روزنامه بریتانیایی فایننشل تایمز روز دوشنبه در گزارشی نوشت که حملات وسیع راکتی و پهپادی ایران، هرچند توان نظامی این کشور را نشان داد اما، ایران موشکها را به هدف نمایش قدرت شلیک کرد، نه تخریب و بهجا گذاشتن تلفات.
وزیر خارجه بریتانیا در مصاحبه با اسکای نیوز گفت که اگر اسرائیل به کمک سیستم دفاعی پیشرفته خود و همکاری متحدانش این موشکها را رهگیری و منهدم نمیکرد، موشکهای بالستیک و کروز ایران میتوانستند تلفات زیادی در اسرائیل بر جا بگذارند.
ایران در واکنش به حمله اسرائیل به قونسلگری اش در دمشق و کشتن چند فرمانده سپاه در آنجا، روز شنبه، ۲۵ حمل، بیش از ۳۰۰ موشک و پهپاد را به خاک اسرائیل شلیک کرد. اسرائیل و متحدانش میگویند که توانستند ۹۹ درصد این پرتابهها را رهگیری و منهدم کنند.
حکومت اسرائیل ادعای خسارات گسترده به پایگاههای نظامیاش بر اثر اصابت راکتهای بالستیک و کروز ایران را رد کرده و گفته که تنها به یکی از پایگاههای هوایی آن آسیبی مختصر رسیده است.
این حملات نخستین مواجهه مستقیم جمهوری اسلامی با اسرائیل در بیش از ۴۰ سال گذشته بود. فایننشل تایمز نوشت که پیش از این درگیری، اسرائیل و ایران به ترور نظامیان بلندپایه و دانشمندان هستهای ایران و حملات گروههای نیابتی جمهوری اسلامی به خاک اسرائیل محدود بود.
سردار سلامی، فرمانده سپاه پاسداران گفت که حملات روز شنبه معادله نظامی میان ایران و اسرائیل را تغییر داد. او گفت بعد از این هر حمله اسرائیل به منافع و مقامهای ایرانی با پاسخ جمهوری اسلامی در خاک اسرائیل مواجه خواهد شد.
اسرائیل گفته است که به حملات ایران به خاکش در زمان مناسب پاسخ خواهد داد. رسانههای امریکایی، به نقل از منابع اسرائیلی، حمله متقابل به ایران را قریب الوقوع توصیف کردهاند.
امریکا و دیگر کشورهای غربی که به اسرائیل در دفع ۱۲۰ موشک بالستیک، ۳۰ موشک کروز و ۱۷۰ پهپاد کمک کردند، از حکومت نتانیاهو خواستند که از پاسخ متقابل خودداری کند. امریکا و کانادا تاکید کردند که دفع این حمله بزرگ یک پیروزی استراتژیک برای اسرائیل است و توان بالای دفاعی این کشور را به رخ ایران کشید.
هالی داگرس، پژوهشگر شورای اتلانتیک به فایننشل تایمز گفت که جمهوری اسلامی روی نمایش قدرت موشکی خود حساب میکند. او گفت: «از نظر آخوندها، این ماموریت موفق بود، چون توانستند از خاک ایران اسرائیل را بزنند. این در حالیست که آنها دارای جتهای جنگنده از زمان شاه سابق و توان دفاع هوایی نازلتر [از اسرائیل] اند.»
پس از این که راکتها و پهپادهای ایرانی منهدم شدند یا به هدف اصابت کردند، وزارت دفاع، سپاه پاسداران و وزارت خارجه جمهوری اسلامی، پاسخ ایران به حمله اسرائیل به قنسلگریاش در دمشق را پایان یافته اعلام کردند. آنها تهدید کردند که اگر اسرائیل دست به پاسخ متقابل بزند، پاسخ ایران گستردهتر و قاطعتر خواهد بود.
در این وضعیت، به گزارش رسانههای امریکایی، جو احساسات در اسرائیل داغ بود. حکومت این کشور بارها گفته بود که به حملات راکتی به خاکش پاسخ کوبندهتر خواهد داد.
فایننشل تایمز نوشت که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل با جو بایدن، رئیسجمهور امریکا صحبت تلفنی کرد و بایدن به او گفت که دفاع موفقانه روز شنبه یک پیروزی برای اسرائیل محسوب میشود. او گفت که امریکا با این که خود را به دفاع از اسرائیل متعهد میداند اما در عملیات نظامی اسرائیل علیه ایران شرکت نخواهد کرد.
هنوز مشخص نیست که حکومت نتانیاهو که همیشه موضعی خیلی سخت علیه جمهوری اسلامی داشته، چگونه به حمله ایران واکنش نهایی نشان خواهد داد.
فایننشل تایمز نوشت که نحوه حمله ایران تا حدی استدلال بایدن را قویتر کرد. این روزنامه نوشت: «ایران در دو هفته گذشته، درباره قصدش از حمله حرف زد و عمدتا از پهپادهای کم سرعت استفاده کرد که سیستم پدافند هوایی اسرائیل به راحتی آنها را رهگیری و منهدم میکرد. به این ترتیب، ایران احتمال تلفات را کاهش داد.»
سیما شاین، یک مقام سابق موساد، اداره استخبارات خارجی اسرائیل، به فایننشل تایمز گفت که ایران از توان سیستم چندلایه دفاع راکتی اسرائیل آگاه است و از این رو، تصور میکرد که تلفات در اسرائیل اندک خواهد بود.
او گفت: «از نظر ایران، این حمله یک نمایش بود: ما توانایی داریم، ما انواع راکت و پهپاد داریم. اما مایل نیستیم که درگیری را به سطح جنگ ارتقا دهیم.»
با این حال، حامیان جمهوری اسلامی میگویند که حملات راکتی ایران توان بازدارندگی جمهوری اسلامی را در برابر حملات و ترورهای اسرائیل تقویت کرد. زیرا، اسرائیل هر زمان بخواهد اقدامی علیه ایران کند، واکنش ایران را مدنظر خواهد گرفت.
یک مقام اسرائیل به فایننشل تایمز گفت: «آنها چیزهای زیادی در این باره به ما آموختند، در حالیکه ما نکاتی کمی درباره آنها فرا گرفتیم.»
در حالی که حامیان جمهوری اسلامی در خیابانها شادمانی میکردند، کاربران شبکههای اجتماعی که سپاه آنها را به برخورد تهدید کرده، به ریشخندی نوشتند: «اگر ایران به اسرائيل پراید صادر میکرد، بیشتر تلفات میگرفت»؛ اشاره به خودروهای بیکیفیت تولید یک شرکت دولتی دارد که مسئول بخش عمده تلفات جادهای در ایران شمرده میشود.
جمهوری اسلامی ایران از آغاز تاسیس، هویت خود را به دشمنی با اسرائيل گره زده است. در کنار کمکهای مالی و تسلیحاتی بیحساب به گروههای مسلح فلسطینی و لبنانی مخالف اسرائیل، سالها است که پول نفت و سرمایه ملی ایرانیان در کارخانههای زیرزمینی و انبارهای مخفی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صرف ساخت و ذخیره موشکهای دوربرد میشود تا به گفته رهبران جمهوری اسلامی، تلآویو و حیفا در تیررس آنها باشد.
حمله شنبهشب نشان داد که تهران در عزم خود برای حمله به اسرائيل جدی است و میتواند شعارهای چهل ساله خود را عملی کند.
یک تحلیل این است که رهبران جمهوری اسلامی برای حفظ وجهه خود در پی حمله مرگبار به قنسولگری ایران در دمشق، میخواستهاند ضربه متقابلی به اسرائيل بزنند و قصدشان وارد کردن تلفات و افزایش تنش نبوده است؛ همانطور که در پی کشته شدن قاسم سلیمانی در حمله پهپادی امریکا در بغداد، چند موشک به یک پایگاه نیروهای امریکایی شلیک کردند که هیچ تلفات و خسارات عمدهای نداشت.
از سوی دیگر، این برداشت وجود دارد که سیصد پهپاد انتحاری، موشک بالستیک و موشکهای زمین به زمین نمیتواند فقط برای ضرب شست نشان دادن شلیک شده باشد و قصد جمهوری اسلامی وارد کردن ضربه کاری به اسرائیل بوده، اما در این کار ناکام بوده است.
جمهوری اسلامی ممکن است حامیان داخلی خود و گروههای شبهنظامی مخالف اسرائيل در منطقه را با این حمله راضی کرده باشد، اما در چشمانداز کلانتر به نفع اسرائیل عمل کرده است.
اکنون اسرائيل در مجامع بینالمللی دستاویز جدی و غیرقابل انکاری برای برجسته کردن خطر جمهوری اسلامی بهدست آورده است. نماینده این کشور در نشست شورای امنیت گفت حالا تصور کنید این پهپادها و موشکها کلاهک هستهای حمل میکردند.
در هفتههای اخیر و در پی افزایش تلفات غیرنظامیان حمله اسرائيل به غزه، به ویژه حمله موشکی مرگبار ارتش اسرائيل به امدادگران خارجی، انتقادها از عملکرد اسرائيل در جنگ غزه افزایش یافته بود و همان دولتهایی که در روزهای اولیه پس از حمله هفتم اکتبر حماس، تمام قد در کنار اسرائيل ایستادند، شروع به انتقاد جدی از دولت بیامین نتانیاهو و شیوه او در پیشبرد جنگ کرده بودند. این نگرانی در میان حامیان اسرائيل به گونه جدی وجود داشت که جهان اکنون حمله حماس را از خاطر برده و جای آن همدلیها را خشم و انزجار جهانی از عملکرد اسرائيل گرفته است.
اکنون فضای رسانهای جهان بار دیگر به نفع اسرائيل تغییر کرده و همه یکصدا جمهوری اسلامی را به دلیل این حمله محکوم میکنند و با حکومت و مردم اسرائيل ابراز همدلی میکنند.
در روزهای اخیر کمتر رسانهای از رنج و گرسنگی مردم جنگزده غزه سخن میگوید و همه نگاهها متوجه حکومتی شده است که یک گام از جنگهای نیابتی فراتر رفته و عملاً وارد جنگ با اسرائیل شده است.
وزارت دفاع اسرائیل نیز اعلام کرد که یوآو گالانت در نشستی با رییس ستاد کل ارتش اسرائیل و دیگر مقامهای دفاعی این کشور در حال ارزیابی وضعیت است.
آژیرها در اسرائیل به صدا در آمدند. پس از عبور پهپادها از آسمان عراق و اردن، رویترز گزارش داد که در اسرائیل صدای شدیدی شنیده میشود و رسانههای محلی اعلام کردند که این صداها، صدای رهگیری هوایی پهپادهای انفجاری است.
مقامات اسرائیل گفتند که یک دختر هفت ساله به شدت مجروح شده است.
انبیسی نیوز گزارش داد اورژانس اسرائیل به ۳۱ نفر که در پی حمله جمهوری اسلامی به صورت جزیی زخمی شده و یا دچار حملههای اضطرابی شدهاند، رسیدگی کرد.
دانیل هاگاری، سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد که ایران دهها موشک زمین به زمین به سمت اسرائیل شلیک کرد که بیشتر آنها در خارج از مرزهای اسرائیل رهگیری شدند.
او گفت که آنها شامل بیش از ۱۰ موشک کروز بودند.
هاگاری افزود که بیش از ۲۰۰ فروند پهپاد و موشک از سوی جمهوری اسلامی شلیک شد و یکی از تاسیسات نظامی اسرائیل آسیب جزئی دید.
سپاه پاسداران در بیانیهای شلیک به «اهداف معینی» در اسرائیل را در پاسخ به حمله این کشور به بخش کنسولی سفارت جمهوری اسلامی در دمشق تایید کرد.
کشورهای مختلفی در دفع پهپادها و موشکهای پرتاب شده به اسرائیل مشارکت داشتند.
دو منبع امنیتی به رویترز گفتند جنگندههای اردن دهها پهپاد جمهوری اسلامی را که در شمال و مرکز اردن در حال پرواز به سمت اسرائیل بودند، سرنگون کردند.
وزارت دفاع بریتانیا اعلام کرد که جنگندههای این کشور برای رهگیری هرگونه حمله هوایی در خاورمیانه مستقر شدهاند.
به گفته ارتش اسرائیل، فرانسه نیز در رهگیری این پهپادها و موشکها مشارکت داشت.
جو بایدن در بیانیهای اعلام کرد نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا که از هفته قبل به منطقه منتقل شده بودند، به اسرائیل کمک کردند که تقریبا همه موشکها و پهپادهایی را که جمهوری اسلامی پرتاب کرده بود، سرنگون کند.
یک پژوهشگر اروپایی مسایل افغانستان دو سال قبل به نویسنده این سطور گفته بود که طالبان بدون جنگ مسلحانه گروههای مقاومت نیز خود را نابود خواهند کرد. ظاهراً، پیشبینی او به تدریج به واقعیت میپیوندد.
رژیم طالبان با دهها تهدید مواجه است که مقاومت ضدطالبان تنها یکی از آن است. به نظر میرسد که نه حمایت نسبی کشورهای منطقه و نه ادعای داشتن ارتش چند صد هزار نفری، میتواند رژیم طالبان را حفظ کند.
این تهدیدها دو منشا داخلی و خارجی دارد.
ترس از نفوذ و حملات داعش در مرکز قدرت رهبر طالبان
طالبان همواره ادعا کرده که داعش سرکوب شده است، اما حمله داعش به یک شعبه کابل بانک در قندهار، در نزدیک مقر رهبر طالبان در قندهار، تدابیر امنیتی رهبر طالبان را بالا برده و ترس را در رهبران این گروه ایجاد کرده است.
به تازگی اطراف اقامتگاه رهبر طالبان با دیوارهای بلند سمنتی احاطه شده و محل ادای نماز عید فطر با محرمیت شدید و در چندین محل و با هشدارها و احضارات درجه یک امنیتی همراه بوده است. همچنان، مقامات طالبان در کابل نیز در وضعیت آرامی نیستند و هر لحظه منتظر حادثه جدید اند.
هراس از کودتای درونی
رهبر طالبان را کودتای احتمالی تهدید میکند که ریشه در نارضایتی داخلی این گروه دارد. منابع معتبر گفتهاند که جناحهای ملاعبدالغنی برادر، ملایعقوب و سراجالدین حقانی از اقدامات و اظهارات رهبر شان به ستوه آمدهاند، و ظاهراً گفته میشود که آنها در پی فرصتی برای به زیر کشیدن هبتالله آخندزادهاند.
در همینحال، حامیان جنرال رازق، فرمانده امنیه پیشین قندهار، که دشمن سرسخت طالبان بود و در حمله انتحاری این گروه کشته شد، در صدد انتقام گرفتن از رهبر طالبان اند.
اگر در گذشته بحث اختلافات جناحهای قندهاری و غیرقندهاری و شبکه حقانی بود، اما حالا تنها در میان جناح قندهار چندین فراکسیون و علیه یکدیگر ایجاد شده و همچنان شبکه حقانی کماکان از فکر و عمل به شدت انحصارگرایانه هبتالله آخندزاده خشمگین و ناراضی است.
اما چرا طالبان با وجود اختلافات چند وجهی و متنوع از هم نپاشیدهاند؟ احتمالا به دلیل این پنج عامل:
۱- پابندی به بیعت با امیر طالبان؛
۲- تکقومی بودن رژیم طالبان؛
۳- پندگیری از تجربه تلخ جنگهای ویرانگر داخلی دهه نود میلادی که ناشی از اختلافات رهبران جهادی بود؛
۴- تلاش حامیان منطقهای برای حفظ این گروه؛
۴- فعالیت جبهات نظامی ضدطالبان که باعث یکپارچگیشان شده است.
جبهات مقاومت
حملات جبهه مقاومت ملی در این اواخر افزایشی غیر قابل انکار داشته و این گروه در هفته تا ۷ حمله بر پاسگاهها و قرارگاههای طالبان در کابل و ولایات انجام داده است.
جبهه آزادی تا قبل از عید حملات زیادی علیه طالبان انجام داد و به نظر میرسد که در ماه رمضان با توقف حملات، مصروف برنامهریزی و تدارک عملیاتهای بیشتر است.
حملات همزمان این دو گروه، فشار بر طالبان را افزایش خواهد داد.
فقدان مشروعیت داخلی
طالبان از کمبود مشروعیت داخلی رنج میبرد و تلاش کرده فقدان مشروعیت را با بیعت گرفتن و برگزاری نشست علمای حامی این گروه برای تایید زعامت ملا هبتالله جبران کند.
در همین حال، نارضایتی در میان نخبههای پشتون در داخل و خارج از افغانستان از ناتوانی طالبان در حکومتداری به وجود آمده است. ظاهراً، حکومت تکقومی، محروم کردن اقوام دیگر از قدرت سیاسی و سیاستهای زبانی و اداری تبعیضآمیز نتوانسته پایگاه قومی طالبان را راضی کند.
طالبان برای اثبات مشروعیت و کارایی، به تبلیغات و جنگ روانی برای مدیریت افکار عامه رو آورده است، اما در عین حال، سرکوب داخلی را تشدید کرده است. سیاستهای سرکوبگرانه به علت فساد، سوءمدیریت و ناتوانی در اداره کشور گسترش یافته است. در دو سال گذشته، همزمان با افزایش نارضایتیها در داخل طالبان و در جامعه افغانستان، اداره استخبارات طالبان بیشترین انرژی خویش را صرف خاموش کردن مخالفان و صداهای اصلاحطلبانه کرده است.
طالبان در بخش خارجی نیز با تهدیدها دستوپنجه نرم میکند.
فقدان مشروعیت خارجی
تا هنوز هیچ کشوری آماده رسمیتشناسی طالبان نیست. شماری از کشورها براساس مجبوریت و در فقدان بدیل طالبان با این گروه تعامل کژدار و مریز داشتهاند.
طالبان امیدوار است که به خاطر نبود نیروی الترناتیف داخلی، قول مبارزه با داعش و استقرار حکومت با ثبات توجه کشورها را به خود جلب کند. اما، حضور گروههای تروریستی در افغانستان، در کنار دیگر عوامل، باعث شده که کشورها در به رسمیت شناختن این گروه تعلل کند.
برعکس، حضور گروههای تروریستی گشتزنی هواپیماهای بیسرنشین امریکایی بر فراز ولایات افغانستان را بیشتر کرده است. این حرکت امریکاییها در طالبان ایجاد ترس کرده است و باعث شد که رهبر طالبان از شهر قندهار به ولسوالی پنجوایی نقل مکان کند. البته، با توجه به کشته شدن رهبر القاعده در قلب کابل، ترس ملا هبتالله از پهپادهای امریکایی بیعلت نیست.
در همین حال، در میان طالبان تنش و رقابت بر سر تامین روابط جناحی با کشورهای همسایه وجود دارد. اطلاعات حاکی از آن است که جناح ملابرادر و ملایعقوب و بخشی از طالبان قندهاری با پاکستان وارد تنش بیوقفه شدهاند. در حالی که رهبر طالبان موافق این تنش نیست، اما قادر به جلوگیری از آن هم نمیباشد.
از سوی دیگر جناح حقانی با نزدیکی طالبان قندهاری با ایران نیز موافق نیست.
رهبری، ساختار و صفوف طالبان نسبت به یکسال قبل، در عدم پیشرفتهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی، تنشهای داخلی و تهدیدات داعش خراسان آن هم در تبانی و حمایت یک بخشی از طالبان علیه بخش دیگر، آسیبپذیر و التهابی است و نظام طالبان پس از نزدیک به سه سال در قدرت بودن، به بنبست خورده است.
جبهات مقاومت ملی و آزادی بر ضد طالبان نسبت به گذشته قدرتمند شده و با حملات مکرر علیه این گروه، جایگاهشان را به عنوان یک تهدید ثابت کردهاند.
طالبان در کسب مشروعیت داخلی و خارجی نه تنها موفق نبوده، حتی حمایت باشندگان ولایات پشتوننشین را نیز در حال از دست دادن است.
پاکستان عامل تعیینکننده در تداوم عمر حکومت طالبان است، اما راهحل اساسی برای حل تنشهای موجود میان طالبان و پاکستان وجود ندارد. تجربه نشان داده که پاکستان در صورت سرخوردگی، چنانچه در مورد حزب اسلامی اتفاق افتاد، به دنبال گزینهها و گروههای جایگزین خواهد بود.