روزنامهنگار
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که اداره طالبان از زمان بازگشت به قدرت در اگست ۲۰۲۱ تا پایان مارچ ۲۰۲۶، بیش از ۱۰۷ هزار و ۵۵۰ ضربه شلاق بر بدن شهروندان افغانستان زده است.
این مجازاتها که با هدف ایجاد ترس و بازدارندگی مبتنی بر هراس، عمدتاً پیش چشم مردم اجرا شده، در بسیاری موارد برای اتهامهایی بوده است که اداره طالبان آنها را اخلاقی مینامد؛ مانند رابطه جنسی بیرون از ازدواج و رابطه جنسی میان دو مرد که دادگاههای طالبان آنها را به ترتیب «زنا» و «لواط» مینامند؛ همچنین ترک خانه از سوی زنان در پروندههایی که «فرار از منزل» خوانده میشود.
در جریان چهار و نیم سال گذشته، دستکم ۲ هزار و ۷۳۷ شهروند افغانستان گونه علنی از سوی طالبان شلاق خوردهاند، که بهگونه میانگین بیش از ۶۴ شلاق رو روز بوده است. تنها در سال ۲۰۲۵، دستکم هزار و صد نفر جمعاً ۴۳ هزار و ۲۹۰ ضربه شلاق زدهاشدهاند. این رقم نسبت به سال پیش از آن دو برابر شده است.
این آمار تنها موارد رسمی و اعلام شده از سوی دادگاه عالی طالبان را شامل میشود. بسیاری دیگر از مجازاتهای شلاق در ولایتها و مناطق دور افتاده و روستایی، یا ثبت رسمی و اعلام نمیشود یا بهدلیل فضای سانسور حاکم بر رسانهها، رسانهای نمیشود.
منابع و روش تحقیق
دادههای اولیه از خود دادگاه عالی طالبان، اسناد رسمی سازمان ملل، از جمله گزارشهای یوناما و بیانیه مشترک کارشناسان سازمان ملل، گزارشهای وزارت خارجه ایالات متحده، دیدبان حقوق بشر، عفو بینالملل و رسانههای مستقل از جمله افغانستان اینترنشنال گردآوری شده است. علاوه بر مصاحبه مستقیم با دو قربانی و یک شاهد عینی، دیدگاههای کارشناسی ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل، و شهرزاد اکبر، رئیس سازمان حقوق بشری رواداری منابع این گزارش هستند.
افغانستان اینترنشنال برای تهیه این گزارش بیش از ۹۲۸۰ خبرنامه و اعلامیه رسمی منتشرشده در حساب ایکس و وبسایت این نهاد را بررسی کرده است.
تمام آمارها با دادههای مستقل سازمان ملل، دیدبان حقوق بشر، عفو بینالملل و وزارت خارجه امریکا تطبیق و مثلثسازی شدهاند. هرجا اختلافی در دادهها وجود داشته، محافظهکارانهترین ارقام انتخاب شده تا گزارش از نظر اعتبار و قابلیت دفاع مستحکم باشد.
مهمترین یافتهها
این گزارش به چگونگی طی مراحل «قانونی» رسیدگی به پروندهها نگاه انداخته و ضعف نظام قضایی قرون وسطایی طالبان را برجسته کرده است؛ از جمله مجازاتهای سلیقهای، نبود وکیل مدافع، محکومیت بر اساس گواهی یک یا دو نفر و اعتراف گرفتن از متهمان.
قربانیان در این گزارش تحقیقی، از درد شدید، آسیب جسمی و شرم اجتماعی ناشی از شلاق سخن گفتهاند. به گفته شاهدان و قربانیان این مجازاتها، ضربههای شلاق بر بدن زنان سنگین و محکمتر زده میشود و هیچ خدمات درمانی یا حمایتی در شفاخانهها برای آنها فراهم نمیشود.
اجرای مجازات شلاق پس از فرمان رهبر طالبان در نوامبر ۲۰۲۲ شدت یافت. در همین دوره، اجرای علنی حد قذف (۸۰ ضربه) و سایر مجازاتهای بدنی در ورزشگاههای ولایتهای مختلف مانند کابل، پروان، تخار، لوگر و لغمان بیشتر شد.
فرمان شماره یک امر به معروف و نهی از منکر طالبان در جولای ۲۰۲۴، صلاحیت مجازات تعزیر را به ماموران غیرقضایی داد و اصولنامه جزایی محاکم در جنوری ۲۰۲۶، دامنه جرمانگاری و شلاق را گستردهتر کرد.
کارشناسان حقوق بشری، از جمله ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل، شهرزاد اکبر، رئیس پیشین کمیسیون حقوق بشر افغانستان و رئيس سازمان حقوقبشری رواداری، و خوان بوجینو، روانکاو بالینی، تاکید میکنند که مجازات شلاق نهتنها مصداق شکنجه و نقض آشکار کنوانسیون منع شکنجه و اعلامیه جهانی حقوق بشر است، بلکه اثرات روانی و اجتماعی عمیقی بر قربانیان و جامعه برجای میگذارد. آنها هشدار میدهند که این مجازاتها باید فوراً متوقف شود.
یافتههای گزارش تحقیقی افغانستان اینترشنال نشان میدهد که شلاق در نظام طالبان دیگر یک مجازات «شرعی» محدود نیست، بلکه به ابزاری سیستماتیک برای کنترل بدن و ذهن شهروندان، ایجاد ترس عمومی و تثبیت پایههای رژیم تبدیل شده است.
با وجود ادعای طالبان مبنی بر محدود بودن ضربات برخی از مجازاتها به ۳۹ ضربه، بسیاری از قربانیان گزارش دادهاند که در عمل گاهی تا ۱۰۰ ضربه یا بیشتر وارد شده و شلاقزنندگان طالبان، ضربههای خود را نمیشمارند. توزیع جغرافیایی شلاقها نشان میدهد که تقریباً همه ۳۴ ولایت افغانستان شاهد چنین مجازاتهایی بودهاند و مردان ۸۰ تا ۸۵ درصد و زنان ۱۵ تا ۲۰ درصد قربانیان را تشکیل میدهند.
در موارد متعدد، شلاق بهصورت علنی در ورزشگاهها، محاکم و حتی مراسم عروسی اجرا شده و گاهی افراد به اجبار پس از شلاق به نکاح هم درآورده شدهاند.
شلاقهای ثبتنشده
یکی از مهمترین یافتههای این گزارش، وجود یک شکاف عمیق و ساختاری در اطلاعات است؛ شکافی که خود بخشی از سیاست نظاممند طالبان برای ایجاد هراس به شمار میرود. آمار ارائهشده فقط مواردی را دربر میگیرد که بهطور رسمی از سوی دادگاه طالبان اعلام شدهاند. شلاقزدنهایی که توسط پولیس امر به معروف در خیابانها، درون زندانها، محاکم محلی یا حتی در خانههای شخصی اجرا میشود، عمدتاً ثبت نمیشوند.
هراس شدید قربانیان از انتقام، سانسور سنگین رسانهای و نبود دسترسی خبرنگاران به مناطق روستایی باعث شده بسیاری از موارد—بهویژه شلاقزدن کودکان، زنان روستایی، قربانیان خشونت جنسی و مجازاتهای خیابانی مانند ضربه بر کف پا—اصلاً گزارش نشوند.
حتی صدمات جسمی، درمانهای پزشکی، عفونتها، مرگهای احتمالی و طرد اجتماعی قربانیان از سوی خانواده و جامعه، در هیچ آمار رسمی مستندسازی نشده است.
ریچارد بنت و کارشناسان سازمان ملل نیز صراحتاً بر این خلأها تأکید کرده و ابراز نگرانی کردهاند که سوابق رسمی حتی سن قربانیان یا اطلاعاتی درباره وضعیت ذهنی و فکری آنان را در بر نمیگیرد.
این شکافهای اطلاعاتی نه تنها آمار را ناقص میسازد، بلکه خود بخشی از سازوکار عامدانه پنهانکاری رژیم برای جلوگیری از هرگونه نظارت مستقل است.
گزارش مفصل ۷۰۰۰ کلمهای بهزودی نشر میشود.
آقای متقی مذاکرات اورومچی میان نمایندگان طالبان و پاکستان را مثبت ارزیابی کرد، اما افزود که «روابط بین دو همسایه بسیار حساس است و نباید با آن برخورد غیرمسئولانه صورت گیرد. باید مطابق اصول اخلاقی و شریعت عمل کنیم.»
او همچنین با اشاره به فعالان رسانهای طالبان گفت که برخی جوانان در شبکههای اجتماعی مطالبی منتشر میکنند که بهجای سود، زیان دارد.
وزیر خارجه طالبان در بخشی از سخنانش در انستیتوت دیپلوماسی این وزارت تاکید کرد: «در مصالح کلان ملی، عقدههای شخصی نباید دخیل شود. افکار «ناچل» نباید ترویج یابد و از جوانان بیتجربه نباید استفاده شود.»
او گفت که روابط با همسایهها «نیازمند تدبیر، دقت و اطاعت از امیر (رهبر طالبان) است.»
با وجود کاهش نسبی تنشها در پی مذاکرات اورومچی، برخی مقامهای طالبان همچنان به بیان اظهارات تند علیه پاکستان ادامه میدهند.
در این میان، نورالله نوری، وزیر سرحدات، اقوام و قبایل طالبان، از جمله چهرههایی است که مواضع تندی اتخاذ کرده است.
او پیشتر پاکستان را تهدید کرده و گفته بود که شهرهای اسلامآباد و لاهور را با پهپاد هدف قرار خواهند داد. نوری همچنین بر برداشتن سیمخاردار در مرز افغانستان و پاکستان تاکید کرده و گفته است که خط دیورند را به رسمیت نمیشناسند.
به نظر میرسد متقی از این اظهارات ناراضی است. او در نشست وزارت خارجه در کابل هشدار داد که بیان اظهارات خودسرانه میتواند به «آنارشی» منجر شود و جامعه را با خطر فروپاشی مواجه کند. او باردیگر بر اطاعت از طالبان تاکید کرد.
وزیر خارجه طالبان همچنین گفت که در ماههای اخیر به چندین ولایت افغانستان سفر کرده و به گفته او، در حال حاضر هیچ نیروی مخالفی در کشور حضور ندارد.
جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی دو جریان نظامی و سیاسی است که هرازگاهی از حمله علیه طالبان خبر میدهد. سازمان ملل شماری از حملات این دو جبهه را تایید کرده است.
وزارت خارجه طالبان شنبه، پنجم ثور در بیانیهای نوشت که طبق گزارشهای رسانهها، افغانهایی که در قطر برای دریافت ویزای ایالات متحده امریکا منتظر بودند، گفته شده است که بین برگشت به کشور خویش یا اقامت در کشوری سوم، یکی را انتخاب کنند.
وزارت خارجۀ طالبان گفت «افغانستان خانه مشترک همه افغانها است و از این هموطنان و سایر کسانی که با سرنوشت مشابه مواجه اند، دعوت میکند که آغوش کشورشان به رویشان باز است و میتوانند با اطمینان خاطر برگردند.»
طالبان گفته است اگر کسی اراده رفتن به کشور دیگری را دارد، میتواند در زمان مناسب «از راههای قانونی با عزت» سفر کند.
این وزارت گفته است در چارچوب روابط قنسولی دوجانبه و مکانیزم منظم، برای حفاظت از حقوق هموطنان خویش، آماده هر نوع همکاری با همه کشورها است.
طالبان تاکید کرده است «اکنون برای هیچکسی تهدید امنیتی در افغانستان وجود ندارد و هیچکس مجبور نیست وطن را به دلیل تهدید امنیتی ترک کند.»
احتمال انتقال پنهاجویان افغان به کنگو
حکومت ترامپ پس از توقف برنامه اسکان مجدد افغانها در امریکا، گزینه انتقال این افراد به کشورهای ثالث از جمله کنگو را بررسی میکند.
طبق گزارشها، حکومت ترامپ پذیرش پناهجویان از کشورهایی مانند افغانستان را منع کرده است و شهروندان افغان حق سفر به ایالات متحده را ندارند.
پناهجویان افغان مستقر در کمپ نظامی السلیه در قطر قربانی این سیاست مهاجرتی امریکا شدهاند.
این طرح با مخالفت شدید شماری از سیاستمداران امریکایی مواجه شده است. شماری از چهرههای برجسته سیاسی، نظامی و رسانهای در امریکا به طرح حکومت دونالد ترامپ برای انتقال افغانهای همکار نیروهای امریکایی از قطر به جمهوری دموکراتیک کنگو واکنش نشان دادهاند.
گفته شده در حال حاضر حدود هزار و ۱۰۰ پناهجوی افغان در اردوگاه سیلیه قطر در انتظار صدور ویزای بشردوستانه ایالات متحده به سر میبرند.
مقامات امریکایی گفتند که دولت این کشور در نظر دارد تا پایان ماه مارچ این اردوگاه را تخلیه کند.
خبرگزاری رویترز در ۲۳ دلو گزارش داد که امریکا به پنهاهجویان افغان در این اردوگاه برای بازگشت به افغانستان پول پیشنهاد کرده است.
پناهجویان افغان در قطر شامل مترجمان، نیروهای ویژه پیشین افغان و خانوادههای همکاران سابق نیروهای امریکاییاند که سالها در پایگاه نظامی امریکا در قطر در انتظار دریافت ویزای ویژه مهاجرتی به سر بردهاند.
معاون وزیر خارجه امریکا در اواخر دلو گفت: «ما تلاش داریم آنها را جابهجا کنیم. با کشورهای ثالث برای انجام این کار در حال مذاکره هستیم.» او تاکید کرد که نگهداشتن پناهجویان برای مدت نامحدود در اردوگاه قطر «کار منطقی نیست.»
با این حال، دولت ایالات متحده تاکنون طرح انتقال این پناهجویان از قطر به جمهوری دموکراتیک کنگور را بهطور رسمی تایید نکرده است.
نگرانیها از احتمال انتقام طالبان
این در حالی است که سازمانهای بینالمللی بارها تاکید کردهاند که بازگشت پناهجویان افغان به افغانستان تحت کنترول طالبان امن نیست.
سازمان ملل گفته بازگشت برخی از پناهجویان از جمله، زنان، فعالان حقوق بشر، خبرنگاران، نظامیان حکومت پیشین، همکاران نیروهای بینالمللی و مقامات حکومت سابق به افغانستان تحت کنترول طالبان امن نیست.
یک گزارش تحقیقی افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که دهها نظامی و کارمندان حکومت پیشین پس از اخراج از ایران در افغانستان کشته شدهاند.
در نزدیک به پنج سال گذشته مهاجرانی که از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتند توسط طالبان بازداشت و زندانی شدند. گزارشهای متعددی نیز از قتل نظامیان پیشین توسط طالبان منتشر شده است.
