جان ساپکو، بازرس ویژه پیشین امریکا برای بازسازی افغانستان، میگوید جنگ بیستساله امریکا در افغانستان با مصرف تریلیونها دالر، باعث کشتار مردم، گسترش فساد، هدررفتن پول و تقویت هراسافکنی شد. او گفت تقریبا همه نهادهای بینالمللی از جنگ افغانستان سود بردند.
ساپکو در گفتوگو با وایس نیوز گفت امریکا حدود ۱۴۸ تا ۱۵۰ میلیارد دالر برای بازسازی افغانستان هزینه کرد. به گفته او، بخش زیادی از این پول برای آموزش، تجهیز و پشتیبانی از ارتش، پولیس و دولت پیشین افغانستان مصرف شد.
او گفت این پول تنها به پیمانکاران نظامی نرسید، بلکه از مسیر ادارههایی مانند «اداره توسعه بینالمللی امریکا» و حدود ۳۰ نهاد دولتی امریکا نیز هزینه شد.
ساپکو افزود که نزدیک به ۶۰ درصد پول بازسازی امریکا از مسیر سازمان ملل متحد و نهادهای جهانی دیگر مصرف شد. او از بانک جهانی، بانک توسعه آسیایی و سازمان جهانی غذا نام برد و گفت: «همه آنها از جنگ سود بردند. همه آنها از مالیاتدهندگان امریکایی سود بردند.»
او گفت مردم امریکا از این هزینهها سودی نبردند و در پایان، طالبان پس از خروج نیروهای امریکایی دوباره افغانستان را گرفت. ساپکو این نتیجه را «شکست صددرصدی» خواند.
بازرس ویژه پیشین امریکا گفت امریکا در افغانستان «بسیاری از مردم» را کشت و حملههای شبانه، بمباران روستاها و مسجدها باعث شد غیرنظامیان و بازماندگان جنگ به هراسافکنی کشانده شوند.
او گفت امریکا در مبارزه با مواد مخدر نیز میلیاردها دالر هزینه کرد، اما کشت کوکنار تنها بخش رو به رشد اقتصاد افغانستان بود.
ساپکو همچنین از خرید هواپیماهای دستدوم برای نیروی هوایی افغانستان یاد کرد و گفت امریکا ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دالر برای خرید هواپیماهایی هزینه کرد که از ایتالیا گرفته شده بود و هنگام رسیدن به کابل، قطعات آنها جدا میشد.
او افزود امریکا هلیکوپترهای روسی نیز برای افغانستان خرید، اما برای استفاده از آنها پیلوت، خدمه زمینی و نیروی فنی کافی وجود نداشت.
ساپکو از یک پروژه دیگر نیز یاد کرد که در آن برای جلوگیری از جاسازی بمب در کنار جاده، میلههای آهنی نصب شده بود. به گفته او، شرکت قراردادی برای هر محل همان یک عکس را فرستاده بود و مقامهای امریکایی نیز بررسی نکرده بودند که کار واقعاً انجام شده است یا نه.
او گفت این مشکل تنها مربوط به یک پروژه نبود، بلکه در ساخت مکتبها، شفاخانهها و ادارههای دولتی نیز دیده میشد.
ساپکو گفت یکی از دلایل این ناکامی آن بود که امریکا موفقیت را با میزان پول مصرفشده میسنجید. به گفته او، هدف این بود که پیش از پایان ماموریت مقامها، چیزی بهعنوان موفقیت نشان داده شود.
او گفت امریکا در جنگ خوب است، اما در ساختن دولت و کشور ناکام عمل میکند.
ساپکو افزود امریکا در آغاز برای بازداشت عاملان حملات یازدهم سپتامبر وارد افغانستان شد، اما بعداً دلیل ماندن خود را چند بار تغییر داد.
او گفت امریکا سپس خواست در افغانستان دموکراسی، اقتصاد بازار آزاد و نظامی شبیه کشورهای غربی بسازد، اما روشن نبود که آیا این هدف ارزش کشتهشدن سربازان امریکایی و افغانها را داشت یا نه.
ساپکو گفت تجربه افغانستان نشان داد وارد شدن به جنگ آسان است، اما بیرونشدن از آن دشوار است.
جان ساپکو از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ بازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار) بود. این نهاد امریکایی بر چگونگی مصرف کمکهای امریکا در افغانستان نظارت میکرد و در گزارشهای خود از فساد، حیفومیل، پروژههای ناکام و ضعف نظارت بر پولهای بازسازی افغانستان پرده برداشت.
این فعالان حقوق بشر روز جمعه، ۱۸ ثور، به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، در برابر سیاستهای این گروه اعتراض و فعالیت کردهاند؛ موضوعی که به گفته آنان باعث شد هدف تهدید قرار بگیرند و به تاجیکستان پناه ببرند.
یکی از این فعالان به افغانستان اینترنشنال گفت پس از بازگشت به افغانستان، نهتنها امنیت جانی ندارد، بلکه بسیاری از اخراجشدگان با مشکلات شدید اقتصادی و نبود سرپناه نیز مواجه شدهاند. او افزود که آینده این خانوادهها نامعلوم است.
این فعال همچنین روایت کرده است که هنگام اخراج، با خانواده مردی روبهرو شده که به قتل یک زن تاجیکستانی متهم است. به گفته این فعال افغان، پدر این فرد ادعا کرده که پسرش بیگناه است و خانوادهشان پس از ۱۸ سال زندگی در تاجیکستان، اکنون با زندانیشدن پسرشان و اخراج اجباری خانواده روبهرو شدهاند.
تاجیکستان روز سهشنبه، ۱۵ ثور، پس از متهمشدن یک شهروند افغان به قتل یک زن تاجیکستانی، ۲۵۰ خانواده افغان را از این کشور اخراج کرد.
پیشتر وزارت داخله تاجیکستان اعلام کرد که یک پناهجوی ۲۲ ساله افغان را به اتهام قتل یک زن ۲۷ ساله تاجیکستانی در اواخر ماه اپریل بازداشت کرده است.
منابع محلی میگویند که در حال حاضر «حدود پنجهزار نفر» از مناطق مختلف بدخشان در اعتراض به طالبان گردهم آمدهاند.
به گفته این منابع، وضعیت بهشدت متشنج است و احتمال وخامت بیشتر اوضاع در هر لحظه وجود دارد.
مقامات طالبان تاکنون دراینباره اظهار نظر نکردهاند.
پیشتر منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گزارش دادند که نیروهای طالبان در ولسوالی ارگوی بدخشان بر سر تخریب کشت خشخاش با مردم درگیر و در پی آن دستکم «یک باشنده محل کشته و سه تن دیگر زخمی» شدهاند.
محمد جلال مشاور وزیر داخله طالبان جمعه، ۱۸ ثور در واکنش به بحثها درباره تجزیه افغانستان نوشت: «امپراتوریها آمدند و رفتند، اما افغانستان، افغانستان باقی ماند.»
ماریا سلطان، رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا پیشتر گفته بود افغانستان در محیط نوظهور منطقهای، جغرافیای خود را از دست خواهد داد. او تاکید کرد که شاید در آینده کشوری با این شکل و ساختار وجود نداشته باشد.
اظهارات خانم سلطان واکنشهای زیادی را در میان سیاستمداران و کاربران شبکههای اجتمای برانگیخته است.
رنگین دادفر سپنتا، وزیر خارجه سابق در پی اظهارات خانم سلطان گفت سناریوی تجزیه افغانستان در طول تاریخ شکست خورده است. او تصریح کرد که افغانستان با وجود مداخلات خارجی، تمامیت ارضی خود را حفظ کرده و مردم به هر تهدیدی پاسخ خواهند داد.
