با گذشت سه هفته از زلزله هرات، وزارت دفاع طالبان روز یکشنبه از کمک ۳۶ میلیون و ۵۷۴ هزار افغانی به زلزلهزدگان هرات خبر داد. این وزارت گفته این کمک نقدی برای ساخت خانههای مسکونی برای زلزلهزدگان ولایت هرات درنظر گرفته شده است.
وزارت دفاع ملی طالبان در شبکه اکس نوشت پیش از این نیز مبلغ ۱۰ میلیون افغانی به زلزلهزدگان اهدا کرده بود.
براساس آمار دفتر هماهنگی کمکهای بشردوستانه سازمان ملل در دو زمینلرزه ۱۵ و ۱۹ میزان یکهزار و ۸۰ نفر کشته شد و یکهزار و ۹۵۰ نفر زخمی شدند.
با اینحال سازمان ملل روز یکشنبه اعلام کرد که هنوز هم به کمکهای فوری برای زلزلهزدگان نیاز است تا به نیازهای جدی و حساس آسیبدیدگان رسیدگی شود.
این سازمان گفته که برای کمک به زلزلهزدگان حدود ۹۳ میلیون دالر نیاز است و از این میان ۲۴ میلیون دالر تحویل یا قول پرداخت آن داده شده است.
برخی از فعالان پاکستانی و افغان در واکنش به اخراج اجباری مهاجران، در مقابل دفتر نمایندگی سازمان ملل در پاکستان تظاهرات کردند. یکی از سازماندهندگان این تظاهرات به افغانستان اینترنشنال گفت مهاجران در صورت اخراج به افغانستان با خطر مرگ خواهند بود.
علی دانش روز یکشنبه (۷ عقرب) به افغانستان اینترنشنال گفت که پس از تظاهرات امروز، با نماینده دفتر سازمان ملل در پاکستان پیرامون مسئله مهاجران دیدار و گفتوگو کردهاند.
او گفت بهرغم توضیح همهجانبه پیرامون مسایل مهاجران افغان، «پاسخهای قانعکنندهای دریافت نشده است.»
آقای دانش افزود که تاکنون هیچ پاسخی از نهادهای بینالمللی مبنی بر توقف اخراج اجباری مهاجران افغان دریافت نشده است.
او گفت که بهرغم اینکه دو روز دیگر تا ضربالاجل پاکستان برای اخراج مهاجران باقی مانده است، اما «پولیس پاکستان وارد عمل شده و هر روز مهاجران را از خانههای شان بیرون و اموال شان را مصادره میکند.»
حکومت پاکستان طرحی را مبنی بر اخراج مهاجران فاقد اسناد اقامت تصویب کرد است و به مهاجران هشدار داد تا اول نوامبر این کشور را ترک کنند، در غیر آن صورت بازداشت شده و اموال شان مصادره خواهد شد.
بر مبنای آمار رسمی بیش از ۱.۷ میلیون افغان بدون اسناد معتبر اقامت در پاکستان زندگی میکنند و اخیرا بیش از ۸۶ هزار نفر از پاکستان اخراج و به افغانستان بازگردانده شدند.
نهادهای بینالمللی و حقوق بشر از این اقدام پاکستان انتقاد کردهاند. کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل ۲۵ میزان از پاکستان خواستند تا از اخراج افغانها خودداری کند.
او نسبت به بدرفتاری پولیس پاکستان با مهاجران نیز انتقاد کرده و میگوید که پولیس این کشور در حین بازرسی خانههای مهاجران، حتا اسناد شان را پاره میکند.
چندی پیش بر اساس اطلاعاتی که به افغانستان اینترنشنال رسید، پولیس پاکستان جستجوی خانهبهخانه مهاجران افغانها را شروع کرده و شبانه وارد خانهها میشوند و آنها را به زندان میبرند.
طالبان این هفته در واکنش به اخراج مهاجران افغان از پاکستان، کمیسیونی را برای اسکان مهاجران تعیین کرد.
بر بنیاد پیشنویس طرح طالبان که یک نسخه آن به افغانستان اینترنشنال رسیده، این گروه در نظر دارد تا زمینهایی را برای اسکان دایمی مهاجران در کابل و ولایات در نظر بگیرد.
همچنان، به نظر میرسد که طالبان به تاجران و سرمایهگذاران بازگشته از پاکستان قول تسهیلات و امتیازات مالی را داده است.
بنا به نسخه رسیده به افغانستان اینترنشنال، این طرح هنوز به تایید رهبر طالبان نرسیده است ولی دستکم کلیات طرح طالبان برای مدیریت بازگشت نزدیک به ۲ میلیون مهاجری را نشان می دهد که به دلیل نداشتن اسناد معتبر اقامت، در خطر اخراج از پاکستان قرار دارند.
این راهبرد افزوده که یک کمیته با عضویت حقوقدانان تشکیل شود و زمینهای مورد نیاز برای اسکان این مهاجران را پیشنهاد کند تا با فرمان رهبر این گروه در اختیار مهاجران قرار گیرد.
در این طرح از منطقه ده سبز در شرق کابل برای اسکان این مهاجران یاد شده، ولی به نظر میرسد که این کمیسیون شهرکها و مناطق بیشتری را در ولایتهای گوناگون برای اسکان مهاجران در نظر خواهد گرفت.
این طرح همچنین یک کمیسیون دیگر را تحت عنوان «کمیسیون امنیتی و تصفیوی» پیشبینی کرده که امنیت مهاجران از زمان ورود از مرز تا محل اسکان دایمی آنها تامین کند.
طرح اسکان مهاجران سه گونه خانه بزرگ (۲۵ بسوه)، متوسط (۱۰ بسوه) و کوچک (پنج بسوه) برای اسکان آنها در نظر گرفته و افزوده که برای مهاجران سرمایهگذار و تاجر پارکهای صنعتی با تسهیلات مورد نظر ایجاد شود.
این طرح امتیازات گستردهای برای مهاجران تازهوارد در نظر گرفته است. در این طرح ۱۷ فقره امتیاز از جمله معافیت مالیاتی، توزیع زمین برای خانه، زمین در پارکهای صنعتی، تسهیلات سرمایهگذاری، زمینهسازی برای ایجاد کارخانههای صنعتی و کاریابی در نظر گرفته شده است.
این طرح کمیسیون عالی تنظیم امور مهاجران را موظف کرده است که برای حمایت از این مهاجران از موسسات خیریه و خارجی هم منابع مالی جلب کند.
در طرح مورد بودجه مشخصی پیشبینی نشده است.
ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان روز چهار عقرب، خبر تشکیل کمیسیون و اقدامهای طالبان برای رسیدگی به مهاجران اخراجی افغان از پاکستان را اعلام کرد.
او گفت این کمیسیون به ریاست عبدالسلام حنفی و عضویت ۳۱ مقام ارشد طالبان تشکیل شده است.
به گفته مجاهد، رهبر این گروه طرزالعملی را در هشت فصل و ۳۱ ماده امضا کرده که در آن یک دبیرخانه و ۱۲ کمیته در نظر گرفته شده که تصمیمهای این کمیسیون را اجرا خواهند کرد.
پیشنویس طرح، کمیسیون عالی تنظیم امور مهاجران موظف به زمینهسازی انتقال و اسکان دایمی مهاجران شده است.
در آنجا اشارهای به تصمیم اخیر پاکستان نشده، ولی از مرز هر دو کشور به عنوان «خط فرضی» نام برده شده و در آن آمده که کمیسیون عالی تنظیم امور مهاجران با استقبال از این مهاجران در دو کشور، آنها را به ولایتهای مربوط منتقل و زمینه اسکان دایمی آنها را فراهم کند.
قبل از این، در نسخه پیشنویس، برای این کمیسیون ۲۴ عضو متشکل از اعضای کابینه و مقامهای ارشد حکومت طالبان به ریاست عبدالسلام حنفی، معاون رئیسالوزرای این گروه پیشبینی شده است.
برای این کمیسیون یک دبیرخانه به ریاست مولوی محمدنبی عمری و ۱۰ کمیته با عضویت تقریبا همه نهادهای حکومت طالبان در نظر گرفته شده است.
در اثر واژگونی یک لاری حامل پنج خانواده افغان در پنجاب، دو نفر جان باخته و ۲۲ نفر دیگر زخمی شدند. روزنامه دان به نقل از پولیس پنجاب روز یکشنبه گزارش داد که این لاری پس از ترکیدن یکی از تایرهایش واژگون شده است.
نعیم، سخنگوی پولیس پنجاب به دان روز یکشنبه گفت که پنج خانواده افغان از سنگجانی به سمت افغانستان در حرکت بودند که این حادثه اتفاق افتاد.
به گفته پولیس، قربانیان یک مرد میانسال و یک زن مسن بوده و اجساد و مجروحان به بیمارستان منطقه هیرو منتقل شدند.
وضعیت چهار مجروح نیز وخیم گزارش شده و پولیس آنان را به شفاخانهای در راولپندی منتقل کرده است.
در پی ضربالاجل حکومت پاکستان به مهاجران افغان فاقد اسناد، شماری از خانوادهها مجبور به بازگشت به افغانستان شدهاند.
به نقل از آمار رسمی، حدود ۱.۷ میلیون افغان فاقد اسناد اقامت در پاکستان زندگی میکنند.
مقامات پاکستان اخیرا بیش از ۶۰ هزار مهاجر افغان را به افغانستان بازگرداندند.
جبهه مقاومت ملی افغانستان اعلام کرد که در پی حمله طالبان به نورستان، شش جنگجوی طالبان کشته و ۱۵ عضو این گروه به این جبهه پیوستند. جبهه مقاومت روز یکشنبه (۷ عقرب) در خبرنامهای نوشت که یک فرمانده این جبهه هم در این درگیری کشته شد.
براساس این خبرنامه، این فرمانده «محب» نام داشته است.
در این خبرنامه آمده است که شبشنبه (۶ عقرب) طالبان به خانه یکی از فرماندهان جبهه مقاومت ملی واقع در «دره بجگل» ولسوالی دوآب ولایت نورستان حمله کردند که در یک ضد حمله جبهه مقاومت ملی، شش عضو طالبان کشته شدند.
جبهه مقاومت ملی افزوده است که این درگیری ساعت ششونیم روز شنبه آغاز شد و تا صبح یکشنبه (۷ عقرب) به طور پراکنده ادامه داشت.
بر اساس خبرنامه جبهه مقاومت ملی، افراد طالبان پس از تحمل تلفات فرار کردند «و یک فرمانده محلی این گروه با پانزده تن از افرادش به صف نیروهای مقاومت ملی پیوستند.»
مقامهای طالبان تاکنون در این مورد اظهار نظر نکردهاند.
مردم محلی از ۲۹ میزان در منطقه چمن در ایالت بلوچستان پاکستان تحصنی را آغاز کردند که هزاران نفر در آن شرکت کردهاند. این اعتراضات دو پیام دارد: مخالفت با ممنوعیت عبور بدون ویزا و پاسپورت از دیورند و مخالفت با اخراج اجباری افغانها از پاکستان.
هدف اول معترضان، پایان دادن به محدودیتهای جدید سفر است که حکومت پاکستان در برابر قبایل دو سوی دیورند وضع کرده است.
هدف دوم مخالفت با تصمیم حکومت پاکستان مبنی بر اخراج اجباری مهاجران افغان در پایان ماه اکتبر است.
در مخالفت با اخراج اجباری مهاجران افغان از پاکستان مصاحبهها، سخنرانیها و مقالات بسیاری نوشته شده است. بنابراین، مردم به خوبی دلایل مخالفت با اخراج پناهجویان و مهاجران را درک کردهاند، اما هنوز اطلاعات اندکی درباره ممنوعیت عبور و مرور بدون ویزا و پاسپورت قبایل از گذرگاههای مرزی وجود دارد.
هنوز بحث زیادی درباره ممنوعیت جدیدی که حکومت پاکستان ایجاد کرده، نشده و بنابراین آگاهی زیادی درباره ریشههای تاریخی و جنبههای حقوق آن به میان نیامده است. این مقاله به جوانب حقوقی و تاریخی تصمیم جدید حکومت پاکستان میپردازد.
محدودیتهای جدید چیست؟
حکومت پاکستان تصمیم گرفته است که از اول نوامبر ۲۰۲۳ «سیستم تکسندی» را در رفتوآمد از تمام گذرگاههای مرزی با افغانستان اجرا کند. مقامات پاکستانی میگویند بعد از این مسافران افغان جز پاسپورت و ویزا با هیچ مدرک دیگری نمیتوانند وارد این کشور شوند.
تصمیم تازه حکومت پاکستان به معنای پایان دورهای است که مسافران میتوانستند با مدارک قدیمی مانند اسناد مورد توافق دوره هند بریتانیایی، کارت هویت ملی و تذکره از مرز عبور کنند.
دولتهای افغانستان، که معمولا در سیاست رسمی خود اعلام کردهاند که «خط فرضی دیورند» را به رسمیت نمیشناسند، همواره رفتوآمد بدون ویزا و پاسپورت قبایل دو سوی «دیورند» را حق طبیعی آنها میدانستند.
حکومت پاکستان نیز که در سال ۱۹۴۷ میلادی ایجاد شد، در هفتاد و شش سال گذشته پذیرفته بود که قبایل دو سوی دیورند میتوانند بدون داشتن پاسپورت و ویزا از گذرگاهها عبور کنند.
با این حال، حکومت موقت پاکستان، که صلاحیت آن به برگزاری انتخابات پارلمانی پیشرو محدود میشود، فرمان جدیدی صادر کرده که بعد از هفتاد و شش سال، مانع عبور و مرور بدون ویزا و پاسپورت قبایل از گذرگاهها میشود.
تصمیم جدید دولت پاکستان پرسشهایی را ایجاد کرده که لازم است در این جا به آنها اشاره شود.
سوال اول این است که آیا حکومت پاکستان «معاهده دیورند» و معاهدات پیوست آن را نمیپذیرد؟ آیا پاکستان از موضع سنتی خود درباره «خط دیورند» رو گردانده است؟ اگر پاسخ این سوالات مثبت است، پس پاکستان چگونه از افغانستان درخواست میکند که دیورند را بهعنوان مرز رسمی بین دو کشور به رسمیت بشناسد؟
سوال دیگر این است که آیا حکومت پاکستان قبل از اتخاذ تصمیم جدید مبنی بر ممنوعیت سفر بدون پاسپورت و ویزای قبایل دو سوی دیورند، با پشتونهای این منطقه، که این تصمیم به طور مستقیم بر زندگی آنها اثر میگذارد، با نمایندگان آنها مشورت کرده است؟
خانهها، املاک، دکانها، سردابها، مساجد، آرامگاهها، مزارع و روستاهای هزاران نفری که امروز بر این تصمیم معترضاند، در دو طرف «خط» قرار دارد.
در این میان افراد زیادی هستند که خانههایشان در یک طرف خط و مسجد یا قبرستانشان در سوی دیگر موقعیت دارد. پس قبل از «تحمیل قوانین جدید» بر این افراد، چه کسی تأثیر این قوانین بر زندگی آنها را سنجیده است؟
تصمیم جدید حکومت پاکستان تنها بر زندگی فردی این افراد اثر نمیگذارد، بلکه به طور کلی بر سرنوشت اقتصادی آنها تاثیرگذار است.
در شش تا هفت دهه گذشته، زندگی صدها هزار نفر بر بازار اقتصادی استوار بوده است که با عبور و مرور آزادانه از گذرگاههای بین پاکستان و افغانستان پیوند دارد.
یکی از دلایل اصلی تظاهرات گسترده در چمن این است که محدودیتهای جدید حکومت پاکستان میتواند در یک چشم بههم زدن، اقتصاد آنها را مختل کند، اما این موضوع به مردم منطقه چمن ایالت بلوچستان محدود نمیشود، بلکه «خطوط ۲۶۰۰ کیلومتری متعلق به همه است».
به همین دلیل در روزهای گذشته نارضایتیهایی در برابر تصمیم جدید حکومت پاکستان در مناطق مختلف به شمول وزیرستان به وجود آمده است.
در زمانهای که کشورهای دیگر جهان تلاش میکنند مبادلات بازرگانی و اقتصادی را تسهیل کنند، محدودیتهای موجود را برهم میزنند، موانع این مسیر را بردارند و تبادلات کالاها را افزایش دهند، جنرالهای پاکستانی با ماجراجویی و خلق محدودیتهای جدید، فرصتهای اقتصادی موجود با این ماجراجویی و محدودیتها شرایط اقتصادی موجود را بر هم میزنند.
جنرالهای پاکستانی این تصمیم را در شرایطی اتخاذ کردهاند که از یک طرف در خود پاکستان حکومت موقت بر سر کار است که نمیتواند در برابر دستورات ارتش مخالفت کند و از سوی دیگر، افغانستان با خلای یک حکومت مشروع دست و پنجه نرم میکند.
گروه طالبان نیز به دلیل اینکه توانایی و جرات مخالفت با جنرالان پاکستانی را ندارد، در برابر سیاستهای جدید اسلامآباد درباره مهاجران افغان و محدودیت عبور و مرور آزادانه از گذرگاهها خاموشی اختیار کرده است.
