فشار چین بر طالبان، شماری از اویغورها را به داعش نزدیک کرده است
در پی فشار چین بر طالبان بهخاطر جلوگیری از فعالیت و حضور اویغورها در خاک افغانستان، داعش تلاش کرده است این گروه جداییطلب و مخالف حکومت چین را به صفوف خود جذب کند.
در پی فشار چین بر طالبان بهخاطر جلوگیری از فعالیت و حضور اویغورها در خاک افغانستان، داعش تلاش کرده است این گروه جداییطلب و مخالف حکومت چین را به صفوف خود جذب کند.
شورای آتلانتیک در گزارشی نوشت که داعش خراسان با تبلیغات هدفمند و ارایه مشوقهای اقتصادی، تلاش دارد به این هدف دست یابد.
این گزارش میافزاید که پس از افزایش فشار بر جنگجویان اویغور در سوریه، داعش فرصت را مغتنم شمرده تا نیروهای این گروه را جذب کند. در آغاز سال روان میلادی، رسانه التذکره وابسته به داعش، پوستری آنلاین نشر کرد که از اویغورها دعوت میکرد به داعش بپیوندند و «حکومت استبدادی چین» را سرنگون کنند.
به نوشته این اندیشکده امریکایی، داعش خراسان بهطور فعال برای جذب جنگجویان حزب اسلامی ترکستان شرقی (اویغورها) تلاش کرده است. این اقدامات شامل تولید تبلیغات به زبان اویغوری، ارایه مشوقهای مالی و تشویق به حملات علیه اهداف چینی میباشد. همکاری دو طرف در حملاتی همچون قتل یک شهروند چینی در یک معدن در افغانستان و حمله به اقامتگاه شهروندان چین در کابل آشکار شده است.
مورگان تادیچ، نویسنده گزارش، نوشته است که اویغورها در چین با سرکوب سیستماتیک و نقض گسترده حقوق بشری مواجه اند. سازمان ملل سیاستهای چین در سینکیانگ را «جنایت علیه بشریت» توصیف کرده است. بیجینگ اما اویغورها را تهدید امنیتی میپندارد و سرکوب گسترده این اقلیت قومی را به بهانه مبارزه با تروریسم توجیه میکند. برخورد سختگیرانه چین زمینهساز تداوم مبارزه اویغورها برای بقای شان شده است.
شورای آتلانتیک تخمین میزند که حزب اسلامی ترکستان شرقی بین ۱ هزار و ۵۰۰ تا ۴ هزار جنگجو دارد. این گروه که روابط دیرینه با القاعده دارد، حدود دو هزار جنگجوی خود را در جنگ داخلی سوریه در کنار هیئت تحریرالشام، به رهبری احمد شرع در در ادلب به میدان فرستاده بود.
با وجود همسویی حزب اسلامی ترکستان با القاعده پس از جدایی داعش و القاعده در سال ۲۰۱۴، اکنون داعش تلاش دارد این گروه را به همکاری جلب کند. همزمان داعش خراسان از میان گروههای ناراضی در آسیای میانه و افغانستان از جمله تاجیکها و جنگجویان سرخورده طالبان نیز نیرو جذب کرده است. بازداشت اعضای مرتبط با این گروه در اروپا در سال ۲۰۲۳، موفقیت این روند را نشان میدهد.
عوامل کلیدی جذب اویغورها
یکی از عوامل مهم، حضور اویغورهای حزب اسلامی ترکستان شرقی در سوریه است که پس از جنگ با حکومت بشار اسد، تحت فشار دولت جدید به رهبری احمد شرع قرار گرفتهاند تا این کشور را ترک کنند. گزارشها حاکی است که نمایندگان این گروه با طالبان برای انتقال جنگجویان به افغانستان گفتوگو کردهاند؛ موضوعی که فرصت طلایی برای داعش جهت بهرهگیری از تجربه جنگی آنان فراهم میکند.
طالبان بهدلیل تلاش برای جلب سرمایهگذاریهای چین، زیر فشار قرار دارد تا فعالیتهای حزب اسلامی ترکستان شرقی را محدود کند. حضور این گروه در بدخشان، ولایت هممرز با چین و تاجیکستان، بر روابط طالبان و چین تاثیر منفی گذاشته است. همین وضعیت، فضای مناسبی برای جذب جنگجویان اویغور توسط داعش خراسان فراهم کرده است.
در همین راستا، وزیر خارجه چین اخیراً در سفر به کابل از طالبان خواسته بود به نگرانیهای امنیتی کشورش رسیدگی کند. همچنان، در اعلامیههای مشترک روسیه، چین، ایران و پاکستان در حاشیه نشست مجمع سازمان ملل متحد در نیویارک، نسبت به حضور شورشیان اویغوری در افغانستان ابراز نگرانی شده بود.
اتحاد نوظهور داعش خراسان و حزب اسلامی ترکستان تهدیدی جدی برای منافع چین در افغانستان بهحساب میآید. با گسترش سرمایهگذاریهای چین در چارچوب ابتکار «کمربند و جاده»، کارگران و نمایندگان چینی بیش از پیش در معرض حملات قرار دارند.
نویسنده مینگارد که سرکوب مداوم اویغورها در سینکیانگ خشم این گروهها را شعلهور ساخته و بهانه تبلیغاتی تازهای برای داعش فراهم کرده است. فشار چین بر طالبان نیز احتمالاً جنگجویان حزب اسلامی ترکستان را به سوی داعش سوق خواهد داد. این مسئله خشونت را تشدید کرده و تهدیدی مداوم علیه منافع چین ایجاد میکند.
به باور آنها، با توجه به پیشبینیناپذیر بودن دونالد ترمپ، رئیسجمهور ایالات متحده، پاکستان نباید روابط خود را با متحدان منطقهای خود به خطر اندازد.
دونالد ترمپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز جمعه در کاخ سفید میزبان شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، بود. دفتر نخستوزیری پاکستان اعلام کرد که در این دیدار درباره مسایل امنیتی، مبارزه با تروریسم و سرمایهگذاری گفتوگو شده است.
این نخستین دیدار دوجانبه و اختصاصی یک نخستوزیر پاکستانی با رئیسجمهور امریکا در شش سال گذشته است؛ آخرین دیدار از این دست میان عمران خان و دونالد ترمپ در سال ۲۰۱۹ انجام شده بود. همچنین، این سومین سفر رئیس ستاد ارتش پاکستان به ایالات متحده در سال جاری است. در دوره جو بایدن، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، روابط میان واشنگتن و اسلامآباد به پایینترین سطح خود رسیده بود.
نخستوزیر پاکستان، دونالد ترمپ را «شجاع» خواند و گفت که او شایسته دریافت جایزه صلح نوبل است. در مقابل، دونالد ترمپ نیز نخستوزیر پاکستان را «رهبری بزرگ» توصیف کرد.
سفیران پیشین پاکستان از بهبود چشمگیر روابط دو کشور استقبال کردهاند، اما هشدار میدهند که ماهیت پرنوسان این روابط در گذشته، که شاهد فراز و نشیبهای بسیاری بوده، احتیاط را ضروری میسازد.
چرخش قابلتوجه در روابط
ملیحه لودهی، که پیشتر نماینده دایم پاکستان در سازمان ملل متحد و سفیر این کشور در ایالات متحده بود، بهبود مستمر روابط میان ایالات متحده و پاکستان را «چرخشی قابلتوجه» توصیف کرد. او گفت که روابط میان دو کشور پس از خروج امریکا از افغانستان به پایینترین سطح خود رسیده بود. او اظهار داشت: «این دیدار شتاب بیشتری به بازسازی روابط پاکستان و ایالات متحده بخشیده است.»
وی افزود که دعوت از یک نخستوزیر پاکستانی به کاخ سفید پس از شش سال، نشاندهنده «بهرسمیتشناختن مجدد اهمیت ژئوپلیتیک پاکستان در منطقه و خاورمیانه در بستر تحولات پویای بینالمللی» است.
خانم لودهی تاکید کرد: «ارزیابی اهمیت این دیدار در کاخ سفید نیازمند آگاهی از جزئیات گفتوگوها و حوزههایی است که دو کشور برای همکاری توافق کردهاند.» او با اشاره به تاریخچه روابط دو کشور افزود: «ماهیت پرنوسان روابط در گذشته، که شاهد فراز و نشیبهای بسیار بوده، احتیاط را ایجاب میکند.»
لحظهای استراتژیک جدید
سردار مسعود خان، سفیر پیشین پاکستان در ایالات متحده، سازمان ملل و چین، این دیدار در کاخ سفید را «لحظهای استراتژیک جدید» در روابط اسلامآباد و واشنگتن توصیف کرد. او در بیانیهای اظهار داشت که گرچه ظاهر این دیدار امیدوارکننده است، محتوای اصلی آن در چارچوبهای نوین همکاری در زمینه صلح، امنیت و تحول اقتصادی نهفته است.
وی افزود: «وحدت میان پاکستان و عربستان سعودی نقش کلیدی در متقاعد کردن رئیسجمهور ترمپ و تیم او برای جلوگیری از تشدید تنش در غزه و حرکت به سوی راهحلی پایدار برای فلسطین داشته است. نقشه راه ارائهشده توسط استیون ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده، گواهی بر بهرسمیتشناختهشدن دیپلوماسی ماست.»
مسعود خان خاطرنشان کرد که این دیدار فرصتهای اقتصادی مهمی از جمله کاهش تعرفهها بر صادرات پاکستان و توافقهایی در زمینه مواد معدنی حیاتی، انرژی تجدیدپذیر، ارز دیجیتال و اکتشاف نفت به همراه داشته است. او همچنین از احیای همکاری اطلاعاتی میان دو کشور استقبال کرد و به همکاریهای گذشته پاکستان با نهادهای امریکایی در مبارزه با هراسافگنی اشاره کرد.
وی گفت: «تمرکز مجدد بر تهدیدات ناشی از افغانستان، داعش و تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) خواهد بود، در حالی که شبکههای گسترده هراسافگنانه هند در منطقه نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت.»
رابطهای معاملهگرانه
با این حال، روزنامه دان چاپ پاکستان در سرمقاله خود پرسید: آیا این چرخش نشاندهنده بازتعریفی در روابط ایالات متحده و پاکستان است یا صرفا رویکردی موقت و خوشبینانه؟ این روزنامه نوشت که از نظر تاریخی، روابط دو کشور همواره معاملهگرانه بوده است. ایالات متحده در مقاطع کلیدی مانند جنگ سرد، جهاد افغانستان و جنگ علیه هراسافگنی در افغانستان از پاکستان حمایت کرده و تسلیحات و کمکهای مالی در اختیارش قرار داده، اما پس از دستیابی به اهداف ژئوپولیتیک خود، بیتفاوتی پیشه کرده یا حتی رویکردی خصمانه اتخاذ کرده است.
سرمقاله این روزنامه دوره جو بایدن را نمونه روشنی از بیتفاوتی ایالات متحده نسبت به پاکستان خواند. دان افزود که دونالد ترمپ، رئیسجمهور کنونی ایالات متحده، به تغییر مواضع ناگهانی شهرت دارد و از اینرو، تدوین سیاستهای آینده بر اساس چند دیدار، خردمندانه نیست.
این روزنامه با اشاره به اولویتهای سیاست خارجی پاکستان در روابط با چین، ایران و فلسطین تاکید کرد که این اولویتها بهطور قابلتوجهی با همکاری استراتژیک با ایالات متحده تفاوت دارند. سرمقالهنویس پرسید: آیا پاکستان میتواند روابط خود با ایالات متحده را متعادل سازد و در عین حال مواضع اصولی خود را در این مسائل، بهویژه روابطش با چین، حفظ کند؟
دان در پاسخ نوشت: «درس تاریخ این است که هرچند باید به دنبال روابط بهتر با ایالات متحده بود، پاکستان باید برای تغییرات ناگهانی در سیاست امریکا آماده باشد.»
