محمد محقق، از چهرههای سیاسی افغانستان در پیامی به مناسبت نوروز از وخامت وضعیت حقوق بشری در افغانستان تحت کنترول طالبان ابراز تاسف کرد. او گفت «افغانها حق دارند مانند سایر ملتهای جهان در آرامش زندگی کنند، اما امروز نه امنیتی مانده و نه آرامشی.»
آقای محقق در پیام ویدیویی افزود که نیمی از جامعه افغانستان، یعنی زنان، از سیاست، اقتصاد، تعلیم و حتی بیرون رفتن از خانه برای امور عادی زندگی محروم شدهاند.
او با اشاره به موج مهاجرت شهروندان افزود: «ملت ما حق دارند مانند سایر ملتهای جهان زندگی کنند، در سرنوشت خود دخیل باشند، رایشان معتبر باشد و در آرامش زندگی کنند، اما امروز نه امنیتی مانده و نه آرامشی.»
محمد محقق رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان و از مخالفان سیاسی طالبان است. او گفت بیش از سه سال است که مردم افغانستان زیر شدیدترین فشارها زندگی میکنند.
او طالبان را یک گروه انحصارگر خواند که با وضع محدودیتهای فزاینده آزادیهای مردم افغانستان را سلب و حقوق سیاسی و مدنی آنها را پایمال کرده است.
پس از خروج امریکا از افغانستان در تابستان ۱۴۰۰ این اولین سفر هیئت امریکایی به افغانستان تحت کنترول طالبان است.
پیش از این نمایندگان امریکا و مقامهای طالبان در قطر و ناروی دیدار کرده بودند.
وزارت خارجه طالبان روز پنجشنبه از سفر آدم بولر، نماینده ویژه رئیسجمهور امریکا در امور گروگانها و زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین این کشور در امور افغانستان به کابل خبر داد.
این وزارت گفت امیرخان متقی و هیئت امریکایی درباره رهایی زندانیان، روابط دوجانبه و ارائه خدمات قونسلی به افغانها در امریکا گفتوگو کردند.
متقی این دیدار را گامی مثبت در راستای بهبود روابط دانسته و تأکید کرد که اداره طالبان در چارچوب سیاست خارجی متوازن خود، خواهان روابط مثبت با تمامی طرفها است. او همچنین بر لزوم حل مسائل از طریق گفتوگو و کنار گذاشتن تأثیرات جنگ ۲۰ ساله برای ایجاد روابط مثبت سیاسی و اقتصادی تأکید کرده است.
وزارت خارجه طالبان به نقل از آدم بولر، نماینده ویژه رئیسجمهور امریکا در امور گروگانها، نوشته که وی پیشرفت در مذاکرات مربوط به زندانیان را یک گام مهم در راستای اعتمادسازی میان دو طرف دانسته است. همچنین، او اقدامات طالبان در مبارزه با مواد مخدر و تأمین امنیت را قابل تقدیر کرده است.
به گفته طالبان، بولر بر ادامه گفتوگوها میان طالبان و امریکا تأکید کرده و گفته است که تقویت روابط از طریق مذاکرات اهمیت زیادی دارد.
او افزوده است که افغانستان و امریکا دارای روابط تاریخی هستند که در برخی دورهها با چالشهایی همراه بوده است. وزارت خارجه طالبان به نقل از نماینده دونالد ترامپ افزود که اکنون مهم این است که به آینده نگاه شود.
دولت ترامپ پس از معرفی آدام بولر برای سمت نماینده ویژه ریاستجمهوری در امور گروگانها، نامزدی او را پس گرفت. مقامات دولت ترامپ گفتند او بهعنوان یک کارمند ویژه دولتی به کارش ادامه خواهد داد و نیازی به تأیید سنا ندارد.
بولر اخیرا جلسات مستقیمی با گروه حماس درباره آزادی گروگانها برگزار کرده است. این مذاکرات، سیاست واشنگتن مبنی بر عدم مذاکره با گروههایی که امریکا آنها را سازمانهای تروریستی میداند، را نقض کرد.
جو بایدن، رئیس جمهور پیشین امریکا در روزهای پایان حضور خود در کاخ سفید تلاشها برای رهایی گروگانهای امریکایی را شدت بخشید.
در واپسین روزهای ریاست جمهوری بایدن، امریکا و طالبان سه زندانی را تبادله کردند. رایان کوربت و ویلیام مکنتی، دو شهروند امریکایی با خان محمد، عضو زندانی طالبان در امریکا، تبادله شدند.
بیشتر بخوانید: دو شهروند امریکایی با یک زندانی طالبان در ایالات متحده تبادله شدند | افغانستان اینترنشنال
قطر اعلام کرد که با تبادل زندانیان با میانجگری این کشور انجام شده است.
مایک والتز، مشاور امنیت ملی رئیسجمهور امریکا در دیدار با خانواده یک زندانی امریکایی در بند طالبان هشدار داده بود که دونالد ترامپ به گروهها و کشورهایی که شهروندان امریکا را گروگان گرفته، رحم نخواهد کرد.
شمار دقیق شهروندان امریکایی در بازداشت طالبان روشن نیست. گفته میشود پنج شهروند امریکایی دربازداشت طالبان است که دو تن آنها در واپسین روزهای حضور جو بایدن در کاخ سفید، آزاد شدند.
هویت دو زندانی دیگر امریکایی مشخص نیست و در حال حاضر محمودشاه حبیبی، یک شهروند افغانتبار امریکایی در بازداشت طالبان به سر میبرد.
منابع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که محمودشاه حبیبی، رئیس سابق اداره هوانوردی ملکی افغانستان، در یکی از زندانهای هبتالله آخندزاده در شهر قندهار نگهداری میشود.
بیشتر بخوانید: منابع:
محمودشاه حبیبی در زندان هبتالله آخندزاده در قندهار نگهداری میشود | افغانستان اینترنشنال
بیتردید، نوروز، مهمترین حلقه وصل این همه اینها بوده است جایی که اسطوره و آیین و طبیعت و انسان با هم آمیختهاند.
دومین میراث مشترک این تمدن گسترده، شاهنامه فردوسی است که چون سندی جاودانه روایت و اهمیت این یگانگی را در پرده داستانها و رازهای تاریخی به ما رسانده است.
برای همین، جستجوی وصف نوروز، با روایت شاهنامه میتواند، از اهمیت این یادگار ماندگار برای روزگارما رونمایی کند.
یکم
سامانیان
وقتی فرزانگان هفت اقلیم عجم در مرو گرد هم آمدند، پس از سالها هرجومرج و جنگهای داخلی، بر دو چیز توافق کردند. نخست: پادشاهی آل سامان بلخی و دوم: بازیابی فرهنگ گمشدهای که در نتیجه فراموشی آن، اخلاق و آداب هم رو به فراموشی رفته بود.
بازنویسی داستانهای کهن، شعرها و اسطورهها و رسمها، بخشی از این روند بود و طبیعی است که نوروز در محور همه این رسمها قرار داشت.
جدا از این که قصیده خراسانی، ساختاری دارد که باید با شرح بهار و طبیعت شروع شود و بعد به موضوع اصلی برسد، که میتوان آنرا نوعی ساختاری عمدی دانست، شاعرانی چون ابو شکور بلخی، کتابی با نام «آفریننامه»، کسایی با نام «نوروزنامه» و رودکی با نام «سندبادنامه» نوشته بودند که همه درباره فرهنگ و نقش محوری نوروز در این فرهنگ سروده شده بودند، اما حمله بادیهنشینان به بهانه دینورزی، بیم نابودی همه اینها را در پی داشت.
برای همین، مهمترین کاری که قرار بود انجام شود، «شاهنامه» دقیقی بلخی بود، کاری که البته نیمه ماند و بعدتر توسط فردوسی به سرانجام رسید تا در پرتو داستانهایی به یادماندنی، شرح آیینها را به یادگار بگذارد.
پرده دوم
دوره غزنوی
حکومت غزنویان از دل شورش بادیهنشینان به خاطر دین برآمد. اما سلاطین غزنه، رسم بر تخت نشستن در روز نوروز را نگاه داشتند و در باغ فیروزی، نوروزگاه ساختند که دو هفته در هر نوروز، مردم به جشن و دیدهبوسی و سیر طبیعت بپردازند.
این رسم تا روزگار آخرین شاه افغانستان، ظاهرشاه نیز ادامه داشت و دامنههای کوه خواجه صفا و تپه ارغوان و در بلخ، مراسم جهنده یا ژندهبالا هر سال، محل تماشا و فراهم آمدن مردم بود.
اما در دوره غزنوی، شاعران بیش از پیش، به وصف نوروز و اهمیت آن پرداختند، یک جستجوی اینترنتی کوتاه میتواند هزاران نمونه شعر از این دوره را درباره نوروز، پیدا کند. اما مهمترین کار این دوران، تمامشدن شاهنامه به دست فردوسی بود. کتابی که تمدن نوروزی را با سیر اساطیر و تاریخ شاهان و پهلوانان روایت کرد.
پرده سوم
آغاز نوروز
در شاهنامه، جشن گرفتن نوروز به جمشید، پادشاه پیشدادی نسبت داه شده است، اگرچه گفته شده که او نیز به رسم کیانیان تاج را در اول بهار بر سر نهاده است.
به جمشید بر گوهر افشاندند
مر آن روز را روز نو خواندند
پادشاهی جمشید یعنی دستکم دو هزار سال قبل از زرتشت و پیامبری او در بلخ. برای این، زرتشتی خواندن این جشن اشتباه است. اگرچه زرتشتیان نیز مثل هر دین و فرهنگ دیگری این جشن را حرمت نهادند.
پرده چهارم
پادشاهی فریدون
مهمترین داستان شاهنامه، دادخواهی کاوه آهنگر علیه ضحاک تازی است. ضحاک که مغز سر جوانان را به خورد مارهای سر شانهاش میداد، دشمن هنر و فرهنگ و آزادی بود.
هنر خوار شد، جادویی ارجمند
نهان راستی، آشکارا گزند
شده بر بدی دست دیوان دراز
به نیکی نرفتی سخن جز به راز
گسسته شد آیین فرزانگان
پراگنده شد کام دیوانگان
در چنین وضعی است که کاوه با دیگر مردمان عادی قیام میکنند و فریدون فرخ بر تخت مینشیند. فریدون بعد از در بند کردن ضحاک، نوروز را چهل روز جشن میگیرد و رسم جهندهبالا یا برافراشتن درفش ژنده کاویانی از آن دوران به یادگار مانده است. از این رو، بر افراشتن ژنده کاویانی، نمادی است از عدالت و دادورزی، چرا که درفش کاوه را با تکههای ژنده جمع کرد.
فرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش
همیخواندش کاویانی درفش
هر کسی دادخواهی داشته، در این چهل روز، به این درفش نوروزی، پارچهای میبسته و شاه در آخر، هر کدام را بازرسی و دادرسی میکرده است.
پرده پنجم
نوروز و پیوند با طبیعت و زمان
دوره سلجوقی با نوروزنامه خیام و تقویم جلالی رقم خورده که به نام جلالالدین ملکشاه است و بر محور نوروز، زمان و طبیعت را ترسیم کرده است.
در بسیاری از ابیات شاهنامه نیز، نوروز با آغاز بهار، زنده شدن طبیعت، و تجدید حیات همراه است. این مفهوم نشاندهنده درک عمیق مردم منطقه از چرخههای طبیعت و وابستگی زندگی آنان به تغییرات فصلی است. برگزاری جشن نوروز، نشاندهنده ارتباط نزدیک فرهنگ منطقه با طبیعت و زمانبندی کشاورزی بوده است.
ز نوروز نو شد جهان از برش
زمانه بیاسود از خشک و ترش
پرده ششم
نوروز، عدالت و برابری اجتماعی
براساس اشعار فردوسی، در نوروز، شاهان به مردم هدیههایی میدادند. عفو عمومی اعلام میشد و عدالت اجتماعی پررنگتر میشد. این امر، نشان میدهد که نوروز جدا از جشن تفریحی، فرصتی برای تجدید عدالت، صلح و همبستگی اجتماعی به شمار میرفت. مردم عادی هم در این روز کینهها را میشستند و آشتی میکردند و به هم عیدی میدادند.
پرده هفتم
نوروز و میراث فرهنگی مشترک منطقه
با توجه به اشارههای فردوسی، نوروز نهتنها در غزنی و بلخ و توس بلکه در سراسر منطقه فرهنگی نوروز، از جمله در تمام قلمرو ساسانیان، سوریه، آناتولی، خوارزم، قفقاز، هند و غیره گرامی داشته میشد. این موضوع نشان میدهد که نوروز جشنی مشترک بین اقوام مختلف این منطقه بوده و بهعنوان عنصری هویتبخش و پیونددهنده فرهنگی ایفای نقش میکرده است.
نتیجهگیری
تأکید فردوسی بر این جشن نشان میدهد که نوروز نقشی بنیادین در زندگی مردم این سرزمینها داشته، جدا از اینکه برای مردم افغانستان امروز، نقشی محوری میداده، چرا که زادگاه نوروز است، بلکه سند همدلی آنها با هم و با دیگر مردمان همفرهنگ است.
از خلافت عباسی، تا خلافت عثمانی از سلجوقیان تا زنگیان، از مغول تا عرب و عجم، هر کسی که از این مناطق گذشته، جز به احترام و ادب به این رسم نیکو ندیده و بر تکریم و شکوهش افزوده است.
کسانی که با نوروز، مخالفت میکنند تنها دشمن فرهنگ و میراث فرهنگی نیستند، بلکه یکدلی این اقوام و فرهنگها را نمیخواهند و نمیتوانند همبستگی مردم را تحمل کنند.
