامه دولت دونالد ترامپ برای قطع کمک‌ها، فعالیت‌های خود را برای یک سمستر متوقف کرد و مرکز ماهواره‌ای خود در قطر را نیز بست. به گفته ادواردز، دانشگاه امسال بیش از ۴۰ کارمند خود را اخراج کرده و در پی کاهش بودجه، پذیرش دانشجویان جدید را نیز کاهش داده است.

نگرانی دانشجویان از آینده

دانشجویان این دانشگاه می‌گویند تعطیلی آن می‌تواند یکی از معدود فرصت‌های باقی‌مانده برای تحصیل زنان در داخل افغانستان را از آنان بگیرد.

یکی از دانشجویان علوم کمپیوتر به نام سارا، ۲۶ ساله، گفته است که پس از هشت سال وقفه، سال گذشته تحصیل خود را از سر گرفته است. او گفته است پس از خواباندن دختر هفت‌ساله‌اش، بعدازظهر و شب‌ها برنامه‌نویسی پایتون، تجارت و تاریخ افغانستان می‌خواند.

او گفت: «این تنها جایی است که در آن آینده‌ای برای خودم می‌بینم.»

سارا به دلیل نگرانی امنیتی خواسته است نام خانوادگی‌اش منتشر نشود. او به نیویارک‌تایمز گفته است هزینه تحصیل در سایر مؤسسات آموزش آنلاین برایش بسیار بالا است و بدون مدرک دانشگاهی، بسیاری از فرصت‌های کاری نیز برایش دسترس‌ناپذیر است.

کتایون سلطانی، ۲۸ ساله، نیز گفته است کاهش بودجه دانشگاه باعث شده احساس ناتوانی کند. او هم‌زمان پنج درس، از جمله علوم سیاسی، حسابداری و نویسندگی خلاق را می‌خواند و در کنار تحصیل به‌عنوان مشاور بازاریابی دیجیتال به‌صورت آزاد کار می‌کند.

از میان ۹۸۰ دانشجوی فعلی دانشگاه، حدود ۲۰۰ نفر مرد هستند.

محمد نعمان زلال، ۲۹ ساله، در ماه می مدرک کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی خود را از این دانشگاه دریافت کرده و قرار است اواخر سال جاری در افغانستان با آژانس همکاری‌های بین‌المللی جاپان (جایکا) کار کند.

او گفته است مدرک دانشگاه امریکایی افغانستان به دست‌یافتن به این شغل کمک کرده و درآمد ماهانه ۲۵۰۰ دالری او می‌تواند هزینه زندگی والدین و دو برادر کوچک‌ترش را تأمین کند.

زلال گفته است در صورت تعطیلی دانشگاه، دانشجویان مرد ممکن است فرصت‌های دیگری برای تحصیل پیدا کنند، اما برای زنان افغان گزینه‌های بسیار اندکی باقی خواهد ماند.

در این گزارش آمده است که جامعه جهانی می‌تواند از این شکاف‌ها و اختلاف‌نظرهای درونی طالبان بهره‌برداری کند، شواهد را برای عدالت در آینده حفظ کند و همزمان شرایط را برای برخی از شهروندان افغانستان بهبود بخشد.

این گزارش که توسط فرشته عباسی، پژوهشگر امور افغانستان و پاتریشیا گاسمن، مدیر ارشد آسیا در دیده‌بان حقوق بشر نوشته شده، تاکید می‌کند که اگرچه رهبری طالبان سیستم حکومتی سخت‌گیرانه و اقتدارگرایانه‌ای تحمیل کرده، اما این گروه یکدست نیست. احکام طالبان بسیار سخت‌گیرانه است، اما همه مقام‌ها آن را به یک شکل اجرا نمی‌کنند.

بر اساس این گزارش، شواهد فراوانی از اختلاف‌نظر در درون طالبان وجود دارد. برخی مقام‌های ارشد علنا با ممنوعیت آموزش دختران مخالفت کرده‌اند، در حالی که رهبری در قندهار موضع خود را سخت‌تر کرده است. سازمان‌های بشردوستانه نیز توانسته‌اند در برخی ولایات با موفقیت نسبی برای دسترسی و استخدام زنان مذاکره کنند. در بعضی ولایات اجرای قوانین مربوط به محرم و پوشش سخت‌گیرانه‌تر و در برخی دیگر سهل‌گیرانه‌تر و وابسته به مقام‌های محلی است.

نویسندگان گزارش تاکید می‌کنند که این تفاوت‌ها نشانه میانه‌روی طالبان نیست، اما فرصتی ایجاد می‌کند. مقام‌های محلی طالبان انتخاب می‌کنند و دستورها را تفسیر می‌کنند. پیگیری پاسخگویی نه تنها راهی برای تحقق عدالت برای قربانیان است، بلکه ابزاری عملی برای تغییر رفتار در زمان حاضر نیز محسوب می‌شود.

در اکتبر ۲۰۲۵، شورای حقوق بشر سازمان ملل مکانیزم تحقیقاتی مستقلی برای افغانستان ایجاد کرد تا شواهد جنایات جدی را جمع‌آوری، حفظ و تحلیل کند. دادگاه کیفری بین‌المللی نیز برای هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی، به اتهام جنایت علیه بشریت از جمله آزار جنسیتی، حکم بازداشت صادر کرده است.

گزارش می‌گوید مقام‌های ولایتی، فرماندهان پولیس، قضات و مقام‌های محلی طالبان باید بدانند که ارتکاب نقض حقوق بشر ممکن است بدون مجازات نماند و «پیروی از دستور» مسئولیت را از بین نمی‌برد. دولت‌ها باید مقام‌هایی را که سیاست‌های سرکوبگرانه را اجرا می‌کنند شناسایی کنند و پیام روشنی بفرستند که نقض حقوق بشر پیامد شخصی دارد.

دیده‌بان حقوق بشر هشدار می‌دهد که رویکرد گزینشی که فقط بر طالبان تمرکز کند و جنایات نیروهای بین‌المللی و مقام‌های دولت پیشین را نادیده بگیرد، ممکن است مقام‌های عمل‌گراتر را به سوی تندروها سوق دهد. در عین حال، حتی گشایش‌های محدود اهمیت دارد؛ کلینیکی که بتواند زنان را استخدام کند، بیماران زن را درمان می‌کند و برنامه‌های کمکی که زنان را به کار بگیرند، به خانوارهای زن‌سرپرست دسترسی پیدا می‌کنند.

نویسندگان گزارش نتیجه می‌گیرند که رهبری طالبان می‌خواهد جهان باور کند حکومتشان یکپارچه است، اما اجرای ناهماهنگ احکام نشان می‌دهد فشار می‌تواند رفتار را تغییر دهد. آن‌ها از دولت‌ها می‌خواهند از تلاش‌های بین‌المللی برای پاسخگویی، از جمله دادگاه کیفری بین‌المللی، حمایت کنند و شواهد را برای عدالت آینده حفظ کنند.