اظهارات اخیر رئیسجمهور ایران درباره مقایسه وضعیت شهر ارومیه با افغانستان، موجی از واکنشها را در میان فعالان و شهروندان افغان برانگیخته است. فعالان سیاسی و فرهنگی افغانستان، سخنان مسعود پزشکیان را توهینآمیز دانستند و گفتند «شرف انسانی در افغانستان هنوز زنده است.»
پزشکیان روز پنجشنبه اول عقرب، در نشستی با فعالان اجتماعی و فرهنگی در استان آذربایجان غربی گفت: «ارومیه یک زمانی پاریس ایران بود، حالا ببینید چه کارش کردیم.» او با لحنی که برخی آن را «توهینآمیز» و برخی دیگر کنایهآمیز خواندهاند، افزود: «مسئول این شهر را عوض میکنیم، اما یکی دیگر میآید و پاریس ایران را به افغانستان تبدیل میکند.»
رئیسجمهور ایران توضیح نداد که منظورش از این مقایسه چیست، اما سخنان او بهسرعت در شبکههای اجتماعی بازتاب یافت و از سوی شماری از کاربران و چهرههای فرهنگی افغان، توهین به ملت افغانستان تعبیر شد.
نجیب بارور، شاعر مقیم ایران، در واکنش به سخنان پزشکیان گفت که مقامهای ایرانی نیز دستاورد چشمگیری در توسعه کشورشان نداشتهاند. او افزود که نوگرایی نیمبند ایران حاصل فروش انرژی است؛ تفاوت در ظاهر ایجاد کرده، نه در کیفیت زندگی.
او گفت «جامعهٔ ایرانی امروز، جامعهٔ بازاری و استوار به سود و زیان حتی در روابط عاطفی است، در حالیکه در افغانستان بسیاری از شرفها و شرافتهای انسانی و گاه حتی ایرانی زندهتر از اینجاست.»
این شاعر خطاب به آقای پزشکیان گفت «شما مثال خوبی ارائه نکردید، چون از افغانستان آگاهی مناسبی ندارید.»
ولی آرین، خبرنگار، نیز گفت که اظهارات پزشکیان تمسخرآمیز بود. او افزود که روزی افغانستان با فرهنگ، تاریخ و نامش شناخته میشد، اما امروز در ذهن بسیاری فقط طالبان ماندهاند.
هاتف مختار، فعال سیاسی، اظهارات رئیسجمهور ایران را «تحقیرآمیز» خواند و گفت: «این سخن لغزش زبانی نیست، بلکه بازتاب ذهنیت متکبرانهای است که نسبت به مردم افغانستان وجود دارد.» او افزود که این گفته «عریانترین شکل توهین به ملتی است که سالها قربانی سیاستهای مداخلهگرانه کشورهای منطقه، از جمله ایران، بوده است.»
مختار تاکید کرد که بهجای انتقاد از مشکلات داخلی ایران مانند فساد و فقر، رئیسجمهور این کشور افغانستان را نماد عقبماندگی معرفی کرده تا ناکارآمدی نظام خود را پنهان کند.
اکرام اندیشمند، نویسنده و پژوهشگر، نیز با انتقاد از این سخنان گفت که رئیسجمهور کشوری که خود را تحصیلکرده و متخصص میداند، نباید کشور همسایهاش را تحقیر کند. او افزود: «پزشکیان فراموش میکند که همین کارگران افغان هستند که کوچهها و خیابانهای شهرهای ایران را پاک میکنند. اگر ایران ذخایر عظیم نفت و گاز نمیداشت، شاید امروز خود با کشورهای فقیر آفریقایی مقایسه میشد.»
این اولین بار نیست که یک مقام ایرانی از افغانستان به عنوان مثالی منفی یاد میکند. پیشتر نیز مقامات ایرانی در حوزههای مختلف از جمله اقتصاد و ورزش، از افغانستان به عنوان کشوری عقبمانده و توسعهنیافته نام برده و آن را سوژه قرار داده بودند.
عبدالمطلب حقانی، سخنگوی وزارت مهاجرین طالبان گفت ماه گذشته بیش از ۲۳ هزار خانواده از پاکستان، بیش از ۱۵ هزار خانواده از ایران و ۱۳ خانواده از ترکیه به افغانستان بازگشتهاند.
به گفته او در این مدت ۳۸۸ زندانی افغان نیز از زندانهای مختلف پاکستان آزاد شده و به کشور بازگردانده شدند.
همزمان حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان خبر داد که روز چهارشنبه بیش ۴۲ هزار مهاجر از مرزهای مختلف به افغانستان بازگشتهاند.
اخراج مهاجران از کشورهای مختلف بهویژه کشورهای همسایه ایران و پاکستان همچنان ادامه دارد. نهادهای وابسته به سازمان ملل پیشتر بارها نسبت به پیامدهای این اخراجها ابراز نگرانی کردهاند.
اخیرا برنامه اسکان بشر سازمان ملل هشدار داد که بازگشت گسترده مهاجران افغان و اسکان آنان در شهرها، موجب گسترش سریع شهرها میشود و خدمات محدود شهری را تحت فشار قرار میدهد.
حقانی روز پنجشنبه در این نشست تاکید کرده است که نظام برای پایداری و دوام خود به نیرو و دانش نیاز دارد، و این نیرو از طریق علوم مدرن بهدست میآید.
با رویکار آمدن دوباره طالبان، مضامین درسی در دانشگاههای کشور تغییر کرده و صدها جلد کتاب از سوی این اداره ممنوع اعلام شده است. همزمان، هزاران کادر دانشگاهی از افغانستان بیرون شدهاند.
طالبان در مکاتب و دانشگاهها دهها مضمون دینی و مذهبی را جایگزین مضامین عصری کرده است.
آقای حقانی در سخنانش گفته است: «تمام استادان افغانستان مسلمان و متعهد اند، و کسانی که با اسلام سازگار نبودند، کشور را ترک کردهاند.»
پس از بازگشت طالبان به قدرت، میلیونها نفر از افغانستان بیرون شدند. بیشتر این افراد از قشر تحصیلکرده بودند که در ساختار طالبان جای نداشتند.
طالبان بسیاری از کارمندان با تجربه را از ادارههای دولتی برکنار کرده و بستهای بلندپایه را به ملاها و افراد وابسته به خود سپردهاند.
عبدالحکیم حقانی که «مغز متفکر نظام طالبان» محسوب میشود همچنان بر تغییر در نظام آموزشی و تحصیلی تاکید کرده و گفته است که تهیه مواد درسی بر بنیاد ارزشهای اسلامی و سنتهای افغانی میتواند در تقویت نظام اسلامی نقش اساسی داشته باشد. به گفته او، با بازنگری در این بخش، دیگر عرصههای آموزشی نیز اصلاح خواهند شد.
در همین نشست، خالد حنفی، وزیر امر به معروف اداره طالبان، گفته است که «نیروهای اشغالگر» پس از هر تهاجم، نخستین اقدامشان تغییر در نصاب تعلیمی و تحصیلی بوده تا آن را با ایدئولوژی خود هماهنگ سازند.
