سازمان جهانی امداد اسلامی میگوید آژانسهای خدماتی و بشردوستانه تحت فشار شدید ورود هزاران مهاجر افغان در غرب افغانستان قرار گرفتهاند. این سازمان هشدار داد که بسیاری از خانوادههای بازگشته به غذا، سرپناه و کمک فوری نیاز دارند.
سازمان جهانی امداد اسلامی روز جمعه، ۲۰ سرطان ارزیابی تازهای از وضعیت مهاجران بازگشته از ایران در مرزها منتشر کرد و وضعیت خانوادههای بازگشته در غرب کشور را «وخیم و ناگوار» خواند.
این ارزیابی که بر اساس مصاحبه با ۸۱ زن و مرد بازگشته انجامشده، نشان میدهد ۱۰۰ درصد آنان به اقلامی مانند پتو، وسایل آشپزخانه و لباس نیاز دارند و ۸۵ درصد نیز برای تامین هزینه حملونقل به کمک نقدی نیازمند هستند.
بر اساس این گزارش، ۸۳ درصد بازگشتکنندگان به خدمات بهداشتی دسترسی ندارند و ۶۷ درصد نیز گفتهاند که از داشتن چادر و سرپناه محروماند.
سازمان امداد اسلامی همچنین گفته است که تصمیم ایران برای اخراج مهاجران افغان بدون مدرک و درگیری میان ایران و اسرائیل باعث بازگشت بیش از ۴۵۰ هزار افغان از ایران از آغاز ماه جون شده است.
ابراهیم احمد المحمدی، رئیس برنامههای این سازمان، گفت: «روزانه حدود ۳۵ هزار نفر از ایران میآیند و تعداد زنان و کودکان در حال افزایش است. خدمات در افغانستان کاملا تحت فشار قرار گرفته است.»
او افزوده که بسیاری از خانوادهها سرپناهی ندارند، شبها در سرمای هوا میخوابند و روزها را زیر آفتاب سوزان و بدون هیچ محافظتی میگذرانند.
در اعلامیه این سازمان همچنین به بازگشت مهاجران افغان از پاکستان اشاره شده و آمده است که بسیاری از آنان بهگونه اجباری اخراج میشوند. این سازمان گفته است که از جنوری تاکنون ۱.۴ میلیون افغان به کشور بازگشتهاند.
فرزند باقر رضایی روز جمعه به افغانستان اینترنشنال گفت که پدرش اخیرا در اردوگاه زابل ایران زیر «شکنجه مأموران ایرانی» جان خود را از دست داده است. او گفت که مأموران ایرانی پدرش را شکنجه کرده و در اردوگاه بدون آب و غذا نگهداری کردهاند. به گفته او آثار شکنجه در بدن پدرش مشهود بود.
باقر رضایی مهاجر ۶۰ ساله افغان روز دوشنبه ۹ سرطان جان باخت و جسد او به ولسوالی مالستان ولایت غزنی منتقل شده است.
آن زمان بستگان این مهاجر به افغانستان اینترنشنال گفته بودند وی بر اثر تشنگی و گرمای شدید جان باخته است.
فرزند باقر رضایی گفت «پدرم براثر شکنجه مأموران ایرانی جان باخته است و آثار شکنجه در بدن او مشهود بود.» او خواهان تامین عدالت و پیگیری مرگ پدرش شد.
به گفته خانواده این مهاجر، باقر رضایی برگه خروجی گرفته بود و اخیرا از کرمان به سمت سیستان و بلوچستان رفت که مأموران ایرانی او را در زابل متوقف و به اردوگاه منتقل کردند.
به گفته خانواده این مهاجر، باقر رضایی هیچ گونه مشکل صحی نداشته است.
یکی از فرزندان این مهاجر افغان مدعی شد که علاوه بر پدر او، شمار دیگری از مهاجران نیز بر اثر گرما، تشنگی و کار اجباری در اردوگاه مهاجران بیهوش شدند. او گفت: «از میان ۳۵ تن از مهاجرانی که بر اثر گرما و تشنگی و لتوکوب ضعف کردند (بیهوش شدند)، هشت تن آنها از جمله پدرم فوت کردند.»
به گفته خانواده باقر رضایی، او در خزان ۱۴۰۰ وارد ایران شد و برگه سرشماری داشته است.
بستگان این مهاجر در ایران در اطلاعیه فوتی نوشته بودند که او در مسیر بازگشت به افغانستان در مرز جان داده است.
خانواده این مهاجر گفتند آنها ابتدا از جزئیات مرگ پدرشان اطلاعات دقیق نداشتند اما بعدا دریافتند که او براثر شکنجه کشته شده است.
مرگ و تولد افغانها در اردوگاههای مهاجران
نادر یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین وزارت داخله ایران اعلام کرد که از ابتدای سال جاری هجری خورشیدی، بیش از ۷۱۷ هزار مهاجر افغان از ایران اخراج شدهاند.
روند اخراج افغانها از ایران در هفتههای اخیر به طور بیسابقه افزایش یافته و روزانه دهها هزار نفر تنها از مرز اسلامقلعه وارد کشور میشوند.
شماری زیادی از بازگشت کنندگان میگویند در اردوگاهها توسط ماموران ایرانی لتوکوب شده و مورد تحقیر و بدرفتاری قرار گرفتهاند. مهاجران از نبود خدمات بهداشتی، غذا و آب آشامیدنی شکایت کردهاند.
برخی از مهاجران نیز به رسانهها گفتند که شاهد مرگ افغانها در اردوگاهها بودهاند؛ موضوعی که تاکنون از سوی طالبان پیگیری نشده و مسئولان جمهوری اسلامی نیز توضیح ندادهاند.
صندوق جمعیت سازمان ملل متحد روز شنبه، ۱۴ سرطان اعلام کرد که یک زن در کلینیک این سازمان در گذرگاه مرزی اسلامقلعه -در میان ازدحام بازگشتکنندگان- با موفقیت یک نوزاد دختر به دنیا آورد.
این سازمان از نوزاد دختر بهعنوان یک «بارقه امید» در دل بحران نام برده است.
طبق گزارشها، مهاجران افغان در فصل گرما در اردوگاهها در شرایط ناگواری به سر میبرند. مهاجران در اردوگاهها وادار به کار اجباری میشوند، به خدمات بهداشتی دسترسی ندارند، برای انتقال مدتها در انتظار به سر میبرند و ماموران ایرانی از مهاجران اضافهستانی میکنند.
بختیار سعیداف، وزیر خارجه اوزبیکستان و عبدالغفار بحر، سفیر طالبان در تاشکند دیدار و درباره همکاریهای دوجانبه گفتوگو کردند. وزارت خارجه اوزبیکستان روز جمعه در خبرنامهای نوشت که این کشور از توسعه در افغانستان حمایت میکند.
وزیر خارجه اوزبیکستان در این دیدار بر اهمیت ادغام افغانستان در زنجیرههای تأمین منطقهای و جهانی تأکید کرده است.
وزارت خارجه اوزبیکستان میگوید بدون شک، تعمیق همکاریهای اقتصادی، افزایش ارتباطات و ترویج مشارکتهای پویا به ثبات و رفاه پایدار در منطقه کمک خواهد کرد.
عبدالغفار بحر فرد نزدیک به ملاهبتالله آخندزاده، رهبر طالبان است که ماه سنبله ۱۴۰۳ به عنوان سفیر این گروه در تاشکند معرفی شد.
اوزبیکستان اداره طالبان را به رسمیت نمیشناسد، اما سفیر این گروه را پذیرفته و روابط گسترده دیپلوماتیک و اقتصادی با طالبان دارد.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که سراجالدین حقانی وزیر داخله طالبان و محمد نبی عمری معاون او هفته گذشته در قندهار با هبتالله آخندزاده دیدار کردهاند. به گفته منابع، پس از این دیدار، کار شماری از پروژههای حقانی که در پکتیا، پکتیکا و خوست متوقف شده بود، دوباره آغاز شده است.
دو منبع از قندهار و کابل روز پنجشنبه ۱۹ سرطان به افغانستان اینترنشنال گفتند که سراجالدین حقانی در دیدار با رهبر طالبان درباره مشکلات مربوط به زمینها، پروژههای معطلشده و سایر مسائل مربوط به وزارت داخله گفتوگو کرده است.
به گفته یک منبع، «حقانی، عمری را با خود برده، زیرا او والی پیشین خوست بود و در قراردادهای مربوط به زمینها، بهویژه ملکیتهای وزارت دفاع و مسائل دیگر نقش دارد.»
منابع میگویند عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی طالبان، خیرالله خیرخواه وزیر اطلاعات و فرهنگ و عبداللطیف منصور، وزیر انرژی این گروه نیز با هبتالله دیدار کردهاند.
پروژههای بزرگ جادهسازی شبکه حقانی برای وصلکردن مناطق کوهستانی در پکتیا، پکتیکا و خوست که از سال ۲۰۲۱ با «بودجه شخصی» حقانی تمویل میشد، اخیراً بهدلیل اختلافات داخلی در رهبری طالبان متوقف شده بود.
این پروژهها از طریق دفتر شخصی او در خوست، که به «دفتر جمیل» معروف است، تأمین مالی میشوند.
منابع تأیید کردهاند که پس از دیدار حقانی با هبتالله، کار جاده «شمبوات طویشه» در ولسوالی نادرشاه کوت خوست، که این ولسوالی را با قلندر در منگلها و ولسوالی وزی زدران در ولایت پکتیا وصل میکند، دوباره آغاز شده است.
همچنین در ناحیه ۱۲۰۰ فامیلی خوست، کار ساخت مهمانخانه و یک مدرسه که کار آن ۹۰ درصد تکمیل شده بود نیز از سر گرفته شده است.
سراجالدین حقانی ساخت این مدرسه را به ارزش ۱.۳ میلیون دالر را آغاز کرده بود که قرارداد آن به یک شرکت محلی سپرده شده است.
در روستای مته چینه در خوست، کارهای مربوط به مهمانخانه و یک مدرسه بزرگ تا ۹۰ درصد تکمیل شده بود، اما در ماه جوزای سال روان «به دستور ملا هبتالله» متوقف شده بود.
به گفته منابع، یکی از موضوعات اصلی نشست، قراردادهای زمین در ولایت خوست، بهویژه ملکیتهای وزارت دفاع بوده که اعضای شبکه حقانی نسبت به آنها ناراضیاند.
محمدنبی عمری، معین وزارت داخله طالبان، میخواست این قراردادها طبق خواست او تنظیم شود، زیرا پیشتر هم در واگذاری ملکیتهای وزارت دفاع نقش داشته است.
با این حال ملا یعقوب وزیر دفاع طالبان، زمین دولتی در مرکز شهر را برای ۲۵ سال به دوستش محمد حنیف نیازی، باشندۀ گردیز پکتیا، قرارداد داده است.
منابع گفتند که عمری میخواسته این زمین به مردم خوست داده شود، نه به نیازی.
کدام پروژههای حقانی متوقف شده بود؟
به گزارش منابع، چند پروژه کلیدی مربوط به سراجالدین حقانی در ولایتهای خوست، پکتیا و پکتیکا به دلایل سیاسی و اختلافات در رهبری طالبان متوقف شده بودند. این پروژهها شامل ساخت جادهها در مناطق کوهستانی و ساختمانهای عمومی است.
پروژه اول: ساخت جادهای در ولسوالی سپیره خوست از روستای سورکاخ تا ولسوالی دوهمنده، که این ولسوالی را از طریق روستای افغان دبی با وزیرستان شمالی در پاکستان وصل میکند. این جاده از طریق نواحی لواره در تحصیل دتهخېل وزیرستان شمالی و نواحی لمن در ولسوالی برمل به هم متصل میشود.
پروژه دوم: ساخت جاده در درههای کوهستانی از ولسوالی زیروک ولایت پکتیکا تا مرکز ولسوالی سپیره ولایت خوست که ولسوالیهای کوهستانی این دو ولایت را بههم متصل میسازد.
پروژه سوم: جادهای در شرق روستای ستو کندو در ولسوالی خواک ولایت پکتیا که از طریق سروتی کندو به ولسوالی وزی میرسد و سپس لجه منگل، جانیخیل و سیدکرم را نیز وصل میکند. گفته میشود کار این پروژه نیز ممکن است دوباره آغاز شود.
پروژه چهارم: جادهای در ولسوالی زادگاه حقانی گرده سیری، از دره سرانی تا ولسوالی زرمت و روستای روحانی بابا که هرچند متوقف نشده بود، ولی مورد توجه ویژه حقانی است و این مسیر گردهسیری را به نکه و روحانی بابا وصل میکند.
منابع قبلاً به افغانستان اینترنشنال گفته بودند که پروژههای جادهای در نادرشاه کوت، ستو کندو و زیروک، و همچنین ساخت مهمانخانه و مدارس در مته چینه و ناحیه ۱۲۰۰ فامیلی خوست، بهدلیل اختلافات میان هبتالله آخندزاده و سراجالدین حقانی، متوقف شده بود.
در ماه گذشته نیز منابع گزارش داده بودند که والی و شماری از افراد مرتبط با دفتر حقانی در خوست، نزد هبتالله در قندهار شکایت کردهاند که حقانی در پکتیا، پکتیکا و خوست «یک حکومت موازی» ایجاد کرده است.
منابع میگویند حقانی در روستای سرانه، اقدام به ساخت پارکها، جادههای آسفالت، یک مهمانخانه بزرگ و حتی یک میدان چرخبال کرده است.
پروژههایی با هزینه شخصی حقانی
از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، سراجالدین حقانی شماری از پروژههای انکشافی را در جنوبشرق افغانستان، بهویژه در مناطق لوی پکتیا (خوست، پکتیکا و پکتیا)، با استفاده از منابع مالی شخصی خود و خارج از بودجه دولتی اجرا کرده است.
این اقدام که در ساختار سیاسی طالبان بیسابقه تلقی میشود، نشاندهنده تثبیت نقش توسعهای یک فرد، خارج از چارچوب رسمی اداره طالبان است.
در سال ۲۰۲۱، او روند وصل برق وارداتی به ولایت خوست را آغاز کرد.
سپس در اگست ۲۰۲۲، در مقر وزارت داخله، مسجدی بهنام «الفتح» افتتاح کرد که ساخت آن ۱۸ میلیون افغانی هزینه داشته و این مبلغ نیز از بودجه شخصی حقانی پرداخت شده است.
رئیسالوزرای طالبان سرانجام در مورد اخراج دستهجمعی مهاجران افغان از ایران بیانیهای صادر کرد. ملا حسن آخند در مورد مسایل اساسی مثل کشتهشدن باقر رضایی، مهاجر ۶۰ ساله در اردوگاه زابل، خشونتهای بیرحمانه و پاره کردن پاسپورت افغانی توسط ماموران ایرانی سکوت کرده است.
باقر رضایی، مهاجر ۶۰ ساله افغان اخیرا بر اثر «شکنجه، کار اجباری، شدت گرما و تشنگی» در اردوگاهی در زابل ایران جان باخته است.
بستگان این مهاجر به افغانستان اینترنشنال گفتند «ماموران ایرانی او و دیگر مهاجران را در اردوگاه بدون آب و غذا نگهداری کردند و آنها را وادار به کار اجباری کردند.»
آنها گفتند باقر رضایی براثر شکنجه و لتوکوب ماموران ایرانی جان باخته است. به گفته بستگان این مهاجر، اثار شکنجه در بدن او مشهود بوده است.
با این حال در بیانیه ملا حسن آخند مرگ این مهاجر افغان نادیده گرفته شده است.
ملا حسن آخند چه گفت؟
رئیس الوزرای طالبان در بیانیه خود با لحن و بیان احتیاطآمیز از مقامهای ایرانی خواست که در اخراج مهاجران، اصول «تدریج، آبرومندی و حسن همجواری» را رعایت کنند و از رفتارهای تحقیرآمیز با مهاجران افغان خودداری شود.
حسن آخند گفت این رفتارها به «انزجار و نفرت میان ملتهای دو کشور» منجر میشود.
در این اعلامیه که روز پنجشنبه ۱۹ سرطان منتشر شده، آمده است که حکومت ایران در سالهای گذشته میزبان میلیونها مهاجر افغان بوده و تصمیم اخیر این کشور برای بازگرداندن مهاجران بدون اسناد، «فیصله مسئولین ایرانی» پنداشته شده است.
طالبان از مقامهای ایرانی خواست که هنگام اجرای روند اخراج، زمینه انتقال داراییهای مهاجران را فراهم کنند و اجازه دهند تا مهاجران اموال منقول خود را همراه ببرند و اموال غیرمنقول یا حسابهای بانکیشان را تصفیه کنند.
در این اعلامیه همچنین از ایران خواسته شده که در اردوگاههای مهاجران، امکانات کافی بهویژه در فصل گرما فراهم شود تا از تکرار مشکلات چند هفته اخیر جلوگیری شود.
طالبان در پایان هشدار داده که برخوردهای تحقیرآمیز با مهاجران میتواند به «انزجار و نفرت میان ملتهای دو کشور» منجر شود.
نادیده گرفتن بیاحترامی به پاسپورت افغانستان
در بیانیه رئیسالوزرای طالبان هیچ اعتراضی درباره پارهشدن پاسپورتهای شهروندان افغانستان دیده نمیشود.
در روزهای گذشته گزارشهای متعددی منتشر شده است که نشان میدهد ماموران انتظامی ایران پاسپورتهای مهاجرانی را که دارای مدارک قانونی اقامت در ایران بودهاند، پاره کردهاند.
مطابق کنوانسیونهای بینالمللی (مانند کنوانسیون وین درباره روابط دیپلوماتیک ۱۹۶۱ و کنوانسیون حقوق بشر)، کشور میزبان موظف است به مدارک شناسایی اتباع خارجی احترام بگذارد. نیروهای انتظامی ایران موظفاند که در صورت برخورد با این مدارک، بهشکلی مؤدبانه، قانونی و بدون آسیب عمل کنند.
براساس رویههای پذیرفته شده جهانی اگر پاسپورت شهروندان یک کشور، در کشور میزبان پاره شود، وزارت خارجه باید اعتراض رسمی و یادداشت دیپلوماتیک به کشور میزبان ارسال کند.
ایران مسئولیت حقوقی و اخلاقی دارد که در چارچوب قانون با اسناد هویتی شهروندان افغانستان مثل شناسنامه و پاسپورت با احترام و مودبانه رفتار کند. در صورت تخلف، کابل میتواند تخلفات را از مجاری دیپلوماتیک و حقوقی پیگیری کند.
با این حال تاکنون نه هبتالله آخندزاده رهبر طالبان، نه ملا حسن آخند رئيسالوزرای این گروه و نه وزارت خارجه واکنشی از خود نشان ندادهاند.
مرکز خبرنگاران افغانستان اعلام کرد که در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ میلادی دستکم ۱۴۰ مورد نقض آزادی رسانهها و خبرنگاران در افغانستان ثبت شده که نسبت به زمان مشابه در سال گذشته ۵۶ درصد افزایش را نشان میدهد. بیشتر این موارد شامل تهدید مستقیم رسانهها و ارعاب کارمندان رسانهای بوده است.
بر اساس یافتههای این مرکز که روز جمعه ۲۰ سرطان منتشر شد، گروه طالبان با استناد به قانون «امر به معروف و نهی از منکر»، محدودیتهای تازهای را بر رسانههای تصویری بهویژه تلویزیونها اعمال کرده و ممنوعیت نشر تصاویر جانداران را از پنج ولایت به ۱۴ ولایت دیگر گسترش داده است.
این سیاست منجر به توقف فعالیت ۲۶ رسانه، عمدتاً تلویزیونهای محلی شده است؛ بسیاری از این رسانهها یا تعطیل شدهاند یا به رادیو تغییر ماهیت دادهاند.
بنابر گزارش، در این دوره همچنین دو رادیو و یک تلویزیون خصوصی به اتهام همکاری با رسانههای بیرونی بسته شدند و تنها پس از تعهد به خودسانسوری شدید، دوباره اجازه فعالیت محدود یافتهاند.
بازداشت ۲۰ خبرنگار توسط طالبان
دستکم ۲۰ خبرنگار نیز در این مدت بازداشت شدهاند که بیشتر آنها به اتهام «تبلیغ علیه اداره حاکم» بوده است.
شش نفر از این خبرنگاران به ۶ ماه تا یک سال زندان محکوم شدهاند و هماکنون در زندانهای پلچرخی و بگرام دوران محکومیت خود را سپری میکنند.
در گزارش آمده است که فشارها بر خبرنگاران زن و رسانههای تحت مدیریت زنان نیز به شدت افزایش یافته است.
بر پایه گزارش این نهاد حامی خبرنگاران، در برخی موارد، مقامهای محلی طالبان شرط تمدید جواز رسانهها را داشتن مدیر یا صاحب امتیاز مرد اعلام کردهاند.
در ولایت قندهار، نشر صدای زنان بهطور کامل ممنوع شده و سیاست حذف تدریجی زنان از رسانهها بر مبنای تفسیر افراطی از شریعت دنبال میشود.
علاوه بر محدودیتهای طالبان، کاهش کمکهای نهادهای بینالمللی نیز رسانههای خصوصی را با بحران مالی مواجه کرده و بسیاری ناچار به کاهش تولیدات و اخراج کارمندان خود شدهاند.
منع پخش گفتوگوهای سیاسی
در کابل نیز وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، پخش گفتوگوهای سیاسی و اقتصادی را در رسانهها ممنوع کرده و دسترسی آزاد به اطلاعات را عملاً مسدود ساخته است.
مرکز خبرنگاران افغانستان با هشدار درباره پیامدهای سرکوب گسترده رسانهها، از طالبان خواسته است که آزادی رسانهها را طبق قانون رعایت کند.
این نهاد همچنین از جامعه جهانی خواسته که برای حفاظت از رسانههای آزاد و تقویت جامعه متکثر در افغانستان، فشار بیشتری بر طالبان وارد کند.