روزنامه‌نگار
پس از سقوط نظام جمهوری، رهبران سیاسی، مقام‌های دولتی، نظامیان پیشین، فعالان و نخبگان سیاسی افغانستان کشور را ترک کردند. بیشتر آنان به کشورهای غربی و شماری از چهره‌های شاخص به کشورهای منطقه، از جمله ایران، ترکیه، تاجیکستان و امارات متحده عربی، پناه بردند.
در پنج سال گذشته، بارها از محدودیت‌ها و فشار کشورهای میزبان بر فعالیت سیاسی و نظامی مخالفان طالبان سخن گفته شده است. این گزارش بررسی می‌کند که این محدودیت‌ها تا چه اندازه بر فعالیت‌ها و برنامه‌های مخالفان تأثیر گذاشته و آیا مانع پیگیری اهداف آنان شده است یا انفعال و نبود برنامه منسجم، عامل اصلی وضعیت کنونی است.
افغانستان اینترنشنال در این گزارش با پنج چهره شاخص سیاسی افغانستان گفت‌وگو کرده است. آنان به دلیل «حساسیت‌های کشورهای میزبان» و «نزاکت‌های سیاسی داخلی» نخواستند نامشان فاش شود.
برخی از این چهره‌ها می‌گویند کشورهای میزبان نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست‌ها و برنامه‌های مخالفان طالبان داشته‌اند. به گفته آنان، ترکیه به شماری از مخالفان هشدار داده است که در صورت فعالیت نظامی علیه طالبان، باید خاک این کشور را ترک کنند.
اما برخی دیگر می‌گویند که در پنج سال گذشته هیچ کشوری مانع فعالیت‌های آنان نشده است. یکی از رهبران مخالف طالبان که سرگرم فعالیت نظامی علیه این گروه است، گفت که حتی به کشورهایی سفر کرده که روابط نزدیکی با طالبان دارند. او محدودیت‌های کشورهای میزبان را «بهانه‌ای برای توجیه ناکارآمدی و انفعال» مخالفان می‌داند.
تمرکز این گزارش بر چهار کشوری است که شماری از چهره‌های مخالف طالبان در آنها مستقر هستند: تاجیکستان، ایران، ترکیه و امارات متحده عربی. در کنار این کشورها، نقش اروپا و امریکا و تغییر رویکرد پاکستان در قبال مخالفان طالبان نیز بررسی شده است.
تاجیکستان؛ از حمایت مخالفان تا تعامل با طالبان
تاجیکستان نخستین کشوری بود که آشکارا از مخالفان طالبان حمایت کرد. احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی، امرالله صالح، رهبر روند سبز، بسم‌الله محمدی، وزیر دفاع پیشین، و شماری دیگر از چهره‌های سیاسی و نظامی پس از سقوط جمهوری به دوشنبه، پایتخت این کشور، رفتند.
تاجیکستان از آنان میزبانی کرد و در نشست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مواضعی مخالف طالبان را در پیش گرفت. اما به گفته منابع این گزارش، موضع دوشنبه به‌تدریج تغییر کرده و اکنون در پی تعامل با اداره طالبان است.
یک چهره ارشد جبهه مقاومت ملی گفت که تاجیکستان در گذشته رفت‌وآمد به افغانستان را برای مخالفان تسهیل می‌کرد، اما اکنون این مسیرها بسته شده است. به گفته او، دفتر جبهه مقاومت ملی نشانی رسمی ندارد و به نام بنیاد احمدشاه مسعود فعالیت می‌کند. امرالله صالح و احمد مسعود نیز زیر تدابیر شدید امنیتی در این کشور زندگی می‌کنند و مقام‌های تاجیکستان آنان را به نشست‌های رسمی دعوت نمی‌کنند.
یکی دیگر از رهبران مخالف طالبان گفت که تاجیکستان، با وجود آن‌که مهم‌ترین حامی مخالفان بود، اکنون در پی همکاری با طالبان است. به گفته او، رئیس استخبارات تاجیکستان به‌گونه منظم با طالبان در تماس است و حتی درباره واگذاری سفارت افغانستان به این گروه گفت‌وگوهایی صورت گرفته است. با این حال، سفارت افغانستان در دوشنبه همچنان در اختیار یک دیپلومات پیشین نزدیک به جبهه مقاومت ملی است.
یک چهره ارشد سیاسی دلیل تغییر موضع تاجیکستان را فشار روسیه و ملاحظات امنیتی این کشور دانست. او گفت: «در اوایل، تاجیکستان در مخالفت کامل با طالبان قرار گرفت و به بخشی از مخالفان اجازه فعالیت نظامی و سیاسی داد. بعدتر، تعامل با طالبان را ضروری دانست و تحت فشار روسیه از موضع مخاصمت بیرون شد.»
تاجیکستان به دلیل هم‌مرزی با افغانستان با تهدیدهای امنیتی متعددی روبه‌رو است. حضور گروه‌های رادیکال آسیای مرکزی در افغانستان، فعالیت قاچاق‌بران مواد مخدر و تهدید داعش خراسان از جمله نگرانی‌های این کشور است. هم‌زمان، کشورهای عضو کشورهای مشترک‌المنافع برای تقویت امنیت مرزهای تاجیکستان با افغانستان تلاش می‌کنند.
ایران؛ میزبانی از مخالفان و روابط نزدیک با طالبان
ایران پس از سقوط نظام جمهوری در افغانستان، میزبان شمار زیادی از پناهجویان افغان، از جمله مقام‌های سابق، نظامیان پیشین و برخی رهبران مخالف طالبان شد. جمهوری اسلامی در کنار پاکستان، از تأثیرگذارترین همسایه‌های افغانستان در منازعات پنج دهه گذشته بوده است.
ایران پیشینه همکاری با مخالفان طالبان را دارد، اما در پنج سال گذشته روابط نزدیکی با این گروه برقرار کرده است.
منابع این گزارش می‌گویند تهران در برخورد با مخالفان طالبان سیاستی دوگانه داشته است: به برخی از آنان امکان فعالیت داده، اما برخی دیگر را از فعالیت نظامی علیه طالبان منع کرده است.
دفاتر جبهه مقاومت ملی در مشهد فعال است و احمد مسعود نیز به‌گونه منظم به ایران سفر می‌کند.
یک مقام ارشد سابق گفت که در ساختار سیاسی ایران درباره طالبان دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. به گفته او، برخی طالبان را «دشمن دشمن» می‌دانند و خواهان همکاری با این گروه‌اند، در حالی که برخی دیگر با توجه به اقدامات شیعه‌ستیزانه طالبان، از حمایت آن خودداری می‌کنند.
او به تفاوت دیدگاه میان سپاه پاسداران و وزارت خارجه ایران اشاره کرد و گفت که سپاه با طالبان روابط نزدیک دارد، اما وزارت خارجه با رهبران مخالف طالبان تعامل می‌کند.
یک عضو ارشد جبهه مقاومت ملی نیز به افغانستان اینترنشنال گفت: «ایران کاری به کار ما ندارد، اما حمایت نظامی و سیاسی هم نمی‌کند.»
این موضع با اظهارات معاون سفیر ایران در کابل تفاوت دارد. او هرگونه مقاومت علیه طالبان را رد کرده و گفته است که طرف‌ها باید خواسته‌های خود را از راه مذاکره و دیپلوماسی دنبال کنند.
به گفته یکی از منابع، جمهوری اسلامی محمد محقق را از فعالیت نظامی علیه طالبان در داخل ایران منع کرده است. محقق روابط نزدیکی با ایران دارد، اما اکنون در ترکیه زندگی می‌کند. افغانستان اینترنشنال با وجود تماس‌های مکرر نتوانست نظر او را در این باره دریافت کند.
اسماعیل خان، از رهبران جمعیت اسلامی، نیز در مشهد مستقر است. او گاهی بیانیه‌هایی در مخالفت با طالبان منتشر می‌کند، اما اقدام عملی مشخصی علیه این گروه نداشته است.
در همین حال، شماری از چهره‌های مخالف طالبان در ایران ترور شده‌اند؛ از جمله اکرام‌الدین سریع، فرمانده پیشین، و دو فرمانده ارشد دیگر مخالف طالبان.
یک نظامی بلندپایه پیشین گفت که پس از سقوط حکومت افغانستان، بسیاری از مخالفان تصور می‌کردند به دلیل اختلاف‌های مذهبی و ایدئولوژیک تهران با طالبان، روابط دو طرف نزدیک نخواهد شد. به همین دلیل، شماری از آنان به ایران رفتند، اما برخلاف انتظارشان، ایران به یکی از نزدیک‌ترین شرکای طالبان تبدیل شد.
او مدعی شد که شماری از افراد وابسته به جریان آنان در ایران بازداشت شده‌اند و گفت که این جبهه هرگز علاقه‌ای به همکاری با جمهوری اسلامی نشان نداده است. با این حال، تاکنون گزارش رسمی درباره بازداشت مخالفان طالبان در ایران منتشر نشده است.
یک دیپلومات ارشد پیشین ایران گفت که جمهوری اسلامی به دلیل آسیب‌پذیری‌های امنیتی خود نسبت به فعالیت علنی مخالفان طالبان حساس است، اما مانع اقدامات پنهانی آنان نمی‌شود. او افزود: «ایران به خاطر فعالیت نظامی و سیاسی، مخالفان طالبان را نه بندی می‌کند و نه برای آنان فرش سرخ پهن می‌کند.»
این دیپلومات پیشین بخش عمده مسئولیت وضعیت کنونی را متوجه رهبران مخالف طالبان دانست و گفت که آنان نتوانسته‌اند کشورهای میزبان را برای حمایت از برنامه‌های خود قانع کنند. به گفته او، مخالفان انسجام و همسویی ندارند و اراده محکمی برای مقابله با طالبان نشان نداده‌اند. او افزود که برخی رهبران انتظار دارند ایران یا کشورهای دیگر به جای آنان با طالبان بجنگند.
ترکیه؛ محدودیت بر فعالیت سیاسی و نظامی یا بهانه؟
ترکیه میزبان شماری از چهره‌های شاخص مخالف طالبان، از جمله محمد محقق، عبدالرشید دوستم، صلاح‌الدین ربانی، عبدرب‌الرسول سیاف و الماس زاهد است. این چهره‌ها به‌گونه منظم نشست‌های آنلاین برگزار می‌کنند و درباره وضعیت افغانستان موضع می‌گیرند. در ماه‌های اخیر، پاکستان نیز به همکاری با برخی از آنان علاقه نشان داده است.
دو منبع به افغانستان اینترنشنال گفتند که ترکیه اخیراً به مخالفان طالبان هشدار داده است که اگر قصد فعالیت نظامی علیه این گروه را دارند، باید خاک این کشور را ترک کنند. به گفته این منابع، انقره زیر فشار پاکستان نمی‌تواند مانع روابط مخالفان با اسلام‌آباد شود، اما از آنان خواسته است فعالیت نظامی نکنند.
یکی از چهره‌های مخالف طالبان در ترکیه گفت که این کشور در پنج سال گذشته اجازه برگزاری گردهمایی رهبران مخالف یا گشایش دفتر رسمی آنان را نداده است. به گفته او، مقام‌های ترکیه بدون صدور نامه رسمی به مخالفان گفته‌اند که «از حدود خود فراتر نروید».
او پرسید: «وقتی فعالیت سیاسی اجازه نیست، چگونه انتظار فعالیت نظامی داشته باشیم؟»
اما یک عضو ارشد جبهه آزادی و یک عضو ارشد جبهه مقاومت ملی این روایت را رد می‌کنند. آنان می‌گویند برخی رهبران سیاسی مقیم ترکیه محدودیت‌های این کشور را بهانه می‌کنند و اگر اراده‌ای برای فعالیت وجود داشته باشد، هیچ کشوری نمی‌تواند به‌طور کامل مانع آن شود. با این حال، آنان تأکید می‌کنند که نباید از کشورهای میزبان انتظار حمایت نظامی و سیاسی داشت.
یکی از اعضای جبهه مقاومت ملی گفت: «نازی را که در جمهوریت بر این کشورها فروخته بودیم، حالا همه انتظار داریم که ناز ما را بخرند.»
یکی از رهبران جبهه‌های مخالف نیز خطاب به رهبران سیاسی گفت: «اگر مخالفت نمی‌توانید، مخالفت در پشت زوم چه معنا دارد؟»
یک منبع دیگر گفت که برخی رهبران سیاسی به دلیل افزایش سن و دوری طولانی از میدان جنگ، توانایی و آمادگی گذشته را ندارند. به گفته او، آسایش زندگی در بیست سال نظام جمهوری، آنان را از جنگیدن در کوه و دشت و بیابان دور کرده است.
منابع می‌گویند ترکیه در پنج سال گذشته اجازه نداده است مخالفان نشست‌های حضوری خود را در این کشور برگزار کنند. برای نمونه، گروه هم‌صدایی، متشکل از چهره‌هایی چون عبدالرشید دوستم، محمد محقق، استاد سیاف و حنیف اتمر، نتوانست نشست علنی در ترکیه برگزار کند.
به گفته یکی از چهره‌های ارشد سیاسی، ترکیه از آغاز با فعالیت نظامی علیه طالبان مخالف بوده است. او افزود که پس از پیوستن ترکیه به توافق مکه و ارتقای روابط این کشور با پاکستان به سطح راهبردی، انقره بیش از گذشته تحت تأثیر اسلام‌آباد قرار گرفته است
با این حال، یکی از رهبران مخالف طالبان در رد ادعای محدودیت کامل ترکیه گفت که مقام‌های این کشور پس از دریافت اطلاعاتی درباره یک تهدید امنیتی، به او پیشنهاد کردند محل اقامتش را از یک هتل به هتل دیگری تغییر دهد. او این اقدام را نشانه‌ای از همکاری و توجه امنیتی ترکیه دانست.
هم‌زمان، به گفته یک منبع ارشد، ترکیه حتی برای میزبانی از پارلمان در تبعید افغانستان اعلام آمادگی کرده است. منابع می‌گویند میررحمان رحمانی، رئیس پیشین پارلمان، قصد دارد این نهاد را افتتاح کند و پاکستان و ترکیه نیز آمادگی خود را برای میزبانی اعلام کرده‌اند.
امارات؛ محل دیدارهای امنیتی و تأکید بر مذاکره
امارات متحده عربی نیز از کشورهایی است که در بحث فعالیت مخالفان طالبان مطرح می‌شود. شماری از چهره‌های سیاسی افغانستان در این کشور زندگی کرده‌اند، در حالی که ابوظبی روابط نزدیکی با طالبان، به‌ویژه جناح حقانی، دارد.
اشرف غنی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، بیش از چهار سال در امارات زندگی کرد. او اخیراً این کشور را ترک کرد و در پیامی گفت که «به مدت شش ماه صدایش گرفته و خاموش مانده بود». احتمال می‌رود غنی اکنون در بریتانیا مستقر شده باشد. با این حال، او پس از خروج از امارات نیز فعالیت مشخصی علیه طالبان نداشته است.
یکی از رهبران مخالف طالبان گفت: «تمام دیدارهای استخباراتی و امنیتی در امارات صورت می‌گیرد.»
شماری از چهره‌های مستقر در امارات بیشتر بر گفت‌وگو و مذاکره با طالبان تأکید دارند. عطا محمد نور، از رهبران جمعیت اسلامی، با وجود انتقاد از طالبان، خواستار مذاکره با این گروه شده است. به گفته منابع، امارات در مقایسه با ایران و پاکستان نقش گسترده‌ای در تحولات افغانستان ندارد.
اروپا و امریکا؛ مخالفت سیاسی بدون حمایت از جنگ
شماری از چهره‌های نظامی و سیاسی مخالف طالبان در کشورهای غربی پناه گرفته‌اند. کشورهای اروپایی و امریکا از سیاست‌های طالبان انتقاد می‌کنند، اما تمایلی به بازگشت به صحنه افغانستان یا حمایت از جریان‌های نظامی مخالف این گروه نشان نداده‌اند. برخی از این کشورها نیز به‌تدریج به تعامل با طالبان روی آورده‌اند.
پنج منبع به افغانستان اینترنشنال گفتند که کشورهای اروپایی و امریکا از جنگ علیه طالبان حمایت نمی‌کنند، اما مانعی نیز در برابر فعالیت مخالفان ایجاد نکرده‌اند.
یکی از چهره‌های ارشد سیاسی گفت که بسیاری از رهبران مخالف فرصت‌های موجود را نادیده می‌گیرند، زیرا نمی‌خواهند با این پرسش روبه‌رو شوند که در پنج سال گذشته چه کرده‌اند. او افزود: «بسیاری از رهبران این فرصت را پنهان می‌کنند. همه کشورها می‌گویند شما پیش شوید تا دیگران بیایند. فرصت‌ها از مقاومت اول بیشتر است.»
به گفته او، گزارش‌های سازمان ملل متحد نیز زمینه‌هایی برای مشروعیت‌بخشیدن به مقاومت فراهم می‌کند.
پاکستان؛ از حمایت طالبان تا فراخوان همکاری با مخالفان
پاکستان که در سال‌های گذشته از مهم‌ترین حامیان طالبان به شمار می‌رفت، اکنون به یکی از طرف‌های اصلی منازعه با این گروه تبدیل شده است. این تغییر، رویکرد اسلام‌آباد در قبال مخالفان طالبان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
یکی از چهره‌های ارشد سیاسی گفت: «پاکستان از حالت فعال حمایت از طالبان به حالت فعال حمایت از مخالفان طالبان روی آورده است.»
شماری از مخالفان طالبان می‌گویند که از پاکستان درخواست همکاری دریافت کرده‌اند. به گفته آنان، اسلام‌آباد حتی برای میزبانی از پارلمان در تبعید افغانستان اعلام آمادگی کرده است. یکی از چهره‌های مخالف، روابط جبهه خود با پاکستان را «استراتژیک» خواند، اما گفت که دو طرف هنوز به توافق و جمع‌بندی نهایی نرسیده‌اند.
با این حال، یک چهره ارشد سیاسی گفت که سیاست پاکستان در قبال مخالفان طالبان با سیاست دیگر کشورهای میزبان تفاوت دارد و حتی در داخل پاکستان نیز به مخالفان اجازه فعالیت علنی داده نمی‌شود.
او برای مقایسه به دفتر طالبان در دوحه اشاره کرد که در سال ۲۰۱۰ با وجود مخالفت صریح حکومت وقت افغانستان گشایش یافت. به گفته او، قطر با نصب پرچم طالبان و فراهم‌کردن دفتر برای این گروه، زمینه فعالیت سیاسی و مشروعیت‌یابی آن را فراهم کرد.
یکی از چهره‌های فعال در زمینه روابط مخالفان و طالبان گفت که پاکستان از طالبان ناامید شده و اکنون به فعالیت نظامی علیه این گروه روی آورده است. با این حال، به گفته او، هنوز اعتماد میان مخالفان طالبان و اسلام‌آباد شکل نگرفته است.
او گفت: «اکثریت مخالفان سیاسی به پاکستان باور ندارند. از مجبوریت به پاکستان روی آورده‌اند.»
به گفته این منبع، مخالفان هنوز نمی‌دانند که هدف پاکستان تغییر سیاست طالبان است یا تغییر نظام این گروه. او افزود که اگر مسئله تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) حل شود، ممکن است اسلام‌آباد دیگر علاقه‌ای به تغییر نظام طالبان نداشته باشد.
در مقابل، سیاست‌مداران مخالف طالبان می‌گویند که حاکمیت باید به مردم افغانستان بازگردد و از خاک این کشور نباید برای فعالیت گروه‌های مسلح علیه کشورهای دیگر استفاده شود. با این حال، به گفته یکی از منابع، پاکستان هنوز حاضر نشده است چنین تعهدی را در همکاری با مخالفان بپذیرد.
محدودیت کشورهای میزبان یا بحران بی‌برنامگی؟
تقریباً همه چهره‌هایی که با آنان گفت‌وگو شده، تأثیر کشورهای میزبان بر فعالیت مخالفان طالبان را می‌پذیرند. برخی کشورها با مخالفت با فعالیت نظامی و برخی دیگر از طریق محدودکردن فعالیت‌های سیاسی، بر عملکرد این جریان‌ها تأثیر گذاشته‌اند.
یکی از مقام‌های سابق گفت که تأثیر کشورهای میزبان بر تصمیم‌گیری مخالفان برجسته است، زیرا آنان پناهنده‌اند و ناچارند ملاحظات و خواست‌های کشورهای میزبان را در نظر بگیرند. به گفته او، این کشورها در درجه نخست منافع خود را دنبال می‌کنند.
یک چهره سیاسی نیز گفت: «آنها منافع خود را در تعامل با طالبان می‌بینند. مهم‌ترین مسئله، مسئله امنیتی است. تمام کشورها نگرانی امنیتی در افغانستان دارند. منافع امنیتی ایجاب می‌کند که با طالبان به‌صورت دوجانبه ترتیبات همکاری را پی‌ریزی کنند. تعامل دوجانبه با طالبان را شروع کردند.»
به گفته منابع، هیچ کشوری به استثنای روسیه حاضر نبوده است همه خواسته‌های طالبان را برآورده کند، اما کشورهای مختلف با این گروه وارد تعامل شده‌اند.
در مقابل، شماری از مخالفان معتقدند که محدودیت‌های کشورهای میزبان نمی‌تواند توجیه‌کننده پنج سال انفعال باشد. آنان می‌گویند برخی جریان‌ها با وجود موانع، راه‌هایی برای ادامه فعالیت پیدا کرده‌اند، در حالی که گروهی دیگر همچنان محدودیت‌ها را دلیل ناکامی خود می‌دانند.
یکی از مقام‌های سابق در جمع‌بندی این وضعیت گفت: «ناتوانی بهانه نیست، مشکل جدی است.»
آسوشیتدپرس گزارش داد که شماری از هنرمندان در کابل با وجود محدودیت‌های طالبان، همچنان پنهانی ساز می‌نوازند و آواز می‌خوانند. این هنرمندان گفته‌اند که از بازداشت‌شدن هراس دارند اما نمی‌خواهند موسیقی را کنار بگذارند. آنها تلاش می‌کنند موسیقی و فرهنگ هنری افغانستان را زنده نگه دارند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس روز جمعه، هشتم عقرب، در گزارشی از کابل به زندگی دو هنرمند موسیقی پرداخته است که پس از بازگشت طالبان به قدرت، کار و درآمد خود را از دست داده‌اند.
این دو هنرمند که یکی نوازنده رباب و دیگری آوازخوان است، به دلیل ترس از بازداشت، نخواسته‌اند نامشان در گزارش منتشر شود.
پیش از بازگشت طالبان، موسیقی امر عادی بود و صدای موسیقی از رستورانت‌ها، کافه‌ها و خانه‌های کابل شنیده می‌شد. اکنون بسیاری از این مکان‌ها خاموش شده‌اند و هنرمندان موسیقی اجازه فعالیت ندارند.
طالبان از سال ۱۴۰۱ نواختن و شنیدن موسیقی را در افغانستان ممنوع کرده است. این گروه تنها خواندن سرودهای مذهبی بدون آلات موسیقی را مجاز می‌داند.
سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، به آسوشیتدپرس گفته است که موسیقی در اسلام حرام است. او می‌گوید موسیقی باعث خوشحالی شیطان می‌شود و زمینه رفتارهای ناپسند را فراهم می‌کند.
این مقام طالبان تاکید کرده است که هیچ‌کس اجازه شنیدن موسیقی یا ضبط آهنگ را ندارد.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، بسیاری از هنرمندان موسیقی افغانستان را ترک کردند. شماری دیگر برای جلوگیری از تخریب سازهایشان، آنها را به خارج از کشور فرستادند یا در خانه‌های خود پنهان کردند.
در کوچه خرابات کابل که زمانی محل زندگی هنرمندان موسیقی و مرکز فروش ساز بود، دکان‌های موسیقی تغییر کرده‌اند. اکنون در این دکان‌ها مواد غذایی، لباس و وسایل خانه فروخته می‌شود.
نوازنده رباب: تا زمانی که زنده هستم، ساز می‌نوازم
آسوشیتدپرس با یک نوازنده رباب در کابل گفت‌وگو کرده است که با وجود ممنوعیت طالبان، همچنان پنهانی موسیقی می‌نوازد.
این نوازنده در خانه کوچکی در یکی از کوچه‌های کابل زندگی می‌کند. او سه رباب چوبی دست‌ساز دارد. هنگام گفت‌وگو با خبرنگار آسوشیتدپرس، یکی از رباب‌ها را برمی‌دارد و شروع به نواختن می‌کند.
او می‌گوید تا زمانی که زنده است، نواختن رباب را ادامه می‌دهد، حتی اگر مجبور باشد این کار را پنهانی انجام دهد.
به گفته این نوازنده، رباب بخشی از فرهنگ و سنت‌های افغانستان است و او نمی‌خواهد این هنر خاموش شود.
در بخش دیگری از کابل، یک آوازخوان نیز می‌گوید که طالبان می‌تواند اجرای علنی موسیقی را ممنوع کند، اما نمی‌تواند آن را از قلب مردم پاک کند.
این آوازخوان می‌گوید هنرمندان حتی اگر اجازه اجرای موسیقی را نداشته باشند، در خلوت یا در رویاهای خود به خواندن و نواختن ادامه خواهند داد.
او پیش از بازگشت طالبان در کنسرت‌ها و جشن‌ها آواز می‌خواند. اکنون رباب، هارمونیه، فلوت، طبله و کیبورد خود را در خانه پنهان کرده است.
این آوازخوان می‌گوید روزی که سازهایش را به خانه آورد و زیر پوششی پنهان کرد، احساس می‌کرد خودش نیز همراه آنها دفن شده است.
او می‌گوید موسیقی به زندگی‌اش معنا داده بود و باعث شده بود مردم او را بشناسند. اکنون دوری از موسیقی برایش بسیار دردناک است.
این هنرمند می‌گوید گاهی در برابر سازهای پنهان‌شده خود می‌ایستد و گریه می‌کند.
درآمد روزانه یک نوازنده از ۱۰ هزار افغانی به ۱۰۰ افغانی کاهش یافته است
نوازنده رباب که آسوشیتدپرس با او گفت‌وگو کرده، پیش از بازگشت طالبان در یک مکتب موسیقی تدریس می‌کرد و دکان فروش آلات موسیقی نیز داشت.
پدر و پدربزرگ او هم نوازنده بودند و این حرفه نسل به نسل در خانواده آنان ادامه یافته بود.
او پس از بازگشت طالبان، شماری از سازهای خود را به خارج از افغانستان فرستاد و بقیه را در خانه پنهان کرد. دکان خانوادگی آنان نیز بسته شد.
این نوازنده می‌گوید بسته شدن دکان ضربه سنگینی به خانواده‌اش وارد کرد. به‌ویژه پدرش از این وضعیت به‌شدت متاثر شد.
پدر او مدتی پس از بسته شدن دکان، بر اثر حمله قلبی جان باخت. این نوازنده باور دارد که پدرش نتوانست با از دست دادن دکان و حرفه خانوادگی کنار بیاید.
او می‌گوید پیش از بازگشت طالبان، از تدریس و فروش ساز روزانه حدود ۱۰ هزار افغانی، معادل ۱۵۰ دالر، درآمد داشت، اما اکنون کارگر روزمزد است و درآمد روزانه‌اش به‌سختی به ۱۰۰ افغانی، معادل یک‌ونیم دالر، می‌رسد.
این نوازنده که همسر و فرزندانش به درآمد او وابسته‌اند، اکنون با فقر شدید روبه‌رو است.
آوازخوانی که با آسوشیتدپرس صحبت کرده نیز پس از ممنوعیت موسیقی، دو سال بیکار بوده است. او سرانجام با کمک دوستانش توانست یک کسب‌وکار کوچک راه‌اندازی کند.
اجرای موسیقی در محافل مخفی نیز خطرناک شده است
آسوشیتدپرس گزارش داده است که در سال‌های نخست ممنوعیت موسیقی، شماری از هنرمندان در محافل مخفی برنامه اجرا می‌کردند.
هر دو هنرمندی که با این خبرگزاری گفت‌وگو کرده‌اند، در برخی از این برنامه‌ها حضور داشته‌اند. اما اکنون می‌گویند خطر بازداشت به اندازه‌ای افزایش یافته که دیگر نمی‌توانند در چنین محافلی شرکت کنند.
آوازخوان می‌گوید شرایط روزبه‌روز دشوارتر می‌شد و ماموران طالبان در جست‌وجوی افرادی مانند او بودند تا آنها را بازداشت کنند.
او چهار سال است که در هیچ محفل مخفی موسیقی اجرا نکرده است.
این آوازخوان می‌گوید نمی‌خواهد به زندان برود، زیرا فرزندان خردسال دارد و خطر بازداشت برایش بسیار زیاد است.
نوازنده رباب نیز از حمله ماموران امر به معروف طالبان به یکی از محافل موسیقی خبر داده است.
او می‌گوید یکی از حاضران در این محفل عکس‌هایی گرفته و برای ماموران طالبان فرستاده بود.
پس از آن، ماموران به محل برگزاری برنامه حمله کردند و شماری از شرکت‌کنندگان را بازداشت کردند.
این نوازنده توانست از محل فرار کند و بازداشت نشد. او می‌گوید پس از آن رویداد، دیگر در هیچ محفل مخفی موسیقی شرکت نکرده است.
آوازخوانی که با آسوشیتدپرس گفت‌وگو کرده نیز باور دارد که موسیقی با فرهنگ و هویت مردم افغانستان پیوند عمیقی دارد.
او می‌گوید هیچ‌کس نمی‌تواند موسیقی را از جامعه افغانستان جدا کند، زیرا پیوند موسیقی با مردم این کشور مانند پیوند ناخن با گوشت است.
جبهه متحد افغانستان به رهبری سمیع سادات، در یک هفته گذشته ۱۶ حمله علیه طالبان در نقاط مختلف کشور انجام داده است. بر اساس اعلامیه‌های منتشرشده این جبهه از ۳۰ میزان تا هفتم عقرب، در پی این حملات ۱۸ عضو طالبان کشته و ۹ تن دیگر زخمی شده‌اند. این حملات در هشت ولایت انجام شده‌اند.
بر اساس بررسی اعلامیه‌های منتشر شده از سوی جبهه متحد، این حملات در ولایت‌های قندهار، کاپیسا، هلمند، غور، زابل، بدخشان، غزنی و پروان متمرکز بوده است.
طبق این اعلامیه‌ها، چهار عملیات در قندهار، دو عملیات در غور، دو عملیات در زابل، و در هر یک از ولایت‌های بدخشان، غزنی و پروان، یک عملیات مستقل گزارش شده و چهار عملیات دیگر نیز در ولایت‌های هلمند و کاپیسا انجام شده است.
جزییات زمانی و تلفات گزارش‌شده
نظر به اعلامیه این جبهه در ۳۰ میزان، چهار حمله جداگانه در حوزه‌های اول و پنجم شهر لشکرگاه در هلمند و ولسوالی حصه اول کوهستان کاپیسا انجام شد که به کشته‌شدن پنج عضو طالبان و تخریب یک موتر رنجر انجامید.
در اعلامیه اول عقرب این جبهه نیز آمده است که با حمله بر یک عضو پولیس طالبان در منطقه حجران کاریز ولسوالی دامان قندهار، یک طالب کشته شد و موترسایکل او به دست نیروهای جبهه افتاده است.
اعلامیه دیگر این جبهه در چهارم عقرب می‌افزاید که هفت عملیات هم‌زمان در شش ولایت به اجرا درآمد. در حمله‌های جداگانه در ولسوالی چهارسده و شهر فیروزکوه ولایت غور چهار عضو طالبان کشته و هفت تن زخمی شدند.
همچنین در همین تاریخ، در شهر قلات زابل، ولسوالی مقر غزنی، دامنه‌های گلبهار در جبل‌السراج پروان، نوآباد گجران در تگاب بدخشان و ولسوالی دند قندهار نیز در مجموع پنج عضو دیگر طالبان کشته و دو تن زخمی شدند.
در اعلامیه پنجم عقرب این جبهه آمده است که یک عضو استخبارات طالبان در ولسوالی شهر صفای زابل و یک عضو پولیس به نام «ملا ثمرگل» در منطقه ملیگر ولسوالی تگاب کاپیسا کشته شدند.
همچنین نظر به اعلامیه‌های هفتم عقرب، دو عملیات در ولایت قندهار انجام شد؛ پوسته چگنری طالبان در ولسوالی ارغستان هدف حمله بدون تلفات قرار گرفت و با هدف قرار گرفتن یک موتر رنجر این گروه در ولسوالی اسپین‌بولدک، یک عضو طالبان کشته و موتر حامل آنان تخریب شد.
مقام‌های طالبان تاکنون درباره این حملات اظهارنظر نکرده‌اند.
جبهه متحد افغانستان در اسد سال جاری خورشیدی رسماً از آغاز فعالیت‌های مسلحانه خود علیه اداره طالبان خبر داد. این جبهه نخستین حملات خود را از ولایت‌های جنوبی به‌ویژه قندهار آغاز کرد و تا اکنون حملات زیادی را در سراسر افغانستان در برابر نیروهای طالبان انجام داده است.
یک تحلیلگر ارشد امور راهبردی پیشنهاد کرده است که دهلی‌نو فناوری پهپادی، سامانه‌های ضدپهپادی و تجهیزات موشکی و راکت‌اندازهای دوربرد را در اختیار طالبان قرار دهد. این کارشناس هندی همچنین خواستار به‌رسمیت‌شناختن اداره طالبان از سوی دهلی شده است.
سوشانت سارین، تحلیلگر امور راهبردی، گفته است که هند باید سیاست خود در قبال افغانستان را بازنگری کند و اجازه ندهد موضع کشورهای دیگر، تصمیم‌های دهلی‌نو را در این زمینه تعیین کند.
او در گفت‌وگو با شبکه تایمز اکسیس که روز جمعه نشر شد، گفت که اگر پاکستان از نیروی نظامی برای تحت فشار قرار دادن طالبان استفاده می‌کند، هند باید کمک به این گروه برای دفاع از خود را بررسی کند.
سارین گفت: «اگر طالبان افغانستان قرار است از سوی پاکستانی‌ها تحت فشار و زورگویی قرار بگیرند، ما باید از نظر نظامی به آنها کمک کنیم.»
او افزود که هند باید این گزینه را جدی بگیرد تا پاکستان نتواند با استفاده از زور، طالبان را وادار به تسلیم کند.
سارین مشخصاً پیشنهاد کرد که هند سامانه‌های ضدپهپادی، فناوری پهپادی و تجهیزات موشکی و راکت‌اندازهای دوربرد را در اختیار طالبان قرار دهد.
او گفت: «اگر بتوانید برخی سامانه‌های ضدپهپادی را در اختیار افغان‌ها قرار دهید، یا فناوری پهپادی به آنها بدهید تا بتوانند مقابله کنند، و حتی برخی سامانه‌های موشکی یا راکت‌اندازهای دوربرد در اختیارشان بگذارید.»
سارین همچنین از هند خواست که اداره طالبان را که در سال ۱۴۰۰ به قدرت رسید، به رسمیت بشناسد. او تأکید کرد که به‌رسمیت‌شناختن یک حکومت لزوماً به معنای تایید ایدئولوژی و سیاست‌های آن نیست.
او گفت: «به‌رسمیت‌شناختن به معنای تایید نیست.» به گفته او، کشورها با حکومت‌هایی روابط دیپلوماتیک برقرار می‌کنند که ممکن است با سیاست‌ها و عملکرد آنها موافق نباشند.
سارین افزود که طالبان در حال حاضر حاکمان بالفعل افغانستان هستند و هند نیز با این گروه تعامل دارد. او پرسید که چرا دهلی‌نو باید صرفاً به دلیل خودداری سایر کشورها از به‌رسمیت‌شناختن طالبان، همچنان از این اقدام پرهیز کند.
او گفته هند باید بر اساس منافع ملی خود تصمیم بگیرد و نگران واکنش احتمالی کشورهای دیگر نباشد. سارین افزود: «جهان پیش از آن‌که دست به اقدام بزند، نظر ما را نمی‌پرسد.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روابط پاکستان و طالبان به‌شدت پرتنش شده است.
سارین معتقد است که راهبرد پاکستان در افغانستان نتیجه معکوس داده است. به گفته او، اسلام‌آباد زمانی طالبان را ابزاری برای گسترش نفوذ خود در افغانستان می‌دانست، اما این گروه پس از رسیدن به قدرت، منافع و اولویت‌های مستقل خود را دنبال کرده است.
او با اشاره به این‌که پاکستان نتوانسته طالبان را تحت کنترول خود نگه دارد، گفت: «می‌توان یک افغان را اجاره کرد، اما نمی‌توان او را خرید.»
پاکستان طالبان را به فراهم کردن پناهگاه برای تحریک طالبان پاکستان متهم می‌کند؛ گروهی که حملات آن علیه نیروهای امنیتی و نهادهای دولتی پاکستان ادامه دارد. طالبان نیز در مقابل، پاکستان را به حمایت از گروه‌های مخالف خود متهم کرده است.
سارین همچنین به اهمیت راهبردی دهلیز واخان در شمال‌شرق افغانستان اشاره کرد؛ مسیری که می‌تواند پاکستان را به آسیای مرکزی وصل کند. او گفت که پاکستان ظاهراً کنترول این دهلیز را راهی برای افزایش نفوذ خود بر طالبان می‌داند، اما چنین اقدامی می‌تواند واکنش تلافی‌جویانه در پی داشته باشد.
این تحلیلگر هندی استدلال کرد که افزایش اختلاف‌ها میان پاکستان و طالبان فرصتی برای هند فراهم کرده است تا نفوذ راهبردی خود را در افغانستان گسترش دهد.
پیشنهادهای سارین در شرایطی مطرح می‌شود که هند روابط خود را با طالبان گسترش داده، اما تاکنون از به‌رسمیت‌شناختن اداره طالبان خودداری کرده است. اجرای این پیشنهادها، به‌ویژه در زمینه کمک‌های نظامی، می‌تواند معادلات منطقه‌ای و رقابت هند و پاکستان در افغانستان را وارد مرحله تازه‌ای کند.
پاکستان همواره به حضور و فعالیت هند در افغانستان حساس بوده است. در دوره حکومت پیشین افغانستان، یکی از انتقادهای اسلام‌آباد این بود که کابل نیروهای نظامی خود را برای آموزش به هند می‌فرستد. از این رو، هرگونه کمک نظامی هند به طالبان می‌تواند نگرانی‌های امنیتی پاکستان را افزایش دهد و رقابت دو کشور بر سر نفوذ در افغانستان را وارد مرحله تازه‌ای کند.
سازمان استخبارات ملی ترکیه (میت) اوغور بهادر، مشهور به «عبدالله»، از اعضای شاخه خراسان داعش را در عملیاتی در مرز افغانستان و پاکستان بازداشت و به ترکیه منتقل کرده است. رسانه‌های ترکیه گزارش دادند که اوغور بهادر پس از پیوستن به داعش در اردوگاه‌های این گروه فعالیت می‌کرد.
رسانه‌های ترکیه روز جمعه، هشتم عقرب، گزارش دادند که بهادر حدود دو سال پیش از ترکیه به مرز افغانستان و پاکستان رفت و به داعش پیوست.
طبق گزارش‌ها، بررسی‌های استخباراتی ترکیه نشان داد که بهادر در اردوگاه‌های داعش مسئولیت‌های مختلفی داشته و دستورهای این گروه را اجرا می‌کرده است.
تاریخ و مکان دقیق عملیات مشخص نیست، اما استخبارات ترکیه روز جمعه این موضوع را فاش کرده است.
رسانه‌های ترکیه همچنین گزارش داده‌اند که بهادر با احمد کازانجی، مشهور به «ابوعبیده» و «ابوابراهیم»، از مسئولان بخش رسانه‌ای داعش خراسان، در منطقه افغانستان و پاکستان همکاری داشته است.
خبرگزاری آناتولی پیش‌تر گزارش داده بود که اوزگور آلتون در ۱۱ جوزای ۱۴۰۴ در عملیات مشترک استخبارات ترکیه و پاکستان در مرز افغانستان و پاکستان بازداشت شد.
این درحالی است که اخیرا ابراهیم کالین، رئیس سازمان استخبارات ترکیه، به کابل و اسلام‌آباد سفر کرد کرد و با مقامات طالبان و پاکستان درباره مسائل امنیتی گفت‌وگو کرد.
این مقام ترکیه در کابل در دیدار با مقامات طالبان، درباره گسترش روابط میان افغانستان و ترکیه در زمینه‌های مختلف، به‌ویژه در حوزه امنیت، مبارزه با مواد مخدر، هماهنگی میان وزارت‌های امور داخله دو کشور و برخی مسائل منطقه‌ای، گفت‌وگو کردند.
کالن در جریان سفرش به اسلام‌آباد با مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و عاصم ملک، رئیس سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (آی‌اس‌آی)، دیدار کرد و همچنین از سوی شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، پذیرفته شد.
این مقام ارشد ترکیه در دیدار با مقام‌های پاکستان تأکید کرد که برای کمک به حل تنش‌ها میان طالبان و پاکستان از طریق گفت‌وگو، همان‌گونه که در گذشته نیز انجام داده است، تمام تلاش خود را به کار خواهد گرفت.
سازمان استخبارات ملی ترکیه از جوزای ۱۴۰۴ تاکنون دست‌کم سه عضو داعش را در مرز افغانستان و پاکستان بازداشت کرده است.
این سازمان در جوزای ۱۴۰۴ اوزگور آلتون را با همکاری استخبارات پاکستان بازداشت کرد. ترکیه در جدی همان سال نیز محمد گورن، از اعضای داعش خراسان، را بازداشت و به ترکیه منتقل کرد.
استخبارات ترکیه در جوزای ۱۴۰۵ احمد کازانجی، یکی دیگر از اعضای این شبکه، را نیز در یک منطقه مرزی بازداشت کرد، اما محل دقیق این عملیات را مشخص نکرد.
خبرگزاری رویترز روز پنج‌شنبه هفتم عقرب، گزارش داد که کشاورزان افغان به دلیل ناتوانی در سیر کردن فرزندانشان، نافرمانی از فرمان رهبر طالبان را آغاز کرده‌اند. در گزارش آمده است که کشت خشخاش در سال جاری میلادی چهار برابر شده و درآمد تریاک به ۵۲۵ میلیون دالر رسیده است.
هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، درحمل سال ۱۴۰۱ خورشیدی با صدور فرمانی کشت خشخاش و خرید و فروش آن را ممنوع کرد.
رویترز نوشت نافرمانی از این فرمان بیشتر به‌گونه مخفیانه جریان دارد؛ دهقانان برای دور ماندن از تعقیب نیروهای طالبان، بته‌های کوکنار را در میان مزارع گندم و پشت دیوارهای گلی پنهان کرده و ولایت بلخ را که سال گذشته عاری از خشخاش بود، دوباره به چرخه تولید بازگردانده‌اند.
خبرنگاران رویترز در گزارشی میدانی از قریه «بابا یوسف» در ولایت بلخ، وضعیت معیشتی خانواده‌هایی را بررسی کرده که پس از توقف کشت کوکنار با فقر شدید روبه‌رو شده‌اند.
در خانه محمد داوود، دهقان ۲۸ ساله، فرش‌های آویزان بر دیوار و آینه‌های منبت‌کاری‌شده آخرین یادگارهای دورانی است که عواید یک فصل برداشت کوکنار، مخارج یک سال خانواده‌اش را تأمین می‌کرد. داوود می‌گوید اکنون تمام روز را در مزارع پنبه و گندم سپری می‌کند، اما حاصلی جز سفره‌های خالی ندارد.
او گفته است «روزگار ما خوب بود، اما حالا فرزندانم به سوءتغذیه مبتلا شده‌اند».
نهادهای سازمان ملل هشدار داده‌اند که وضعیت سوءتغذیه کودکان در ۱۰ ولایت کشور به مرحله بحرانی رسیده و این رقم ممکن است تا سال آینده به ۱۴ ولایت گسترش یابد.
در مرکز صحی «علم‌خیل» بلخ نیز داکتران و بیماران، افت ناگهانی درآمد زراعتی را عامل اصلی هجوم اطفال مبتلا به سوءتغذیه حاد می‌دانند.
طاهره، مادر جوانی که با بنیامین، کودک هفت‌ماهه مبتلا به اسهال و تب در انتظار درمان نشسته بود، گفت که پیش از این زندگی خوبی داشتند اما کشت پنبه شوهرش حتی کفاف نان خشک را نمی‌دهد.
جهش چهار برابری مزارع کوکنار
بر بنیاد داده‌های ماهواره‌ای اداره مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل، مساحت مزارع کوکنار در افغانستان در سال جاری با افزایشی بیش ازچهار برابر نسبت به سال گذشته، به۴۳هزار و ۳۰۰ هکتاررسیده است.
فروش تریاک در سال جاری میلادی درآمدی بالغ بر۵۲۵ میلیون دالر برای دهقانان به همراه داشته که بالاترین رقم از سال ۱۴۰۱ به شمار می‌رود.
با این حال، وزارت داخله طالبان یافته‌های سازمان ملل را رد کرده و مدعی شده‌اند که رقم واقعی نصف این برآورد است.
سقوط ارزش پنبه، گندم و محصولات جایگزین به دلیل خشک‌سالی، شوری آب چاه‌ها و نبود خریدار عملاً با شکست روبه‌رو شده است. گل‌نظار، زمین‌دار ۵۶ ساله در بلخ گفت که درآمد گندم حتی مصرف اولیه تخم و کود را نمی‌پوشاند و نرخ پنبه نیز با مسدود شدن مرزهای پاکستان، تا دو سوم سقوط کرده است.
بر بنیاد آمار سازمان ملل، بیش از ۸۰ درصد خانواده‌ها در بلخ و ولایات همجوار نتوانسته‌اند درآمد تریاک را با کشت‌های مشروع جبران کنند. گل‌نظار با هشدار درباره بازگشت ناگزیر به کشت خشخاش تأکید کرد:«وقتی انسان گرسنه بماند، دست به هر کاری می‌زند.»
اداره طالبان همواره ممنوعیت خشخاش را از دستاوردهای عمده خود دانسته و از آن به‌عنوان اهرمی برای جلب مشروعیت استفاده کرده‌اند.
با این حال، کارشناسان بین‌المللی هشدار می‌دهند که این فرمان بدون تأمین معیشت جایگزین برای کشاورزان با بن‌بست روبه‌رو شده است.
پدی گین، تحلیلگر نهاد مبارزه با جرایم سازمان‌یافته فراملی در ژنو، تاکید دارد که با اتمام ذخایر پیشین تریاک در بازارهای جهانی و تداوم فقر مطلق در روستاهای افغانستان، پیوند دهقانان گرسنه با شبکه‌های فعال قاچاق عملاً اجرای فرمان رهبر طالبان را شکننده کرده است.
