محمد سرور دانش، معاون رئیسجمهور سابق افغانستان میگوید مخالفان فدرالیسم برداشت نادرستی از این ساختار سیاسی دارند. او با نقد اظهارات انوارالحق احدی تأکید کرد که فدرالیسم میتواند راهحلی مؤثر برای مدیریت تنوع قومی و توزیع عادلانه قدرت در افغانستان باشد.
سرور دانش، معاون پیشین ریاستجمهوری افغانستان، روز سهشنبه در واکنش به سخنان انوارالحق احدی درباره فدرالیسم، دیدگاههای او را نادرست و غیرواقعی خواند. آقای احدی به تاریخ ۲۸ حمل در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال فدرالیسم را «مصیبتی بزرگ» دانسته و نظام «متمرکز مبتنی بر ناسیونالیسم مدنی» را بهترین گزینه معرفی کرده بود.
دانش در پاسخ، با رد این ادعاها تأکید کرد که فدرالیسم نهتنها قابل تطبیق است، بلکه سالهاست در محافل علمی و سیاسی افغانستان مورد بحث و بررسی قرار گرفته و از پشتوانه تحلیلهای تاریخی و علمی برخوردار است. به گفته او، این نظام میتواند راهکاری مؤثر برای مدیریت تنوع قومی و توزیع عادلانه قدرت باشد.
معاون پیشین رئیسجمهور همچنین در واکنش به نگرانیها درباره هزینههای بروکراسی فدرال گفت که عدالت، مشارکت گسترده مردم و کاهش تنشهای قومی، ارزشی بهمراتب بالاتر از هزینههای اداری دارد و در نبود چنین ساختاری، منازعات داخلی هزینههای سنگینتری بر کشور تحمیل میکند.
آقای دانش با اشاره به تجربه کشورهای کوچک و متوسط دارای نظام فدرال، ادعای نامناسب بودن این نظام برای افغانستان را رد کرد و افزود که فدرالیسم میتواند با حفظ وحدت ملی، چه از مسیر انضمام و چه از راه انقسام، در کشور تحقق یابد.
او در پایان تأکید کرد که فدرالیسم ابزاری برای تأمین عدالت و کاهش شکافهای قومی است، نه تشدید آن، و دیدگاههای مخالف را ادامه گفتمان سنتی «ناسیونالیسم قومی» دانست که به باور او تاکنون در ملتسازی افغانستان موفق نبوده است. آقای دانش گفته است که با تغییر نام «ناسیونالیسم قومی» به «ناسیونالیسم مدنی»، ماهیت آن تغییر نمیکند.
در ماه سنبله ۱۴۰۰، همزمان با عملیات تخلیه نیروهای امریکایی و ناتو از افغانستان، انفجاری مرگبار در میدان هوایی کابل رخ داد که در نتیجه آن ۱۳ سرباز امریکایی و ۱۶۰ غیرنظامی افغان کشته و دهها تن دیگر زخمی شدند.
بعدها افبیآی اعلام کرد که حمله در میدان هوایی کابل از سوی شاخه خراسان داعش انجام شده و مهاجم اصلی این حمله فردی بهنام عبدالرحمان لوگری بوده که از سوی طالبان از زندان آزاد شده بود.
با اینحال، محمد شریفالله مشهور به جعفر نیز از سوی ایالات متحده به عنوان یکی از مظنونان این حمله شناخته شد و در ماه حوت ۱۴۰۳ با همکاری پاکستان بازداشت و سپس به ایالات متحده منتقل شد.
او متهم است که پیش از بمبگذاری، مسیر حرکت بمبگذار به سوی میدان هوایی را شناسایی کرده و به یک «سازمان تروریستی خارجی» نیز کمک مالی ارائه کرده است.
افزون بر آن، شریـفالله در پیوند به حمله مرگبار داعش به یک تالار کنسرت در مسکو در ماه حوت ۱۴۰۲ نیز متهم شناخته شده است. بهگفته افبیآی، شریفالله پیش از حمله، به اعضای این گروه آموزش استفاده از سلاح را داده بود.
محاکمه شریفالله روز دوشنبه، ۳۱ حمل، با حضور ۱۲ عضو هیئت منصفه در ایالت ویرجینیا آغاز شد و انتظار میرود حدود یک هفته ادامه یابد.
روزنامه واشنگتن پست روز دوشنبه گزارش داد که وکیل مدافع شریفالله در آغاز محکمه گفت که موکلاش هیچ نقشی در طرح این حمله نداشته و احتمالا «اعتراف نادرست» ارائه کرده است. جرمی کامنز، افزود: «ایالات متحده فرد اشتباهی را متهم کرده است.»
کامنز گفت که شریـفالله احتمالا تحت فشار قرار داشته و در زمان بازداشت در پاکستان «اعتراف نادرست» کرده است: «پاکستانیها میخواستند که او اعتراف کند.»
کامنز همچنین افزود که حمله میدان هوایی کابل احتمالا یک «کار داخلی» بوده که با همکاری برخی عناصر افراطی همسو با طالبان، که در آن روز در تامین امنیت میدان هوایی نقش داشتند، انجام شده است.
در مقابل، جان گیبز، دادستان وزارت عدلیه امریکا، گفت که شریـفالله به یک خبرنگار درباره کشتن نیروهای امریکایی که پس از حملات ۱۱ سپتامبر به افغانستان آمده بودند، صحبت کرده است.
به گفته گیبز، شریـفالله به خبرنگار گفته است: «ما میخواستیم فقط صلیبیها [اصطلاحی که به نیروهای امریکایی اشاره دارد] را پیدا کنیم و آنها را بکشیم.»
گیبز افزود که شریـفالله به ماموران افبیآی اعتراف کرده است که در سال ۲۰۱۶ به شاخه داعش خراسان پیوسته بود. او هرچند نقش داشتن در طراحی حمله میدان هوایی کابل را رد کرده، اما گفته که «کارهای زیادی دیگر» برای این گروه انجام داده است.
ظاهراً، سفر هیئت طالبان در ابتدا برای اواخر ماه مارچ برنامهریزی شده بود، اما اکنون به هفتههای آینده موکول شده است.
یک منبع دیپلوماتیک به خبرگزاری فرانسه گفت: «برنامه این است که از آنها پیش از تابستان دعوت شود.» او همچنین افزود که هیئت طالبان یک تیم «فنی» خواهد بود.
یک منبع به خبرگزاری فرانسه گفت که مقامهای اروپایی در حال بررسی اطلاعات درباره پروازها و ظرفیت میدان هوایی کابل اند و همزمان با طالبان درباره سرنوشت افرادی که بازگردانده میشوند، گفتوگو خواهند کرد.
این سفر مقامهای طالبان که با هماهنگی کمیسیون اتحادیه اروپا و چند کشور عضو انجام میشود، پس از دو سفر مقامهای اروپایی به افغانستان برای گفتوگوهای «ابتدایی» درباره این موضوع انجام میشود.
پیشتر کمیشنر مهاجرت اتحادیه اروپا تایید کرده بود که این اتحادیه با اداره طالبان درباره بازگرداندن پناهجویان افغان صحبت کرده است.
اتحادیه اروپا میخواهد تا افرادی را که درخواست پناهندگی شان رد شده است، به افغانستان بازگرداند. این اقدام نگرانیهای گروههای حقوق بشری و نهادهای بینالمللی را برانگیخته است.
حدود ۲۰ کشور اتحادیه اروپا در حال بررسی راههای اخراج پناهجویان افغان، بهویژه افرادی هستند که به جرایم محکوم شدهاند.
آلمان ماهها قبل این روند را آغاز کرده و از سال ۲۰۲۴ تاکنون بیش از ۱۰۰ افغان را از طریق پروازهای چارتر که با همکاری قطر انجام شده، اخراج کرده است. اتریش نیز همین روند را دنبال کرده است.
اتحادیه اروپا هرچند تاکنون اداره طالبان را به رسمیت نشناخته است، اما حضور دیپلوماتیک خود را در افغانستان حفظ کرده است.
کشورهای اتحادیه اروپا بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ حدود یک میلیون درخواست پناهندگی از افغانها دریافت کردهاند. افغانها در سال گذشته بزرگترین گروه درخواستکنندگان پناهندگی را در این اتحادیه تشکیل میدادند.
حنیف اتمر بدون نام گرفتن از آقای محقق، تصریح کرد که مواضع این جریانها در قبال خط دیورند، «عدول از مطالبات و احساسات عمومی مردم افغانستان محسوب میشود.»
اتمر روز دوشنبه در صفحه اکس خود نوشت که در ماجرای «تحمیل خط فرضی دیورند، اراده ملی نادیده گرفته شده است.»
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان و عضو شورای عالی مقاومت یکشنبه، ۳۰ حمل در گفتوگو با تلویزیون آمو گفت خط دیورند را به عنوان مرز رسمی افغانستان و پاکستان بهرسمیت میشناسد.
او تاکید کرد که به مرزهایی متعهد است که از سوی سازمان ملل متحد بهعنوان مرز رسمی افغانستان شناخته میشود.
حنیف اتمر، عضو شورای رهبری حرکت صلح و عدالت، از چهرههای سرشناس حکومتهای حامد کرزی و اشرف غنی بود. او در سمتهای مهمی چون وزیر خارجه، داخله و مشاور شورای امنیت ملی افغانستان کار کرده است.
اتمر درباره نپذیرفتن خط دیورند به عنوان مرز رسمی افغانستان و پاکستان گفت که این موضوع «امری غیرقابلقبول و مغایر با اصول حاکمیت ملی است»، زیرا به گفته وی، مردم افغانستان آن را قبول ندارند. او افزود که این مرز بر افغانستان تحمیل شده است.
او همچنین تاکید کرد که هیچ ملاحظه سیاسی «نمیتواند و نباید حق حاکمیت بر سرزمین و تعیین سرنوشت» را از مردم بگیرد.
اظهارات محقق درباره خط دیورند واکنش برخی دیگر از سیاستمداران افغانستان را برانگیخته است.
رحمتالله نبیل، رئیس امنیت ملی در حکومت پیشین نوشت که اظهارات آقای محقق «بیش از آنکه یک نظر حقوقی روشن باشد، یک چرخش سیاسی قابل پرسش با رنگ و بوی معامله است.»
محقق در گفتوگوی خود با اشاره به امیر عبدالرحمن خان، پادشاه سابق افغانستان، تاکید کرد هر کسی که این قرارداد را امضا کرده باشد، امروزه سازمان ملل و کشورهای جهان خط دیورند را بهرسمیت میشناسند.
آقای محقق خاطرنشان کرد کسانی که دعوای مرزی با پاکستان دارند، باید میزان زور و قدرت خود را بسنجند. او پاکستان را یک قدرت اتمی توصیف کرد و گفت طرفدار ادامه این دعوا با اسلامآباد نیست.
