شکوه شعر فارسی در کلام فرامرز اصلانی
تأثیرپذیری فرامرز اصلانی از شعر کلاسیک فارسی بیش از چیزی است که تصور میشود. ترانهها شاید ساده به نظر برسند اما ترانهنویس به دنبال هفت شهر عشق، رد پای سعدی، رودکی و مولانا را آشکار میکند.
تأثیرپذیری فرامرز اصلانی از شعر کلاسیک فارسی بیش از چیزی است که تصور میشود. ترانهها شاید ساده به نظر برسند اما ترانهنویس به دنبال هفت شهر عشق، رد پای سعدی، رودکی و مولانا را آشکار میکند.
سعدی میسراید: «برو ای سپر ز پیشم که به جان رسید پیکان/ بگذار تا ببینم که که میزند به تیرم.» دوبار «که» بهکار میرود در مصرع دومش. اولیاش حرف ربط است و دومی، ضمیر پرسشی بهمعنای «چه کسی». دوبار، یک صدا، ریتم میبخشد بیت را و نبرد تنهایی بیسپر را کوبندهتر میکند. سعدی چنین استاد سخن است (که که میتواند چون او باشد؟) که تنها با یک «که»، هیاهوی تنهایی عاشق را دوچندان میکند. و رودکی پیشتر سروده «گفتا که که را کشتی تا کشته شدی زار؟»
این زبانآراستنها، این شکوه کلام را حتی در سادهترین ترانههای فرامرز اصلانی میتوان جستوجو کرد. ترانهای بهغایت آسان که دوبار پشت سرِ هم از «تو» استفاده میشود: «اگه یهروزی نوم تو تو گوش من صدا کنه.» «تو»ی اول به یار خطاب است و «تُو»ی بعدیاش همان «درون» (توی گوش من). این دوتای یکسان، ضرباهنگ شوریدگی است که اگر یکروز چنان شود، چه غوغا که نمیشود. مسعود سعد سلمان در قصایدش دارد: «به دست تست امر تو تو را فرمان روا باشد» و سنایی: «تا تو گویی تو آن نه تو تو تویی».
این تکرارها، این صداهای یکسان از جنس همان آرایههای دیرینه شعری ماست که –به شکل عامیانه- در ترانه اصلانی به اوج خود میرسد: «یه دیواره، یه دیواره، یه دیواره...» انگار دیوار که اسارت است و سکون و سکوت، اینجا با خاطرات ترانهسرا دارد خشت به خشت فرومیپاشد. بر دیوار انگار کوبیده میشود و تکههای خاطره را نمایان میکند. چیزی شبیه وجد و هیاهوی مولانا که «معشوق همینجاست، بیایید بیایید.»
در بیت بعدی میخواند: «معشوق تو، همسایه و دیوار به دیوار.» به نظر بسامد این صداهای «بیایید» و «دیوار»، ابتدا دعوت حقیقت میکند و سپس فقدان حضور را به سکونِ دیوار ربط میدهد؛ زیرا مولانا اعتقاد دارد معشوق را نه در حج و کعبه که در خود میتوان یافت: «در بادیه سرگشته شما در چه هوایید.» در واقع ممارست صداها، قطعیت میدهد به فقدان و بیخبری. در ترانه دیوار نیز مکرر گفتن از دیوار، از دست رفتگی خاطرات را مدنظر دارد؛ دیواری که «پشتش هیچی نداره». این تنها یک از دهها تأثیری است که او از مشاهیر ادب گرفته است.
به نظر میرسد ترانهسرا، فخر زبان را در شعر پارسی میجوید. تأثیرش از شعر کلاسیک فارسی بیش از چیزی است که تصور میشود. ترانهها شاید ساده به نظر برسند اما از غنای زبان تاریخ بهره میبرند. گویی زبان گمشده در کتابهای شعر، عشق را بهتر میرساند تا زبان عصر نو. برای نمونه همانند غزلی از اوحدی، ترانه دل اسیره نیز با «دل اسیر» آغاز میشود و جالب که هر دو یک وزن عروضی دارد: اوحدی میسراید «دل اسیر حلقه آن زلف چون زنحیر شد» و او مینویسد «میدونی دل اسیره، اسیره تا بمیره» - وزن هر دو «فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن» (رمل مثمن محذوف).
با این کوتاهوصف، بیراهه نیست اگر ترانهسرایش به راه بادیه رفته و آلبومی بهنام بهیاد حافظ را ضبط کرده باشد. در همان گام نخست -آلبوم دلمشغولیها- نیز ردپای حافظ پیداست: قطعه آهوی وحشی که بخشهایی از مثنوی خواجه شمسالدین محمد را به تاروپود گیتارش پیوند زده. در سومین گام خود روزهای ترانه و اندوه، ردپای مولانا چنان مشهود است که قطعه بشنو از نی همان نینامه مولوی است.
این شوریدگی مولویوار، تا آنجا ادامه مییابد که همانند آن عارف بلخ که نخست در جستن حقیقت میپرسید «کیستی تو؟» و با حاصل شدن معرفت، پرسش را برمیگرداند که «کیستم من؟»، ترانه کیستی با سوال ترانهسرا آغاز میشود: «تو کیستی؟ از جنس چیستی؟ /اهل مهری یا آنکه ماه، از خود بیخود یا که آگاه؟» و بلافاصله پرسش را چنین طرح میکند: «من کیستم؟ از جنس چیستم؟» و در آخر، معرفت عاشقانهاش راه میدهد به «ما کیستیم؟» روندی معرفتطلب و حقیقتجوی که از زبانآراییهای شعری به دنیای عرفان و عشق میرسد. نام یکی از آلبومهاش خط سوم است؛ ایدهای در میان عرفای ایرانی که حقیقتجویی و راههای نرفته را پیشنهاد میکند. و در این آلبوم یک قطعه از مولاناست و یکی از شیخ بهایی. خود قطعه خط سوم عرفان است. پرسش این است که «من کیستم؟» و در خود، خود را میجوید: «من نه پیرم نه جوانم، من نه پیدا نه نهانم.»
ترانهنویس در جستوجوی روشنایی است در ترانههاش. بهدنبال هفت شهر عشق است (نام یک قطعه از آلبوم روزهای ترانه و اندوه). دنبال چراغ است: «هیچکس در دل تاریکی شب/ با چراغی به سراغم نرسید» (قطعهای بهنام هیچکس). او شمایل یک دنبالکننده روشنی بود در عصر تیرگیها.
فرامرز اصلانی چنین بود و ترانههاش چنین است: زبان، زبان حافظ و سعدی است، نگاه، نگاه مولانا، کلام اما کنار هم آوردن محاوره است با ادب و شعر. در عامیانهترین ترانههاش، حرف زدن یک ادیب است. ناگهان میان حرفهای عام، یک فعل از کار افتاده، یک کلمه دیرینه جای خوش میکند و کلام را به شکوه میرساند. در ترانه دیوار از «بُنِ بال» نام میبرد؛ «بُن» در معنای «بیخ»، «بنیاد». یا در قطعه دستم بگیر بهجای «نیستی» از «نِئی» استفاده میکند: «گلدانی باش گلزار اگر نِئی» (گلزار اگر نیستی لااقل گلدان باش). در عین حال یک گویش «طهرونی» از دست رفته را میتوان لابهلای این شکوه کلمات یافت. او توأمان که دنبال جستوجو و آرامش بود، خیابانهای تهران را نیز در خاطرات میگشت و میگشت و همین دوگانه است که سبکش را میسازد.
شاید بتوان سبک او را با دو واژه نامرتبطِ نوستالژی و عرفان تعریف کرد. به یاد ندارم ترانهخوانی بهجز او در ترانهای به جای واژه «نام» از گویش تهرانی «نوم» استفاده کرده باشد: «اگه یهروزی نومِ تو...» و یا نوک دیوار را به لهجه قدیم تهران، «توک دیوار» بخواند در ترانه دیوار: «توکِ دیوار رو پوشیدن سیه ابرون». چه تناقض غریب و شگفتانگیزی برقرار میشود در کار فرامرز اصلانی. تناقض میان دو زمان در میانه دو زبان. نوستالژی دقیقا با همین لحظهها در کار او پیدا میشود. او به لهجه خود از عرفان میگوید و میخواند.
و اینجاست، دقیقاً همینجاست شگفتی حضور کوتاهش.
تا قبل از حمله مرگبار ۲۰۲۱ داعش به میدان هوایی کابل، اطلاعات کمی درباره غفاری موجود بود. در آن حمله ۱۷۰ غیرنظامی افغان و ۱۳ سرباز امریکایی کشته شدند.
اما بحث داعش خراسان پس از تیراندازی مرگبار روز جمعه در یک تالار بزرگ کنسرت در نزدیکی مسکو که دستکم ۱۳۹ کشته بر جای گذاشت، داغتر شد. منابع اطلاعاتی امریکا تایید کردند که شاخه افغانستان داعش مسئول آن حمله بوده است.
هرچند ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه گفته که حمله مسکو کار اسلامگرایان بود، اما گفته که میخواهد بداند چه کسی دستور این حمله را صادر کرده است. او به طور غیرمستقیم اوکراین و حامیان غربی آن را در این حمله دخیل دانست.
غفاری کیست؟
دو منبع در میان طالبان افغان و پاکستانی به رویترز گفتند که ابتدا در ماه جون گذشته گزارش شد که غفاری در افغانستان کشته شده است. اما بعدا مشخص شد که او با جراحات وارده از مرز به پاکستان گریخته و گمان میرود که در ایالت مرزی بلوچستان زندگی میکند.
براساس گزارش رویترز، ثناالله غفاری در سال ۲۰۲۰ رهبری داعش خراسان را به عهده گرفت.
منابع گفتند که در زمان رهبری او، این گروه از حملات شدید به عنوان ابزاری برای جذب نیرو استفاده کرده و به جای پشتونها که ستون فقرات طالبان را تشکیل میدهند، به دنبال جذب تاجیکها و اوزبیکها در سراسر آسیای مرکزی بوده است.
وزارت خارجه امریکا هنگام اعلام پاداش برای اطلاعات مربوط غفاری با نام شهاب المهاجر که منجر به دستگیری او شود، از وی به عنوان یک رهبر نظامی با تجربه نام برده که حمله انتحاری داعش خراسان را در میدان هوایی کابل طراحی کرده بود.
این وزارت عصمتالله خالوزی را که یک شبکه انتقال غیررسمی پول یا حواله را در ترکیه اداره میکرد، به عنوان "تسهیل کننده مالی بینالمللی" این گروه معرفی کرده است.
شورای امنیت سازمان ملل در جولای ۲۰۲۳ گفت که داعش خرسان بین چهار تا شش هزار جنگجو به شمول اعضای خانوادههای شان در افغانستان دارد.
مهاجرت جنگجویان خارجی از عراق و سوریه به افغانستان
به گفته یک مقام ارشد امنیتی عراق که خواست نامش فاش نشود به رویترز گفته بسیاری از جنگجویان خارجی از عراق و سوریه گریختند و به افغانستان و پاکستان آمدند تا به داعش خراسان بپیوندند. او گفت که تخصص این جنگجویان در جنگ چریکی ارمغانی است که توانایی این گروه را برای انجام حملات در افغانستان، ایران و ترکیه افزایش داده است.
این مقام گفت بر اساس اطلاعات دهها جنگجوی ارشد داعش که در دو سال گذشته در عراق بازداشت شدهاند، داعش روی ایجاد یک شبکه منطقهای از هستههای جنگجویان جهادی برای راهاندازی حملات در بیرون افغانستان کار میکند.
به گفته یک مقام عراقی که بر فعالیتهای داعش در عراق و کشورهای همسایه نظارت میکند، دو تن از رهبران ارشد داعش که در ماه دسامبر در ترکیه دستگیر و به بغداد تحویل داده شدند، به استخبارات عراق گفتند که آنها از طریق دو عضو تاجیک داعش در ترکیه، برای حمایت مالی و لجستیکی با غفاری تماس گرفتند.
یک مقام استخباراتی طالبان در مصاحبه با رویترز مدعی شده که ۹۰ درصد کادر داعش اکنون غیر پشتون هستند.
مولوی حبیب الرحمان، یکی از رهبران ارشد سابق داعش که خود را به طالبان تسلیم کرد، در ماه نوامبر به المرصاد گفت که این داعش خراسان با موفقیت اتباع تاجیکستان را جذب کرده است.
به گفته حبیبالرحمان، جنگجویان تاجیک بر این باورند که دولت تاجیکستان از "کافران" تشکیل شده و داعش خراسان میخواهد مردم مسلمان این کشور را نجات دهد.
یک گزارش سازمان ملل که در جنوری ۲۰۲۴ منتشر شد، خاطر نشان میکند که داعش خراسان تلاشهای خود را برای جذب جنگجویان خارجی و اعضای سرخورده طالبان، با تمرکز ویژه بر تاجیکها، افزایش داده است.
عملیات داعش در خارج از افغانستان
یک روز قبل از حمله مسکو، یک افسر نظامی ارشد امریکا به کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان گفت که تلاشهای طالبان برای سرکوب داعش خراسان در افغانستان ناکافی است.
جنرال مایکل کوریلا، فرمانده فرماندهی مرکزی امریکا برای خاورمیانه و افریقا یا سنتکام، گفت که طالبان برخی از رهبران ارشد داعش را هدف قرار داده است اما توانایی و نیتی برای ادامه فشار بر این گروه ندارد. او گفت که این رویکرد طالبان به داعش فرصت داد تا شبکههای خود را بازسازی کند.
جنرال کوریلا در جلسه استماع کمیته سنا در این ماه گفت: «داعش خراسان توانایی و اراده خود را برای حمله به منافع امریکا و غرب در خارج از افغانستان در کمتر از شش ماه و بدون هیچ هشداری حفظ کرده است».
ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان در کابل، گفت که داعش خراسان در اثر سرکوب طالبان به طور جدی تضعیف شده است و تنها علیه غیرنظامیان هر از گاهی دست به حمله میزند. او حضور داعش در خاک افغانستان را تکذیب کرد، اما گفت که محل استقرار آن مشخص نیست.
سازمان ملل متحد در ماه جنوری در گزارشی اعلام کرد که کاهش حملات داعش در داخل افغانستان احتمالا منعکس کننده تغییر استراتژی رهبر این گروه و همچنین تلاشهای ضد تروریسم توسط طالبان است.
مقامها در چندین کشور اروپایی در ماههای جولای و دسامبر سال گذشته تعداد زیادی از افراد مدعی عضویت داعش خرسان را به اتهام طراحی حملات تروریستی دستگیر کردند.
کریستین ابیزید، مدیر مرکز ملی مبارزه با تروریسم، در ماه نوامبر به کمیته مجلس نمایندگان گفت که داعش خراسان تاکنون از «عوامل بیتجربه» برای حمله در اروپا استفاده کرده است.
کشاندن پای اوکراین در این حمله تروریستی میتواند بخشی از جنگ تبلیغاتی مسکو برای ترسیم کییف به عنوان دشمن حیاتی و بسیج عمومی برای حمایت از جنگ با این کشور باشد.
پیش از این، پوتین با تکیه بر خاطره تلخ روسها از تهاجم آلمان نازی و کشته شدن ۲۷ میلیون نفر در جنگ میهنی علیه هیتلر، حکومت زلنسکی را به علت حمایت برخی از چهرههای نزدیک به او از گروهی از اوکراینیهای ضد اتحاد شوروی در جنگ جهانی دوم، «رژیم فاشیستهای نازی» قالب کرده است. حالا با حمله مسکو، پوتین برچسپ تروریسم را نیز میخواهد بر پیشانی دولت اوکراین بچسپاند.
حکومت امریکا در اوایل ماه مارچ به حکومت روسیه اطلاع داده بود که داعش احتمالا قصد حمله در خاک روسیه را دارد. اما، پوتین این هشدار را جدی نگرفت و آن را حاوی نیاتی دیگر دانست.
به نقل از خبرگزاری دولتی تاس، رئیسجمهور روسیه در واکنش گفته بود که هدف از هشدارهای امریکا در مورد حمله احتمالی تروریستی در روسیه، «تحریکآمیز» و به منظور «بیثبات کردن جامعه» است.
پوتین ساعاتی پس از حمله به تالار کنسرت کروکوس گفت که مهاجمان قصد داشتند به اوکراین فرار کنند. وزارت خارجه اوکراین این اظهارات را «دامن زدن به هراس از اوکراین در جامعه روسیه و تهیج شهروندان آن برای حمایت از تهاجم جنایتبار علیه دولت ما» توصیف کرده است.این وزارت گفته که روسیه پیش از این برای توجیه حمله به چچن در سال ۱۹۹۹ توطئه بمبگذاری خونین در مجتمعهای آپارتمانی را ریخت. روسیه بارها این اتهام را رد کرده است.
این نخستین بار نیست که روسیه مورد حمله گروههای اسلامگرایی که عمدتا متعلق به کشورهای آسیای میانه و قفقاز اند، قرار میگیرد. در یکی از این حملات بر متروی مسکو در ۳۰ مارچ ۲۰۱۰، چهل نفر کشته شدند.
با این حال، مسکو در سطح سیاسی بیشتر مایل است که معضل اسلامگرایی خشونتبار حاصل توطئه خارجی حساب کند تا معضل داخلی کشورهای آسیای میانه. البته، مقصر دانستن غرب، پردهای بر ناتوانی دستگاههای امنیتی و دولتی برای حل معضل رشد اسلامگرایی خشونتبار میاندازد و انتقادهای داخلی از این دستگاهها میکاهد.
تهدید اصلی: افغانستان یا کییف؟
پیش از این روسیه و کشورهای آسیای میانه درباره تهدید ترویج افراطگرایی و حملات تروریستی به دلیل حضور سازمانهای تروریستی خارجی در افغانستان ابراز نگرانی کرده بودند. یکی از این گروهها داعش است که با سازماندهی دو حمله در ایران، متحد نزدیک روسیه در جنگ اوکراین، توان خود را برای انجام حملات در شماری از کشورهای همسایه نشان داده است.
ایران پس از حمله به شاهچراغ در اسد ۱۴۰۲ گفته بود که مهاجمان داعش در افغانستان تربیه شده بودند. این کشور این مهاجمان را اهل تاجیکستان اعلام کرده بود.
شهروندان آسیای میانه نقش پررنگ در داعش دارند و آنها با نیروهای روسیه و حکومت اسد در سوریه جنگیده بودند. به رغم این، روسیه حاضر نیست که ادعای داعش خراسان درباره انجام حمله تروریستی روز جمعه در مسکو را بپذیرد.
آن طور که منتقدان میگویند، استفاده سیاسی از این رویداد برای متهم کردن اوکراین بیشتر به سود مسکو است تا کشاندن پای دولتهایی چون تاجیکستان که تصور میشود شهروندان آن در این حادثه تروریستی دست داشتند. اگر این اتهام درست باشد و البته حکومت تاجیکستان آن را رد کرده است، تاجیکهای مقیم این کشور در مظان بدگمانیهای امنیتی قرار خواهند گرفت و فشارها بر آنها افزایش خواهد یافت.
حمله تروریستی در تالار کروکوس نشان داد که روسیه و کشورهای آسیای میانه با یک خطر جدی در داخل رو به رو اند. از همه مهمتر، خطر تهدید داعش همچنان جدی است و نهادهای امنیتی روسیه در برابر آن از خود ضعف نشان دادند.
پیش از این، روسیه امریکا را در افغانستان متهم میکرد که داعش را به مرزهای شمالی افغانستان انتقال داده است و با این کار قصد برهم زدن امنیت این کشورها را دارد. این تصور درباره خاستگاه و تهدیدهای داعش در افغانستان سرآغاز همکاری نزدیک روسیه و طالبان در زمان حکومت غنی شد.
سود طالبان در انفجار مسکو
با اینکه روسیه بنا به تیوری قدیمی دست غرب و اوکراین را در حملات داعش میبیند، اما بزرگشدن تهدید داعش اهمیت طالبان را به برجسته میکند که دشمن خونین داعش است و بنا به ارزیابی ایالات متحده، توانسته که این گروه را سرکوب کند.
پس از شکست خوردن داعش در سوریه و عراق، افغانستان و مناطق قبایلی پاکستان محل مناسب رشد داعش و جذب نیرو است. این تهدید را متخصصان سازمان ملل در گزارش اخیر خود به شورای امنیت نیز تصدیق کرده اند.
به این علت، کشورهای غربی و همسایه افغانستان به طور ناخواسته به توانایی امنیتی طالبان برای از بین بردن یا تضعیف داعش چشم خواهند بست.
این لحظه گذر مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری در نیمکره شمالی زمین است. در لحظه گردش سال نو خورشیدی، درازای شب و روز در سراسر کره زمین مساوی میشود و در نیمکره شمالی فصل بهار و در نیمکره جنوبی، فصل خزان شروع میشود.
لحظه گردش یا تحویل سال، بر اساس محاسبات دقیق نجومی تعیین میشود و از همین حالا میتوان لحظه گردش سالهای آینده را با دقت دقیقه و ثانیه محاسبه کرد.
طول سال هجری خورشیدی، بهگونه میانگین ۳۶۵ روز و ۵ ساعت و ۴۸ دقیقه و ۴۵ ثانیه است. اگر طول سال را ۳۶۵ روز بگیریم، آن ۵ ساعت و تقریبا ۴۹ دقیقه اضافه باعث میشود که هر چهار سال یک بار، نوروز (همان لحظه اعتدال بهاری) یک روز به داخل اسفندماه (حوت) فرو رود و سال عرفی به مرور زمان از سال طبیعی فاصله گیرد.
این اتفاقی است که برای پارسیان هند افتاده است؛ آنها پس از هجوم اعراب به ایرانزمین، به هند کوچیدند تا زبان و فرهنگ و آیینشان آسیب نبیند. در آن زمان هم گاهشمار یا تقویم خورشیدی در ایرانزمین رایج بود که با فروردین شروع و با اسفند پایان مییافت، اما فقط ۳۶۵ روز داشت و ساعتها و دقایق اضافه در آن لحاظ نشده بود . اکنون پارسیان هند نوروز را در اواخر امرداد (اسد) جشن میگیرند و این روز باز هم جابهجا خواهد شد.
در گاهشمار جلالی که پنج قرن بعد از کوچ پارسیان در سرزمین ما رایج شد، هر چهار سال یک بار، یک روز به طول سال اضافه میشود که آن را سال کبیسه مینامند. سال ۱۴۰۳ هم کبیسه است.
گاهشمار میلادی هم که در بیشتر کشورهای جهان رایج است سال کبیسه دارد. اما میزان خطای گاهشمار میلادی ۲۶ ثانیه در سال است، در حالی که خطای گاهشمار جلالی ۱ ثانیه در سال است. در میان گاهشمارهای رایج در جهان، گاهشمار ما که به نام جلالی معروف است، دقیقترین گاهشمار است.
عمر خیام، دانشمند خراسانی، هزار سال پیش تقویم یا گاهشماری طراحی کرد که هنوز و در قرن بیست ویکم، دقیقترین گاهشمار جهان است.
در آن زمان ملکشاه سلجوقی بر سرزمین پهناوری حکومت میکرد که از غرب چین تا شرق ترکیه امروز و از شمال ازبکستان تا جنوب عمان را دربر میگرفت. نگهداری حساب و کتاب سال و ماه با تقویم قمری که سالش ۳۵۴ روز است و برای آگاهی از شروع هر ماه، باید چشم به آسمان دوخت، برای پادشاه قرن یازدهم میلادی ایرانزمین مقدور نبود.
عمر خیام با گاهشمار جلالی، سال عرفی (۳۶۵ روز) را با سال طبیعی که با نوروز شروع میشود، منطبق کرد. این گاهشمار در نیمه اسفند (حوت) برابر با ۶ مارچ ۱۰۷۹ میلادی تکمیل شد و مقرر شد که مبدا یا سال اول این گاهشمار، همانند تقویم هجری قمری، هجرت پیامبر مسلمانان از مکه به مدینه باشد.
اکنون در حالی که همه کشورهای عربی، به جای تقویم ملی و مذهبی و عرفی خود، یعنی هجری قمری، برای نگه داشتن حساب و کتاب سال و ماه، به گاهشمار گریگوری مسیحی (میلادی) روی آورده و ماههای قمری را برای امور دینی نگه داشتهاند، گروه طالبان در افغانستان، یکی از دو کشور دارای گاهشمار رسمی جلالی، با دقیقترین تقویم جهان سر ناسازگاری برداشته است.
این پرسش به صورت جدی به میان میآید که در حالی که هزار سال پیش نگه داشتن حساب و کتاب سال و ماه به تقویم قمری ممکن نبود، در قرن بیستویکم، طالبان با چه استدلال و منطقی، با دقیقترین گاهشمار جهان دشمنی میکند. آنهم در حالی که تقویم هجری قمری، حتی در زادگاه خود هم از رسمیت افتاده و به موضوعی عرفی و مذهبی تبدیل شده است.
موضوعات مرتبط:
ادیان و امپراتوریها آمدند و رفتند، اما نوروز ماند، ریشه دواند و جهانی شد