روز جهانی بهداشت قاعدگی؛ میلیونها دختر افغان از آگاهی و دسترسی به خدمات بهداشتی محرومند
۲۸ می روز جهانی بهداشت قاعدگی است. این روز درحالی فرا رسید که میلیونها دختر و زن افغان از ابتداییترین حقوق و دسترسی به خدمات بهداشت قاعدگی محروم شدهاند.
در پی محدودیتهای طالبان، دسترسی زنان به خدمات پزشکی دشوار و مراکز صحی و کادر پزشکی حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.
این گروه نهتنها دسترسی زنان به آموزش، کار، ورزش و زندگی اجتماعی محدود کرده بلکه مانع فعالیت زنان در حوزههایی مانند بهداشت قاعدگی و سلامت باروری شده است.
در حال حاضر بیشتر نهادها و سازمانهای فعال در حوزه بهداشت قاعدگی، سلامت زنان و آموزش جنسی یا تعطیل شدهاند یا اجازه فعالیت ندارند.
با ممنوعیت کار زنان، کارکنان صحی زن، بهویژه قابلهها و کارکنان صحی، با محدودیتهای حداکثری در زمینه آگاهیرسانی درباره قاعدگی روبهرو شدهاند.
بسیاری از زنان و دختران نیز به دلیل منع حضور در اجتماع از دسترسی به خدمات بهداشتی قاعدگی محروم شدهاند.
در کنار ممنوعیتها، فروپاشی اقتصادی و توقف کمکهای بینالمللی باعث شده بسیاری از خانوادهها توان تهیه نوار بهداشتی، صابون یا دیگر وسایل بهداشتی را نداشته باشند.
در نبود سیستم بهداشتی مؤثر و محدودیت شدید آموزشی، بسیاری از دختران افغان با ترس، شرم و بدون آگاهی کافی، دوران قاعدگی را تجربه میکنند. صندوق جمعیت سازمان ملل متحد میگوید که نبود آگاهی و کمبود خدمات بهداشتی به شدت سلامت جسمی و روانی آنان را تهدید میکند.
این سازمان میگوید که در شرایطی که بحران انسانی و محدودیتهای آموزشی و بهداشتی در افغانستان بهشدت دختران را تحت فشار قرار داده تلاش میکند تا با توزیع بستههای بهداشتی و آگاهیرسانی از دختران افغان حمایت کند.
شبکه تحلیلگران افغانستان در ماه حمل گزارش داد که در پی اعمال محدودیتهای طالبان، دسترسی زنان به خدمات پزشکی در افغانستان «تقریبا ناممکن» شده است.
شبکه تحلیلگران نوشت که پس از تسلط طالبان بر افغانستان مراکز صحی و کادر پزشکی حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.
سازمان جهانی بهداشت در گزارش تازهای نوشت که با تعلیق کمکهای خارجی امریکا دستکم ۴۲۰ مرکز صحی در سراسر افغانستان تعطیل شدهاند.
روابط بین طالبان و ایران بهویژه بر سر گروه مسلح «جیشالعدل» دستخوش تحولات چشمگیری شده است. بر اساس اسناد استخبارات طالبان، حضور اعضای جیشالعدل در مناطق مرزی غرب افغانستان (نیمروز، فراه، هرات، و هلمند) تأیید شده است.
این گروه با دو شاخه تحت رهبری شیخ ضیایی و مولوی نعمتالله در افغانستان فعال است.
در دوران جمهوری اسلامی افغانستان نیز جیشالعدل در مناطق مرزی حضور داشت و در مواردی حتی از سوی نهادهای امنیتی افغانستان برای مقابله با طالبان مورد استفاده قرار میگرفت. این گروه که پس از شکست جندالله تشکیل شده، عمدتاً از بلوچهای سنیمذهب تشکیل شده و در سیستان و بلوچستان ایران علیه حکومت ایران فعالیت دارد.
پس از سقوط دولت پیشین افغانستان، جیشالعدل به کمک آیاسآی پاکستان حدود ۶۰۰ جنگجو به غرب افغانستان اعزام کرد تا در کنار طالبان بجنگد. در جریان سقوط پایگاههای نظامی افغانستان، مقادیر قابل توجهی سلاح امریکایی به دست این گروه افتاد.
در حال حاضر میان شاخههای مختلف طالبان در خصوص روابط با جیشالعدل اختلاف وجود دارد: طالبان قندهاری (نزدیک به ملاهبتالله) مخالف این گروهاند و برخی اعضای آن را بازداشت کردهاند؛ اما شبکه حقانی با جیشالعدل همدلی دارد و حتی برخی اعضای این گروه را در کابل پناه داده است.
مقامات ایرانی در دیدارهای متعدد با رهبران طالبان خواستار سرکوب جیشالعدل شدهاند. در این دیدارها، طالبان قندهاری وعده همکاری دادهاند، اما روابط پیچیده داخلی طالبان و استفاده احتمالی از جیشالعدل بهعنوان اهرم فشار علیه ایران، مانع شکلگیری اعتماد کامل میان دو طرف شده است.
در نهایت، مسأله جیشالعدل به یکی از چالشهای اصلی روابط ایران و طالبان بدل شده و تداوم این وضعیت میتواند ثبات مرزی و همکاریهای دوجانبه را تهدید کند.
در پی افزایش اخراج مهاجران افغان از پاکستان و انتشار گزارشها مبنی بر بازداشت دارندگان کارتهای اقامتی معتبر، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل از پناهجویان افغان در پاکستان خواست برای مواجهه با بازداشتها کارتهای پناهندگی و کارت مهاجرتی پیاوآر را همراه داشته باشند.
این سازمان در اطلاعیهای اعلام کرد که پناهجویان افغان علاوه بر همراه داشتن اسناد اقامتی معتبر، نسخهای از کارتهای خود را در خانه نگهدارند تا در صورت ناپدید شدن کارت اصلی، بتوانند از نسخه کپی آن استفاده کنند.
براساس آمار رسمی، در یک و نیم ماه گذشته بیش از ۱۰۰ هزار مهاجر افغان از پاکستان اخراج شدهاند. براساس تصمیم حکومت پاکستان، نزدیک به دو میلیون مهاجر افغان دیگر در این کشور نیز با خطر اخراج اجباری مواجهاند.
پیشتر گروه بینالمللی بحران گفت که پاکستان برای ابراز نارضایتیاش از سیاستهای حکومت طالبان، اخراج میلیونها مهاجر افغان را روی دست گرفته است.
بسیاری از مهاجران افغان پس از تسلط طالبان بر افغانستان از ترس اقدامات انتقامجویانه این گروه به ایران و پاکستان فرار کردهاند. سازمانهای بینالمللی بارها از اخراج اجباری مهاجران ابراز نگرانی کردهاند.
دادگاه عالی طالبان اعلام کرد که هفت نفر را به اتهامهای مختلف شامل سرقت و قماربازی در ولایتهای غزنی و سرپل شلاق زده است.
طالبان این افراد را در ملاء عام شلاق زده و آنها را از دو ماه تا پنج سال به حبس تنفیذی محکوم کرده است.
این دادگاه در خبرنامههای جداگانه نوشت پنج نفر را در ولسوالی صیاد سرپل به اتهام «قماربازی» و دو نفر را در ولسوالیهای مقر و واعظ غزنی به اتهامهای «روابط نامشروع» و سرقت مجازات کرده است.
طالبان درباره هویت و روند محاکمه این افراد وضاحت نداده است. طالبان بارها شماری از زنان و مردان را به خاطر داشتن روابط تلفنی مجازات کرده است.
دادگاه عالی طالبان نوشت که این افراد در حضور مقامات محلی، مراجعین محکمه، کارمندان دولتی و مردم عام مجازات شدند.
محاکم این گروه در یک هفته گذشته در سراسر افغانستان دستکم ۳۳ نفر به شمول پنج زن را به ضرب شلاق در محضر عام مجازات کرده است.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل اعلام کرد که بیش از ۱۰۰ تُن داروی نجاتبخش در هفته جاری از طریق پروازهای ویژه به افغانستان منتقل است. یونیسف گفت که این اقلام حیاتی را بانک جهانی و بانک توسعه آسیایی به این کشور فرستاده است.
یونیسف با انتشار تصاویری از هواپیمای حامل این داروها، از بانک جهانی و بانک توسعه آسیایی قدردانی کرد. به گفته این سازمان این اقلام به تامین نیازهای فوری بهداشتی بیش از دو هزار و ۴۰۰ مرکز درمانی در ۳۴ ولایت کمک خواهد کرد.
سازمان بهداشت جهانی در اواخر حمل هشدار داده بود که به دلیل توقف کمکهای ایالات متحده، احتمالا بیش از ۱۰ درصد از جمعیت افغانستان تا پایان امسال از خدمات درمانی محروم خواهند شد.
نماینده این سازمان در افغانستان گفته بود که این وضعیت ممکن است دو تا سه میلیون نفر دیگر را از دسترسی به خدمات درمانی محروم کند.
اخیرا سازمان بهداشت جهانی نیز از رسیدن ۱۵۴ تن دارو و تجهیزات پزشکی نجاتبخش از امارات متحده عربی به کابل خبر داده بود.
جنبش شنبههای ارغوانی از افزایش ازدواجهای اجباری و زودهنگام دختران در افغانستان ابراز نگرانی و بر ضرورت همبستگی جامعه جهانی در این زمینه تاکید کرد.
ازدواج اجباری بهویژه در میان دختران خردسال یک معضل اجتماعی است و این پدیده با تسلط طالبان و محرومیت زنان به بحران تبدیل شده است.
جنبش شنبههای ارغوانی روز چهارشنبه، هفتم جوزا، با انتشار اعلامیهای نسبت به افزایش این پدیده اجتماعی هشدار داد.
این جنبش زنان میگوید که با بازگشت طالبان به قدرت، آمار ازدواجهای اجباری و زودهنگام در میان دختران خردسال افزایش یافته و سلامت روانی، جسمی و اجتماعی آنان را با تهدید جدی مواجه کرده است.
این جنبش افزود: «در افغانستان، دخترانی که هنوز به آستانه نوجوانی نرسیدهاند، بدون آمادگی جسمی و روانی، وادار به ازدواج با مردانی بسیار بزرگتر از خود میشوند و حتی به مرحله مادری سوق داده میشوند.»
جنبش شنبههای ارغوانی همچنین تاکید کرده است که این دختران از حق آموزش، رشد فردی و بازیهای کودکانه محروم مانده و با پیامدهایی چون زایمان زودرس، فقر شدید، خشونت خانوادگی و انزوای اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند.
صندوق کودکان سازمان ملل نیز گفته است که بسته شدن مکاتب باعث شده دختران به ازدواجهای زیر سن تن دهند. یونیسف همچنین گفته است که محدودیتهای طالبان نابرابری جنسیتی را در افغانستان عمیقتر کرده است.
این نگرانی درحالی مطرح شده است که اخیرا، عابده، یک دختر جوان در روستای درزاب نیلی در ولسوالی تیوره ولایت غور، برای فرار از ازدواج اجباری با یکی از اعضای طالبان، به زندگی خود پایان داد.
ازدواج اجباری در افغانستان همواره یک معضل جدی بوده اما پس از تسلط دوباره طالبان، این پدیده شدت بیشتری یافته است. محدودیتهای گسترده بر تحصیل و اشتغال زنان، فشارهای اقتصادی و ترس از طالبان از جمله عواملیاند که خانوادهها را به ازدواج اجباری دخترانشان سوق میدهند.
با این حال، طالبان مدعیاند که از ازدواجهای اجباری جلوگیری میکنند. وزارت امر به معروف این گروه اخیرا اعلام کرده که در ماه ثور از ۳۸ مورد ازدواج اجباری جلوگیری کرده است.