کارشناسان میگویند فقر، استبداد و محدودیت مذهبی در تاجیکستان از عوامل گرایش برخی تاجیکها به داعش خراسان اند. کارشناسان به روزنامه نیویارک تایمز گفتند که بیش از نیمی از سربازان داعش خراسان تاجیکستانیها هستند.
روزنامه نیویارکتایمز روز پنجشنبه (۳۰ حمل) به نقل از کارشناسان به ۳ دلیلی اشاره کرد که تاجیکستان را به یکی از عمدهترین مراکز استخدام داعش تبدیل کرده است.
بر اساس این گزارش، سال گذشته شمار زیادی از جهادیهای تاجیکستان در حملات تروریستی و طرحهای داعش خراسان دست داشتهاند.
حدود ۲ هزار تاجیک از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ به داعش در سوریه و عراق پیوستند. پس از شکست داعش در عراق و سوریه بر اثر حملات ایتلاف بین المللی به رهبری امریکا، صدها جنگجو از تاجیکستان به شاخه خراسان داعش در افغانستان پیوستند.
ادوارد لمون، استاد روابط بینالملل در دانشگاه تگزاس میگوید که تاجیکستانیها «گروه کلیدی برای کارزار داعش خراسان شدهاند که به دنبال جلب توجه و استخدام بیشتر است.»
فقر و بیکاری در تاجیکستان
تاجیکستان با ۱۰ میلیون جمعیت یکی از فقیرترین کشورها در آسیای میانه است که صدها هزار نفر از شهروندان آن برای امرار معاش به کشورهای مختلف، به خصوص روسیه، مهاجر شدهاند. بر اساس آمار، بیش از ۲ میلیون کارگر مرد در خارج از تاجیکستان به سر میبرند.
البته، پس از حمله داعش در تالار کنسرت کراکوس و ایجاد نفرت ضد تاجیکستانیها، بخشی از این کارگران تاجیک از روسیه بیرون شده اند.
روسیه، نخستین مقصد کارگران تاجیک است، جایی که تبعیض گسترده، دستمزدهای پایین، انزوا و برخی موارد دیگر زمینه را برای جذب اسلامگرایان افراطی فراهم کرده است.
بر اساس آمارهای رسمی هماکنون بیش از ۱.۳ میلیون کارگر تاجیک در روسیه هستند.
نیویارک تایمز در این گزارش به نقل از مادران مظنونان حمله به سالون کنسرت در روسیه گفتند که پسران شان در روسیه با مشکلاتی همچون حقوق بسیار پایین، پرداخت کرایه خانه زیاد و پرداختیهای بیشمار دیگر مواجه بودند.
حکومت استبدادی
تاجیکستان از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۷ درگیر جنگ داخلی با حزب اسلامگرای نهضت آزادی بود. هرچند این جنگ از سوی این حزب میانهرو اسلامگرا، پایان یافت، اما این گروه در سال ۲۰۱۵ یک سازمان افراطی معرفی و غیرقانونی اعلام شد و رهبران آن کشته، زندانی یا تبعید شدند.
محیالدین کبیری، رهبر تبعیدی حزب نهضت اسلامی میگوید که «نسل جدید تاجیکستان تمام امید خود را به آینده از دست دادهاند. تنها دو گزینه وجود دارد: یک دیکتاتور سکولار یا گروههای اسلامی رادیکال.»
امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، از سال ۱۹۹۴ تاکنون بر اریکه قدرت تکیه زده است.او در سال ۲۰۱۶ با راه اندازی یک همهپرسی، قانون اساسی را تعدیل و ریاستجمهوری خود را مادامالعمر کرد.
بنا به گزارشها، تاجیکستان دستکم ۱۰۰۰ زندانی سیاسی دارد و روسیه با مستقر کردن دستکم ۷ هزار سرباز در تاجیکستان، حکومت رحمان را تقویت کرده است.
محدودیت مذهبی مردم تاجیکستان
امامعلی رحمان برای مقابله با اسلامگرایی، اقدامات عملی و نمادینی، از دستگیری و سرکوب اسلام گرایان تا پاره کردن حجاب زنان در ملا عام و تراشیدن ریش جوانان دست زد. او کمیته قدرتمندی در زمینه امور مذهبی، تنظیم سنتها، جشنها، مراسم مذهبی، نظارت بر ساخت مساجد و چاپ کتابهای دینی فعال کرده است.
در تاجیکستان دختران و پسران زیر ۱۸ سال از اقامه نماز در مساجد منع شدهاند و آموزشهای مذهبی گروهی در خانه نیز ممنوع شده است.
ادوارد لمون میگوید که حکومت تاجیکستان «کنترول شدیدی بر اسلام رسمی دارد و هرچیزی که فراتر از آن وجود داشته باشد، افراطی و خطرناک تلقی میشود.»
وزیر خارجه بریتانیا در مصاحبه با اسکای نیوز گفت که اگر اسرائیل به کمک سیستم دفاعی پیشرفته خود و همکاری متحدانش این موشکها را رهگیری و منهدم نمیکرد، موشکهای بالستیک و کروز ایران میتوانستند تلفات زیادی در اسرائیل بر جا بگذارند.
ایران در واکنش به حمله اسرائیل به قونسلگری اش در دمشق و کشتن چند فرمانده سپاه در آنجا، روز شنبه، ۲۵ حمل، بیش از ۳۰۰ موشک و پهپاد را به خاک اسرائیل شلیک کرد. اسرائیل و متحدانش میگویند که توانستند ۹۹ درصد این پرتابهها را رهگیری و منهدم کنند.
حکومت اسرائیل ادعای خسارات گسترده به پایگاههای نظامیاش بر اثر اصابت راکتهای بالستیک و کروز ایران را رد کرده و گفته که تنها به یکی از پایگاههای هوایی آن آسیبی مختصر رسیده است.
این حملات نخستین مواجهه مستقیم جمهوری اسلامی با اسرائیل در بیش از ۴۰ سال گذشته بود. فایننشل تایمز نوشت که پیش از این درگیری، اسرائیل و ایران به ترور نظامیان بلندپایه و دانشمندان هستهای ایران و حملات گروههای نیابتی جمهوری اسلامی به خاک اسرائیل محدود بود.
سردار سلامی، فرمانده سپاه پاسداران گفت که حملات روز شنبه معادله نظامی میان ایران و اسرائیل را تغییر داد. او گفت بعد از این هر حمله اسرائیل به منافع و مقامهای ایرانی با پاسخ جمهوری اسلامی در خاک اسرائیل مواجه خواهد شد.
اسرائیل گفته است که به حملات ایران به خاکش در زمان مناسب پاسخ خواهد داد. رسانههای امریکایی، به نقل از منابع اسرائیلی، حمله متقابل به ایران را قریب الوقوع توصیف کردهاند.
امریکا و دیگر کشورهای غربی که به اسرائیل در دفع ۱۲۰ موشک بالستیک، ۳۰ موشک کروز و ۱۷۰ پهپاد کمک کردند، از حکومت نتانیاهو خواستند که از پاسخ متقابل خودداری کند. امریکا و کانادا تاکید کردند که دفع این حمله بزرگ یک پیروزی استراتژیک برای اسرائیل است و توان بالای دفاعی این کشور را به رخ ایران کشید.
هالی داگرس، پژوهشگر شورای اتلانتیک به فایننشل تایمز گفت که جمهوری اسلامی روی نمایش قدرت موشکی خود حساب میکند. او گفت: «از نظر آخوندها، این ماموریت موفق بود، چون توانستند از خاک ایران اسرائیل را بزنند. این در حالیست که آنها دارای جتهای جنگنده از زمان شاه سابق و توان دفاع هوایی نازلتر [از اسرائیل] اند.»
پس از این که راکتها و پهپادهای ایرانی منهدم شدند یا به هدف اصابت کردند، وزارت دفاع، سپاه پاسداران و وزارت خارجه جمهوری اسلامی، پاسخ ایران به حمله اسرائیل به قنسلگریاش در دمشق را پایان یافته اعلام کردند. آنها تهدید کردند که اگر اسرائیل دست به پاسخ متقابل بزند، پاسخ ایران گستردهتر و قاطعتر خواهد بود.
در این وضعیت، به گزارش رسانههای امریکایی، جو احساسات در اسرائیل داغ بود. حکومت این کشور بارها گفته بود که به حملات راکتی به خاکش پاسخ کوبندهتر خواهد داد.
فایننشل تایمز نوشت که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل با جو بایدن، رئیسجمهور امریکا صحبت تلفنی کرد و بایدن به او گفت که دفاع موفقانه روز شنبه یک پیروزی برای اسرائیل محسوب میشود. او گفت که امریکا با این که خود را به دفاع از اسرائیل متعهد میداند اما در عملیات نظامی اسرائیل علیه ایران شرکت نخواهد کرد.
هنوز مشخص نیست که حکومت نتانیاهو که همیشه موضعی خیلی سخت علیه جمهوری اسلامی داشته، چگونه به حمله ایران واکنش نهایی نشان خواهد داد.
فایننشل تایمز نوشت که نحوه حمله ایران تا حدی استدلال بایدن را قویتر کرد. این روزنامه نوشت: «ایران در دو هفته گذشته، درباره قصدش از حمله حرف زد و عمدتا از پهپادهای کم سرعت استفاده کرد که سیستم پدافند هوایی اسرائیل به راحتی آنها را رهگیری و منهدم میکرد. به این ترتیب، ایران احتمال تلفات را کاهش داد.»
سیما شاین، یک مقام سابق موساد، اداره استخبارات خارجی اسرائیل، به فایننشل تایمز گفت که ایران از توان سیستم چندلایه دفاع راکتی اسرائیل آگاه است و از این رو، تصور میکرد که تلفات در اسرائیل اندک خواهد بود.
او گفت: «از نظر ایران، این حمله یک نمایش بود: ما توانایی داریم، ما انواع راکت و پهپاد داریم. اما مایل نیستیم که درگیری را به سطح جنگ ارتقا دهیم.»
با این حال، حامیان جمهوری اسلامی میگویند که حملات راکتی ایران توان بازدارندگی جمهوری اسلامی را در برابر حملات و ترورهای اسرائیل تقویت کرد. زیرا، اسرائیل هر زمان بخواهد اقدامی علیه ایران کند، واکنش ایران را مدنظر خواهد گرفت.
یک مقام اسرائیل به فایننشل تایمز گفت: «آنها چیزهای زیادی در این باره به ما آموختند، در حالیکه ما نکاتی کمی درباره آنها فرا گرفتیم.»
در حالی که حامیان جمهوری اسلامی در خیابانها شادمانی میکردند، کاربران شبکههای اجتماعی که سپاه آنها را به برخورد تهدید کرده، به ریشخندی نوشتند: «اگر ایران به اسرائيل پراید صادر میکرد، بیشتر تلفات میگرفت»؛ اشاره به خودروهای بیکیفیت تولید یک شرکت دولتی دارد که مسئول بخش عمده تلفات جادهای در ایران شمرده میشود.
جمهوری اسلامی ایران از آغاز تاسیس، هویت خود را به دشمنی با اسرائيل گره زده است. در کنار کمکهای مالی و تسلیحاتی بیحساب به گروههای مسلح فلسطینی و لبنانی مخالف اسرائیل، سالها است که پول نفت و سرمایه ملی ایرانیان در کارخانههای زیرزمینی و انبارهای مخفی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صرف ساخت و ذخیره موشکهای دوربرد میشود تا به گفته رهبران جمهوری اسلامی، تلآویو و حیفا در تیررس آنها باشد.
حمله شنبهشب نشان داد که تهران در عزم خود برای حمله به اسرائيل جدی است و میتواند شعارهای چهل ساله خود را عملی کند.
یک تحلیل این است که رهبران جمهوری اسلامی برای حفظ وجهه خود در پی حمله مرگبار به قنسولگری ایران در دمشق، میخواستهاند ضربه متقابلی به اسرائيل بزنند و قصدشان وارد کردن تلفات و افزایش تنش نبوده است؛ همانطور که در پی کشته شدن قاسم سلیمانی در حمله پهپادی امریکا در بغداد، چند موشک به یک پایگاه نیروهای امریکایی شلیک کردند که هیچ تلفات و خسارات عمدهای نداشت.
از سوی دیگر، این برداشت وجود دارد که سیصد پهپاد انتحاری، موشک بالستیک و موشکهای زمین به زمین نمیتواند فقط برای ضرب شست نشان دادن شلیک شده باشد و قصد جمهوری اسلامی وارد کردن ضربه کاری به اسرائیل بوده، اما در این کار ناکام بوده است.
جمهوری اسلامی ممکن است حامیان داخلی خود و گروههای شبهنظامی مخالف اسرائيل در منطقه را با این حمله راضی کرده باشد، اما در چشمانداز کلانتر به نفع اسرائیل عمل کرده است.
اکنون اسرائيل در مجامع بینالمللی دستاویز جدی و غیرقابل انکاری برای برجسته کردن خطر جمهوری اسلامی بهدست آورده است. نماینده این کشور در نشست شورای امنیت گفت حالا تصور کنید این پهپادها و موشکها کلاهک هستهای حمل میکردند.
در هفتههای اخیر و در پی افزایش تلفات غیرنظامیان حمله اسرائيل به غزه، به ویژه حمله موشکی مرگبار ارتش اسرائيل به امدادگران خارجی، انتقادها از عملکرد اسرائيل در جنگ غزه افزایش یافته بود و همان دولتهایی که در روزهای اولیه پس از حمله هفتم اکتبر حماس، تمام قد در کنار اسرائيل ایستادند، شروع به انتقاد جدی از دولت بیامین نتانیاهو و شیوه او در پیشبرد جنگ کرده بودند. این نگرانی در میان حامیان اسرائيل به گونه جدی وجود داشت که جهان اکنون حمله حماس را از خاطر برده و جای آن همدلیها را خشم و انزجار جهانی از عملکرد اسرائيل گرفته است.
اکنون فضای رسانهای جهان بار دیگر به نفع اسرائيل تغییر کرده و همه یکصدا جمهوری اسلامی را به دلیل این حمله محکوم میکنند و با حکومت و مردم اسرائيل ابراز همدلی میکنند.
در روزهای اخیر کمتر رسانهای از رنج و گرسنگی مردم جنگزده غزه سخن میگوید و همه نگاهها متوجه حکومتی شده است که یک گام از جنگهای نیابتی فراتر رفته و عملاً وارد جنگ با اسرائیل شده است.
وزارت دفاع اسرائیل نیز اعلام کرد که یوآو گالانت در نشستی با رییس ستاد کل ارتش اسرائیل و دیگر مقامهای دفاعی این کشور در حال ارزیابی وضعیت است.
آژیرها در اسرائیل به صدا در آمدند. پس از عبور پهپادها از آسمان عراق و اردن، رویترز گزارش داد که در اسرائیل صدای شدیدی شنیده میشود و رسانههای محلی اعلام کردند که این صداها، صدای رهگیری هوایی پهپادهای انفجاری است.
مقامات اسرائیل گفتند که یک دختر هفت ساله به شدت مجروح شده است.
انبیسی نیوز گزارش داد اورژانس اسرائیل به ۳۱ نفر که در پی حمله جمهوری اسلامی به صورت جزیی زخمی شده و یا دچار حملههای اضطرابی شدهاند، رسیدگی کرد.
دانیل هاگاری، سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد که ایران دهها موشک زمین به زمین به سمت اسرائیل شلیک کرد که بیشتر آنها در خارج از مرزهای اسرائیل رهگیری شدند.
او گفت که آنها شامل بیش از ۱۰ موشک کروز بودند.
هاگاری افزود که بیش از ۲۰۰ فروند پهپاد و موشک از سوی جمهوری اسلامی شلیک شد و یکی از تاسیسات نظامی اسرائیل آسیب جزئی دید.
سپاه پاسداران در بیانیهای شلیک به «اهداف معینی» در اسرائیل را در پاسخ به حمله این کشور به بخش کنسولی سفارت جمهوری اسلامی در دمشق تایید کرد.
کشورهای مختلفی در دفع پهپادها و موشکهای پرتاب شده به اسرائیل مشارکت داشتند.
دو منبع امنیتی به رویترز گفتند جنگندههای اردن دهها پهپاد جمهوری اسلامی را که در شمال و مرکز اردن در حال پرواز به سمت اسرائیل بودند، سرنگون کردند.
وزارت دفاع بریتانیا اعلام کرد که جنگندههای این کشور برای رهگیری هرگونه حمله هوایی در خاورمیانه مستقر شدهاند.
به گفته ارتش اسرائیل، فرانسه نیز در رهگیری این پهپادها و موشکها مشارکت داشت.
جو بایدن در بیانیهای اعلام کرد نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا که از هفته قبل به منطقه منتقل شده بودند، به اسرائیل کمک کردند که تقریبا همه موشکها و پهپادهایی را که جمهوری اسلامی پرتاب کرده بود، سرنگون کند.