احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت، در مقالهای از اتحادیه اروپا خواست از عادیسازی روابط با طالبان و همکاری با این گروه برای اخراج پناهجویان افغان خودداری کند. او هشدار داد هرگونه تعامل سیاسی با طالبان، این گروه را مشروع جلوه میدهد و پیام خطرناکی به دیگر گروههای افراطی میفرستد.
احمد مسعود و اورلین پرادیه، نماینده پارلمان فرانسه، روز دوشنبه در این مقاله مشترک در روزنامه فرانسوی لوموند از رویکرد اخیر اتحادیه اروپا در قبال طالبان انتقاد کردند. آنان نوشتند که پناهجویان افغان تهدیدی برای اروپا نیستند، بلکه از حکومتی گریختهاند که با سرکوب و استبداد بر افغانستان حکومت میکند.
نویسندگان با اشاره به نشستهای اخیر مقامهای اروپایی و هیئت طالبان در بروکسل درباره بازگرداندن پناهجویان، ارائه خدمات قنسولی و گسترش حضور دیپلوماتیک طالبان در اروپا، هشدار دادند که این روند به عادیسازی روابط با طالبان میانجامد و اروپا نباید به ابزاری برای تعقیب و فشار بر مخالفان این گروه تبدیل شود.
به گفته آنها، چنین اقداماتی هرچند زیر عنوان «گفتوگوهای فنی» انجام میشود، اما در عمل به عادیسازی روابط با طالبان میانجامد.
آنها نوشتند: «تاریخ معمولاً با یک عقبنشینی بزرگ تغییر مسیر نمیدهد. این روند از امتیازهای کوچک آغاز میشود: از عادی شدن واژهای که پیشتر پذیرفتنی نبود، از دستدادنی که توجیهاش میکنند و از دیداری که آن را «فنی» میخوانند. با تکرار این عقبنشینیها، آنچه زمانی غیرقابل تصور بود، کمکم عادی و پذیرفتنی میشود.»
آنها افزودند: «گفتوگوی اتحادیه اروپا با هیئت طالبان در بروکسل نیز میتواند آغاز همین روند باشد.»
مسعود و پرادیه گفتند که از اروپا نمیخواهند در افغانستان مداخله نظامی کند، اما در عین حال نباید به طالبان مشروعیت بدهد.
آنها نوشتند: «هیچ ملتی از اروپا نمیخواهد به جای او وارد جنگ شود. اما بسیاری از ملتها انتظار دارند اروپا از تأیید سرکوبگران شان خودداری کند و از کسانی حمایت کند که از آزادی، کثرتگرایی و حق مردم برای تعیین سرنوشت خود دفاع میکنند.»
هشدار درباره دسترسی طالبان به اطلاعات پناهجویان
در این مقاله آمده است که سپردن اسناد هویتی، اطلاعات شخصی و پروندههای اداری صدها هزار پناهجوی افغان به طالبان، جان مخالفان، خبرنگاران، فعالان زن و خانوادههای آنان را به خطر میاندازد. به باور نویسندگان، چنین اقدامی میتواند زمینه اعمال فشار و تعقیب مخالفان طالبان را حتی در خارج از افغانستان فراهم کند.
آنان همچنین استدلال برخی کشورهای اروپایی برای اخراج پناهجویان افغان به دلایل امنیتی را رد کردند و نوشتند: «شهروندان افغانستان که به مرزهای اروپا میرسند، از تهدید گریختهاند، نه اینکه خود تهدید باشند. اخراج آنان به نام امنیت، قربانیان را با عاملان سرکوب یکسان میانگارد.»
‘مردم افغانستان تسلیم نشدهاند’
مسعود و پرادیه در ادامه نوشتند که طالبان بدون برخورداری از مشروعیت مردمی، انتخابات و حاکمیت قانون بر افغانستان حکومت میکنند و با محروم کردن زنان از حقوق اساسی، بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدسازی اجباری، شکنجه و اعدامهای فراقضایی، فضای سرکوب را بر سراسر کشور حاکم کردهاند.
با این حال، آنان تأکید کردند که مردم افغانستان تسلیم طالبان نشدهاند. به نوشته آنان، زنان به آموزش مخفیانه ادامه میدهند، خبرنگاران با وجود محدودیتها اطلاعرسانی میکنند و نیروهای مخالف طالبان در شماری از مناطق، بهویژه در شمال افغانستان، همچنان به مقاومت ادامه میدهند.
هشدار درباره مشروعیتبخشی به طالبان
رهبر جبهه مقاومت ملی و نماینده پارلمان فرانسه هشدار دادند که عادیسازی روابط با طالبان، این پیام را به گروههای جهادی خواهد داد که با حفظ قدرت و گذشت زمان میتوانند به پذیرش و مشروعیت بینالمللی دست یابند.
به باور آنان، هرگونه امتیاز دیپلوماتیک به طالبان بدون تغییر رفتار این گروه، این تصور را تقویت میکند که یک حکومت میتواند با ادامه سرکوب، در نهایت از سوی جامعه جهانی پذیرفته شود.
نویسندگان در پایان تأکید کردند که مردم افغانستان از اروپا انتظار مداخله نظامی ندارند، بلکه میخواهند کشورهای اروپایی از مشروعیتبخشی به طالبان خودداری کرده و از کسانی که برای آزادی، حقوق شهروندی و حاکمیت مردم مبارزه میکنند، حمایت کنند.
اتحادیه اروپا و طالبان روز ۲ سرطان ۱۴۰۵ برای نخستین بار در بروکسل نشستی رسمی درباره مهاجرت برگزار کردند. در این نشست، دو طرف درباره بازگرداندن پناهجویان افغان گفتوگو کردند. این دیدار با انتقاد شماری از سیاستمداران و نهادهای حقوق بشری روبهرو شد که آن را گامی در جهت عادیسازی روابط با طالبان و مشروعیتبخشی به این گروه دانستند.
حملات مرگبار شماری از مهاجران افغان در کشورهای اروپایی، فشار افکار عمومی و جریانهای سیاسی راستگرا برای اخراج این مهاجران را افزایش داده است. آلمان و اتریش از جمله کشورهایی هستند که برای بازگرداندن مهاجران افغان، بهویژه افراد دارای سابقه جرمی، پیشگام تعامل با طالبان شدهاند.
آلمان اخیراً یک شهروند افغان را نیز اخراج کرد که سابقه کیفری نداشت. رسانههای آلمانی گزارش دادهاند که دولت این کشور قصد دارد دامنه اخراجها را فراتر از مهاجران دارای سابقه جرمی گسترش دهد و افرادی را که درخواست پناهندگیشان رد شده است نیز شامل این روند کند.
برپایه اطلاعات رسیده، ۱۴ مهاجر جانباخته این گروه ۱۹ نفری از باشندگان روستای غولغی در ولسوالی درهبوم بادغیس بودند. در این روستا حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ خانواده زندگی میکنند.
کودکان جانباخته در میان این مهاجران که میخواستند به ایران بروند، بین ۱۴ تا ۱۷ سال عمر داشتند.
براساس فهرستی که در اختیار ما قرار گرفته، محبالله ۱۴ ساله، صدام ۱۵ ساله و عنایتالله ۱۶ ساله شامل قربانی تشنگی و گرما پس از گمشدن در دشتهای نیمروز شدهاند. عجبگل، علاقدار، حمیدالله و شریفالله که هر چهار نفر ۱۷ ساله بودند نیز در میان قربانیاناند.
سراجالدین ۴۲ ساله، حیاتالله ۳۶ ساله، شیرآقا ۳۴ ساله، سورگل ۳۵ ساله، غلامفاروق ۲۳ ساله، ربانی ۲۶ ساله، میرآدم ۲۶ ساله نیز مردانیاند که جسدهای شان روز جمعه حدود دو هفته پس از ناپدید شدن در بیابانهای نیمروز پیدا شد.
طبق اطلاعات رسیده، از این میان ۱۴ نفر جانباخته، ۱۱ نفر متاهل و سه نفر مجرد بودند. آنها در روستای خود مشغول کشاورزی و مالداری بودند.
اجساد این افراد در منطقه دشتی گرد لالو در فاصله ۶۳ کیلومتری گذرگاه مرزی میلک میان افغانستان و ایران کشف شد. جسد پنج نفر دیگر از این گروه ۱۹ نفری که قصد مهاجرت به ایران را داشتند، در ۲۸ سرطان در از ریگزاران نیمروز پیدا شد. ما هنوز اطلاعاتی درباره هویت پنج نفر دیگر قربانیان در دست نداریم.
بربنیاد اطلاعات، این افراد بر اثر گرمای شدید و تشنگی جان باختهاند.
انتشار ویدیوی واپسین لحظات زندگی دو مهاجر
در ویدیویی که از آخرین لحظات زندگی این افراد در شبکههای منتشر شده است، حیاتالله و میرآدم، قربانیان این رویداد تلاش میکنند پیام خود را به اعضای خانواده خود برسانند.
حیاتالله در این ویدیو از مادرش طلب بخشش میکند و او در این ویدیوی کوتاه، دو بار از نزدیکانش میخواهد از پسرانش، بهویژه «هبت»، مراقبت کنند. او همچنین از برادر خود میخواهد در صورت توان، بدهیهای او را بپردازد.
در بخش دیگری از این ویدیو، میرآدم، یکی از همسفران حیاتالله که خود نیز در شرایط وخیمی قرار دارد، از او میخواهد پیام خداحافظیاش را به خانوادهاش برساند. او نیز از مادرش طلب بخشش میکند.
روشن نیست آنان چند ساعت پس از ضبط این ویدیو زنده ماندهاند.
خانوادههای آنان پس از پیدا شدن اجساد و تلفنهای همراهشان، این ویدیو را دیدهاند.
این ویدیو واکنشهای گستردهای را در شبکههای اجتماعی برانگیخت و کاربران فقر و بیکاری گسترده در افغانستان تحت کنترول طالبان که شهروندان را مجبور به انتخاب مسیرهای خطرناک مهاجرت واداشته، پرداختهاند.
درهبوم، در حدود ۳۵ کیلومتری مرکز ولایت بادغیس، یکی از محرومترین ولسوالیهای این ولایت است. مردم این ولسوالی با فقر و بیکاری گسترده روبهرو هستند. در چهار سال پایانی حکومت پیشین، بخشهای عمده این ولسوالی تحت کنترول طالبان بود که پیشرفت روند توسعه و ارائه خدمات حیاتی را متخل کرده بود.
درهبوم جنگلهای پسته دارد که به «پستهلیق کوچک» شهرت یافته است. با این حال، مدیریت نادرست حکومتها سبب شده است که مردم این منطقه نتوانند از این منابع طبیعی برای بهبود زندگی خود بهره کافی ببرند.
گلمحمد قدرت، سخنگوی فرماندهی امنیه طالبان در نیمروز، پیشتر گفته بود که این مسافران در شرایط دشوار جوی و محیطی گرفتار شدند و بر اثر تشنگی و سختی مسیر جان باختند.
این گروه از افغانها تلاش داشتند از طریق غیررسمی و با اعتماد به قاچاقبران انسان از مسیرهای نامناسب به ایران سفر کنند. بیکاری، فقر، محدودیت در صدور ویزای ایران و اخراج گسترده مهاجران افغان از این کشور از عواملی دانسته میشود که جوانان را به استفاده از راههای قاچاقی سوق میدهد.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد ویزای سیاحتی ایران بیش از یک سال است بهطور عادی صادر نمیشود و به همین دلیل در بازار سیاه با بهای ۸۰ تا ۱۵۰ هزار افغانی فروخته میشود، در حالی که هزینه رسمی ویزای سیاحتی ۸۰ یورو و ویزای عاجل ۱۲۰ یورو اعلام شده است.
بر اساس این گزارش، ویزای کار ایران نیز در بازار سیاه ۴۵ تا ۶۰ هزار افغانی قیمت دارد، اما هزینه انتقال غیرقانونی هر نفر از ولایتهای غربی افغانستان به ایران تا ۴۰ هزار افغانی میرسد؛ اختلاف قیمتی که بسیاری از جوانان کمدرآمد را به انتخاب مسیرهای خطرناک و غیررسمی ترغیب میکند.
پیشتر سیدحسن مرتضوی، معاون سفارت ایران در کابل گفت جمهوری اسلامی از هیچ جریان سیاسی و نظامی مخالف طالبان برای مقابله با این گروه حمایت نمیکند و افزود که تهران جنگ مسلحانه علیه طالبان را «مقاومت» نمیداند.
مجاهد روز دوشنبه با اشاره به موضعگیری معاون سفیر ایران گفت: «سفارت ایران موقف بسیار واضیحی اتخاذ کرد و ثابت کرد که موقف ایران، موقف مردم افغانستان است.» سخنگوی طالبان این اظهارات را «ستودنی» توصیف کرد.
او افزود که هیچکس طرفدار جنگ در افغانستان نیست و هر فرد یا گروهی که به نامهای مختلف «آشوبگری کند و ناامنی را دامن بزند، محکوم است.»
سخنگوی طالبان همچنین تأکید کرد که ایران اهمیت امنیت و ثبات منطقه را درک کرده و طالبان نیز توانسته است امنیت افغانستان را تامین کند.
اظهارات واکنشبرانگیز معاون سفارت ایران
واکنش سخنگوی طالبان پس از اظهارات بیسابقه سید حسن مرتضوی، معاون سفیر ایران در کابل، منتشر شده است.
آقای مرتضوی در نشستی در کابل اعلام کرده بود که تهران از هیچ جریان سیاسی یا نظامی مخالف طالبان حمایت نمیکند و نبرد مسلحانه آنها علیه این گروه را «مقاومت» نمیداند.
او افزود که جمهوری اسلامی آنچه در غزه و لبنان رخ میدهد و نیز مقابله با امریکا را «مقاومت» توصیف میکند. او مبارزه جریانهای مخالف طالبان علیه این گروه را «مقاومت در برادر مسلمان خود» توصیف کرد و گفت که این اقدامات با تعریف جمهوری اسلامی از «مقاومت» همخوانی ندارد.
معاون سفارت ایران در کابل همچنین گفت که در افغانستان «دولت اسلامی» تشکیل شده است و مخالفان طالبان باید اختلافات خود را از طریق گفتوگو با این گروه حلوفصل کنند و باهم کنار بیایند.
اظهارات مقام ارشد سفارت ایران در کابل پس از آن مطرح شد که اخیرا حملات و تحرکات جبهههای نظامی مخالف طالبان در برخی ولایتها به ویژه در بدخشان علیه این گروه افزایش یافته است.
مرتضوی که از اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی معرفی شده، برای نخستین بار بهصورت علنی موضع تهران را درباره جریانهای مخالف طالبان تشریح کرد. اظهارات وی با واکنشهای متفاوتی روبهرو شده و شماری از جریانها و گروههای مخالف طالبان از آن انتقاد کردهاند.
حبیبالله حسام، رئیس شورای علمای جبهه مقاومت ملی در واکنشی تند به اظهارات سید حسن مرتضوی این دیپلومات ایرانی در جایگاهی قرار ندارد که در میان «جبهه مقاومت ملی» و «گروه نیابتی تکفیری» به صدور فتوا، خطکشی و تعیین تکلیف بپردازد.
به تازگی این کمیسیون شهرک امید سبز در غرب کابل را «امارتی» اعلام کرده و از ساکنان آن خواسته شهرک را ترک کنند.
باشندگان شهرک امید سبز شکایت خود را به سراجالدین حقانی وزیر داخله، امیرخان متقی وزیر خارجه، یعقوب مجاهد وزیر دفاع، عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات و تاجمیر جواد، معاون استخبارات طالبان رساندهاند، اما تاکنون تصمیم کوچ اجباری باشندگان شهرک امید سبر لغو نشده است.
باشندگان این شهرک قصد دارند برای رساندن شکایت خود با هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان نیز ملاقات کنند.
هبتالله آخندازاده که تاکنون در انظار عمومی ظاهر نشده، در پنج سال حکومت طالبان هرگز آماده نشده است نمایندگان شیعیان و هزارهها را ملاقات کند.
منابع میگویند کمیسیون طالبان برای استرداد زمینها قصد دارد استرداد شهرک جبرئیل هرات و املاک گستردهای در کابل، مزار شریف، بامیان، غزنی و برخی شهرهای دیگر را بررسی و «امارتی» اعلام کند. با این حال جزئیات بیشتر این طرح در دست نیست.
یک بزرگ قومی از غرب کابل به افغانستان اینترنشنال گفت: «هزارهها قصد درگیری با طالبان تدارد اما وزارت عدلیه دست به تصمیمهای حساسیتبرانگیزی میزند که راهی برای هزارهها نمیماند جز اینکه به کوه بالا شوند.»
منابع پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفتند وزارت عدلیه طالبان به ساکنان شهرک «امید سبز» در غرب کابل تا روز پنجشنبه، ۱۵ اسد، مهلت داده است تا خانههای خود را تخلیه کنند. این دستور روز یکشنبه، در نشستی با وکلای گذر و رهنمای معاملات این شهرک ابلاغ شده است.
بر اساس اطلاعیهای که در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته، به ساکنان شهرک امید سبز گفته شده است که از روز یکشنبه، ۱۱ اسد هیچ فردی حق ندارد خانه خود را به کرایه بدهد یا از مستأجران کرایه دریافت کند.
محکمه اختصاصی طالبان در اوایل ماه ثور امسال بیش از ۱۵۰۰ جریب زمین شهرک امید سبز را دولتی اعلام کرد.
وزارت عدلیه طالبان در ششم ثور در اعلامیهای نوشت دادگاه اختصاصی رسیدگی به قضایای زمینهای غصبشده «امارتی» زون مرکزی، پس از بررسی اسناد و مدارک، ۱۵۰۷.۴۹ جریب زمین در شهرک امید سبز را امارتی تشخیص داده و فیصله کرده است که تمام این زمین «مربوط امارت است.»
طالبان پس از به قدرت رسیدن کمیسیونی به نام جلوگیری از غصب زمین و استرداد زمینهای غصبشده تشکیل داد، اما گزارش شده است که این گروه هزاران جریب زمین مردم را در مناطق مختلف زیر نام زمینهای «دولتی» مصادره کرده است.
در میزان ۱۴۰۴ نیز دادگاه اختصاصی طالبان دستکم هزار و ۸۴۳ جریب زمین شهرک نوآباد غزنی را دولتی تثبیت و مصادره کرد. در گزارشی که افغانستان اینترنشنال در آن زمان به نشر رساند، آمده بود که طالبان درباره روند بررسی این زمینها وضاحت نمیدهد و زمینداران متضرر در اداره طالبان حق شکایت و رسانهای کردن مدارک خود را ندارند.
این ویدیو که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، حیاتالله را در حالی نشان میدهد که از شدت تشنگی و بیرمقی به سختی سخن میگوید. او خطاب به خانوادهاش میگوید که امیدی به زنده ماندن ندارد و حق خود را «حلال» کنند. او همچنین میگوید آنقدر ناتوان و خسته است که حتی توان شنیدن پیامها از طریق تلفن را ندارد.
حیاتالله که به زبان پشتو سخن میگوید، از مادر، بستگان و دوستانش طلب بخشش میکند و از برادرش میخواهد اگر توانایی دارد، بدهیهای او را بپردازد. او همچنین از طلبکارانش میخواهد که اگر برادرش نتوانست بدهیهایش را پرداخت کند، او را ببخشند.
او در ادامه میگوید اگر این ویدیو به دست خانوادهاش رسید، آن را آخرین یادگارش بدانند.
در بخش دیگری از این ویدیو، میرآدم، یکی از همسفران حیاتالله که خود نیز در شرایط وخیمی قرار دارد، از او میخواهد پیام خداحافظیاش را به خانوادهاش برساند. او نیز از مادرش طلب بخشش میکند.
صدای ضعیف، نفسهای بریده و سخنان این دو مرد، لحظات تلخ و جانکاه مهاجرانی را روایت میکند که در بیابانهای سوزان نیمروز، در مسیر رسیدن به ایران، با مرگ دستوپنجه نرم میکنند.
افغانستان اینترنشنال به اطلاعاتی درباره حیاتالله دست یافته است. بر اساس این اطلاعات، او ۳۶ ساله و باشنده قریه غولغی، ولسوالی درهبوم ولایت بادغیس بود.
حیاتالله و میرآدم از جمله ۱۹ مهاجر افغان بودند که در هفتههای اخیر در دشت مارگو ناپدید شدند. پیکر ۱۴ تن از آنان، در نهم اسد، در منطقه گرد لالوی ولسوالی چهاربرجک ولایت نیمروز پیدا شد.
حدود سه هفته پیش نیز جنازه پنج نفر دیگر که در دشتهای نیمروز ناپدید شده بودند، پیدا شد. آنان نیز از اعضای همین گروه بودند که قصد سفر به ایران را داشتند.
طالبان روز یکشنبه، ۱۱ اسد، اعلام کرد که اجساد این افراد، که هنگام سفر زمینی به ایران در ریگزارهای نیمروز جان باخته بودند، به خانوادههایشان در ولایت بادغیس تحویل داده شده است.
این گروه قصد داشتند از مسیر دشتهای نیمروز خود را به ایران برسانند، اما موتر حامل آنان در دشت مارگو از کار افتاد. به گفته طالبان، مهاجران پس از خرابی موتر مسیر را گم کردند و در گرمای سوزان بیابان، بر اثر تشنگی و بیآبی جان باختند.
سازمان بینالمللی مهاجرت نیز جان باختن دستکم ۱۹ شهروند افغانستان در دشتهای نیمروز را یک «تراژدی عمیق» خواند.
بحران اقتصادی، افزایش فقر و بیکاری، محدودیتهای اعمالشده از سوی طالبان و کاهش فرصتهای شغلی، موج مهاجرت شهروندان افغانستان را تشدید کرده است. بسیاری از افغانها نیز به دلیل نبود مسیرهای قانونی برای مهاجرت، ناچارند برای رسیدن به کشورهای همسایه از راههای قاچاق و مسیرهای خطرناک بیابانی و مرزی استفاده کنند.
