حامد کرزی، رئیسجمهور اسبق افغانستان در یک اقدام نادر، در کنار همسر و دخترانش فارغ تحصیلی پسر و دخترش را در لیسه افغان ترک جشن گرفت و عکسی از آنان را در حساب شخصی خود در اکس منتشر کرد.
داکتر زینت کرزی در طول ریاست جمهوری حامد کرزی و پس از آن به ندرت در مجامع عمومی و مجالس رسمی ظاهر شده است. ظاهراً، آخرین بار، او در ۲۹ اسد ۱۳۸۸ در یک مرکز رای دهی در لیسه استقلال رفت و رای خود را به صندوق انتخابات ریاست جمهوری ریخت.
داکتر زینت در مراسم جشن فراغت پسرش میرویس، و دخترش ملالی با پوشش و روسری رایج در میان زنان افغان شهری ظاهر شد. پوشش او برخلاف حجاب و پوشش اجباری طالبان بود که محتسبان امر به معروف بر زنان فشار میآورند که آن را رعایت کنند. اما به رغم فشار طالبان، شمار زیادی از آنان مایل نیستند پوشش تحمیلی طالبان را به تن کنند.
دو دختر کوچک حامد کرزی نیز مانند دیگر دختران معمولی افغان در کنار مادر و برادر شان با لباس غیررسمی و موهای ریخته برسر شانه ظاهر شدند.
آنها فراغت خواهر بزرگتر شان، ملالی را جشن گرفتند که از صنف ششم فارغ شد. ملالی بنا به دستور طالبان حق درس خواندن در مکتب بالاتر از صنف ششم را ندارد اما میتواند به مدرسه برود و یک آخند زن شود.
حامد کرزی در پیامش آرزو کرده است که او نیز مانند میرویس، بتواند بیشتر درس بخواند و از دانشگاه فارغ شود.
حامد کرزی در افغانستان حق فعالیت و موضعگیری سیاسی ندارد و بارها از سوی طالبان تحت نظر بوده و حق بیرون شدن از کشور را نداشته است. رئیس جمهور پیشین با این که به ندرت درباره مسایل سیاسی اظهارنظر کرده است اما به طور پیوسته از طالبان خواسته است تا دروازههای مکتب و دانشگاه را به روی دختران و زنان افغان باز کند.
او به تازگی درخانی، دختر کوچکش را با خود به مجالس دیدار با داکتر عبدالله در کابل میبرد. به نظر میرسد که حامد کرزی آن قدر در کابل احساس قدرت میکند که برخلاف دستور طالبان، با همسر و دخترانش در مجامع عمومی ظاهر شود.
زیرا، نخستین پیام این اقدام کرزی این است که دستورات هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان درباره خانه نشین کردن زنان و منع حضور آنها در مجالس عمومی را نادیده میگیرد. ظاهرا، رئیس جمهور سابق میخواهد به شکل متفاوت سیاستها و محدودیتهای طالبان علیه زنان را به چالش بکشد.
کمتر سیاستمداری سرشناس در افغانستان تا اکنون حضور همسر خود را در مجامع عمومی اعلام کرده یا عکسی صمیمانه و خانوادگی از آنان منتشر کرده است. کرزی نیز قبلا با این که رئیس جمهور بود و به تخت نشانده ناتوی غربی لیبرال، اما عرف سیاسی افغانستان-ظاهر نشدن همسران سیاستمداران و رهبران افغان در انظارعامه- را رعایت میکرد.
به هر حال، سیاستمداران افغان نارضایتی ملاها و اقشار سنتی از کشف حجاب ملکه ثریا، همسر اماناللهخان را که بخشی از اصلاحات تجددطلبانه و پیشرفت زنان در آن زمان بود، به یاد دارند، نارضایتیای که سرنوشت تلخی برای شاه ترقی خواه افغانستان رقم زد.
یکبار زینت کرزی، در مصاحبهای با بیبیسی در حوت ۱۳۹۱ درباره گوشهنشینی خود توضیح داده بود. او گفته بود: «افغانستان ۳۰ سال جنگ را پشت سر گذاشته و فرهنگ و عنعنات مردم افغانستان هنوز آماده نیست، من هیچگاهی در رسانهها ظاهر نشدم و در سفرهای زیادی نبودم چون فکر میکنم که ما به وقت بیشتری نیاز داریم.»
اما، ممنوعیت تحصیل که دختران رئیس جمهور سابق را نیز شامل میشود، کرزی را وادار کرده که این عرف را زیر پا بگذارد و نارضایتی خود را به هبتالله منتقل کند.
آقای کرزی در یادداشتش درباره فراغت ملالی، دخترش نوشت که او هم دوره ابتدایی مکتب را به پایان رسانده و برای آموزش در مراحل بالاتر «آماده و مصمم» است.
رئیس جمهور پیشین ابراز امیدواری کرده است که ملالی «همراه با تمام خواهران هموطن خود، دوره مکتب را تا صنف دوازدهم در داخل کشور تکمیل کنند و با تحصیلات عالی در پوهنتون به آرزوهای شان دست یافته و برای خود، خانواده و کشورعزیز خود مصدر خدمت شوند.»
اما، ملالی و دیگر دختران افغان زمانی میتوانند به دانشگاه بروند و کار کنند که طالبان در قدرت نباشد یا این گروه زیر فشار داخلی و بین المللی در سیاستهای خود در قبال زنان تغییر بیاورد.
تاکید کرزی بر این نکته که دخترش «آماده و مصمم» به ادامه آموزش است، ظاهرا میخواهد به رهبران طالبان بگوید که همه دختران افغان آماده و مصمم برای ادامه تحصیل اند و باید محدودیتهای وضع شده بر سر راه آنان برداشته شود.
هرچند رئیس جمهور پیشین بارها به محدودیتهای طالبان بر آموزش زنان و دختران تاخته است، ظاهرا اکنون او به شکل دیگر و با آوردن دخترانش در میدان، میخواهد سیاستهای زنستیزانه طالبان را نقد کند.
مقامهای پیشین و کاربران شبکههای اجتماعی نیز به محفل فراغت فرزندان کرزی واکنش نشان داده اند. برخی از مقامهای سابق به او بابت فارغ تحصیلی ملالی و میرویس تبریک گفته اند. اما، شما زیادی از کاربران ممنوعیت تحصیل دختران را نتیجه مماشات او با طالبان توصیف کردند که از نظر آنها به مرور زمان قدرتمند شدند و در نهایت حکومت اشرف غنی را سرنگون کردند.
با این حال، کرزی از انگشت شمار سیاستمداران سرشناسی است که در زیر سایه حاکمیت سرکوب هبتالله، بیشتر از هر موضوعی بر بازگشایی مکاتب دختران تاکید دارد.
طالبان چند ماه پس از بدست گرفتن قدرت در اسد ۱۴۰۰، بهتدریج محدودیتها بر آموزش دختران و زنان در افغانستان را وضع کرد و به اجرا گذاشت. این محدودیتها ابتدا دختران را از آموزش بالاتر از صنف ششم مکتب محروم کرد و سپس شامل ممنوعیت آموزش دختران در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی افغانستان، خصوصی و دولتی نیز شد.
هرچند در ماههای اول، مقامهای طالبان میگفتند که پس از اعمال یک سلسله اصلاحات، دروازههای مکاتب به روی دختران باز میشود، اما بهتدریج این موضوع از سر زبان مقامها و سخنگویان طالبان افتاد و بعدا در پاسخ به انتقادها گفتند که آموزش دختران یک موضوع داخلی افغانستان است و از رسانهها خواستند که بر طرح این موضوع پافشاری نکنند.
با گذشت نزدیک به چهار سال از روی کار آمدن طالبان، هنوز هیچ چشمانداز روشنی برای باز شدن دروازههای مکاتب در دوره لیسه و دانشگاهها به روی دختران دیده نمیشود.
محدودیتهای طالبان بر آموزش دختران باعث شده است که بخش بزرگ از دانش آموزان دختر پس از فراغت از صنف شش کاملا خانهنشین شوند و در مواردی در صنعت قالینبافی مشغول به کار شوند. طبق گزارشها، در بسیاری مناطق، دختران تن به ازدواجهای زودهنگام میدهند.
با این همه، بسته ماندن مکاتب بالاتر از صنف ششم و دروازههای دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی باعث شده است که بیشتر دختران دچار افسردگی شوند و آرزوهای را که داشتند برباد رفته تصور کنند.
براساس اطلاعات منابع، صلاحالدین سالار ۳۰ ساله و از روستای درهخیل درهخستک، ولسوالی جرم ولایت بدخشان است. او در بخشهای مختلف نظامی و امنیتی طالبان کار کرده و با به دست آوردن رتبه بریدجنرالی، به عنوان معاون استخبارات وزارت دفاع طالبان کار میکند.
نام این فرمانده ناراضی طالبان پس از تنشهای اخیر در ولسوالی بهارک و درگیری نظامی در ولسوالی جرم سرزبانها افتاد.
منابع میگویند او در مدارس دینی پاکستان آموزش دیده و در ۱۸ سالگی به طالبان پیوسته است. طبق اطلاعات منابع، صلاحالدین سالار ابتدا در هلمند فعالیت داشته و سپس به زادگاهش بازگشته است. او پس از تسلط طالبان سند لیسانس علوم دینی را از بخش ارتقای این گروه بهدست آورده است.
منابع گفتند که صلاحالدین سالار فرزند یک متنفذ محلی است، و پیش از درگیریهای اخیر در بدخشان نفوذ و شناختی زیادی در میان مردم منطقه نداشته است.
با این حال، حمایت شماری از فرماندهان محلی و عمدتا تاجیکتبار طالبان، به ویژه قوماندان عبدالرحمان یفتلی، فرمانده لوای طالبان در بدخشان، پشتوانه اصلی او در منازعات محلی به شمار میرود.
منابع گفتند در یک هفته گذشته که اعتراضها و اختلافات میان طالبان در بدخشان شدت گرفته است، او بیش از هزار نیروی محلی طالبان را با خود همصدا کرده است.
منابع میگویند این فرمانده ناراضی طالبان در روزهای اخیر پیوسته در زادگاهش دره خستک، مرکز اصلی طالبان بدخشانی رفت و آمد دارد.
اعتراض علیه والی طالبان
با شدت گرفتن اختلافات میان طالبان بدخشانی و والی این گروه، صلاحالدین سالار، معاون استخبارات وزارت دفاع طالبان به بدخشان رفته و علیه والی این گروه جلسات مشورتی برگزار کرده است.
در یک پیام صوتی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، صلاحالدین سالار از فرماندهان امنیه ولسوالیها، ولسوالها و روسای ادارات محلی طالبان خواست تا در جلسهای برای بررسی «مشکلات مردم بدخشان» اشتراک کنند. او در این پیام تأکید میکند که هیچکس حق ندارد مانع برگزاری این جلسه شود. او هدف این جلسه را رساندن صدای مردم به مقامات ارشد طالبان عنوان کرد.
او به طور غیرمستقیم والی طالبان را به تجارتپیشگی متهم میکند. او میگوید مقامهای محلی طالبان در بدخشان، دو گزینه دارند: «به خواست مردم لبیک بگویند و در جلسه شرکت کنند؛ یا هم به کسی گوش دهند که ماموریت شخصی دارد و صرفا به دنبال منافع شخصی است.»
قاری محمد ایوب خالد، والی طالبان در بدخشان در سرطان ۱۴۰۲ به کارش آغاز کرد. او والی پیشین طالبان در کنر و از قوم پشتون و از ولایت هلمند است.
درگیری نظامی در ولسوالی جرم
هزمان با نشست اعتراضی صلاحالدین سالار در ولسوالی بهارک، نیروهای طالبان برای تخریب مزارع خشخاش در روستای فرغامنج ولسوالی جرم بدخشان با دهقانان درگیر شدند. منابع گفتند مالکان مزارع خشخاش با حمایت طالبان محلی با ماموران مسلح درگیر شده و بر یکدیگر شلیک کردهاند.
در کنار درگیری در ولسوالی جرم، منابع محلی روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که در پی درگیری شدید در ولسوالی شهدای ولایت بدخشان، مولوی زیدالله، فرمانده شبه نظامی و از مخالفان طالبان، کشته شد. بربنیاد اظهارات منابع، در این درگیری، دستکم «چهار عضو طالبان» نیز کشته شدند.
فرماندهان ناراضی طالبان در بدخشان
در کنار جنگجویان محلی، شماری از فرماندهان طالبان در بدخشان نیز از صلاحالدین سالار حمایت میکنند. عبدالرحمان، فرمانده لوای فیضآباد در جمع طالبان ناراضی قرار دارد. او از ولسوالی یفتل است. عبدالرحمان نیز در یک پیام صوتی از وضعیت موجود بهشدت شکایت میکند. این مقام محلی طالبان میگوید قاری ایوب خالد والی طالبان در بدخشان باید رویکردش را در برابر مردم این ولایت تغییر دهد. او میافزاید: «من واسکت انتحاری ندارم که هربار تلاشی میشوم و با این کار تحقیر و توهین میشوم.»
مولوی جمالالدین حقجو معاون لوای حمایتی وزارت دفاع، اسلامالدین مشهور به کریمی بدخشانی فرمانده کندک انتقالات قول اردوی هوایی، قاری واصل معاون پیشین فرقه طالبان، مولوی عبدرالرب ارشد و شمسالله از دیگر فرماندهان محلی و ناراضی طالبان در بدخشان هستند که از صلاحالدین سالار در برابر طالبان حمایت میکنند.
با گسترش درگیری و نارضایتی در بدخشان، رئیس ارتش طالبان و همچنین رئیس عمومی استخبارات طالبان به این ولایت سفر کردند. با وجود تلاشهای رهبری طالبان، کمکشها میان این گروه در بدخشان کماکان ادامه دارد.
این اولینبار نیست که فرماندهان تاجیکتبار طالبان در بدخشان علیه این گروه اعتراض و جنگجویان آن باهم درگیر میشوند. در سالهای گذشته نیز برخی از طالبان در بدخشان و همینطور طالبان ازوبیکتبار و هزارهتبار این گروه در ولایتهای شمال دچار اختلاف شده و باهم درگیر شدهاند.